Toplumsal ve kültürel

BU VEBLAQDA BIZI OXUYA BILIRSINIZ

noreply@blogger.com (NNTURK) — Thu, 29 Oct 2009 11:39:00 +0000

BU VEBLAQDA BİZİ OXUYA BİLİRSİNİZ:

http://www.tenqid.blogfa.com/

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ)(15)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Thu, 13 Jul 2006 17:16:00 +0000

GELECEYE DÖNMEK (15)

YAZAR:TONİ NEGRİ

ÇEVİRMEN:NİGİN NEVADEREZİ EMEKDAŞ:NADİR EZHERİ

www.nnturk.blogspot.com

SÜRGÜNLÜK(EXİLE)

Sizin bu historiyaya daha diqqetli yanaşmaniz gerekir.Men,bizim yaşadiğimiz sürgün olmanin adet dişari xette mensubluğunu demeliyem.Proletarya sürgünlügü yada derbederlik tamamila farklidir.Bizim geçmişimiz gösterdigi kimi,kültürümüzün niteligi(neceligi)kimi,ve gelenegimizin uyumu (karakteri)kimi,onlari 19 yüzyilliğin deneyleri(tecrübeleri)kimi yaşamağdayiq helede.Sonrasi geri dönürseler eyer -onlar-çox zamanlar azarlayici(yaxici)ve ağir görgülerdirler,ancaq -onlar-sürekli gelişim ve degişimde ayarlanirlar(tertibe salinirlar),titizlikle(deqiqlikle)politikal göçmenlerin eski nitelikli görgülerine aynilaşmiş diyesen.Sürgünlük sorğusu bu zaman derbederlik ve başka soydan evlenmek sorğusunun aynina çevrilmekdedir.Bu bir yönden proletaryanin,iş gücünün(işçiligin)küresel marketinde aktif bir rolu üzerine almasini içerir,diger yönden bunda(denilen sorğuda)başka soydan evlenme ve ya çeşid bilgileri qaynaşdirma egilimi(temayülü)var,ve böylelikle maddi veya qeyr-i maddi işin içinden yükselmiş egrilme(in,itaf)bunlardir aksiyonun(emekde)kuprasiyonun(iş birlik)yeni yeni formalari bu nedenle men demeliyem bizim(yaşadiğimiz)sürgünlük,real fenomena(pedide)olmuş alannan edebi bir örnek olmuşdur bu gerçekdir,bizlerden her birisinin duvarçiliğda,kafelerde ve her hangi artiq yabanci yelerde işe girmesi zorunluğu,Bizlerden her birisi sonralarda bir hedde qeder ağila mensub bir duruma çata bilsin,qeyr-i maddi işçiligin(iş gücünün)içre yeni bir durumu ele geçire bile bilsin.
sonunda menise düşünürem,bizim diskorsiyondaki(mübahisedeki)süreklilik,sürgünden bir böyük klassik sünnetin qarşiliğinda dügünlenmelidir,realda.

www.nnturk.blogspot.com

GELECEYE DÖNMEK (14)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Thu, 18 May 2006 17:32:00 +0000

GELECEYE DÖNMEK (14) ingilizceden çeviri

Yazar:TONİ NEGRİ

Çevirmen:Nigin Nevaderezi Emekdaş:Nadir Ezheri www.nnturk.blogspot.com

(bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

QEYRİ MADDİ İŞ VE GÖÇMENLER(IMMATERIAL LABOR AND MIGRANTS)

Qeyri maddi işden söz edende bizim amacimiz tekce intellektüel(düşünceli)işe geri vermek(irca etmek) deyil,biz intellektüel işden cismani bir işi qesd edirik kuşkusuz.Buda düşünceni içerir(ehtiva edir)-ancaq bu,temelli olaraq öz biçim alma(PLASTİCİTY)çekiclenme(MALLEABİLİTY) ve bir terzile çeşidli durumlara uyğunlaşa bilecegi qabiliyetinin durumuna geri verir.
Böylelikle men qeyri maddi iş kateqoryasi(mequlesi),daha şiddetli titizlikle(deqiqlikle)bize yeni iş gücünün biçim almasi durumunu idrak etmeye izin veren kateqoryadir,demek zorundayam.
kuşkusuz toplaşmiş(birikmiş)intellektüaliteden ya göçmenligin cereyanlarindan söz edende bu ikisinin ara ferqlenmekler var -bunlarin özü be,zen(intellektüalite ve göçmenligin cereyanlari)düşünceli iş gücünden ileri gelmekdedir-.Örneyin Quzey Afrika ya benzeri alanlari nezerde aldiqda,göçmenler normal xalqdan ibaretdir,öncede onlarin kankret yüzeyde(müeyyen sethde)lise ya hatta kalecde(COLLEGE) yillar boyunca oxu aldiqlari olub olmuş xalqlar.
Buysa temel özelligi(FUNDAMENTAL CHARACTERİSTİC)nezerde alarken tamamila ikicilik(saneviye) bir durumu daşimaqdadir ve onlarin dönüşmek(mobility)qabiliyetidir,bu, iş gücünün biçim almasi durumu,her bir zaman qeyri maddi iş,üretim(tolid)axintilarina mütabiq ola bilmek (ADABT)bir durumdur.

GELECEYE DÖNMEK (13) ingilizceden çeviri

noreply@blogger.com (NNTURK) — Fri, 28 Apr 2006 15:11:00 +0000

GELECEYE DÖNMEK (13) ingilizceden çeviri

Yazar:TONİ NEGRİ

Çevirmen:Nigin Nevaderezi Emekdaş:Nadir Ezheri www.nnturk.blogspot.com

(bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İŞ İÇİN YARAYAN QADİNLAR:

Siz işe uyğun qadinlar anlayişi ile,onu yaşadiğimiz devrimin,sentral(merkez)perspektivini(haletini)ele geçire bilersiniz.Mal varliği habele bilim üretimini(tolidini) ferdilik(LIBERALITE)kanalindan ayri sanmaq esla mümkün degil,gerçekden.ve bunlarinla yanaşi hayata gereksiyen proselerin tekrar üretimini de.Qadinlar bu durumun merkez nöqtasi olmuşlardi ve incelikle qadinlarin ferdilik habele yaşayiş üretiminin merkezi olduqlari nedenle onlar üretimin eski anlayişindan müstesna edilmişlerdi.Bu zaman "iş için yarayan qadinlar"deyişi(zerbülmeseli)daha çox ve daha az anlamini çatdirmaqdadir(paradoks bir durumu çatdirmaqdadir)Daha çox,Feminist sünnetinde düşünmek anlaminin(oneminin)bütününe örtü verdigi dolayisila daha az,iş anlayişinin erkekler,qadinlar ve toplumun ara genel temel qanun pozucu özelligi nedenile,gerçekdek.Realda toplumun tekrar temel üretimini içermiş(örtü vermiş)üretim,tekrar üretim ve bunun sonuclarina baxim deye geriye dönür şiddet eleşerlikle(neqqadliqla)baxarsam eyer,ye,ni:-qadinlari üretim üretim deyeri,ekonomik deyer kapasitesinden(zerfiyetinden)müstesna ederek baxsam-ve bizim WORKERIST teriminin kıasikal söylemeyine(beyanina)mebhut olduğumuzu qebul etsem(buna e,tiraf etsem)sonrasi İŞ ANLAMİNİN FEMİNİZE OLMASİ bütünlükle adet üstün(foqülade)isbatidir, demek zorunda qalacağam.İş anlaminin Feminize incelikle(deqiqen)tekrar üretim,üretim prosesi habele kamyunikasiya(COMMUNİCATİON):(irtibatat)olduğu neden le dir.Fikir maddesinin tekrar üretimi yatirimi,etkileyici yatirim olduğu nedenle.Bunlar geçmişe ilişgide(nisbetde)dahada gereksiyendir.
Kuşqusuz,sanilmasin tekce qadinlar bu proseslere üstenci(müte,hid)dir,BU,QADİNLAR ERKEKLEŞDİRİLMESİDİR(MASCULİNİZATİON)ERKEKLERİN FEMİNİZE OLMASİDİRDA,bu prosenin içre qaçinilmaz ileriye yürüyen insanlar,buysa mene adet üstün önemli görünür.

www.nnturk.blogspot.com E-mail:nnturkler@gmail.com

"EVO MORALES"İN"HUGO ÇAVEZ"in 21 yüz yilliğin sosiyalismi teorisinden temsil ettikleri

noreply@blogger.com (NNTURK) — Mon, 13 Feb 2006 16:48:00 +0000

"EVO MORALES"İN"HUGO ÇAVEZ"in 21 yüz yilliğin sosiyalismi teorisinden temsil ettikleri.

(İngilizceden çeviri)çevirmen:Nigin Nevaderezi

"v.headline.com" qonuğu reporter HEKTOR DAFİN-QLOR yazir:men 2005 yili desambr ayinin 18ci gününde yapilmiş seçimin heyran edici ve böyük onurlu sonucuna dayir yazmaqdayam.uzun sürelerden sonra,on yillardan sonra BOLİVİYA iqtidari xalqin ellerindedir. EVO MORALES xalq oylarindan çoxunlugunu qazanmağiile beklenilmez iş yapdi o oylardan 54 fayizini ele getirdi.öncedeki rekord militarist hakimiyetin düşmesi ilayindan(tarixinden)indiye doğru 37 fayizdan artiq degilmiş.bu gerçegi göstermekle ki BOLİVİYA birde quzeyde yerleşmiş colosos toplam olaraq MORALESe şiddetle qarşitimişlar.
Tanri edaletinin usulca(asta-asta)yürüyüb sinirsiz iyi olduğu bir daha sabit olundu.2002de baş vermiş bir kez uğursuz adayliğdan ve hazirki Prezidenti iki kez moquf etmekden sonra EVO MORALES sonunda tam edalet ve eşlik ümüdünde olanlarin çoxdan ki uğurluluq istegine erişdi.
Ancaq gerçekden MORALES seçiminin temelli(devrimci)sünneti en son zamanlarda çox uzaqlarla ilişgidedir yüz yillardan uzaq gerçekden.
ANDESde sunneti devrimciligi yapan şey iki nesneyi içine alir 1-doğal düşünce becerigi,me,nevilik 2-ANDES erkek ve qadinlari dayaniqliği her uğurlu devrimin onu yeniden diriltmege çalişdiqi kimi İNKA Emperyasininda istegi olarken kendi ALTON DEVRİNİN qizqin xatiresini diriltmek.BOLİVİYA,PERU,AKVADOR erkek qadinlari min yillar boyunca dünyanin en qati(sert)ve en elverişlisiz bir alani,dünyanin bir çorak ve kiraç(lem yezre,)yeri ve rüzgar tutan sira dağlarli ve nemli yağmurlu sira urmanli bir yeri.
Menim kendi atam ANDESde oldu,iqlimin sertliginden dolayi başvermiş bir ölüm.
insan huquqlari yapilmasi ve insan ehtiyaclari ödenmesi yönünden ölçersek bu yonden indi bu alanin erkek ve qadinlari ne inki yaşayir belki dünyanin en gelişmiş Modern önce medeniyetini icad etmişlerde.Asiya ve Avrupanin ilkel(ibtidayi)ve Feronik Monarşiyasi(hökmranliqi)ndan ferqli olaraq İNKA Emperyasi onda her kimsenin istekleri ödenilmiş bir SOSİYALİST dövletmiş,onda her kimse,başqa kimseler ve doğa ile harmoniyada(uyğunluqda)yaşayan bir alan.
İNKAlar evren üzre olmuş olan ciftçiligin(ekinçiligin)en gelişmiş sistemini üze çixardilar PATATES bitgisi(yer alma)ni uysallaşdirdilar(ehli etdiler)üstegel AMARANTH(1)i,QUİNOA(2) ni ve başqa diger bitgiler.texminen geçmişde ve indide Avrupalilar sarindan möcize bitgi kimi istenilmiş bitgiler:PATATES ve KEÇUA MİVESİ(FRUİT OF QUECHUA)(3) ve AYMARAni becermek (AYMARA FARMİNG)(4)bilgisi Avrupalilari ulaqanda olmuş olan Moderniteye doğru yükselde bilen bitgiler.onlar (İNKAlar) Asiya ve Avrupa ciftçi kütlesini bütövünden,uyumlulu ve sagliqli yemek hazirlamaqi bacarmişlar.
YENİ KRASUS,PİZARROnin malvarliğina gösterdigi tamahindan sari öz genc yaşlarinin filizlenen(çiçeklenen)çağinda oturaq olmuş olan bir heyran edici parlaq medeniyet,kendi qaimmeqami tevesütüile öz sirasinda kendi tamahkarliğina qapsanaraq Terrorçuluğa el atmiş PİZARRO.
1589da,DON MANÇO SERRA DE LEGİSAMO,PERU fatihlerinden(5)sonuncusu,ölüm yatağinda olarken degişmeye uğradi ve suçlarina e,tiraf edib ve tövbe etdi öyle kim Tanri ila görüşmeye hazirlaşir.
O(DON MANÇO)PİZARROyla yapdiği suçlar,İNKA dövletini viran etmeye doğru yapilmiş suçlar.O etiraf etdi ve buysa onun göze görünen taniği kimi idi ve buna göre bizde:onlarin (İNKA)larin ara bir hirsiz(oğru)ve bir kötü insan(şer sahibi)ve kötü qadin ve bir suçlu qadin heç birisi yoxmuş demek zorunda olduk.
DON MANÇO dedigine uyğun yerler ve ormanlar edalet üzünden dağitilmişdir öylekim bir kimse acliğ çekmemiş ve bir kimsenin başqa birisinin yerinde gözü olmamiş,onun dedigine esasen tam kişilerin sayğinliqli(şerefli)ve yararli işi varmiş.Onlar kilid(qifil)anlamini hirsizliq amacile ne olduğunu anlamayirdi-onlarin için sanilmasi qabil degildi(tesevvür edilen deyildi).
Onlar,onda kim SPANYA erazisinde tedavül tapmiş fühuşluq suçunu öyrendi Avrupada baş vermiş ziyanliğa nifret etdiler.
Nece de bir Yotopiya, ona ne yirminci yüz yilin dövleti,ne KUBA Sosyalistleri nede US kapitalistleri ona erişmemiş hele.Necede yulari pozulmuş(efsari pozulmuş)necede evrenin(dünyanin)üzerede bir parlaq örnegi tebah etmekde yulari pozulmuş suçlar.
VOLTER ve ST.TUMAS İNGİLTEREnin geniş görümlü igid cesine şehidleri kendi yutopiyalarini Quzey Amerikada qurdu.
PİZARRO ve ona oxşarli kişilern tevessüte ile viranliğa uğramiş parlaq bir yutopiya,PİZARROnun qan tökmeye,öldürtmeye,iqtidara ve zülme ayid böyük bir parani serf etmegi nedeni ile baş vermiş viranliq.
Çox zamanlar men ANDEAN CAMPESİNO(6)nun 1936 yilinda ne düşündügüne ayid incelemek ve derin düşünmegim olub,o,evrenin yarisinin üstünden,dağliqlar,urmanlar,okeanlar üstünden SPANYAdan,"vetendaş savaşi"(daxili savaş)sürerken SPANYOLlarin bir birni qana boyadiği,"Goernika"da toplum qirim baş veren çağda,kiliselerin yaxilmasi sağ yönden tuzaklara (esirlere)atilan qurşunlar(saldirilar)sol yünden(onun derin baxişi varmiş):SPANYA ruhuna,"HABSBURGS"lara,"BUORBONS"lara,içinde güneşin esla batmadiği imperatorluğa.
Eski fatih Empryalistler,o fatih Emperyalistler ki kendilerinden daha güclü Empryalist güclere qurbanliq edildiler ikili şeytanlar:HİTLER ve STALİN kimi,onlar MADRİDde BARSELONA ve MALAGA savaş meydanlarinda kendi temsilcilerilede savaşda bulunmuşlardi.
Deyilen"CAMPESINO"buna te,ne ataraq gülmeyecek ve dünya koşulunun doğru şiirsel edaletini düşünmeyecek?
O,bunu sonucda tanri edaleti sanib,şaşirmiyacaq(te,ccüb etmeyecek)?:
Zalim Emperyalistler yaratdiği zinliq,savaşlar yaratmaq,yoxsunluq,qaragünlülügü,kendi çaresini(ilacinin)öz dadini veren çare?
Ancaq"ATAHUALLPA"(9)ölümünden beri ANDESin igid ve sinmaz erkek ve qadinlari her den öz uymluluğu ve içrek(me,neviligi)ve aşiqlikliklerile kendi yabanci görünüşlerine (ğeyre bumi zeminleri)ilişgi tapirlar (ona yapişirlar)kendilerini öz yurdlarinin eski şan-şöhretini,parlaqliğini ve uyumluluğunu yeniletmegine doğru savaşmaya yerleşik eden kişileri(veqf eden kişileri),bu sifetler bir zamanlar onlarin ölkesini temsil edicisi olmuşdur.
Buymuş inqilabçilarin uzun bir sirasinin,zalim köy önderleri patronlara(10)(iş sahiblerine),tacirlere,fayizçilara(nuzul pol yiyenlere)"MANÇO OF VİTCOS"benzerli kişilerin emperatorluğlarina qarşi savaşmaya sövq eden.buymuş inqilabçilar sirasi: TUPAC AMARU1-JOSE CONDORCANQUİ-TURPO-MARİATEGUİ-CACERES-PAZ ESTENSSORO ,MANCO OF VİTCOS adli imperator benzerli kişiler 1960 yillari köy kargaşa çixanlari(şurişileri)CHE GUEVARA,JUAN VELASCO,ALVARADO,J.J.TORRES,FELİPE QUİSPE,ANTAURO HUMALA,ALFARO,ve bu zaman muqenni oğlu EVO MORALES,kütlesel savaşlarda daha görgülü ve laten Amerikanin irenc ve çökmüş Neoliberalisme qarşi baş vermiş 21 yüz yilin devrimi bayrağini daşiyan.
Devrimizin ünlü tarixçisi ERİC HABSBAWM BÖYLE yazir:PERU ANDİYALİSi xalq yiğinlari(reiyetleri)onlara kilise ve kral terefinden sözü verilmiş yerlerin kapitalist maliklerin tevesüti ile o yerlerden mehrum qalmişlar.hele heç bir zaman yenilmeyen o yerler.onlar o yerlerin xatiresini üç yarim yüz yil boyunca sömürge edimiş yerleri xatiresini canlica yaşada bildiler,atalardan oğullarina,analardan qizlarina ilete bilmiş,Kapitalist köy önderleri gücü(gamonalesler)gevşekledigi(zeifledigi)zamanlarda öz yerlerini musadire ede bilmişler...
Basqi quruplarinin öz düzemini yeniledigi zamanda ta 1960 yillarinda maliklerin gücü gevşekleyen zaman,xalqlar saldirib kendi yerlerini,öz haqli olduqlarini subut etdirmekde son Aktivite olaraq musadire ede bilmişler.1968de baş vermiş PERU özgürlügü yilindan neçe yil önc bu edalet severlik vurğunu,tabe olmayan(inadçi)ve igid insanlarin sirrili ve gizli savaşmalari Andes xalqinin yüz yillar boyunca ona doğru çalişdiqlarindan kiçik bir örnekdir. o,savaşlar kapitalist edaletsizliginin taqet sindiran hejemonyasi etkisinde,o yolda minlerce şehidlerin qaninin üzerede düşer-qalxar yürüyerek üz vermişdir.ATAHUALLPA epmeryasi susdurulmuş (öz içinde boğulduldu)TUPAC AMARU1 in başi kesilmiş,CONDORCANQUİaslanip çekilmiş,dörde doğranmiş,TURPO vehşi atlarin tevessütü ile yer üzünde ölene üeder çekilmiş,CHE GUEVARA gülleye dizdirilmiş,beleikle bu sert fitneçilikler doquz başli yilan şeytan gücleri başçiliğiila yapildi.İndi ise şehidler öcünü alacaq EVO MORALESin sültesi gelir,şehidleri öldürmüş Kapitalizmin ve maliklerin şeytan sifet gücünü viran elesin uzun bir sürelerden sonra sevgiye,qardaşciliğa,eşitlige,edaletin düzemine yeni durum yaratsin,yer anasina hörmet beslesin,İNKALAR emperyasinin yaşayiş ruhunu yeniden canlandirsin deye.
Buraxin MORALES bir MARXİST dir sözü heç deyilmesin.
Budur EVO MORALESin HUGO ÇAVEZ in 21 yüz yiliin sosyalizminden temsil etdikleri:Birisi oki ekonomik gücü hakimiyyete deyil işçiler koopreativlerine bağişlayir(yardimlaşma kurullarina bağişlayir),birisi oki Endüstri(sanat)la yanaşi cifçiligi (ekinçiligi)fokusa(onun üstünde temerküz etmişdir) almişdir,birisi oki ortaq mal üzerinde birlikte çalişmaya dayir insanlari ümidlendirmek ve insan tebi,ti üzere en uca ideyalara doğru süvq etmek,birisi oki her neyi nasionalize etmege pusu qurmaq(kemin etmek) könüllüsü olmaqdan artiq,kendi toplumlarinin mallari üzere könüllü olaraq ferdi maliklere bir durumu(place)buraxmaq(ixtiyarinda qoymaq),birisi oki DİYALEKTİK MATERYALİZMinin ağ sakkal birisine merkezleşmesi yox ancaq bu konuya dayir çox derin reğbet göstermekde olan kimselere merkezleşmekde olsun.onun yönsemesi(temayülü)qonşu severlikde,işe-emeye çalişmaya deyer veren ancaq malvarliğinin nihayet derecede birikimine (terakümüne)izn vermeyen kimseye.birisi odur ki bir kimse kim autoriariyanizm(iqtidar severlik) le liberal demokrasinin ara bir orta xettin içrede süvq etsin.Birisi oki her zaman olağanli oldu barişda,her zaman gerekdise tartida(mücadele)de bulunsun.Birisi oki din dallarina hörmet beslesin ve oki kendisini gerçek,doğru-düzgün sosyalist adlandira bilsin.
EVO MORALES kendini,doğal qaynaqlarin Nasyonalize etmeginde ve onu kurallara uyğunlu(meqbul)göstereceginde sorunlu bulduğunda tanriya tapinir,o tanri PAÇAMAMA dir.y,ni:(Ana yer,dünyada en böyük dinler tevessütü ile doğru bir tanriya tapinmağin başqa adi.Onlar özgülükle(münhesiren)Kristiyan,Vişno,Brahma,Yehudi,Sevginin tanrisi adlanmiş)Oki dünya qaynaqlarini bizlere yeyecek kimi hazirlayan gösterdi.Bizlerise ona tamah,kibarliq üzünden onun hedyesini bölmek vasitesiile sayğisizlik yapa bile bilmerik.bunuda xatirlatmaq olar ki neqeder six benzerlik var bununla Avrupalilarin deyimi SCHOLARS(araşdiricilarin)ile RUSO ve TUMAS AQUİNASin ara(13).bu helede doğuile batinin ara,ağ ila qizilin ara tanriila şeytanin ara heç bir ara yoxdur,dan bir örnekdir.ancaq CHAVESle MORALESin arasinda ilişgiden daha derin onlarin ikisinin ara zamanin en ulu Sosiyalismi Laten Amerikanin köklü ve yerli toplumsal örnegi,o ki iki insanin ara kendilerinin ve doğanin ara ve her ikisinin ve tanrinin arasinda bulunan duğru uyğunluqdan ileri gelirmiş.
Bu gün çoxlu sureden beri güney Amerika xalqlarina kendi gelecegini öz ellerinde tutmaq şansi üz getirmişdir.onunla kendi(İNKALAR)şan-şöhretini geri qaytara bilecekleri şans.kendi şöhretini,sevgi gücünü,ve tanri ermeğani olan kötülüge ve suça ğalib gele bilmek gücünü.
Buraxin hamilarimiz MORALESi getirdigi üstünlük ve güvenlik qazanmasi nedeni ile ona teşekkür edek,ve onunla toplu ve sinirsiz başarilardan yararlanmasi arzisini yaşadaq.

ETEK YAZİLARİ:

1-AMARANTH,minlerce kiçik tuxum ürete bilen daha enli yarpaqli bitgi-buğdaygiller ürünü.
2-QUİNOA,AMARANTAya six ilişgide olan bitgi-PERU ölkesinden olan buğdaygillerden bitgi-buğday.
3-FRUİT OF QUECHUA,yaxici bölgenin urmaninin bitgisi konsantresi-ŞİLİ ölkesinde yapilan elkollu içgi çeşidi.
4-AYMARA FARMİNG,Patates ve dari(erzen)becermegi onlarin temel mesleki olmuş olan xalqin işi,aşamaliq formlu yerlerde becerermişler.
5-DON MANCO SERRA DE LEGİSAMO,Mekzik ve PERU fatihlerinin her ikisi ,HERNAN KORT ve FRANSSİSCO PİZARRO.bu insanlarin her ikisi SPANYA ölkesini heqaretle ancaq dahilikle önderlik etdiler.
6-ANDEAN CAMPESİNO,Andes sira dağlari alaninda yaşamiş becerikli uslu-usullu ve bacariqli insanlar.
7-HABSBURGS,Austria ölkesinde hökmranliq sürmüş sülale.
8-BUORBONS,Fransa ölkesi ulu devriminden öncede ve sonrada hökmranliq etmiş sülale.
9-ATAHUALLPA,Pizarro Atahuallpan,i kendine qarşi antrik yapmaya suçlandirib onu,ölkeye xeyanetkar tanitdi Atahuallpa suçlu tanindi ve asildi.
10-GAMONALES,köy önderi.ze,amet sahibi(tiyul dar)oxşarli bir şexs ve onun görevlerini yapan kişi.
11-MANCO OF VİTCOS,bir sömürgeçinin adi,o dayima öz sömürü alanini genişlendirmek amacindadir ve bu genişlenmek niteligi o sömürgelerin çoxlu kiçik sömürgelere bölünmesidir.
12-JOSE CONDORCANQUİ,Tupac amaru1,üyelerinden biri.
13-TUMAS AQUİNAS,Kiristiyanliqda bir bilgin.

"BOLIVIA"NIN SEÇİLMİŞ PRESİDENTİ "EVO MORALES"...

noreply@blogger.com (NNTURK) — Tue, 17 Jan 2006 16:26:00 +0000

"BOLİVİA"NİN SEÇİLMİŞ PRESİDENTİ"EVO MORALES"İN ÖZETLENMİŞ BİOGRAFİSİ AÇİQLAMASİ

İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ- ÇEVİRMEN:NİGİN NEVADEREZİ

QAYNAQ:PERİODİCO26.CU

İzah:Çağdaş dünyada Qloballaşmaq prosesine rağmen,son zamanlarda ferqli ölkeler ferqli politikalarla yeniden baş qaldirmişlar.Bu ölkeler liderlerini ve proqramlarini (kesin olaraq paraqon(ülgü)tutmayaraq)ve onlarin fazla tanitmağini Totalitarizme qarşi ve öncede çeviriler ve meqalelerimizin ardica gerekli gördüm.

******
"Evo Morales Ayma"1959 yilinin oktobr ayinin 25inde "Sullka" da yerleşmiş "İsllavi" rejionunda(bölgesinde)doğuldu.Bu rejion Bolivia bölgesinin içrede olmuş "Orinoco"kantonunu(1)teşkil eden üç rejiondan birisidir.
Evo morales 1985de dünyadan getmiş "Dionisio çak"in ve 1992de dünyadan getmiş "Mariia Ayma Mammani" nin oğludur.Onun "Eşter" adlanmiş bir qiz qardaşi olmuş.Bu qiz bunlardan en yaşlisidir,habele "Hugo" adlanan qardaşi olmuş,buysa bunlardan en gencidir.Her ikisi ise "Oruro" da yaşayirlar.Morales aylesi yedi evladdan ibaret olub onlardan dördü en uşaq yaşlarinda dünyadan gediblermiş.
1964 yilinda Morales oxu almaği o rejionda yerleşmiş bedava bulunan(pul ödenmez)ilk oxullarin birinde başlandirdi.O orta oxulun son iki yilini bitirmeye "Oruro"şehrine getdi.O oxu almağla yanaşi oradaki kerpic qayirma habele çörek bişirme yerlerinde çalişdi.
Bir yil sonra o "Cochabamba"da yerleşmiş"özel qruplar(esgerlerin)için egitim senteri"nde esgerlik xidmetini bitirdi.
Onun aylesi kendini göçmenlik zorunda bulmuş cifçi(ekinçi)bir ayle oldu.Onlar yerli "Oruro"yu "cochabamba" erasindan "Chapare" bölgesine degişib göçmenlik etdiler.Morales aylesile birlikde gedir ve ele oradaca 1979 yilinin son çağlarinda öz "Emekçiler Sendikasi"na dayir çalişmanliq uğraşisini başladi.
Moralesin öz doğal başarilari(Sporda)ve Sendika çalişmaqlarinda ortaqliq yapmaği nedenine o,1983de "Chapare"de yerleşmiş "Kolonizadores"Sendikasinin spor qolunda sekreter adlandi.
1985de Morales bu Sendikanin genel sekreterligine seçildi.
1988de o yaxici(qişlaq)bölgede "COCA" yarpaği yetişdirici Federasioninda yürütüm sekreteri(icrayi debir)tanindi.
1996da yaxici bölgede "COCA" yarpaği yetişdiriciler Federasionuna başqan seçildi,bu hereket politikal degişdirmelere getirib çixardi"Xalq İqtidarina Melzemeler"ünvani altinda,özetce olaraq "İPSP".
1997de Chapare bölgesinde yapilmiş seçgide,27 Electoral(aday)içinden Milli kongereye üye seçildi.
1999da(İPSP)nin daxili seçgisi zamaninda Sosyalizme doğru çalişmanliq edib "MAS" adli pariyadan qatilirken tutuqlandi(hebse alindi).
2002nin janviye ayinda ona qarşi yapilmiş Palitikal fitneçilik ve rusva edici ve onun simasina toxunan Propagandalar sonucunda milli kongreden dişariya qoyuldu onun simasini pis tedbirler sonucunda onun simasini eskiden tibbi(sünneti)kullanimi olmuş COCA yarpaği yetişdiricisi olan cifçilerin bunu yetişdirmeye doğru doğal haqqini qoruduğu nedene ustaliqla lekelendiren tedbirler sonucundada.
2002de genel seçgi sonucunda "MAS"Partisi 581884 oy, oylarin tamindan 22 faizinin,habele 30 kongre üyeligini daşiyan kişinin içeren oy toplusunu topladi.bu parti Parlementde ikinci derecede çoxunluğu ele getirdi.
2005 yilinin Desambr ayinin 15de Morales Bolivia cumhurluğunun seçilmiş prsidenti seçildi.kütle oylarinda 54 faizini qazandi ve böylelikle geçen 30 yilda yapilmiş seçimlerde en böyük çoxunluğu kendine qazandirdi.
Çoxunluğlu saport etmegile yanaşi Bolivia xalqi öz güvenligini (e,timadini) düzlüge,tamahlanmamağa(aldadilmazliğa) ve ciddilige ve öz arxadaşlarinin(Moralesin)gerçeye dayandiğini gösterdi ve Morales oranin yerli ve genel cem,iyeti sarindan açiq qucağla qarşilandi.onun yapdiği çabalarin,köyde yaşayan kütlenin haqlqrini qorumağda habele Bolivia xalqinin öz ölkeleri doğasinin qaynaqlarinin tekrar ele geçirmegi üzere direniş gösterdigi nedenede.
Öz devrimci karakteri kanalindan,EVO MORALES kendisini laten Amerika nin amacile ilgilendirdi,Laten Amrika O cümleden:BOLİVAR YÖNLÜ DEVRİM PROSESİ,bu zaman Venezüella ve onun lideri HUGO CHAVEZ FRİAS üzere yapilmaqdadir. EVO MORALES KUBA devrimine ve onun xalqina,her zaman kendi daşqin saportunu ve yapişiqliğini(bağliliğini)belirtmiş, o Amerikanin Kubayi abulkaya (mühasireye)aldiği durumu açiqca eleştirmişdir son yillarda o neçe kez kubaya ve onon komanderi FİDEL KASTROya görüş edib.

ETEK YAZİSİ:

1-Bir çeşid ölkesel bölmesi.

******************
BAŞ SAĞLİĞİ

قامین آخان یوگرک سودان...
بیر اوغول اوچوردونسا دئگیل منه!
.یوخسا آقازان آیاغیمدان سرموزه آتایینمی؟...
قارا دیرناغ آغ یوزومه چالایینمی؟
گوز آلماسی کیمی آل یاناقلاریم ییرتایینمی؟
چنبریمه آلجا قانیم توکیینمی؟
آغیر شیون سنین اوردونا قویایینمی؟

(-دده قورقود - دوقتور قرزانه چالیشمانلیغیلا-قازان بگ اوغلو اوروز بگین دوستاق اولدوغی بویی ص 105)

"...گورورمیسن نلر اولدو؟"

YENE DEDE QURQUD BOY BOYLADİ,SÖY SÖYLEDİ
...BİR UCUNU QARAYA BAĞLADİ...

Nigin Nevaderezi Nadir Ezheri

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ):(12)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Mon, 09 Jan 2006 16:19:00 +0000

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ):(12)

YAZAR:TONI NEGRI

ÇEVİRMEN:NİGİN NEVADEREZİ emekdaş:NADİR EZHERİ

ALBANİA

Üçüncü dünyadan ecib qerib bölge,ya sovetlerden,ya krizde olan (bohranda olan)ikinci sosyalist dünya,ya her halda fenomen(pedide)oxşarli bir geçiş esla sivil savaş(qeyri nizami savaş)ve ya başqa heçneden olmayan geçiş.Bu realda onlari cezb etmiş iş,mal varliği ve kültür aramağinin tühaf(ecib)post modern bir figuru(schema)sidir.O tühaf ada,o tühaf ölke ALBANİYAidi.Her yönden dünyanin arabuluculuğuyla(tevessütü ile)çevrelenmiş-bir ada-o ki herden tühaf ideolojiler ve örgütsel(sazmani)düzemlerle uc-uca düyünlenirdi.O ki,hemen(eyn zamanda)özgür olduğundada esla dövlet(STATE)e sari ya bir dövlet qurmaya doğru hereket etmedi.O sadece özgürlük araştirisindaydi.Onlarin tami qayiqlarda buraxildi(terk edildi).Sonrasi ne baş verdi?Bu "iş gücünün"(LABOR POWER)denetlemege(kontrol etmege)xatir,onu durdurmaya dayir xalq kütlelerini varib olğunlaşmiş(yerine düşmüş)Kapitalizm piyasalari(bazarlari)ve ölkelerinin gelib çixmasindan,gevşekleşmesinden(sabitsizliginden)önlemeye dayir,onlar dişaridan her qiymete olur ölkeni(onun durumunu)öz ilk durumuna çevirmeye çalişirlar,zor(basinc)arabuluculuğuyla.ALBANİYA durumu Paradoks(Paradox)dur,menim onu biraz marağli bulduğum kimi.O(Paradoks durum)deyir,Kapitalizm tarixinde,ki onda iki zorluluq (gereklilik)eş(beraber)degerle birge gelmişler:bir elden"iş gücünün"daha güclü axişqanliğina(revanliğina)dayir ehtiyac,başqa elden bunu idare etmegi bacarmağa ihtiyac,tam kapitalist yatirimlar(enbaştlar)bu kanaldan "SCYLLA,CHARYBDIS"* içinden geçmiş,bu Alternativ kanaldan geçmişlerdi.Kuşkusuz(şeksiz)bu kunuda,buki,onlar kütlesel hereketi (dönüşü)durdurmaya dayir arabuluculuklu(vesatet edici)çözüm yollari arayirlar.Kapitalizm tarixinde,onun(kapitalizmin)oluşumu vaxtinda(formalaşan vaxtinda)özellikle İNGİLTEREde olan gücsüz yasalar benzerei,"iş gücü"nün daşmasini önlemek(qabağini almaq)çözümleri araşdirmasinda,temel olmuş yasalar.Bu gün bu çaba örnegi(iş numunesi)bir daha belirlenmekdedir,ölke Palitikalari kanalindan,içinde yatirim işi olağanli(mümkün)olan eralarin(yerlerin) çevresinde belirgin (müe,yen)bir dağitim(toz,i) kanalindan,bu olağanliq onda,onun"iş gücünü"qapsadiği nedenle baş vere bilen yer.

Etek yazisi:

*SCYLLA,CHARİBDİS:YUNAN esatirinde tehlükeli bir kayanin başinda yaşayan denizalti bir devin(heyulanin)adi,o kayanin qarşisinda CHARİBDİS adli bir burlağan(gerdab)vardir.

GELECEYE DÖNMEK (İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ)(11)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Thu, 15 Dec 2005 16:57:00 +0000

FRANSANİN 1995 QALXİŞMALARİ

Yazar:TONİ NEGRİ

İngilizceden çeviri:NİGİN NEVADEREZİ emekdaş:NADİR EZHERİ

Bİr kişi üretimin(tolidin)yeni döküsü (MORFi, qiyafeti) bulunuşunu (ortaya çixmasini) ferqli yüzeylerde (sethlerde)asanliqla onaylaya(tesdiqleye) biler.
Şehersel toplanmalarin yeniden qurulmasinin en temelli yüzeyi transportasiyanin(neql intiqalatin)hele plan yapilmamiş geçidinden üze çixdi,Metrolar yol yerimir,Otobuslar yol yerimir.
Aylarca sürecek bir inanilmaz fenomen(pedide) ortaya çixdi.Bu olayda xalqlar araclarin(arabalarin) içre dişariya çixdilar,toplu halda bir yere toplaşdilar, siralandilar ve onlara doğru yanaşan ve onlari götüren arabalari gözlediler.Buysa toplum üstelenmegin(toplumu qebul etmegin)ortaqliqin ve esenligin böyük ve inanilmaz bir çeşidini belirtir(beyan edir),toplum üstelenmegin,ortaqliqin habele esenligin bir çeşidini.Bu, yüzeysel(cüzi)bir fenomendir ancaq,eyer hatta toplumsal tebietin(ictimayi xesisenin)baxiş noqtasindan xalqlara ilgili olmasada ve önceden Metropoliten(merkez şeherinde sakin olan kişiler)toplusunun içre mocud olan indise "communitarian"(toplumsal teşkilatin ortaqliq yönlü birikimi)nin serveti ve etkileri bulunuşu ünvaninda göstersede.
İkinci eleman(ünsür)genel servisleri(ümumi xidmetler)konsepsiyonuna(anlayişina) bağlidir.Başqa sözde bizler genel servisler anlayişini tam üretim konularinin ön şerti olaraq belirtisini, doğru-düzgün qavramişiq(idrak etmişik)Kütle genel servisler işçilerinin üstünlügünü öncüllükle savunmur(himaya etmir)o belke genel karakteri (umumi şexsiyeti)savunmaya öncüllük edir.
Genel karakter ne demek؟(toplumsal teşkilatin ortaqliq yönlü birikimi)"communitarian" ha bele genel servislerin kütlesel karakteri.tam genel servisler,üretimin şertleri kimi gösterilmekdedir,bu nedene onlarin öz yaşami şertleri kimide,elecede her kişinin onu yaşama bağlayib saport edecek Biopolitikler kimi.
Üçüncü eleman ve bunlardan en önemlisi,"özelleşdirmeye buraxmanin"(xususi sazinin)sonuncu anlayişini savaşa çağirmaqdir .
Özelleşdirinin anlami ne?genel mallari şexsi malikler ellerine buraxmaq.Bu,ikicilik durum(saneviye,dualism)sanila bilecegi halda.
pröblem nedir؟ Şexsi malikler ellerine buraxmaq pröblemi,mal varliqi sevincinden yararlana bilen kişilerin kapasitesini (zerfiyetini)azaltmaqdadir.Buysa toplumda enflasiyonu önlemek(böhrana qarşi çixmaq )anlamini daşiyir. Bu bir durumdadirki Enflasiyona doğru saldiri(hemle)yerine bu gün yeni ehtiyaclar enflasiyonu temlli görünür.Öyle kim bunun Fransa tarixinde ilkin olalraq taniği olduq(şahidi olduq).
Men gelişmiş olan kapitalist ölkelerinde"communitarian":(toplumsal teşkilatin ortaqliq yönlü birikimi) dayir örnekler olduğuna inaniram,çoxlu önem daşiyan örnekler.
Genel toplanmalarin düzemi,onda aliş-verişin ferqli sektörlari sevetleri teşkil versin deye komutanliğin dikey siralari ila ilgisini kesdi.Temel toplanmalar "sovet"lerdi. onlar (sovetler)ferqli tam aliş-verişci quruplarinin işlerinde yapdiği politikal diskorsiyonlarin(mübahiselerin)communitarian formlari idi.Bu doğrudan kesin bir çatlaqdir temel ve liderlik ilgilerinin ara. Buysa aldatisiz baş verdi niyeki hatta uyumluluq (harmonya)daşimiş fealiyetler bu genel toplanmaqlarin temel noqtasina varmayi bacarmadi.Bunlar sinirsiz bilincli (aşiri zeki)olduqlari nedene heç bir zaman aşiriliqciliğa(ifratilige)yuvarlanmadilar(züymediler),belke her zaman davranişda bulundular.
Başqa temelli eleman genel servisleri biopolitik yönden batinileşdirmekdir.Bu düzenleyici ticaretinin temayülünü savunmaq pröblemi degil açiq deyimle bu,toplumu,"üretimim temeli"benzeri üstelenmekdedir.
Bununla,budur,özelleşirinin böyük enflasiyonu ve üçüncü mekanda yer tutmuş serbest düşünenleri(liberallari)öz sinirlerine siğindiran politikal enflasiyon,ve daha çox kesin peryodlarla ilerlemiş sinifler ürkmesi(tebeqati düşmenlik).

21 AZER XATIRESINI QUTLARIQ.

noreply@blogger.com (NNTURK) — Sun, 11 Dec 2005 16:46:00 +0000

GELECEYE DÖNMEK (ingilizceden çeviri):(10)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Fri, 25 Nov 2005 08:44:00 +0000

GELECEYE DÖNMEK(10)

YAZAR:TONİ NEGRİ

ÇEVİRMEN:NİGİN NEVADEREZİ emekdaş:NADİR EZHERİ

"LOS ANGELES","ÇİYAPAS","PARİS"

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her biri özgürdüde)

Biz bir çox olumlu ve olumsuz (müsbet ve menfi) şeylerden söz etmeliyik,niyeki bu mubarizeler qudret ilişgileri dönüşümünün (degişiminin) iri güc ve iri zorluq olduğunu sağlamlaşdirmiş(isbat etmiş),bu günde oluşan evrende(dünyada).
"LOS ANGELES"deki mubarize(1) tam şeherlerde,baş kendlerde baş vere bilen,özünün en yüksek formunda gösterilen eksik sanilmiş qruplar qalxişmasi idi,toplumsal bölgeleri ele geçirmekde,evrenin vitrini olmuş "LOS ANGELES",in mal varliğini talan etmekde.
"LOS ANGELES","HALİ WOOD"DUR demekdir:evrende var olan anlamlarin (alğilamalarin)indüsteriyel(senaye-çox çalişilan yer)senteri(merkezi)ve ele buna esasen diller üretiminde en böyük senter.
"ÇİYAPAS"(2)heç zaman borjuvazi bir qalxişma degildi,Kapitalizmi ilerletmeye ayarlanmiş(qesd olunmuş)bir qalxişma deyildi,heç zaman,o belke kimlik tanitmaya dayir arama yapma ve bir qalici(davamli)anti gücidi.genişlenme(tose,e)paragonlarina(ülgülerine)qarşi."PARİS" mübarizesi başda bir çox belirsiz(örtülü)yolile teşkilatlandirilmişdi,lakin mübarize zamaninda "PARİS"de ve "FRANSA"nin başqa yerlerinde ortaq daşima(f,el ve enfe,al)lar duraqlamalari(mane,leri)içinden,bir yeni ortaq durum düzenletmeye doğru uzlaşmaya(temrin etmege)ilerledi.
bu mübarizelerin üçü birlikde temel olaraq Realda bir serbest(mütleq)yeni ortaq durum düzenletmek kapasitesine(qabiliyetine)sahibdir,deyilen yeni ortaq durum QLOBALLAŞMAQ qarşisinda durur,niye ki qloballaşmaq onlari etkisiz(xunsa)etsin diye uyumsuzluqlar(ixtilaflar)üzere çalişmaqdadir.buna esasen onlarin tami adetdişariliğin(ğeyri adiligin)belirişinde(gözükmesinde)sözbirdirler,toplumun ona (adetdişariliğa)istegi kimi.onlar üç mübarizedir,her birinin özünde daşidigi bir dayanişma(müqavimet)durumu var,bu evren merkez müdürlügü(3)qurulmaqina qarşi,aliş-verişin qloballaşmasinin palitikal formuna qarşi.
Başqa sözde onlarin her birileri bu kiçik açari özlerinde daşiyir,temellidir belke,belirgin(numune,subjects)ortaq durum düzenletmesinde öz başina ve bağimsiz olduğu.
Bu üç mübarize,özlerinin uyumsuzluğundaki(ferqliligindeki)ve ilişgi axsağliğindaki durumda yerleşe bilir? 1990lara bir durum düzenletmede de?
Bunlar hazirda gelen devrim prossesinin içre kesici ve "yerine gelmenin"(Paradigmatic)(4)mehdud tecrübesidirler? Bunlar hazirda gelen insanliq prossesinin içre kesici ve "yerne gelmenin" mehdud tecrübesidirler? Men bilmeyirem.

ETEK YAZİLARİ:

1-Son yillarda "LOS ANGELES"de baş vermiş olaylar.
2-"MEKZİK"de bir qalxişma.
3-Farsca:Merkeze cehaniye modiriyet.
4-Farsca:Caneşini.

OXUCULARİMİZDAN: (1)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Thu, 24 Nov 2005 16:58:00 +0000

yaghmur araz to me
More options Nov 12

selamlar sevdiyim shair nadir azheri ve hayat yoldashi negin xanim
sizile gorushmek ve yaxindan tanishmaq en azi illik programlarimdandir .bu siiri size gonderirem.
yashiyasiniz.
aydin araz

Mənə sari gəlmə
Qorx
Baxma gözlərimə
Beyinmdə bomba yerləşdiriblər sanki
Elektrik gözlərim tərpənsə əyər
Partlaram bir dən
Mənə sari gəlmə
əllərini vurma saçlarıma
bəlkə bir dinametin zamini dir lər
yanımda çox durma
saatlı bir bombayam bəlkə
hər ləhzə təhlükəm artırır mənim

get
qal- getmə
götürmə ayaqlarını
iş işdən geçibdir daha

getsən min kimi partlayacağam

1383/8/4
Aydın Araz

شعیر:یانیس ریتسوس(یونان شاعیری 1909-1990)
چئویرمه: آیدین آراز(aydin araz)
بو شعیر لر ریتسوسون هر نه سیر دیر کیتابیندان(همه چیز راز است کیتابی احمد پوری نین واسیطه سیله فارسجا یا چئوریلیب دیر. تهران1379-نشر چشمه) فارسجادان آذربایجان تورکجه سینه چئوریلیب دیر

1
شئعیر
ایللر بویو
اوخوجوسونو آختاریر
سونرا
بویوک قانادلارین کولگه سینده
درین گئجه لرین قارانلیغیندا
چیلپاق بوداق لارین باخچاسیندا
بیر قصابین دیرناغی دیز چوکور گویده سینده

2
مرمر بوقدر چیلپاق
بو قدرآغ
هئیکللشمه سینی گوزله مه ییر

3
آتن1970

بو خیابان لاردا
آدام لار آددیم آتیرلار
آدام لار تله سیر لر
(هارایا)گئتمه یه ؟
(هارایا) چاتماغا؟
بیلمیره م

توز سوران لار – پوتون لار – قوطو لار
هامی سی تلسمه ده

آداملار بیر گون بویوک بایراقلارلا کئچیردیلر بو خیابان لاردان
سسلری واریدی(خاطیریمده دیر ائشیته ردیم)

4
.....
باریش
یانی آخشاملار شام یئمه یینین عطری
باریش
یانی آرابا قاپیندا ساخلایا وسن قورخمایاسان
باریش یانی قاپی نی دویه لر
کیمسه اولمایا- یولداشدان سونرا

E_mail

noreply@blogger.com (NNTURK) — Wed, 09 Nov 2005 16:49:00 +0000

nnturkler@gmail.com

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ):(9)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Tue, 01 Nov 2005 08:37:00 +0000

Geleceye dönmek(9)!

Yazar:Toni negri

Çevirmen(ingilizceden):Nigin Nevaderezi-emekdaş:Nadir Ezheri

IMPERATORLUQ

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İzah:Bu çalişma çağdaş politikal felsefelerinden birisini (yeni sol görüşçülük çevrelerinde yazilmiş Toni Negri nin meqalesini ihtiva edir)burada qeyd etmeli ki bu meqale İtaliyan dilinden Maykel Hart tevessutu ile çevrilib indi ise ilkin olaraq ingilizceden türk diline çevrilmekdedir Toni Negri Marksizm felsefe mektebinde Düzem pozucu(1)bir varsayimcidir(2)türkcemizde bu varsayimcinin baxişlari ila artiq taniş olmaq isteyenler verilen qaynağa döne bilerler:Daşdan daşa sira meqalelerinden klasik marksizm bölümü Axtariş:Nigin Nevaderezi Nadir Ezheri

Men öncede dedim ki üç şey tarixsel başlanğic geçidinin mütleq taniqi(şahidi) olmuşdur:"TİAN AN MEN" meydani qalxişmasi(daşqinliği)"Berlen" duvarinin düşmesi(yixilmasi),körfez(xelic) savaşi.Biz globallaşma aşamasina giririk.
Bu baxiş noqtasindan,durum çox aydindir.Bizim her birimiz onlari dramatik bir yol ile dneylemişik(sinamişiq).Körfez Savaşi önemlidir niyeki ilişgi pröbleminin içre birinci yrde yerleşir ve "BAUDRİLLARD" demişken o bir savaşdirki baş vermeyib,o heç bir zaman yaşamamiş bir savaşdir,o kendi öyküsünü kendisi bulmuşdur(saxtakarliğla).Önceki bizim TİMOSOARA* miz olsun ve önceki yeni imperatorluq situasiyasini(durumunu)açiğlaya bilen son derece önemli elemanlarin(ünsürlerin) tüm çeşidlerinden elimizde olsun-kendilerimizi onunu içinde yoğun kötüçü (şer) sahibi bulduğumuz situasiya-en qorxunc toplum qirimlar (bunun içre) be,zen örtülü be,zende saxtakar baş vere biler.pröblem nedir?Hereket,konuşmaq(söyleşim)ve Proltariyanin dayanişmasi,her kimse kim bu baxiş noqtasindan tüm olaraq entelektüel bir karakter olmaği üstelenib(öhdesine alib)bu situasiyaninla qarşilaşa bilsin,pröblem bunun niteligini(neceligini) anlamağindadir.
Heyretlendiricisi buki doğrudanda şekilleri,dilleri ve formlari bina edenler,dünyadan temelsiz(saxta)şekiller düzenleyenlerdi."real"anlamini transfer etsinler(daşindirsinlar) ve "real"i öz antaqonisminden (mütezadliğindan) soyundursunlar diye.Böyük pröblem taninmaya başlayir,realitenin yeni çeşidinden ileri gelmiş ve bizim dünyanin bu hissesinde onu deneyledigimiz zorakiliq,onlain içre temel bir situasiyanin şekilini tanitsin onsuzki o -situasiya-asla alternativ olsun.(Niyeki alternativ her zaman ilişgili(taninmiş)bir şeyin zorunlusudur(ona şamildir),illa bele bir zoraki,qloballaşmiş ve xoş davranişli birliklerin içre himaye ya kesiklik(ayriliq)ve yeninin düzenleyici beneklerinin(nişanelerinin)bulunmasi.

Geleceye dönmek(İngilizceden çeviri):8

noreply@blogger.com (NNTURK) — Wed, 26 Oct 2005 17:04:00 +0000

Geleceye dönmek(8)!

Yazar:Toni negri

Çevirmen:Nigin Nevaderezi-emekdaş:Nadir Ezheri

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İzah:Bu çalişma çağdaş politikal felsefelerinden birisini (yeni sol görüşçülük çevrelerinde yazilmiş Toni Negri nin meqalesini ihtiva edir)burada qeyd etmeli ki bu meqale İtaliyan dilinden Maykel Hart tevessutu ile çevrilib indi ise ilkin olaraq ingilizceden türk diline çevrilmekdedir Toni Negri Marksizm felsefe mektebinde Düzem pozucu(1)bir varsayimcidir(2)türkcemizde bu varsayimcinin baxişlari ila artiq taniş olmaq isteyenler verilen qaynağa döne bilerler:Daşdan daşa sira meqalelerinden klasik marksizm bölümü Axtariş:Nigin Nevaderezi Nadir Ezheri

kesitlenmiş maaşGUARANTEED WAGE

Kesitlenmiş(zemanet olunmuş)maaşdan neçe degişilmiş anlamlaqr var bizim-Feransada- onlara rasladiğimiza benzerli örnegin feransizlarin ,RNİ,Kurallarinin önce keçirdigi şeklinde o yuxsulluq maaşindan bir çeşididir böylelikle yoxsul ve mehrumluq maaşindan bir çeşid.yoxsunlarin(yoxsullarin)için kurallar.
başqa sözde o-yoxsullardan bir kitlesidir-unutmayin onlar çalişan bir kütledir qalici bir durumda maaş aximina dolaşmani(minmegi) bacara bilmeyen kimseler azaciq para bexş edib böylelikle kendilerine doğru yönelmege yetenekli kimseler.bu nedene ki onlar toplumsal rezillik yarada bilmeyir.buna esasen burada kesitlenmiş maaşdan en az yüzeyde(sethde) mevcud var gerekli maaş,ölmekden ve qirğin rezaletinden qaçinan bir topluma lüzüm dürmaq(ehtiyac his etmek)anlamini yetiren(bir maaş).niye ki mehrumluq(buraya terd olunmaq anlamida daxildir-Çevirmen)kolayca qirqina aparib çixara bilir ve gücsüz (gevşek)kurallar İngilterede 17 ve 18 yüz yillarinda bu tehlikeden dolayi doğmüş.böylelikle kesitlenmiş maaşin bu sinira(bu hiduda)çata bilen şekilleri buluna bilir(mevcuddur)
kesitlenmiş maaşin real sorusu (pröblemi)ise farqli bir sorudur ancaq üretim(estehsal edilmiş)güclülügünün (qüdretinin)temeli,Kapitalist yatirim(sermaye)yox, belke ümümlaşmiş (topluma ayidleşmiş) insan beyninin yatirimi sorusudur.bu yüzden maksimom aşamada (son derecede)özgürlük fabrika tertibligi(intizami)ilişgisinin parçalanmasi (tükenmesi)işden maksimom aşamada özgürlük malvarliqi(serveti)üretiminin mütleq temelidir,demekdir.kesitlenmiş maaşin anlami budur:gelirden bir böyük hissenin dağitimi(tozi, etmesi)ve ürünlerin iraye etmesi ve bu ürünleri,bunlarin(ürünlerin)tekrar üretimine dayir xerc etmege yetenek(qabiliyet)sahibi olmaği.buysa Fandamental(temel)eleman(ünsür)ola bilir.kesitlenmiş maaş bir toplumun tekrar üretimini mü,eyyenleşdirmekdir o toplu ki xalqlari kendi özgürlügü dolayisi ila (nedeni ile)üretici ola bilir.bu baxiş noqtasindan üretim ve palitikal teşkilati pröblemlerinin biri birine qarişmaya yönelecekleri aydindir. biz bu söyleşini (meqaleni)her yönden izlemişik ve palitikal ekonomiyanin ve palitikal bilginin ve ya xod iqtidar bilgisinin biri birine beraber olmaq (müntebiq olmaq)maraqini bilmişik.
Niye ki biz dimokratik formlari savunuruq(himaye edirik)dimokratiyanin mütleq ve temelleşmiş formlarini- men dimokratiya teriminin helede geçerli olduğuna şekliyem.-Dimokratiyanin canlica açiqlana bile bilen yalniz Formlari(tekce formlari).ancaq temel ve real Dimokratiya,kesitlenmiş gelirler eşitliginde her zaman genişlenmekde olacaq ve dayima temelli qalacaq.sonra biz realliqla bunlarin nedeninden danişa bilerik ancaq bunlar bu günkü dünyada ona çoxda uyğun görünmeyen bir söylevlerdir.böyük pröblem bu gün politikal Ekonomiyanin ona arxalandiği eleştirinin(neqdin)görüş noqtasinin alt-üst olmasidir başqa sözde kapitalist yatirimin gereksidigi(lüzümlü olduğu)görüş noqtasi.öncede dedik yillar boyunca dedikde:Fandamental(temel)pröblem yaşayişda üretici araclarin(edevatlarin)tekrar üretimidir,dile mensub araclarin -pröblemi-zehnlerin(ve maddelerin)etkili yaşami(ömrü).böylelikle bu gün kesitlenmiş maaş bu zehnlerin ve onlarin servetinin tekrar üretiminde bir durumdur(nitelikdir)temelleşen bir eleman.Bunda iqtidar araci esla yoxdur ideal yönlü(görgü dişi)yatirima esla ehtiyac yoxdur bu bir yutopiyadir.bu qimildanmaya(herekete)başlayarken realin çehresini degişdiren makina(maşin) olunmuş yutopiyalardan birisidir.bu gün en gozel şeylerden titizlikle(çox deqiqlikle)demek olar ki,özgürlügün ve üretimin açiqlanmaya başladiği bu belirli sahedir. ancaq o kendisi elile daşinir(heml edilir).doğruluğda bu iqtidar üretiminin geçerli düzeninin hemde politikal iqtidarin fena olmasi demegidir. (ARDİ VAR)

MIR ELİ SEYİD SELAMET'IN SORĞULARİMİZA YAZDİĞİ YANİT (4)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Thu, 20 Oct 2005 18:01:00 +0000

Üstureler araşdirmasi

MİR ELİ SEYİD SELAMET İN SORĞULARİMİZA YAZDİĞİ YANİT

...Deve sözü sonralar ,,dava,,dev sözüne çevrilir.KitabiDede qurqudda olan çox rengden biri,ye,ni qizil rengi,yaraniş rengi sayilir.Qizil deve yaraniş sembolu hesab olunur ve ele heman şekilde Maneviyyetde dev şekilinde yaranişin esasi olur.Belelikle 4 esir düşmüş karakterden,ikisi(Ovruz ve Güneş)ehrimen serkerdesi,Qara tökür elinde baqi qalir,16 yil isaretden sonra Ovruz eşidir ki öz nişanlisini bir ayri kese ere vermek isteyirler.İşiqsiz güneş (Salur mubarize çağinda tapşiriq verir güneşe ki ehrimene kölge ol)yalniz bir kere işiqlanir ve Ovruzun hasarda yolun gösterir.Ovruz ya Qazan begin inaği pirlayib hasardan uçur.Mir Eli Seyyidof,Azerbaycan Mifik Tefekkürünün qaynaqlarinda sehife 174 yazir{parasarin bayburd hasarindan pirlayib uçan...oğuzun imrançisi,Qazan begin inaği,boz ayğirli Beyerek yetdi.}Sonra Ovruz qayidir bir qara vehşi inekle mubarize edir qelebe çalir,güneş ki Qara Tökürün qizi adlanir isaretden qurtarir ve özü ile heml edib mehellinde nesb edir.Bu episod ,,güneşin esareti ve sonra esaretden qurtarmaği,,Mitraismin mezmunu sayilir.Eski dövrlerde ilk insanlar bele düşünürdüler ki her gün günün doğmasi bu ağir mubarizeden sonra baş verir.Onlarin müqeddes Tötemleri"Boğa"dan qizarmadan önce qaranliqde mübarizeye daxil olub güneşi esaretden qurtarir ve "Sari Gelin"reqsi bu merasimin mübarizeye daxil olmadan önce ayin merasimini geçirmek vesilesi sayilir.Bumerasimde merasim keçiren reqs Apil-apil yürümek,bir qol bağli ve bir qol kamil açiq göz güneşde fiqur çarçuvasinda bu hadisenin bütün özelliklerini özü ile daşiyir.bu vaqe,eden müxtelif sembollar,efsaneler mevcud olmuş.
A-Siniq xac:Bu sembolu muxtelif yozmanlarla"gerduneye xorşid" "sembole xorşid" behs edibler lakin güneş şüalarile müxtelif rsmlerde görünür.siniq xac işiqsiz güneş sembolu ve esir düşmüş güneşin nişanesi sayilir ve bele bir mezmun bizim qara dağ daş qazintilarinda hörmetli Siyami cenablarinin eks sergisinde verilmişdir.
B-Xod xac ,,selib,,esir düşmüş güneşin sembolu olmuş ve onu heml etmek ye,ni esir düşmüş güneşi icmalara qaytarmaqdan ibaretdir.
be,zi efsanelerde güneşin nürünü gizletmekden ötrü onu göy eskiye tütübhlar.bir ayri efsanelerde güneşi ki bizim kültürde qiz taninib quyuya salmaqla işiğinin qabaği alinib ve bu tefekkürün esasinda efsanelerde quyuya salinan qizlar tilisimde olan şahzadeler güneşden ibaretdirler ve onlarin azad olunmasi üçün öalişan karakterlerin ilk sureti boğadir.
Bir ayri seyağda revayetde araya gelib,,Şeix se,nan dastani,,güneş Qara tökür elinde Qara tökürün qizi adlanir ve kafir ve tersa balasi sanilir.Şeix se,nan onu küfr zindanindan azad edir.Bu esatirlerin öz çevrelerinde müxtelif eserleri olub ve damğalari indiye dek müxtelif şekillerde baqi qalir meselen-Esli nin qara keşiş qizi adlanmasi- ve ayri misal Mitranin yaraniş esatileri deyir ki bir qayq parçalanib ve mitra (misra) bir elinde qilinc(misri qilinc) ve bir elde meş,el(od) mevcud olur.Kor oğlu efsanesinde misri qilinc ve qanadli at ki yalniz tanrilar mecme,ine getmege lazimdir mevcud olub bunlarin ilkin suretleri bu esatirlerden asilidir.elave kor oğlu sözünde olan کور kur dene,toxum me,nasina kureken kelmesinde eyandir ve bu Mitranin yaramiş esatirlerini daşiyir ve artiq kor sümer dilinde yer me,nasina gelir kor oğlu ye,ni yerin oğlu- ve bu mezmunlar bütövlükle dördüncü gahin ilk insaninin yaranişinda araya gelir.
Bu karakterden sonra it rebbol no,unun-elden gelen işleri bundan ibaretdir şücaetli döyüşken mubariz,... bele bir qudretli mubariz esatirlerde çox az olmuş-Tepe gözün atasi,,tepe göz köpek oğludur,, bir tek karakterdir ki işiq ölkesinin zevalina bais olur.ondan Evesta da icmanin çobani unvanile ad aparilir ve it no,unun üstünde çoxlu behs edir sürülerin(icmanin),çobani adlanir.
Bir karakterdende danişmaq olar oda Qurddan ibaretdir.Qur rebbonovu Mir Eli Seyyidovun dedigine göre tanrilar mecmei,nin söz danişani olmuş.Onun Yunanda sureti"Hermes"dir ve hermenotik mektebi bele bir vezi,yetden asili olur.Bu bergozide karakter 9000 ilin hamisini yaşayib.İkinci gahin ilk çağlarnda Oğuza ,,UR,, qomile mübarizeye getmege yol gösterib.UR kelmesi URUK şeherinin qomunun adi olub ve ehrimen qomu yerine oturub,bele bir vezi,yetde Oğuzun UR qomile mübarize esasinda Sümer qomu bu esatirlerin izile URUK şeherine gedib ve ehrimenle mübarize edib qelebe çalib orada qaliblar bu temeddün ve tefekkürü yayiblar.ona nezire keremin hleb şeherinde yanmasi sayilir ehrimen,Esli ve Keremin Helebe çekib aparib ve orada yandirib ve bele bir yanmağlarda müxtelif efsaneler Qoqnus,semender...ve beyanlar aşiq dilinde Yaniq kerem ve segah da "müberriqe-Aşiq koş"ehrimenle mübarizede saxlanilib.Qurd karakteri lap a,la yeri olduğuna göre nurla tanrilar mecme,ine gedib qayida bilir ve heç karakter bu mertebeye yetişe bilmeyib ve eski çağlarda yazi pozu olmadan her mezmun ki müqeddes sayilirdi kitab adlanirdi ,,DEDE QURQUD,,kitabi tanrilar mecme,inin söz danişaninin raportu tanrilar mecme,ine dürdüncü gahin mübarizesinden ibaretdir.bu 9000 il yaşamaq ona ebedi yaşayiş hesab olunur ,,Abe hevan.abe heyat,ebedilik esatirlerde ona hesr olunur ve DEDE sözü ona göre işlenir ki hamidan çox yaşayan odur ve onun sonra ki sureti xezrdan ibaretdir aslan no,u bizim esatirlerde kitabe DEDE QURQUDda ilk insanin dayesi hesab olunur.Esli-Kerem dastaninda kerm lelesi le yaşid ola ola kerem lelesinden meselen dağin adin soruşur lelesi bilmir Kerem deyir bu dağin adi Sübhan dağidir belelikle kerem dağa ad verir ve bu gösterir ki Keremin lelesinin insan şu,uru yoxdur.bir ayri karkterden ise danişmaq olar- Qizil ov- ovlar rebbolnu,u" Burla "adile Burla qadinlar sembolu olduğuna göre bitgileri tanimaq ve derman etmek müe,yyen tarix dövrune işareti var ve ata-bala mübarizelerinde "ARCHTYPE" olan mübarize SALUR vu OVRUZ arasinda bu mübarizede ayrilmaz bir hisse kimi araya gelir,ve uçan quşlar rebbonou "BEGİL"merzleri qoruyan,ehrimenle mübarize eden,qaranliq ölkesini taniyan,Melik memmedi qaranliq ölkesinden geçiren,bir quş ki onun açiq qanadlari Zertüştilerin semboluna çevrilib.Simorğ,Humay.....sayire adlanan quşlarin kökü görünür.
Dördüncü gahda,her karakter,öz zidd halayini,aradan qaldirandan sonra,adıim hayat sürür-bu qanu n bütün karakterlerin hayatinda görünür.BUSAT, Tepegöz,ü öldürmekle,adlim hayati,rehberligi başlanir.icma,i, hasar merhelesinden geşirir ve sob mübarizede ğelebe çalir,Mensuriyye başlanir,Şar gah beyani,Beste Nigar(esir güneş)-hasar(müalif ve ğerre)ifasile,ve Mensuriyye icrasile,dördüncü gahin kamil beyani sayilir.
Bu estirlerden müxtelif beyenlar ve ayin oyun merasimleri ve efsanelerin mövcud olmasi,bu esatirlerin yaraniş yerlerini de bize danişir.Men bu esatirleri ehya edenden sonra-"ESLİ KEREM"-"AŞİQ QERİB"dastanlarini Animisti beyan,"OĞUZ NAME-KİTBİ DEDE QURQUD "u Totemisti beyan,muğamlari"yek gah-dö gah-se gah-çar gah"i,musiqiyi beyan,gördüm ve Avesta ve on ayaxin metnleri,bu esatirlerin kökünde dübareden düzülmüş bir mecmu,e ve müxtelif efsaneleri bu esatirlerden asili gördüm.Men 1370 nci ilden bu konuda çalişiram,yalniz bir kitabim"Moqeddemyi ber kitabe dede qurqud" adinda basilib ve yayilib.Bir neçe me,ruzem,İranda-Bakida oxunub bir neçe qezetde müxtelif konularda yazilarim gedib,menim son işlerimden Esli-Kerem dastaninin esatirlerle müqayisesi ve teshihi,ve esatirlerin felsefe biçimleri üzerinde işlemekden ibaretdir.

ikinci sorğu:Ayla ilgili olan alti kökden ikincisi oğüzün ikinci evladi YAY... YAY yiyesi ve oğuzun yön verici özelligi birde AY benzerli senemlerle ilgili açiqlamalirizda neler؟

yanit:Ay gecelerde qaş-göz atan insanlarla bütün geceni danişan hale ile bütün gözellikleri yiğan ve özünde cem, eden ve yer üzünde Aya oxşarli senemler,Helal buynuzlarla,xeyr işlerin elden gelmesile,qaranilarla mübarizesile,zülmetde nur ve işiq saçmaqla,bele hereketleri ezizleyen gözleniliri.Ay alti kökün ikincisi,Kosmoqonik yaranişin güneşden sonrasi ve MONDAY-MONTAG-LUNDI mequlesinden ibaretdir.AYa oxşarli büt ve senemler müxtelif esatirler sahesinde özüne geniş meydan qazanib,hilal buynuzlu Aya benzer rebbolnoun elden gelmeleri sayilir,AYin xas özelligi gecenin sültesinin altinda işiq saçmaqla sirrili ecazkar hereketlerle ehrimenin ölkesinde üreginde mübarize prosesini gözlemekdir ve yer üzünde bu mübarizeni devam eden AYa oxşar senemlerde elden gelenleri esirgemezlikleri gösterir.AY birsözde zülmetin qara bağrinda işiq ve gözellikdir.

ÜÇÜNCÜ SORĞU:Üstureile edebiyatin ara ilgiler zennizce biri birine yanaşi nece durumda dayanir؟,üstureni edebiyat çerçivesinde konu olaraq araşdirmaya götürmek olar mi؟,belkede üsturenin kendine özel edebiyati olduğuna inanirsiniz buna ilgide ne diyerdiniz؟

yanit:Edebiyat üstureden asilidir.demek olar her nesne ki ilk çağlarda müqeddes tefekkür sayilirdi kitab adlanirdi,bu kitablar yazidan önce varimiş meselen:Dede qurqud kitabi yazidan evvel sinelerde kitabimiş ve sine defterleri bu kitablari höccülermişler.bu kitablar ya tanrilar mecme,inin sözleri ya tanrilar mecme,ine sözden ibaretimişler.bele bir vez,iyetde ince sen,et bezekli söz e,la danişiq ve ürek metlebini gozel demege meydan açir ve edebiyatin,sen,etin,sözün sehrkarliğina bele bir çevrede meydan sulanior ve edebiyat xidmete alinir.bir çox zamandan sonra edebiyat müsteqil bir katigoriyaya çevrilir.Edebiyatin sirrin,felsefenin mühüm ve degerli"TESLİS"inde{insan ve tanrilar,insan ve tebi,et ve insan-insan}da görmek olar bu teslisde ilk çağlarda insanlarin tanrilara söz demekleri en mühüm yer tütür ve dil yaranişinin başlanişi ele bu konuya hevale olunur.İnsan-tebi,et ilgiside geniş meydan qazanir xususile alti kökle elaqedar, güneş,ay,ulduz,dağ,deniz...vesfi bezeklenir,güllenir ve ondan artiq insan-insan ilgisi,mühebbet,eşq...katigoriyalarini daşiyir ve dünyanin en böyük zedligi,mühebbet x nifret...bu çevrede yer tütür.edebiyat esatirsiz yaranilmaz görünür.esatirler mecmu,esi,üstün quruluş biçim olduğuna göre"SUPER STRUCTURE"edebiyat kültür dil hüner musiqi... ve sayere ondan asili olur.Edebiyati üsture çerçivesinde araşdirmaq mümkündür,edebiyat ölçüleri Mifoloji sistemine qisa ola biler.üsture en eski dünya görüşü olduğda özüne özel edebiyati ola biler.

DÜRDÜNCÜ SORĞU:Üsturenin efsaneye degişmesi konuda-bu konu çoxlu araşdirmalar alani olmuş ve olur-xosusen üsture seciyeli Karakterleri insanlaşmasi prosesi haqda örneyin:Oğuz{yari insan yari tanri}oxucularimiza nece bilgi vererdiniz؟

YANİT:esatirlerde ilk insanin üçüncü gahda yanmasi ve dürdüncü gahin ilk insaninin bu yanmadan yaranmasi eyan bir behs aparir ve,,YNİQ KEREM,,ve segahda ,,MUBERRİQE_AŞİQ KOŞ,,onu tesdiqleyir QOQNUS efsanesi semender...phoenix...,fonix bir sira insanda (quş)a ve onun eksi ağ inekle qara inek mubarizesi ve sonra ağ inek mirtra,,insana,,çevrilmeside görünür.Türk xalqlari bir gencineye malik olaraq hele o gendinede ne daş qaşlari var kendiside bilmeyir,tebi,i ki o gencineden çox az sorağ dünyaya verilib egerçe dünyaya teqdim olunan efsaneler bu esatirler eserinde yer üzünde baqi qalir meselen ilk insanin aslan vasitesile dayeligi eserinde ZİGFİRİD efsanesi,ROMOL,ROMOLOS SEMİRAMİS... efsaneleri medana gelmesi ya güneşin esareti esatirleri ve onun izinde quyuya atilan qizlar efsanesi...SİMORĞ efsanesi,HUMAY QUŞU... bunlarin geniş meydanlari axtarmağa açiblar,

BEŞİNCİ SORĞU:Ayini üstureler konusunda dünyanin yaradilişi,sonu ktigoriyasi,kehan qurtararsa bu faci,eden sonra yeniden varliq taparsa tanrinin zaman başlanişinda yaratdiği keyhan(COSMOGONE)eyni olacaq؟

YANİT:Kayenatin texrib olmasi esatirlerde elm me,yarlari tesdiq eden bir tez sayilir elmde bu qiyameti qebul edir münteha esatirlerde deyilir ki qiyametden sonra yaranan dünya yeniden bir devrun tekrarlanmasini ifade edir üsulen esatir, quruluç biçimlerine göre ebedi yaşamağa yönelirler.esatirlerin quruluş biçimlerine göre her nesne mütleq sayilir bu mütleqlik hökm edir ki degişiklik ya az olsun ya olmasin.bizim esatirlerde olan heqiqetler bir neçesi altun kimi elbeel gezmede sine be sineü dolanmada parlayib,bir neçe heqiqetide paslanib.Esatirlerde olıan zaman,feza hele araşdirilmayib.feza,yeralti dünya(qaranliq dünya)ve yer üstü dünya (alti kök,işiq dünyasina bölünür ve bu bölümden sonra,göy qat be qat olur bu qatlanma ,,mefselbendi,,tanri mecme,ini özünde yerleşdirir ve bele bir vez,iyetde qitlaq (hencere)formalaşir.insan-tanri ilgisinde insan sesi tanriya yetmege çalişir. tanrilar mecme,inde,alt kök bir müddet sonra her biri bir tanriya çevrilir,göy tanrisi çox sonra ÇİNlilerde.so tanrisi ANAHİTA güneş tanrisi MİTRAya... çevrilir.mecmu,e esatirlerde her nesne her ktigoriya diqqeti celb edendir mesele-ZAMAN bölünmemiş zaman bölünmüş zaman.-Bölünmüş zaman özüne göre mexsus gedişi var 12000 yilde bir dövr dolanir bu xetti zaman sayilir ENŞTAYNİN nezeriyeleri feqet xetti zaman çevresinde dayanir.12000yil qurtarandan sonra xetti zamanlar (12000)yi8ller fenarlar kimi bir birinin üstünde qalanir ve mütekasif bir zaman yaradir.ve insanlara ser,i keçilen zaman ve ağir zamanlar katigoriyalari medana gelir.zaman, feza,dil yaranişi ve sonra musiqi özü bir müsteqil beyan ve ondan elave eşq,irfan,qelbi idraklar,edeb ve edebiyat(xüsüsile sözü yaxşi suretde teqdim etmek)exlaq1,me,işet terzleri görmeli ve axtarmali görünür.

ALTİNCİ SORĞU:Üstureni tanimaqi gerekleri konuda:üsturenin görevleri yalniz qidasetdendir.aya tekce müqeddes qudretlere nümunevi paragon(ülgu)(ARCHTYPE)aranilir؟ aya üstureler yalniz müqeddeslige mehduddur:TOTEM/TABO. aya BASATin qehreman olduğu seviyede TEPE GÖZde qehreman sanilir؟

YANİT:Esatirler dünya görüşü hesab olunur ve özüne göre gerekdir bir kamil sistem olaraq niyelere ve necelere cevab vermege qadir ola.Mecmue esatirleri bir qat kiçildenden sonra,felsefe,exlaq,edebiyat,hüner,musiqi...elde olur.Esatirler ebedi yaşamağa yaranir xeyr qüvvelerinin şer qüvvesile mübarizesi unudulmaz,ebedilik,bir katigoriya olur,işiq ölkesinde bitgininde ehrimenle mübarize vezifesi var.İşiq ölkesi,xeir ve işiq ölkesi olduğda,ondan müqddes olmayanlar,gözlenilmir.Mecmu,ede bir tek istisna var ve oda,felsefe biçimlerinin gereklerinden yaranir.İt rebbonoi,TEPE GÖZü yaratmağda.Mecmuede bir felsefe zidlik qanuni vardir.Her karakter yalniz bir kere öz zidligini aradan qaldirmalidir.AĞ İNEK X QARA İNEK, SALUR X ŞOKLİ MELİK, BUSAT X TEPE GÖZ...AHURA MEZDA x EHRİMEN... Mecmuede insalari azar eziyyete salanlar ehrimene mensub ve ondan asilidirlar.İnsan keramet ve şan ve şüvketle yaşamağa yaranir.Busat Tepe göz mübarizesi zidlikler mübarizesi gösterir ki ne qeder Busat müqeddes sayilir,Tepe gözde o qeder müqeddes olmayan sayilir.Qaranliq ölkesi,işiq ölkesile hedeqelenir.Esatirlerin felsefe biçimine göre zidliklerle bir atributda(atribute)yaşamaq mümkün degil.Tepe gözün Busat elinde ölmesi gerekdir.Xod bu müqeddeslikler, gerekler,olmalilar,TÖTEM sirasina geşir ve olmağina,cana hopmuş bir duyğu işlenilir ve bir sira gerekmezliklerde,TABO suretinde daxil olur-Tepe göze tay olmaq TABO sayilir xalqi azar eziyyete salmaq TABO sayilir.

YEDDİNCİ SORĞU:Aya üsturelere-mü,eyyen üstureler-müe,yyen yataq te,yin etmekde araşdirma işlerini nece deyerlendirirsiniz,aya üsture zamana/mekana nece yanaşir zennizce؟

YANİT:Mence esatir öz beterlerini araşdirmağa teleb edirler,tenha besterde nezerde alinmalidirki dünya efsaneleri GRİM QARDAŞLARİ ve TEODOR BENİFEİ dedigine göre,periler efsaneleri,VLADİMİR PROP dedigine göre esarirlerin ortaqliği...hamisi bir gözeden su içir ve dünyada müxtelif dillerin bir eski dilden neş,et tapmasida gözlenilir.Bele bir vez,yyetde üsturelerde ortaq,feza,zaman,vaqi,e bir aradirma atribiutu ola bilir ki dillri,esatirleri,efsaneleri,...müqayise etmek olsun.

SORĞULARİN DİZAYNERİ:NİGİN NEVADEREZİ emekdaş:NADİR EZHERİ
1381/9/14

E_mail

noreply@blogger.com (NNTURK) — Thu, 20 Oct 2005 17:53:00 +0000

nnturkler@gmail.com

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ):7

noreply@blogger.com (NNTURK) — Fri, 14 Oct 2005 10:23:00 +0000

Geleceye dönmek(7)!

Yazar:Toni negri

Çevirmen:Nigin Nevaderezi-emekdaş:Nadir Ezheri

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İzah:Bu çalişma çağdaş politikal felsefelerinden birisini (yeni sol görüşçülük çevrelerinde yazilmiş Toni Negri nin meqalesini ihtiva edir)burada qeyd etmeli ki bu meqale İtaliyan dilinden Maykel Hart tevessutu ile çevrilib indi ise ilkin olaraq ingilizceden türk diline çevrilmekdedir Toni Negri Marksizm felsefe mektebinde Düzem pozucu(1)bir varsayimcidir(2)türkcemizde bu varsayimcinin baxişlari ila artiq taniş olmaq isteyenler verilen qaynağa döne bilerler:Daşdan daşa sira meqalelerinden klasik marksizm bölümü Axtariş:Nigin Nevaderezi Nadir Ezheri

9-(The Biopolitical Enterpreneur) Biopolitical(3)Ticaret

Yene her zankikimi bizler tanm terimleri degişmiş belli bir çevreile raslaşmağdayiq.Bizim hatta demokrasiyanin yada liderligin (rehberligin)haqda danişdiğimiz zamanda ferqli bir dil buluşumunda(ixtira,inda) başarili olabilcegimiz realda gereksir(lazimlidir).
Biopolitikde demokresi nedemekdir؟ onun esla formal(resmileşmiş)demokrasi olmadiği aydindir,ancaq"spinoza"nin dedigi kimi bir mütleq demokrasidir.Böyle bir anlam ne süreye qeder ancaq demokrasi termlerle tanitdirilabiler؟ o(biopolitikde demokresi anlami),demokrasiden yasasal klasik terimlerile belke heç bir zaman tanitdirila bilmedi.
Biz ticaretden, biz politikal ticaretden ya bundan üstün diyersek "Biopoli"ticaretden danişanda bunun eyni doğrudur.
Daha ince(diqqetli)diyersek biz her hansi bir tekil(müfred)yayğin(toplu)güc halinda olabilen ve be,zen bir toplumsal mezmunda yaratici bir qabiliyyet içre toplaşa bilen Situasiyadan(möqeden-qonudan)söz açdiğimiz zaman.Biz bu noqtada(konuda)ne demeliyik؟ bu toplumsal ticaret bir deyer qazana bilir؟ serahetle,men böle düşünürem,amma bunlarin tami bir biopolitikal prosenin içre deyerlendirilmelidir.Men demeliyem ki bizim burada-realda-bir parazitik(engelvari)ticaretin Kapitalist Teorisinin qarşiti(ziddi)elimizde var.Bu bir varliqşünasliq yönlü bir ticaretdir.Bizim sürü(quruplaşmiş)olaraq örneklerimiz var,be,zen her birisi qanitlanmiş(sabit olunmuş)olan örnekler.Kankret(mü,yyen)toplumlar deneylerinde(tecrübelerinde)o cümleden:Al Quruplar(Komonistler),keoprativlerin(yardimlaşma şirketlerinin)temellerinde ve fikir paylaşimina(hemnezerlige)(Solidarity)esaslanan Aq toplumlarin(Liberal toplumlarin)müeyyen deneylerinde bizim bunlari görebilecegimizde asla şek yoxdur.
Her zamanatay bu gün danişmağa gelende her neden önce biz neinki bir politikal ticaretden başlamaliyiq belke bir biopolitikal ticaretdende söz açmaliyiq,sonra birde enflasiya töreden(böhran doğan)ya enflasiyaya qarşi biopolitikal ticareti tanimayida başlamaliyiq.Her zaman biopolitikal ticaret,toplumu düzenledigi(bena etdigi)esnada böyük ehtiyaclari belirte bilir(müe,yyen ede bilir),qaxinc edir(basdirir)ve biopolitikal zeminlerde çalişan güclerin içre düzem(nezm)yaradir.
Bunda esla şek yoxdurki duyumsal qomşuluq (Sentier Neighborhood)içre bir ticarete ayid, bizim burada-fransada-yaqptiğimiz araşdirmalarda örnek yazi(sermeşq)olaraq kullanan(istifade eden)bir ticaret,bir biopolitikal ticaretdir.o ki,bir şişmanliq qarşi(Deflationeri)(böhrana qarşi)bir yolda çaba göstermekdedir(hereket edir).
"Beniton"(Benetton)buna benzer olan bir şeydir.men realda ticaret anlaminin.militanliqin(mübarizligin)bir palitikal düzeninde olan anlamina benzerli olduğuna inaniram ve böylelikle malvarligini(sirveti)ve eşitligi(müsavati) getire bilen Militanliqlada. O biz gelişmege(ilerlemeye)onunla başlamaq zorunda qaldiğimiz bir anlamdir.bir beşinci,bir altinci ya bir yedinci eternasiyonal olsaydi, o bu Militanliq olacağdi.o sübjelik(zehnilik)ve eşitlik(müsavat)ticareti olacağdi,politikal yönünden.

Etek yazilari:

1-farsca (mecazen)saxt şeken
2-Teorisiyen
3-farsca :Zist-siyasi.

ŞİİR(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ)-DÜNYADA ADSİZ ŞAİİRLER(1)-."Nancy Newhouse"

noreply@blogger.com (NNTURK) — Fri, 14 Oct 2005 09:40:00 +0000

İngilizceden çevirici:Nigin Nevaderezi Emekdaş:Nadir Ezheri

Kim artiq şaiirdir؟!!!bu sorğu elbet eybecerdir.Zennimizce eger metnin kesinsizligini menimsemiş olsaq, şaiirler ve başqa sen,tçilerin ara ferqlerini anlayaraq bu gün edebiyat ve hüner Hegemuniyasindan vaz geçerik.
İndi bu qonudan deyerlenerek dünya ilgi araclarindan(1)az görsenen ve şöhretsiz (ünsüz)şaiirlerden tekce şiirlerine baxaraq örnekler göstermek isteyirik.

NANCY NEWHOUSE:

Bir kalec öyretmeni ve bir yazar.,,nansi,,birinci eserini yeddi yaşinda yayimladi,o vaxt ki uşaqlar adina yerli(2)bir gündelikde bir mahni yazdi.o şiir yazmaği yeni yetme(3) yaşlarindan başladi onda ki evlerinde üç uşaq arasinda çarpişma gedirdi.onun qisa hikaye ve ara-sira yazilari olmuş ve gündeliklerde yayimlanmişdir.
...O humanist e.lmlerde(4)yüksek lisans(5) almiş habele ingiliz dilinde doktorluq derecesine nayil olmuşdur.O yirminci yüz yil ،The Twentieth Century,adli uşağlar oxuluna(6)ayid bir yardim sandiği açdi, buna artirn\maliki o şiir yazmaq marağini heç zaman unutmadi.onun şiirleri ara-sira jurnallarda ve seçilmiş eserler adli kitablarda yayimlanmişdir.

GÜNDELİK ZOR MUŞTULUĞU:

...Ve şeypurun qizil şaqqiltisi
Bütün dunyani
qapsayir...
ve şaqqiltiya bağlanan şövket
Quyruq
Bullayir!
ya bir mühteşem sür-süfetde çitdayir!
buludlara şaqqilti siçrayir
Gözler,rengler4in qişqirtisini duyur:
Mor(7)
Ala-mavi
Ve"Adam kökü"(8)rengi
Çöhreyi...
Göaler,renglerin qişqirtisini duyur:
Boyanmiş ses birlikleri
Eailmiş ses birlikleri
İnsan heqaretine şenlik hevesi
Yarinlarin tovlamiş bir kimsenin sesi...!

etek yazilari:

1-farsca resanehaye ertebati
2-farsca mehelli
3-farsca nocevani
4-farsca ulume ensani
5-farsca foqe lisans
6-farsca medrese
7-farsca benefş kebud
8- farsca Mehr giyah

Şiir(İngilizceden çeviri)"EDWARD HIRSCH"

noreply@blogger.com (NNTURK) — Tue, 11 Oct 2005 17:04:00 +0000

Çevirici(ingilizceden):Nigin Nevaderezi Emekdaş:Nadir Ezheri

Edward Hirsch

"Edward Hirsch"1950de şikagoda anadan oldu,Qirneyil kaleci sonra Pensilvania üniversitetinde oxu aldi.O eyni üniversitetden folklor qolunda doktorluq derecesini elde ede bildi ,Edvard söyde dörd kitabin yazari olmuş,onlar:Qaranliği biraq 2003-Vurulmuş olarken 1998-Olağanli ölçüler 1994-Gece teatri 1989-Odlu teşekkür 1986,bu kitab milli kitab eleştermenleri qurupu terefinden ödüllenmişdir,sonuncu kitab,,Yuxuda addimlayanlara,,1981 bu kitab Amerikali şaiirler Akademisi,oraninsa LAVAN genc şaiirler ödülünü qazanmiş olub.Edvard habele Qaqnhaym elecede Mark Artur enstitutlari habele,,sen,etler ocaği,,üyeligine alinmişdir,o yene de Rom şeherinde yerleşmiş olan Amerikali Akademiden,,rom ödülü,,ne uyğun görrünmüşdür.Edvard Readers digest yazarlarindan Lila Valas adina seçilmiş ödülü elde ede bilmiş, o Vain habele Hoston üniversitetlerinde ingiliz dili profosorluğunda bulunmuşdur.
Hazirda o ,,Jan Simon qaqenhaym,,enstitutunda president çalişir.

Göyün sonsuzluğunda:

Sahilde men
yayvan(1)gecenin göyü altinda addimlamaya
artiq
Ufaqam(2)
Şeh qumlarin
ve birde
Dalğalarin püsgürdügü qişqirtisi
Ayağlarim altini qidiğlayir kiyida(3)
kiyidan
Ve onda boyalanmiş insan qimildisindan(4)
Uzaq
Uzağlaşiram
"Yüa üste"(5)küleyin dileginden
Ve hotellerin le,nete gelmiş işiğindan
Qaranliğin içre
Uzaq
Uzaq
Uzağlaşiram
İşiğin gözünden itirem
Men
Okeanin(6)bütünlügünü bürümüş
Sesini daşiyan,
Men
gizlice sahile yürütülen
Cinqili bir sedef...
Yayvan sevgiden
İndi men
Görünülmez qeder cinqili
Nece dolacağam؟!

Qaranliqi tünle:

Gecede atam
Yürüyürdü odadan odaya
Azar-azar(7)
Sözlü,anlaşilmaz olduğu halda...
Düşüne bilim ruyalarini onun
Ve pambuğdan edim
Ömür yolunu
Yardim et meni
Ve boş ver
Qaranliği Al-verçi kişiye
Kolgelerden suvayi
tilisim ede bilen her şeyi
Al-verçi kişiye
Bunca geniş gecenin
Eşiginde durmuş köçmen(8)
Çelik(9)sizlemiş bir kişi
Yaddaşindan neyi qoparib
Demek istedigin bulmayan
Sanki kahinler kimi sağ qolu qalxmişdi
Sol qolu sallaq ve xatirladirkende.
Gecede atam
Yürüyürdü odadan odaya
Azar-azar
Tekce bir ata tekce bir oğul
Ve bir yoldaşdan
Uca olmadiği halda.
O meşeligin qirağinda durmuş
Qurdlarin pesden(10)ağlayişini dinleyen
Yalniz bir oğlan!
Ve azğin itler
Budağlarda yeni doğmuş yarpağlarla
Titreyirdi.

...Mum:

Sen
İkimizin ara bir mum aliştirdin
Sen
Dua oxuyurdun
Yirmi dörd saat
Yirmi yil bundan önce
Ananin köçmesi zamaninda...
Esefler süzmesi
Boğunaq piltesi
Onun sonuncu xesteliginden sonra
Cansiz,,dram,,
Heyyy...
Hüzünlü son perdenin anisi
Biz
Uzağlara götürdük
Şeher qiraği evinden onu
Daşindirdiq qaranliğa
Onu bir ziyaretçi kimi
ve biraxdiq ruhunu açiğliğa.
O bir qanad
Firlanib geri dönürdü qerarsiz
Yeni işimizin işiğinda:
Ölüm güdükcüleri olduğumuz işiğinda!
Sira peşmanliğin süftesi!(11)
Biz dualar mirasçisi
Ah...
İnanmadiğimiz dualar
Ezber oxuduğumuz dualar
Yeni yetmeler(12)
Qutsal musiqini dillendirib
Dolanirdilar
Elde odlu çanağimiz
Qada-bala uzaq olsun diye.

Etek Yazilari:

1-farsca vesi
2-farsca xeyli kuçekem
3-farsca sahel
4-farsca ezdeham
5-yeyinlikden kinayedir
6-farsca oqyanus
7-farsca kenaye ez lex-lex rah reften
8-farsca mohacer
9-farsca esa,çubdesti
10-farsca xefif
11-ilkisi(evveli)
12-farsca nocevanan.

EDEBI TENQID(POST STRUCTURALİSM)"DÜZEM POZMAQ"(3)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Mon, 10 Oct 2005 16:13:00 +0000

NADİR EZHERİ NİGİN NEVADEREZİ

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

,,Sosor,,a göre,delalet eden(1) ve delalet edilmiş(2) bir kağizin iki üzü kimi bir-birile elaqelidir,amma J.Derida bele zen edir:delalet eden ve delalet edilmiş arasinda aydin bir ayriliq yoxdur,ikiside ard-arda ayrilir ve bir-birine qovuşurlar,sadece demek olar ki kelme ve anlam.ya xud kelme ve ona delalet eden şey heç zaman birleşe bilmirler.,,her kelmenin yarisi orada degil ve diger yarisi o degil,,.me,nalar mue,yyen bir anlamda qalibdirler ve dil artiq delalet edenlerin ardicil hereketidir.
Burada iki başqa poststructuralist,in be,zi düşüncelerini de getirmeliyik:
1-J.DELİUS ve F.Qatari öz kitablarinda iki cür maraq göstermeni ayird edirler:Delilik ve ruh pozğunluğu yazarlarin zennice, bu iki qonu iki topluma delalet edir:Faşist toplum ve inqilabçi toplum Bu yazarlarin emegi yaradiciliq,maraq ve mekanikleşmegi poststructuralisme qatmaqdir.(K.marks ve Z.Freyd(Furuyd)dan alaraq)
Çox az izahdan sonra ,,tablo,,adli şiiri ,,Nasir Merqati,,den oxuyuruq:

Qondarma güneş
eyni yalin yaz
kiplenmiş dodağda aci bir mahni
ve mehriban Ezrayil
geniş bir tablonun perspektivi
calanir,calanir otaqda sukut
açin,qapilari açin
bu azğin yürek
sevinc sorağinda
,,İkar,,(3)qanadlarin arzular herden.

Bu şiirdeki aydin ve gizli paradokslara diqqet edin: qondarma güneş-yalin yaz-mehriban Ezrayil-kiplenmiş dodağ-aci bir mahni-sukut ve calanmaq.İndi diqqet edin,,İkar,,setrindeki duruma(ye,ni güneşe teref faydasiz uçmağa ve otağda sukutun calanmağina)Metne göre,uçmaq var,amma yenmek yoxdur.Calanmaq vardir,amma bu hereket sÜkut içindedir ve nihayetde yene de sükutdur.
Bizim zennimizce,bu şiirde: Açin,qapilari açin-setirleri şiirin strukturasini(düzemini)pozur.Bu setirler bu şiirin belkede en ümidsiz setirleridir,çünkü bundan sonraki setirlerde gösterilen çabanin faydasiliği aydinca görünür.
,,Delius,, ve ,,Qatari,,deyirler:gizli şüur siyasi bir gücdürbu şiirde zennimizce :açin,qapilari açin-setri teqriben ters me,na verir, metnde olan şexs üzde qapilari açmaq isteyir,amma önceden güneşe,özüde ,,qondarma güneşe,,çatmağin mümkün olmadiğini bilerek delilik ve ruh pozğunluğunda canini qurtarmaq isteyir.Şexs ister-istemez hem faşist,hemde inqilabçi toplumlardan bilmeden ümidini üzüb.(bu bilmeden bir anlami deyib amma realda onun tersini(bilmeden)qesd etmek tekce Nasir Merqati cenablarinin şiirinde yox belke çoxlu metnlerde baş vere bilir)
Sonunda demeliyik,bizim bu yazilarimiz özü bir metn sayilir ve Post structuralism düşüncesine göre,heç bir mütlqligi yoxdur.Tekce bumetn degil,oxuduğumuz heç bir metn mütleq degil.Bu,Nihilizm, yaxud her hansi bir çaşqinliğa yol göstermek degildir.Eger biz J.Derrida ve ya her hansi diger Post strucruralistin sözünü qebul etsek,ona mütleq me,nada innansaq,Post structuralismin özüne qarşi çixmiş olacağiq.
Bu meqalelerde de bizim marağimiz belkede sadece Azerbaycan ve onun edebiyyatina ayid düşüncelerin totaliterlerine qarşi durmaqdir.

Etek yazilari:

1-Dal
2-Medlul
3-İkar:,,İkar,, ve atasi ,,Dedalus,, bir adada dustaq olduğlarina göre,özlerine lelek ve mum ile qanad düzeldib uçdular,ancaq ,,İkarus,, güneşe çox yaxinlaşdi,mumlar eriyib ve o denize düşdü.

EDEBI TENQID(POST STRUCTURALISM)"DÜZEM POZMAQ"(2)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Sun, 09 Oct 2005 16:29:00 +0000

Nadir Ezheri Nigin Nevaderezi

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

,Lale cavanşir,in ,Ölkemde,adli şiirini oxuyuruq:

Ölkemde payiz
durnalar köçür
.
.
.
ölkemde yaz
durnalar qayitmir
ve durnalar uzaq bir gün
xan nenemin nağillarina qayidir ancaq.

İlk başda bu şiir durnalarin simmetrikliyini(qerine mesirini)yaradir:köçmek ve qayitmaq.Durnalar real halda köçürler,amma real halda qayitmirlar.Burada bu simmetrik hereketin ikinci hissesi, ye,ni durnalarin qayitmaqi subyektiv halda şiirde olan xannenenin nağillarinda baş verir ve buna ayid durnalar artiq simvol(numad)ve özüde yoruma yol veren simvola çevrilir.
Burada Structuralism baximindan durnalarin ölkeden köçmeyi ve onlarin real halda qayitmamaği(xannenenin nağillarina qayitmaqlari),şiirde durnalar kelmesinin,,bir gelme,,(1)ilgisinden,,yerine gelme(2),,ilgisine köçmeyini ifade edir,bu söz ,düzemçilik,(3)yönünden ,,duyğu qatmaq,,mese,lesinin izahidir,ancaq bu şiirde çox göze deyer konu,üç dikey duruşuğlu nüqtedir(şiirde bu üç dikey nüqtenin duruşuğuna diqqet edin)burada (demek olur)bu üç dikey nüqte,şiirin düzemini(düzenini)pozur ve oxucularila kelmesiz danişa bilir,çünkü:
1-Bu üç dikey nüqte bu şiirde olan mekanina göre(,durnalar köçür,cümlesinden sonra durduğuna göre)köçmek-hereket-höndürlük ve fasileni xatirlada bilir.
2-Elbet bu üç dikey duruşuğlu nüqte şiirdeki düzemine göre simvola(numada)çevrilir,ancaq kelmesiz bir simvol olur.
3- Bu üç nüqte yene duruşuğuna göre,şiirin remzligin deyişir(elifbadan nişancilara(işarelere)deyişir)Remzlige göre,düzemçilik,meqalelerin üçüncü bölümünde izah vermişik,burada qisa halda xatirladiriq ki remzlik bir ,,Savi,,nin (peyğami)üze çixmasinin aracidir.
Bu şiirde dedigimiz üç nüqte,kelmelerin rolunu degişib pozaraq,şiirin anlamini başqa Kanalila(nişanci ila)ifade edir.
4-En önemli konu budur ki bu nüqtelerin vucudu bu şiiri hem görünmeli hemde dinlemeli bir şiire degişib, ye,ni bu şiiri kağiz üzerinden oxumaq gereklidir,yoxsa şiirin yeni hissesi elden geder,demek qulağdan elave bu şiir muxatebin göz ve baxişinida teleb edir ve bu şiirin ,Düzeminin pozulmaği,buradadir(,,remzliginin,,degişmesindedir)Bu şiirin bir hissesini(üç nüqteni) göz ile eşidib, duymaq olur!
Eyer yillar önce Giyum apoliner-Ezra pand ve bunlara tay,Avrupa ve Amerika şaiirleri kelmelerden başqa,sayir ,,nişan,,cilarla yenilik yaradiblar, Lale cavnşir teşebbüssüz ve hatta belke bilmeden bu ince ve gözel yeniligi bu şiirde yarada bilibdir.

Etek yazilari:

1-syntagmatic farsca hemneşini
2-Paradigmatic farsca caneçini
3-Structuralism farsca saxtar gerayi

EDEBİ TENQİD(POST STRUCTURALISM )"DÜZEM POZMAQ"(1)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Fri, 07 Oct 2005 13:46:00 +0000

Nadir Ezheri Nigin Nevaderezi

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

"Hadi Qaraçay"in ,eski mahni(1),şiirini birlikde oxuyuruq:

hələ yil doğmamışdi,ay da doğmamişdi
biz hardan başlandiq?
meşelerde güneşin yaşil işiğindanmi?
ağacla mamirin gömgöy öpüşmesindenmi?
ilk söümüz ne olmuşdu yadindami?
sonra
sarmaşiqdan tutub endik
endik dünyanin quyusuna
uçan atlarin belinde,

1-structuralism baximindan,bu şiirin kelmelerini dördlü quruplaşdirmaq mümkündür örnek üçün:

A-zaman anlamini ifade eden kelmeler:hele-yil-ay--(metnimizde,,ay,,kelmesi başqa bir anlam ifade edir)-başlanmaq-ilk-sonra.

B-reng anlamini ifade eden kelmeler:yaşil-gömgöy.

C-te,biet materiyallarini ifade eden kelmeler:meşe-ağac-mamir-samaşiq ve Ay kelmesini de bu qurupda yerleşdirmek olar.

D-mekan anlamini ifade eden kelmeler:haradan-meşe-quyu-dünya-atin beli.

E-insana ayid ilişgiler:söz-öpüş(burada qeyd etmeliyik ki ,insanin yaranmaq ve doöulmaq anlami şiirin bütün setirlerinde izlenir).

F-cütqarşiliqli kelmeler:enmek,uşmaq-sonra,ilk,son(ve şiirde olan yer ve göy anlamlari).

Yuxaridaki quruplara diqqet ederken bu şirin bölümlerinin six ilişkilerini görüp şiirin insanin yaradilişina ayid felsefi ve hatta te,bii izleyicisi olduğunu anlayiriq(yorum baximindan)

Bu şiirin insan yaradilişina ayid oıan mahiyyetinde hem materialist dünya görüşü vardir(biz hardan başlandiq-meşelerde güneşin yaşil işiğindanmi-ağacla mamirin gömgöy öpüşmesindenmi) ,hemde idealist görüş

(sonra-sarmaşiqdan tutub endik-endik dünyanin quyusuna-uçan atlarin belinde)

Demeli bu şiirin materialist-idealist baxişina işarelermiz yorumdur ve ede bu baximdan demek olarki nihayetde bu şiirde idealist baxiş daha artiq nezere çarpir.

İndi structuralism baxişina dayanaraq,evvelde söyledigimiz quruplar ve onlarin ilişkilerini sada bir şekilde (göstergede)göstermek isteyirik:

UÇAN ATLAR GÖY SARMAŞİQ GÜNEŞ İŞİQİ

------\----------------\--------------\------

-------\----------------\--------------\-----

DÜNYA-QUYU(YER)

Bu göstergede üç dikey xet vardir.bu xetlerin dikey olduğu şiirin bir sira kelmelerinin bir biri ile cüt qarşliğli olmasindan asilidir.bu cüt qarşiliqdan işiğin,insanin dünyaya (quyuya) enmekleri iki yatay ve üç dikey xet yaradir.diger terefden,anlam baximndan,bu üç dikey xet üst-üste düşede bilerdi.,meşe,kelmesi qisa bir yatay xetti ile üst-üste düşer ve yeniden ,ağac,la ,mamir,in ,öpüş,ilişkisi anlaqm baximindan,yatay xetlerin en aisasi olub,,meşe,xetti ile üst-üste düşe bilir.belelikle,aşağida resm etdigimiz yatay xetler bizim yaddaşimizda üst-üste düşür:

DÜNYA-QUYU-(YER)

--------------------------------------

MAMİR- (ilişgi)- AĞAC

---------------------------

MEŞE

--------------

Bu şiirde yer ve göy anlami ve şiirin yer ve göy,le bağli olan elemanlarinin bir biri ile ilişgisi dedigimiz yatay ve dikey xetlerini,nihayetde bu şiirin temel anlamini yarada biler.Demek,bu ciftqarşiliqlar(cifteksler)nihayetde bir tarazliq yaradirlar.

,poststuracturalism,(2)baximindan:zennimizce,bu şiirde ,,SONRA,,kelmesi şiirin Sturacturalism,ini (düzemini)pozur.unutmayaq insanlarin zehninde,hmde bu şiirde zaman mekana bağlidir. o(zaman)bu şiirin birinci göstergesinde dünya-quyu(yer) ve meşe kelmelerine bağli olan yatay xetlerde görünmez halda yerleşe biler.

İndi şiirin bu setirlerine diqqet edin:

Sonra
sarmaşiqdan tutub endik
endik dünyanin quyusuna
uçan atlarin belinde.

Burada ,,SONRA,,kelmesi şiirdeki xilqete delalet eden setirlerden önce gelir. Ye,ni metne göre(burada oxucularin diqqetini yoruma yox,metnin özüne çekmeyi gerekli bilirik),xilqetden önce zaman anlami işlenir ve bu anlam cizdiğimiz birinci göstergede verilerse,yatay ve dikey xetlerin yeri deyişir,hatta o xetler qarişir.İndi ise ,,SONRA,, kelmesini silib şiiri oxusaq,sanki bir zamansiz ve mekansiz duruma ayid,zaman ve mekan anlamlarina delalet eden kelmeleri oxuyacağiq.Bu yene birici göstergemizde tam yatay ve dikey xetlerin düzemini(düzenini)pozur,ve şiir öz dedigi sözleri bilmeden danir(bu olay(tenaqüz) tekce bu şiirde yox belke çeşidli yollarila(kelmelerile) bütün metnlerde baş vere bilir)çünkü,,AY,,zamana ve mekana bağlidir.Burada şiirin istedegi zaman ve mekan kelmeleri zamansiz vü mekansiz durumlardan danişir.Belelikle,sanki post ,structuralism,deyir:mentiq kelmeni yaratmir,belkede kelme mentiqi yaradir,ve metnin mütleqligi yoxdur.

Demeliyik yillar boyu insanin mifik düşünceleri bu sözlerin menimsenilmesini çetinleşdirir.

Etek yazilari:

1-bayquş dergisi-2001 feb-Lale Cavanşir,Semed Purmusevi
2- farsca saxtar şekeni,pesa saxtar gerayi

EDEBİ TENQİD(STRUCTURALISM )"DÜZEMÇİLİK" *(3)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Wed, 05 Oct 2005 10:12:00 +0000

Nadir Ezheri Nigin Nevaderezi

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

,söyleme,(1)(revayet)sahesinde,uzmanlarin(2)bir sira tutuşmaqlarina baxmayaraq,helelik bu konuda aydin uyumluluqlara işare edeceyik.
Bu yazinin birinci bölümünde dedik:söylemenin üregi tövsifden ibaretdir.Genellikde söyleme ya bir şekili söz toxuşundan biz üçqn gösterir yada bizde artiq,reaksion,(3)lar yaratmağa çalişir demek bezen söylemede düşüncler ve bezen reaksion önemli sanilir.
,Jerar Jenet,söylemede üç derinligi diqqete çekir:1-nağil 2-xeber 3-xeberin nece deyilmeyi,yeni,söyleme,.(Burada ,söyleme,aziq menasinda işlenir)örnek üçün ,Qilqamiş,dastaninda o hissedeki Qilqamiş ,Otnapiştim,i tapir ve ona öz başina geleni ve öz arzusunu dayir,oxucu bu duruma şahid olur:
1-Qilqamiş bir hikayeçi meqaminda dinleyicisinin (Otnapiştim)qarşisinda durubdur(,söyleme,)
2-Qilqamiş bir sira sözler deyir(xeber)
3-Bu ,xeber, lerde olaylar diqqete çekilir ve bu olaylarda Qilqamiş özü bir dastan karakteridir(nağil!)
İndi saydiğimiz bu üç faktöre bağli,üç başqa faktördende söz açiriq:
1-,Necelik,(4)
2-,yön,(5)
3-,zaman,(6)
,Jerar Jenet,e göre ,nağil,in başqa ve yalin menasi vardir, o deyir ,nağil,tekce kağiz üzerindeki kelmelerden ibaretdir,oxucu bu kelmelerle hem ,nağil,i hem ,söyleme,ni yeniden özü üçün düzüşdürür. Bunuda qey edekki ,Jenet,in nağildan dedigi te,rif biz üçün çox ğerib gelecek ancaq bu sistemde ,söyleme,nin Açiqlamasinda bu üç faktör diqqetile te,rif olunur, Jenet ,e göre ,nağil,ve ,söyleme,nin Aracisi(7)xeberdir,eyer ,xeber, olmasa ,,nağil,ve ,söyleme,de olmamalidir,başqa yönden ,xeber, ve söyleme,nin varliği tam ,nağil,ada bağlidir, oda bu şertileki birisi onlari beyan ede. ,Jenet,in ,söyleme, sahesinde fikirlerinin tezeligi, ,söyleme, sahesinde ,necelik, ve ,yön, meselelerin ayirmaqidir, başqa yönden ,Jenet,e en önemli irad ,söyleme,de söz ritmini nezerde almamağini bilirlerŞ
******************
1376ci güneş ilinde yayilan ,Nigar Xiyavi,nin ikinci şiir kitabi:,kolgedeki ses,den ,ögey naxiş, şiirini oxuyub ve tekce bu şiirin ,söyleme,sine ayid danişacaqiq,ancaq önceden bu izahlar gereklidir:
1-Genellikde ,söyleme,nin öncül çağdaş şiirde deyerine ve ne rol oynamağina bu meqalenin dözümünü nezere alaraq,baxmayiriq,
2-,söyleme,haqqinda çoxlu nezerler vardir,biz dedigimiz kimi , Jerar jenet.in baxişini ölçü tutaraq,söz ritminide nezerde alacağiq.
İndi ,Nigar Xiyavi,nin ,ögey naxiş, şiirini oxuyuruq:
Seni kim sevdi
Hansi pencerenin gözleri
Seni gözledi
hansi anlar sene titredi
sen gecenin uzağlarinda,
O el çatmaz budağlarda
itib batdin
eprik çöllere yanqin serheddinde dayandin
Yalançi yuvalarda
Yalançi yubandin
Yalqiz duvarlarin dalinda
doldun,boşaldin
Simit qapilar dalinda
Siçanlara yoldaş oldun
Kiflendin
Çeynendin,çeynendin
Ogey bir naxişa dolana kimi
Çeynendin
sonra sevgisiz xiyabanlarin
Sinirsiz fesillerinde,xezelliye qaçdin(8)

,ögey naxiş, ,söyleme, bir şiirdir ,çünkü üregi tövsifden ibaretdir, ancaq bu ,söyleme, aydin şekilde bu setirden başlanir:,...sen gecenin uzağlarinda..., ve get-gede ,söyleme,nin rengi tutqunlaşir, bir sira olaylari açiqlayir ve daha şiir,sonuna qeder tövsifden ayrilmayir, bu illetlere neden bu şiiri,söyleme,sayaği bir şiir bilirik.
,nağil,faktörüne ayid önceden dedigimiz kifayet eder,indi ,necelik,ve ,yön, faktörlerini aramaliyiq.
,,Necelik,:metn içre(siir içre)bu söylemenin,söyleyicisi kimdir؟ eşikden baxanda sadece bir şaiir bu söylemeni şiir qalibinde oxucuya ya dinleyene söyleyir,amma buna razi olmayaraq,soruruq metn içre bu söylemenin söyleyicisi kimdir ve buna ayid dinleyeni kimdir؟
Bu meqalenin dözümünü nezere alaraq bu imkanlari qisa halda gösteririk,ola biler bu baxişlarin her birisi ile bu siiri,yeniden oxuyasiniz:
1- Met içredeki şaiir,qarşisinda olan kimseye bu söylemeni söyleyir yada derdleşmek onda met içredeki qayib olan kimseye söyleyir(şiirin dördüncü setrinde bu imkan güclenir amma kesinlik tapmayir)burada görüşen qibet,fiziksel qebet sanila bilir.
2-Metn içredeki şaiir,bütün söylemeni özüne xitab söyleyir ve söyleyici,özüne qayib ve hazir şeklinde baxir!,söylemenin kimseden danişdiği çox kesinlikle davam edir ve oxucuya metn içredeki söyleyeni,danişdiği kimseden,olduqca derin düşüncünü ve duyğusunu görürük,buna göre üçüncü imkan artiq doğru nezere gelir,amma yene başqa dedigimiz imkanlar aradan getmir.Demek bu söylemenin diyaloq ya monoloq ve hatta nece diyaloq olduöunu kesin halda te,yin etmek olmur ve bu yönden bu söyleme ve bu şiir güclüdür,ama indi soruruq:söylemede kimin baxişi izah olunur؟ gören özü danişirmi ya danişan kimse başqasinin gördüklerini deyirmi؟ şiirin başlanişina diqqet edin:,seni kim sevdi-hansi pencerenin gözleri-seni gözledi-hansi anlar sene titredi ؟ ...,
Bu setirlerden sonra şiirin sonuna qeder kesinli halda gören ve söyleyen bir neferdir ve bu yönden bu söylemede,göze deyer deyişiklik yoxdur ve bu söyleme bu yönden güclü degil, birdeki bu şiirde söylemenin ritmi ,,çeynendin,,kelmesi ile ve onun tikrarila öz zirvesine çatir ve bu işare etdigimiz setirlerde şiirin ritmi hem monoloq hmde diyaloq uçun uyumludur.

Etek yazilari:

*Farsca,saxtargerayi,düzemçilik,terimi Bayquş dergisinin birinci yil birinici sayisinda Semed Purmusavi ve Teqi Qeyseri cenablari tevesütü ile bile-bile qelb haletde işledilmişdir,ye,ni böylelikle bu terimin düzenini (düzemini)pozmuşlar,bir gelme,ve ,yerine gelme,terimleride hemin qaynaqdandir,qalan türkceleşmiş termler bizim önerilerimizdir.
1-Narrative farsca revayi-revayet
2-Farsca motexesses
3-Farsca vakoneş
4-voice farsca halet(burada,voice,qramere göre işlenen me,nasinda işlenib)
5-Mood farsca vech
6-Tence farsca zaman(burada,Tence,qramere göre işlenen me,nasinda işlenib)
7-farsca vasete
8-,Kölgedeki ses,nigar xiyavi,sehife 29

EDEBI TENQID (STRUCTURALİSM)"DÜZEMÇİLİK"*(2)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Thu, 29 Sep 2005 07:35:00 +0000

Düzemçilik,

Nadir Ezheri,Nigin nevaderezi

İkinci bölüm

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde),yakubsen,nin ilişgi

varsayimi(1)her danişiq hadisesinde(ister şifahi daniçiq,ister nütq,nağil,şiir ve...) bir saviya,(2)işare edir,bu savi,nin bir ,göndereni,(3)bir ,alani,(4)vardir.
,Yakubsen,nin bu varsayimi(dedigimizden ilave)güclü ilişgide,üç başqa faktörü önemli bilir:,yapişma,(5)(gövde ya da ruh kanali ila).Remzlik qalibi ve remzlik qalibin bir ,toxuş,sistemine yetmesi.Demeliyik her sözün anlami yalniz ,savi,dan ibaret dayil,anlam,danişiq(ya metn)hadisesinin sonunda elde edilile bilir ve ,savi,nin ,düzelişine,(6)hayat verir ve ,savi, bir sira faktörlarla yeniden söze(ya metne) form bağişlayir,buna ayid ,yakubsen,alti faktör sayir ve bu alti faktörü böyle bir göstergede gösterir:

Geri göndermek(7)
Şiir sayaği
Duyğulu(9) --------- - --- Etmeklik(8)
Söz gelişi(10)
Dilden dişari(11)

Her ,savi,da bu alti faktörden birisi artiq qabariq olmalidir.,Etmeklik,qabariq olan ,savi,larda ,alana, bağliliq vardir.,Duyğulu,savi,lar,çoxlu ,gönderene, bağlidir,amma ,geri göndermek, faktörlü ,savi,lar sözün öz toxuşuna diqqet edir ve ,sözgelişi,faktörlü ,savilarin niyyeti ilişginin özüdür.
Sözün (ya metnin)remzliklere sari olanda,söz(ya metn) ,dilden dişari,duruma düşür,sanki burada ,savi,özünü her zaddan önemli bilir.
,savi, özünde olan ses formalarinda,nehv ve özünde olan söz qaliblerine diqqet edende ,yakubsen,e göre bu durum,şiir sayaği,durumu olur.Burada ,yakubsen,in faktörleri için örnek göstermeliyem:(Qulağ as)!gözelim!),etmeklikfaktörü,buyuruğa ve ona ayid,,alana,bağlidir,örneyimizde ,qulağ as,!,etmeklik, durumunu ifade edir.
,duyğulu,faktöründe,gönderen,nin nezeri artiq gösterilir,örneyimizde,gözelim,!kelmesi ,duyğulu,faktörü ola biler.
,Sözgelişi, faktöründe her zeddan önemli,ilişginin özüdür,örnek için:(ata:cehennemeki...,oğul:cehennemeki...ata:buda bundan...,oğul:buda bundan,he buda bundan...)
Dedigimiz örnekde,ilişginin özü,metnin başqa durumlarindan çoxlu göze çarpir.,dilden dişari,faktöründe,metn çoxlu öz remzliklerine diqqet edir ya öz remzligi ile tutuşur,örneyin:(şinqirov bir addir!)unudmayin,bu örnekde,dil özünden danişir ve bu durum,,dilden dişari,durumudur.
İndi, o danişiğda(metnde)ki,savi,özüne ve öz söz sayağlarina ve fonetik düzelişine barmağ qoyur,,şiir sayaği,faktörü ile üzbeüz oluruq,örneyin,NAZİM HİKMET,in bu şiirinde:(iniyor qayiq,çikiyor qayiq...)şiirin neçe setri tam ,şiir sayaği,durumundadir.Bunuda artirmaliyiq ki şiirin dilinde önemli ve diqqete layiq qonularin birisi,dilin ,yerinegelme,derinliginin,dilin ,birgelme,derinligine köçürdülmesidir.
İndi verdigimiz bilgilere göre,çağdaş şaiirimiz ,Süleyman oğlu,dan bir şiir oxuyuruq:

Qoynunda düyünler
ve sesden hörülmüş gövdesi
danişdiği dile benzeyirdi birde ve eşsiz bir sifir kimi davrandiği
heçde nedensiz deyildi(12)

1-Burada bu şiiri (helelik)edebsel türk dili ile oxuduz(remzlik)
2-Bu şiiri indi elinizde olan kitabin sehifesinde 0xumasaydiniz(ya birisi sizin için oxumasaydi)bu kelmeler ,savi, şekilinde biz için dirçelmeyecekdi(yapişma)
3-Şaiir(ya metn)bir ,savi,gönderir(gönderen)
4-Siz bir ,savi,alirsiniz(alan)
5-Oxuduğunuz(ya eşitdiginiz),savi,nin içre özel ilişgiler vardir(toxuş)
Bunuda qeyd etmek lazimdir ki ,savi,sözün me,nasila eyni ve beraber deyil,belke sözün me,nasi ,savi,nin çalişdiğini üze çixarir,demek,savi,sözün nece deyilmeyidir.
indi ikinci baxişda,süleyman oğlunun, bu şiirinde hanki faktörün güclü olmağini arayiriq.
suri baxişdan bu kelmelere diqqet edin :,qoynunda-gövdesi-dile, burada cism ve dismin üzvlerinden ad aparilandan sonra ,hörülmüş kelmesi gövde üçün işlenir,ye,ni şaiir,duyğu qatmaqa,(13)çalişr, bu çalişmaq başqa halda,düyünler qoynunda, setrinde görünür yene suri baxişdan :,birde, ve ,sifir, kelmeleri diqqete layiqdir,amma neçun bu şiirde,kelmelerin bir biri ile uyğunluğlarina artiq önem veririk؟ çünkü bu şiir ,her neden çox,öz,duyğu qatmaq,ina ve kelmelerin uyğunluğuna ve sonunda bu şiir her neden çox öz,toxuş,una elaqededir ve dedigimiz kimi bu sira metnlerde ve bu şiirde ,geri vermek,faktörü başqa faktörlerden güclüdür.
Bu şiirde,şaiir ,süleyman oğlü, tekce bir setirde,şiir sayaği,faktörüne yetib:,sesden hörülmüş gövdesi, bu setirde şaiir ,süleyman oğlu,hörulmuş kelmesini ,bir gelme, derinliginden, yerine gelme, derinligine köçüre bilib ,bu setirde,nehv ve sözün formasi önemlidir ve buna ayid şiirin bu setri ,şiir sayaği, faktörüne ayiddir ve dedigimiz kimi şiir dilinin üze çixmasinda,yerine gelme, ve ,bir gelme,leri birbirisine köçürtmek,her zaman önemli sanilib.

Etek yazilari:

*Farsca,saxtargeryi,,düzemçilik,terimi, Bayquş dergisinin birinci yil birinci sayisinda Semed Purmusevi ve Teqi Qeyseri cenablari tevessütü ile bile-bile qelb haletde işledilmişdir,ye,ni böylelikle bu terimin düzenini (düzemini)pozmuşlar,birgelme,ve ,yerinegelme,terimleride hemin qaynaqdandir,qalan türkceleşmiş terimler bizim önerilerimizdir.
1- Theory farsca nezeriye
2-Messaje farsca peyğam
3-sender farsca ferestende
4-Reciver farsca girende
5-Contact farsca temas
6-structure farsca saxt
7-referential farsca erca,i
8-conative farsca kona,i ,fa,eli,
9-Emotive farsca atefi
10-Phatic farsca soxen goşayane
11-Metalingual farsca ferazebani
12-Bayquş dergisinin türkce özel sayisi,birinci yil,birinci sayi sehife 38
13-Sens synthsis farsca hes amizi

EDEBİ TENQİD(STRUCTURALISM )"DÜZEMÇİLİK" * (1)

noreply@blogger.com (NNTURK) — Tue, 27 Sep 2005 17:22:00 +0000

Nadir Ezheri,Nigin Nevaderezi

Birinci bölüm

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

Burada oxuduğlariniz,doğru vurnuxmaq anlansa,biz üçün kifayetdir.sizile metnin içre gezintimiz olacaq.
Deyirler bizim türk edebiyyat haqqinda ne yazilsa tapilmişdir(özellikle güney Azerbaycanda)amma biz deyirik bu eski qenaeti çoxdan başimizdan etmeli idik,qisiq edebiyyati neyneyirik؟ ve tenqid sahesinde bezen dünyanin bu bucağinda erinmeklerimizi yorum(1)adlandiririq.
İndi danlaqlara baxmayaraq,burada düzemçilik yönünde çağdaş neçesinin şiirlerini elimizden gelen qeder et-daş edeceyik,bunuda qeyd etmek gereklidir:biz,birisini dikeltmek ya yendirmek üçün yazmayiriq ve böyle bir nezerimiz yoxdur.Azerbaycan (quzey ve güney)edebiyatinda bilgisel ve meslek ile ilgili(profetional) tenqidin olmadiği,bizi ve çoxlarini dile getiribdir ve bizim bu yazilarimizi meslek ile ilgili tenqidin heç olmasa arzisi sana bilersiniz!
Biz,tam bir ,düzemçi,deyilik,günümüzde,,düzemçilik,çoxlu ittihamlarla tutuşur,ancaq şiir ve edebiyyat çevresinde yeni imkanlar yaradirş
Biz,,düzemçilik,ve ,düzem pozmaq(post sturacturalism)tenqidini seçdik,çünkü bilgisel tenqide,Azerbaycan şiir ve edebiyatinda,ayaq açdi,veren yoxudu,hemde get-gede anlayacaqiq ki ,düzemçilik, ve ,düzem pozmaq,anlami Poletikal ve toplumsal klasik baxişlari çal-çevir ede biler.,düzemçilik,ve düzem pozmaq,boş sözleri tenqid sayan kimseleri darixdiracaq,unutmayin,düzemçilik,metni biz üçün oxumur,belke metnin dil quruluşunu ve onun bu yönden ilgilerini aydinladir.
Her halda seçdigimiz şaiirlere elifba sirasila bir-bir yeteceyik ve demeliyik bu şaiire ve şaiirlerden,şiir seçmek ölçülerimiz,şiirin bizim ya kimselerin nezerine göre güclü olub,olmamagi deyil,biz istemişik o şiirleri seçek ki düzemçilik qaydalari onlarda qabariq halda göze gelsin.
*******************
Çagdaş şaiirimiz ,DAVUD EHERİ,nin 1376 ci yilda çap olunmuş ,Bir gün payizda,adli kitabindan ,ATEŞ,şiirini oxuyuruq:

sol
sol imiş,
saq,saq,
bir
birimiş,
iki,iki,
ondaki
biri varimiş
biri yoximiş!
ulduzlari
göylerden
yere çekdiler
ve omuzlarina taxdilar,
o çağdan başlandi
qorxulu qaranliq geceler,
o çağdan beri başlandi
sol
sağ,
sol
sağ,
bir
iki,
bir
iki
ve göyerçinlerin gözlerin
güneş doğulmamiş
seher tezden
bağladilar,
ve beli bükülmüş
ağ birçekli analarin,
üreklerini
dağladilar...(3)

Bu şiiri anlam yönünden on bölüme bölüruq ve her bölümü öz kelmeri ile yazib latin herflerile adlandiririq:
1-YÖNLER A:sol-solimiş-sağ,sağ-sol-sağ-sol-sağ(8kelme)
2-EDEDLER B:bir-birimiş-iki,iki-biri-biri-bir-iki-bir-iki(10kelme
3-zaman anlamli kelmeler c:ondaki-o çağdan-geceler-o çağdan beri-güneş doğulmamiş-seher tezden(6kelme)
4-VARLİQ VE ONA QARŞİ ANLAM D:var-yox(2kelme)
5-ELAMET(NUMAD)VE ELAMETE BENZERLER X:ulduzlari-göyerçin-analarin(3kelme)
6-MEKANLAR E:göylerden-yere(2kelme)
7-FE,LER MESDERLER F:çekdiler-taxdilar-başlandi-bağladilar-bükülmüş-dağladilar-qarqnliq(7kelme)
8-BAĞLİLİQ HERFLER G:ve-ve-ve(3herf)
9-ANATOMİYA H:omuzlarina-gözlerin-beli-üreklerini(4kelme)
10-SİFETLER İ:qorxulu-ağ(2kelme)
Elbet ola biler bu kelmelerin be,zisi iki bölümde yerleşe(şiirde ki duruşuğuna dolayi).Dedigimiz kimi,çalişacaqiq metn içre gezişek,burada ilk addim üçün metnimizin az-çox,köklerini tapmaliyiq,görürük bu şiirde ededler ve yönleri ifade eden kelmeleri ne dil,nede anlam yönünden qisaldanmiriq,birde ki bu şiirde yönler ve ededler özel yer ve çixişlari vardir,yoxsa bu fikir tekce yönler ve ededlerin sayisina artiq olmağina bağli deyil,ededler ve yönler bu şiirde kök sanilir:
Sol
solimiş
sağ,sağ
bir
birimiş
iki,iki
ondaki
biri varimiş
biri yoximiş...
Burada geçmiş sade,sağ,sol,bir,iki,kelmeler ki önce öz sade me,nalarina(şiirin öz dedigi kimi)kifayetlenirdiler,eski nağillarimizin başlanişina(suri benzerden dolayi)bağlanirlar ve birden-bire,şiirin durumuna revayet sahesine yaxinladirlar,burada zaman mefhumunu ifade eden,ondaki, işare etmegi gerekir,bu kelmenin anlami sonraki setirlerde revayet lehninde ve şiir içre geçmiş ve hal maciralarinda az-çox gizlenir
...Ulduzlari
göylerden
yere çekdiler
ve omuzlarina txdilar
O çağdan başlandi
qorxulu qaranliq geceler...
Bu yazinin son setirlerinde bu şiirin,revayetine,diqqet edeceyik,helelik şiirin oxumağina devam edirik:
...O çağdan beri başlandi
sol
sağ
sol
sağ
bir
iki
bir
iki...Amma bu setirlerde şiir,revayi lehnini azaraq gösterir,şiir nefes alir,buna sebeb ki şiirin kök kelmeleri (bir,iki,sağ,sol)şiire qayidiblar,ancaq bu qayitmağda başqa bir durum,başqa bir me,na ve uyumluluq görünür.burada,sol,sağ,bir,iki,yeni me,nalari ve musiqileri ile tam marş sedasini xatirladir ve önceki setirlerde göydeki ülduzlarin yere çekilmesi, xirdalib omuzlara taxilmaği biz üçün ,Totaliterler,marşini eşitdirir.Şiirin bu bölümü güclüdür çünkü bu bölümde olan,sağ,sol,A ve ,bir,iki,Bbaşqa me,nalara göre şiirin ilk ,sağ,sol,ve ,bir,iki,sile ince ,birgelmek,(4)haletini ifade edir ve burada şiirin musiqisi,şiirin anlami ila tam uyumludur.
,Sosor,demişken,bir gelmek,bir elamet ya kelmeni cümlede olan başqa kelmelerle ilişgisidir,bu ilişgi tekliginde göstergede yatay(5)gösterilir,yerine gelmek,(6)metnde olan kelmenin ilişgisidir metnde olmayan kelmelerle,bir halda ki metnde olan kelme onlari,xatirladir,bu ilişgi tekliginde göstergede dikey (7)gösterilir.
,Bir gelmek,(bir gelme)ilişgisinde kelmelerin cümlede ,çağ içrelik,(8)ilişgisi olur,yerine gelmek,(yerne gelme)ilişgisinde cümlede olan kelme özü xatirladan,amma cümlede olmayan kelmelerle,çağ birlik,(9)ilişgisi var.
...Ve göyerçinlerin gözlerin
güneş doğulmamiş
seher tezden
bağladilar
ve beli bükülmüş
ağ birçekli analarin
üreklerini
dağladilar...!
İndi vaxtdir bu şiirde qarşi duran kelmeler(teqabüllara)diqqet edek:sol-sağ(A-A)bir-iki(B-B)varimiş-yoximiş(D-D)geceler-seher tezden(C-C)göylerden-yere(E-E)qaranliq-ağ(H-H)
Şiirin 10 bölümünden 6 bölümünde kelmelerin qarşilaşmaq durumunu görürük,bu teqabüllar A ve Bböeümlerinde ince halda görünür,amma C-D-E-H bölümlerde tam klasik teqabüllara şahidik,birde elametler(numadlar)ve elamete benzerlerin(X)şiirde sepildikleri diqqete layiqdir:ulduzlar-göyerçin qaranliq-geceler.güneş(güneş doğulmamiş),ancaq bu elametlerin(numadlarin)cümledeki duruşuğlarinda ve dil baximindan yeniligi yoxdur.
Revayet baximindan, bu şiir,yeqin revayi bi şiirdir(,söyleme,(10)bir şiirdir)her ,söyleme,nin üregi tövsifden ibaretdir ve bu şiirde çoxlu tövsifler vardir.Burada iki çeşid ,söyleme,miz vardir:birisinde,söyleme,oxucuda bir çeşid duyğu ya çabalama yaradir,diger,söyleme,de gözel bir durumdan oxucu üçün tesvir ya tesvirler gösterilir.
,DAVUD EHERİ,nin,ATEŞ,şiirinde,sağ,sol,ve,bir,iki,bölümlerinde dadigimiz illetlere göre, söyleme,lehni açiq görünür bu bölümde,şiir isteyir,söyleme,elile bir durumu bir tesvirle (marş ve müharibeni xatirladan bir tesvirle)bize göstere,ancaq şiirin başqa bölümlerinde,söyleme,çalişir oxucuda duyğu ve çaba yaratsin:
...Ve beli bükülmüş
ağ birçekli analarin
üreklerini
dağladilar...
(Ve neçe başqa setirler),ATEŞ,şiirinde,DAVUD EHERİ,nin imajli,söyleme,si duyğulu,söyleme,sinden güclüdür,bu söz bir yorum deyil,çünkü biz,sağ,sol, ve ,bir,iki,kelmelerin neçe yönlü ilişgilerini bu şiirde gösterdik,hal bu ki,DAVUD EHERİ,nin duyğulu,söyleme,sini ifade eden kelmeler tekce klasik teqabüllara malikdirler.
Bağliliq herfine (G)diqqet edersek,görürük bu 3 bağliliq herfin ikisi tam güclü,söyleme,bölümlerde işlenibdir,ye,ni bağliliq herfleri,söyleme,ni güclendirib.
İndi bu şiirde,eyer yan-yana tikrar olunmuş kelmeleri silsek ve şiiri adlandirdiğimiz,Latin herflerle yazsaq böyle bir gösterge elde ediler:
A
B }kök

C} zaman anlami,şiirin lehnini revayete köçürür,söyleme,(revayet)başlanir

B-D
X-E-F
G-H-F
C-F }revayetin imaj ve çabasi görünür
İ-F-C
C-F

A
}imaj güclenir,revayet gücsüzleyir(Şiirin zirvesi)
B

G-H-F
C }bağliliq herfleri,söylemeni,(revayeti) yeniden güclendirir
F

G-H-F
İ-H-X },söyleme,(revayet)tütleşir ve isteyir duyğu ve çaba yaratsin.
H
F

Sonunda demeliyik,klasik teqabüllar kök bölümlerinden başqa,şiirin diger bölümlerinde sepelenibler.A ve B bölümlerde ince teqabül,kök kelmelerin iki duruşuğlu ve iki me,nada olduğlarina bağlidir ve burada teqabül ve ,bir gelmek,(,bir gelme,)ekizdir!
Me,na yönünden,şiirin başlaniş ve zirvesinde,sol,ve ,sağ,kelmeleri teqabüldedirler,amma suri yönden,birgelmek,dedirler ve bu,davud eheri,nin,ateş,şiirindeki hüneridir.

Etek yazilari:

*farsca,saxtargerayi.,Düzemçilik, terimi ,Bayquş dergisinin birinci yil birinci sayisinda semed purmusavi ve teqi qeyseri cenablari tevessüti ile bile- bile qelb haletde işledilmişdir,ye,ni böylelikle bu terimin düzenini(düzemini)pozmuşlar,,bir gelme, ve ,yerine gelme,terimleride hemin qaynaqdandir,qalan türkceleşmiş terimler bizim önerilerimizdir.
1-farsca,te,vil
2-,bir gün payizda,davud eheri sehife 80
3-syntagmatic, farsca,hemneşini
4-farsca,ofoqi
5-paradigmatic, farsca,caneşini
6-farsca,emudi
7-diachronic, farsca,der zemani
8-synchronism, farsca,hemzemani.