Toplumsal ve kültürel

BU VEBLAQDA BIZI OXUYA BILIRSINIZ

2009-10-29T15:09:00.004+03:30

BU VEBLAQDA BİZİ OXUYA BİLİRSİNİZ:

http://www.tenqid.blogfa.com/

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ)(15)

2006-07-13T20:46:00.000+03:30

GELECEYE DÖNMEK (15)

YAZAR:TONİ NEGRİ

ÇEVİRMEN:NİGİN NEVADEREZİ EMEKDAŞ:NADİR EZHERİ

www.nnturk.blogspot.com

SÜRGÜNLÜK(EXİLE)

Sizin bu historiyaya daha diqqetli yanaşmaniz gerekir.Men,bizim yaşadiğimiz sürgün olmanin adet dişari xette mensubluğunu demeliyem.Proletarya sürgünlügü yada derbederlik tamamila farklidir.Bizim geçmişimiz gösterdigi kimi,kültürümüzün niteligi(neceligi)kimi,ve gelenegimizin uyumu (karakteri)kimi,onlari 19 yüzyilliğin deneyleri(tecrübeleri)kimi yaşamağdayiq helede.Sonrasi geri dönürseler eyer -onlar-çox zamanlar azarlayici(yaxici)ve ağir görgülerdirler,ancaq -onlar-sürekli gelişim ve degişimde ayarlanirlar(tertibe salinirlar),titizlikle(deqiqlikle)politikal göçmenlerin eski nitelikli görgülerine aynilaşmiş diyesen.Sürgünlük sorğusu bu zaman derbederlik ve başka soydan evlenmek sorğusunun aynina çevrilmekdedir.Bu bir yönden proletaryanin,iş gücünün(işçiligin)küresel marketinde aktif bir rolu üzerine almasini içerir,diger yönden bunda(denilen sorğuda)başka soydan evlenme ve ya çeşid bilgileri qaynaşdirma egilimi(temayülü)var,ve böylelikle maddi veya qeyr-i maddi işin içinden yükselmiş egrilme(in,itaf)bunlardir aksiyonun(emekde)kuprasiyonun(iş birlik)yeni yeni formalari bu nedenle men demeliyem bizim(yaşadiğimiz)sürgünlük,real fenomena(pedide)olmuş alannan edebi bir örnek olmuşdur bu gerçekdir,bizlerden her birisinin duvarçiliğda,kafelerde ve her hangi artiq yabanci yelerde işe girmesi zorunluğu,Bizlerden her birisi sonralarda bir hedde qeder ağila mensub bir duruma çata bilsin,qeyr-i maddi işçiligin(iş gücünün)içre yeni bir durumu ele geçire bile bilsin.
sonunda menise düşünürem,bizim diskorsiyondaki(mübahisedeki)süreklilik,sürgünden bir böyük klassik sünnetin qarşiliğinda dügünlenmelidir,realda.

www.nnturk.blogspot.com

GELECEYE DÖNMEK (14)

2006-05-18T21:02:00.000+03:30

GELECEYE DÖNMEK (14) ingilizceden çeviri

Yazar:TONİ NEGRİ

Çevirmen:Nigin Nevaderezi Emekdaş:Nadir Ezheri www.nnturk.blogspot.com

(bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

QEYRİ MADDİ İŞ VE GÖÇMENLER(IMMATERIAL LABOR AND MIGRANTS)

Qeyri maddi işden söz edende bizim amacimiz tekce intellektüel(düşünceli)işe geri vermek(irca etmek) deyil,biz intellektüel işden cismani bir işi qesd edirik kuşkusuz.Buda düşünceni içerir(ehtiva edir)-ancaq bu,temelli olaraq öz biçim alma(PLASTİCİTY)çekiclenme(MALLEABİLİTY) ve bir terzile çeşidli durumlara uyğunlaşa bilecegi qabiliyetinin durumuna geri verir.
Böylelikle men qeyri maddi iş kateqoryasi(mequlesi),daha şiddetli titizlikle(deqiqlikle)bize yeni iş gücünün biçim almasi durumunu idrak etmeye izin veren kateqoryadir,demek zorundayam.
kuşkusuz toplaşmiş(birikmiş)intellektüaliteden ya göçmenligin cereyanlarindan söz edende bu ikisinin ara ferqlenmekler var -bunlarin özü be,zen(intellektüalite ve göçmenligin cereyanlari)düşünceli iş gücünden ileri gelmekdedir-.Örneyin Quzey Afrika ya benzeri alanlari nezerde aldiqda,göçmenler normal xalqdan ibaretdir,öncede onlarin kankret yüzeyde(müeyyen sethde)lise ya hatta kalecde(COLLEGE) yillar boyunca oxu aldiqlari olub olmuş xalqlar.
Buysa temel özelligi(FUNDAMENTAL CHARACTERİSTİC)nezerde alarken tamamila ikicilik(saneviye) bir durumu daşimaqdadir ve onlarin dönüşmek(mobility)qabiliyetidir,bu, iş gücünün biçim almasi durumu,her bir zaman qeyri maddi iş,üretim(tolid)axintilarina mütabiq ola bilmek (ADABT)bir durumdur.

GELECEYE DÖNMEK (13) ingilizceden çeviri

2006-04-28T18:41:00.000+03:30

GELECEYE DÖNMEK (13) ingilizceden çeviri

Yazar:TONİ NEGRİ

Çevirmen:Nigin Nevaderezi Emekdaş:Nadir Ezheri www.nnturk.blogspot.com

(bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İŞ İÇİN YARAYAN QADİNLAR:

Siz işe uyğun qadinlar anlayişi ile,onu yaşadiğimiz devrimin,sentral(merkez)perspektivini(haletini)ele geçire bilersiniz.Mal varliği habele bilim üretimini(tolidini) ferdilik(LIBERALITE)kanalindan ayri sanmaq esla mümkün degil,gerçekden.ve bunlarinla yanaşi hayata gereksiyen proselerin tekrar üretimini de.Qadinlar bu durumun merkez nöqtasi olmuşlardi ve incelikle qadinlarin ferdilik habele yaşayiş üretiminin merkezi olduqlari nedenle onlar üretimin eski anlayişindan müstesna edilmişlerdi.Bu zaman "iş için yarayan qadinlar"deyişi(zerbülmeseli)daha çox ve daha az anlamini çatdirmaqdadir(paradoks bir durumu çatdirmaqdadir)Daha çox,Feminist sünnetinde düşünmek anlaminin(oneminin)bütününe örtü verdigi dolayisila daha az,iş anlayişinin erkekler,qadinlar ve toplumun ara genel temel qanun pozucu özelligi nedenile,gerçekdek.Realda toplumun tekrar temel üretimini içermiş(örtü vermiş)üretim,tekrar üretim ve bunun sonuclarina baxim deye geriye dönür şiddet eleşerlikle(neqqadliqla)baxarsam eyer,ye,ni:-qadinlari üretim üretim deyeri,ekonomik deyer kapasitesinden(zerfiyetinden)müstesna ederek baxsam-ve bizim WORKERIST teriminin kıasikal söylemeyine(beyanina)mebhut olduğumuzu qebul etsem(buna e,tiraf etsem)sonrasi İŞ ANLAMİNİN FEMİNİZE OLMASİ bütünlükle adet üstün(foqülade)isbatidir, demek zorunda qalacağam.İş anlaminin Feminize incelikle(deqiqen)tekrar üretim,üretim prosesi habele kamyunikasiya(COMMUNİCATİON):(irtibatat)olduğu neden le dir.Fikir maddesinin tekrar üretimi yatirimi,etkileyici yatirim olduğu nedenle.Bunlar geçmişe ilişgide(nisbetde)dahada gereksiyendir.
Kuşqusuz,sanilmasin tekce qadinlar bu proseslere üstenci(müte,hid)dir,BU,QADİNLAR ERKEKLEŞDİRİLMESİDİR(MASCULİNİZATİON)ERKEKLERİN FEMİNİZE OLMASİDİRDA,bu prosenin içre qaçinilmaz ileriye yürüyen insanlar,buysa mene adet üstün önemli görünür.

www.nnturk.blogspot.com E-mail:nnturkler@gmail.com

"EVO MORALES"İN"HUGO ÇAVEZ"in 21 yüz yilliğin sosiyalismi teorisinden temsil ettikleri

2006-02-13T20:18:00.000+03:30

"EVO MORALES"İN"HUGO ÇAVEZ"in 21 yüz yilliğin sosiyalismi teorisinden temsil ettikleri.

(İngilizceden çeviri)çevirmen:Nigin Nevaderezi

"v.headline.com" qonuğu reporter HEKTOR DAFİN-QLOR yazir:men 2005 yili desambr ayinin 18ci gününde yapilmiş seçimin heyran edici ve böyük onurlu sonucuna dayir yazmaqdayam.uzun sürelerden sonra,on yillardan sonra BOLİVİYA iqtidari xalqin ellerindedir. EVO MORALES xalq oylarindan çoxunlugunu qazanmağiile beklenilmez iş yapdi o oylardan 54 fayizini ele getirdi.öncedeki rekord militarist hakimiyetin düşmesi ilayindan(tarixinden)indiye doğru 37 fayizdan artiq degilmiş.bu gerçegi göstermekle ki BOLİVİYA birde quzeyde yerleşmiş colosos toplam olaraq MORALESe şiddetle qarşitimişlar.
Tanri edaletinin usulca(asta-asta)yürüyüb sinirsiz iyi olduğu bir daha sabit olundu.2002de baş vermiş bir kez uğursuz adayliğdan ve hazirki Prezidenti iki kez moquf etmekden sonra EVO MORALES sonunda tam edalet ve eşlik ümüdünde olanlarin çoxdan ki uğurluluq istegine erişdi.
Ancaq gerçekden MORALES seçiminin temelli(devrimci)sünneti en son zamanlarda çox uzaqlarla ilişgidedir yüz yillardan uzaq gerçekden.
ANDESde sunneti devrimciligi yapan şey iki nesneyi içine alir 1-doğal düşünce becerigi,me,nevilik 2-ANDES erkek ve qadinlari dayaniqliği her uğurlu devrimin onu yeniden diriltmege çalişdiqi kimi İNKA Emperyasininda istegi olarken kendi ALTON DEVRİNİN qizqin xatiresini diriltmek.BOLİVİYA,PERU,AKVADOR erkek qadinlari min yillar boyunca dünyanin en qati(sert)ve en elverişlisiz bir alani,dünyanin bir çorak ve kiraç(lem yezre,)yeri ve rüzgar tutan sira dağlarli ve nemli yağmurlu sira urmanli bir yeri.
Menim kendi atam ANDESde oldu,iqlimin sertliginden dolayi başvermiş bir ölüm.
insan huquqlari yapilmasi ve insan ehtiyaclari ödenmesi yönünden ölçersek bu yonden indi bu alanin erkek ve qadinlari ne inki yaşayir belki dünyanin en gelişmiş Modern önce medeniyetini icad etmişlerde.Asiya ve Avrupanin ilkel(ibtidayi)ve Feronik Monarşiyasi(hökmranliqi)ndan ferqli olaraq İNKA Emperyasi onda her kimsenin istekleri ödenilmiş bir SOSİYALİST dövletmiş,onda her kimse,başqa kimseler ve doğa ile harmoniyada(uyğunluqda)yaşayan bir alan.
İNKAlar evren üzre olmuş olan ciftçiligin(ekinçiligin)en gelişmiş sistemini üze çixardilar PATATES bitgisi(yer alma)ni uysallaşdirdilar(ehli etdiler)üstegel AMARANTH(1)i,QUİNOA(2) ni ve başqa diger bitgiler.texminen geçmişde ve indide Avrupalilar sarindan möcize bitgi kimi istenilmiş bitgiler:PATATES ve KEÇUA MİVESİ(FRUİT OF QUECHUA)(3) ve AYMARAni becermek (AYMARA FARMİNG)(4)bilgisi Avrupalilari ulaqanda olmuş olan Moderniteye doğru yükselde bilen bitgiler.onlar (İNKAlar) Asiya ve Avrupa ciftçi kütlesini bütövünden,uyumlulu ve sagliqli yemek hazirlamaqi bacarmişlar.
YENİ KRASUS,PİZARROnin malvarliğina gösterdigi tamahindan sari öz genc yaşlarinin filizlenen(çiçeklenen)çağinda oturaq olmuş olan bir heyran edici parlaq medeniyet,kendi qaimmeqami tevesütüile öz sirasinda kendi tamahkarliğina qapsanaraq Terrorçuluğa el atmiş PİZARRO.
1589da,DON MANÇO SERRA DE LEGİSAMO,PERU fatihlerinden(5)sonuncusu,ölüm yatağinda olarken degişmeye uğradi ve suçlarina e,tiraf edib ve tövbe etdi öyle kim Tanri ila görüşmeye hazirlaşir.
O(DON MANÇO)PİZARROyla yapdiği suçlar,İNKA dövletini viran etmeye doğru yapilmiş suçlar.O etiraf etdi ve buysa onun göze görünen taniği kimi idi ve buna göre bizde:onlarin (İNKA)larin ara bir hirsiz(oğru)ve bir kötü insan(şer sahibi)ve kötü qadin ve bir suçlu qadin heç birisi yoxmuş demek zorunda olduk.
DON MANÇO dedigine uyğun yerler ve ormanlar edalet üzünden dağitilmişdir öylekim bir kimse acliğ çekmemiş ve bir kimsenin başqa birisinin yerinde gözü olmamiş,onun dedigine esasen tam kişilerin sayğinliqli(şerefli)ve yararli işi varmiş.Onlar kilid(qifil)anlamini hirsizliq amacile ne olduğunu anlamayirdi-onlarin için sanilmasi qabil degildi(tesevvür edilen deyildi).
Onlar,onda kim SPANYA erazisinde tedavül tapmiş fühuşluq suçunu öyrendi Avrupada baş vermiş ziyanliğa nifret etdiler.
Nece de bir Yotopiya, ona ne yirminci yüz yilin dövleti,ne KUBA Sosyalistleri nede US kapitalistleri ona erişmemiş hele.Necede yulari pozulmuş(efsari pozulmuş)necede evrenin(dünyanin)üzerede bir parlaq örnegi tebah etmekde yulari pozulmuş suçlar.
VOLTER ve ST.TUMAS İNGİLTEREnin geniş görümlü igid cesine şehidleri kendi yutopiyalarini Quzey Amerikada qurdu.
PİZARRO ve ona oxşarli kişilern tevessüte ile viranliğa uğramiş parlaq bir yutopiya,PİZARROnun qan tökmeye,öldürtmeye,iqtidara ve zülme ayid böyük bir parani serf etmegi nedeni ile baş vermiş viranliq.
Çox zamanlar men ANDEAN CAMPESİNO(6)nun 1936 yilinda ne düşündügüne ayid incelemek ve derin düşünmegim olub,o,evrenin yarisinin üstünden,dağliqlar,urmanlar,okeanlar üstünden SPANYAdan,"vetendaş savaşi"(daxili savaş)sürerken SPANYOLlarin bir birni qana boyadiği,"Goernika"da toplum qirim baş veren çağda,kiliselerin yaxilmasi sağ yönden tuzaklara (esirlere)atilan qurşunlar(saldirilar)sol yünden(onun derin baxişi varmiş):SPANYA ruhuna,"HABSBURGS"lara,"BUORBONS"lara,içinde güneşin esla batmadiği imperatorluğa.
Eski fatih Empryalistler,o fatih Emperyalistler ki kendilerinden daha güclü Empryalist güclere qurbanliq edildiler ikili şeytanlar:HİTLER ve STALİN kimi,onlar MADRİDde BARSELONA ve MALAGA savaş meydanlarinda kendi temsilcilerilede savaşda bulunmuşlardi.
Deyilen"CAMPESINO"buna te,ne ataraq gülmeyecek ve dünya koşulunun doğru şiirsel edaletini düşünmeyecek?
O,bunu sonucda tanri edaleti sanib,şaşirmiyacaq(te,ccüb etmeyecek)?:
Zalim Emperyalistler yaratdiği zinliq,savaşlar yaratmaq,yoxsunluq,qaragünlülügü,kendi çaresini(ilacinin)öz dadini veren çare?
Ancaq"ATAHUALLPA"(9)ölümünden beri ANDESin igid ve sinmaz erkek ve qadinlari her den öz uymluluğu ve içrek(me,neviligi)ve aşiqlikliklerile kendi yabanci görünüşlerine (ğeyre bumi zeminleri)ilişgi tapirlar (ona yapişirlar)kendilerini öz yurdlarinin eski şan-şöhretini,parlaqliğini ve uyumluluğunu yeniletmegine doğru savaşmaya yerleşik eden kişileri(veqf eden kişileri),bu sifetler bir zamanlar onlarin ölkesini temsil edicisi olmuşdur.
Buymuş inqilabçilarin uzun bir sirasinin,zalim köy önderleri patronlara(10)(iş sahiblerine),tacirlere,fayizçilara(nuzul pol yiyenlere)"MANÇO OF VİTCOS"benzerli kişilerin emperatorluğlarina qarşi savaşmaya sövq eden.buymuş inqilabçilar sirasi: TUPAC AMARU1-JOSE CONDORCANQUİ-TURPO-MARİATEGUİ-CACERES-PAZ ESTENSSORO ,MANCO OF VİTCOS adli imperator benzerli kişiler 1960 yillari köy kargaşa çixanlari(şurişileri)CHE GUEVARA,JUAN VELASCO,ALVARADO,J.J.TORRES,FELİPE QUİSPE,ANTAURO HUMALA,ALFARO,ve bu zaman muqenni oğlu EVO MORALES,kütlesel savaşlarda daha görgülü ve laten Amerikanin irenc ve çökmüş Neoliberalisme qarşi baş vermiş 21 yüz yilin devrimi bayrağini daşiyan.
Devrimizin ünlü tarixçisi ERİC HABSBAWM BÖYLE yazir:PERU ANDİYALİSi xalq yiğinlari(reiyetleri)onlara kilise ve kral terefinden sözü verilmiş yerlerin kapitalist maliklerin tevesüti ile o yerlerden mehrum qalmişlar.hele heç bir zaman yenilmeyen o yerler.onlar o yerlerin xatiresini üç yarim yüz yil boyunca sömürge edimiş yerleri xatiresini canlica yaşada bildiler,atalardan oğullarina,analardan qizlarina ilete bilmiş,Kapitalist köy önderleri gücü(gamonalesler)gevşekledigi(zeifledigi)zamanlarda öz yerlerini musadire ede bilmişler...
Basqi quruplarinin öz düzemini yeniledigi zamanda ta 1960 yillarinda maliklerin gücü gevşekleyen zaman,xalqlar saldirib kendi yerlerini,öz haqli olduqlarini subut etdirmekde son Aktivite olaraq musadire ede bilmişler.1968de baş vermiş PERU özgürlügü yilindan neçe yil önc bu edalet severlik vurğunu,tabe olmayan(inadçi)ve igid insanlarin sirrili ve gizli savaşmalari Andes xalqinin yüz yillar boyunca ona doğru çalişdiqlarindan kiçik bir örnekdir. o,savaşlar kapitalist edaletsizliginin taqet sindiran hejemonyasi etkisinde,o yolda minlerce şehidlerin qaninin üzerede düşer-qalxar yürüyerek üz vermişdir.ATAHUALLPA epmeryasi susdurulmuş (öz içinde boğulduldu)TUPAC AMARU1 in başi kesilmiş,CONDORCANQUİaslanip çekilmiş,dörde doğranmiş,TURPO vehşi atlarin tevessütü ile yer üzünde ölene üeder çekilmiş,CHE GUEVARA gülleye dizdirilmiş,beleikle bu sert fitneçilikler doquz başli yilan şeytan gücleri başçiliğiila yapildi.İndi ise şehidler öcünü alacaq EVO MORALESin sültesi gelir,şehidleri öldürmüş Kapitalizmin ve maliklerin şeytan sifet gücünü viran elesin uzun bir sürelerden sonra sevgiye,qardaşciliğa,eşitlige,edaletin düzemine yeni durum yaratsin,yer anasina hörmet beslesin,İNKALAR emperyasinin yaşayiş ruhunu yeniden canlandirsin deye.
Buraxin MORALES bir MARXİST dir sözü heç deyilmesin.
Budur EVO MORALESin HUGO ÇAVEZ in 21 yüz yiliin sosyalizminden temsil etdikleri:Birisi oki ekonomik gücü hakimiyyete deyil işçiler koopreativlerine bağişlayir(yardimlaşma kurullarina bağişlayir),birisi oki Endüstri(sanat)la yanaşi cifçiligi (ekinçiligi)fokusa(onun üstünde temerküz etmişdir) almişdir,birisi oki ortaq mal üzerinde birlikte çalişmaya dayir insanlari ümidlendirmek ve insan tebi,ti üzere en uca ideyalara doğru süvq etmek,birisi oki her neyi nasionalize etmege pusu qurmaq(kemin etmek) könüllüsü olmaqdan artiq,kendi toplumlarinin mallari üzere könüllü olaraq ferdi maliklere bir durumu(place)buraxmaq(ixtiyarinda qoymaq),birisi oki DİYALEKTİK MATERYALİZMinin ağ sakkal birisine merkezleşmesi yox ancaq bu konuya dayir çox derin reğbet göstermekde olan kimselere merkezleşmekde olsun.onun yönsemesi(temayülü)qonşu severlikde,işe-emeye çalişmaya deyer veren ancaq malvarliğinin nihayet derecede birikimine (terakümüne)izn vermeyen kimseye.birisi odur ki bir kimse kim autoriariyanizm(iqtidar severlik) le liberal demokrasinin ara bir orta xettin içrede süvq etsin.Birisi oki her zaman olağanli oldu barişda,her zaman gerekdise tartida(mücadele)de bulunsun.Birisi oki din dallarina hörmet beslesin ve oki kendisini gerçek,doğru-düzgün sosyalist adlandira bilsin.
EVO MORALES kendini,doğal qaynaqlarin Nasyonalize etmeginde ve onu kurallara uyğunlu(meqbul)göstereceginde sorunlu bulduğunda tanriya tapinir,o tanri PAÇAMAMA dir.y,ni:(Ana yer,dünyada en böyük dinler tevessütü ile doğru bir tanriya tapinmağin başqa adi.Onlar özgülükle(münhesiren)Kristiyan,Vişno,Brahma,Yehudi,Sevginin tanrisi adlanmiş)Oki dünya qaynaqlarini bizlere yeyecek kimi hazirlayan gösterdi.Bizlerise ona tamah,kibarliq üzünden onun hedyesini bölmek vasitesiile sayğisizlik yapa bile bilmerik.bunuda xatirlatmaq olar ki neqeder six benzerlik var bununla Avrupalilarin deyimi SCHOLARS(araşdiricilarin)ile RUSO ve TUMAS AQUİNASin ara(13).bu helede doğuile batinin ara,ağ ila qizilin ara tanriila şeytanin ara heç bir ara yoxdur,dan bir örnekdir.ancaq CHAVESle MORALESin arasinda ilişgiden daha derin onlarin ikisinin ara zamanin en ulu Sosiyalismi Laten Amerikanin köklü ve yerli toplumsal örnegi,o ki iki insanin ara kendilerinin ve doğanin ara ve her ikisinin ve tanrinin arasinda bulunan duğru uyğunluqdan ileri gelirmiş.
Bu gün çoxlu sureden beri güney Amerika xalqlarina kendi gelecegini öz ellerinde tutmaq şansi üz getirmişdir.onunla kendi(İNKALAR)şan-şöhretini geri qaytara bilecekleri şans.kendi şöhretini,sevgi gücünü,ve tanri ermeğani olan kötülüge ve suça ğalib gele bilmek gücünü.
Buraxin hamilarimiz MORALESi getirdigi üstünlük ve güvenlik qazanmasi nedeni ile ona teşekkür edek,ve onunla toplu ve sinirsiz başarilardan yararlanmasi arzisini yaşadaq.

ETEK YAZİLARİ:

1-AMARANTH,minlerce kiçik tuxum ürete bilen daha enli yarpaqli bitgi-buğdaygiller ürünü.
2-QUİNOA,AMARANTAya six ilişgide olan bitgi-PERU ölkesinden olan buğdaygillerden bitgi-buğday.
3-FRUİT OF QUECHUA,yaxici bölgenin urmaninin bitgisi konsantresi-ŞİLİ ölkesinde yapilan elkollu içgi çeşidi.
4-AYMARA FARMİNG,Patates ve dari(erzen)becermegi onlarin temel mesleki olmuş olan xalqin işi,aşamaliq formlu yerlerde becerermişler.
5-DON MANCO SERRA DE LEGİSAMO,Mekzik ve PERU fatihlerinin her ikisi ,HERNAN KORT ve FRANSSİSCO PİZARRO.bu insanlarin her ikisi SPANYA ölkesini heqaretle ancaq dahilikle önderlik etdiler.
6-ANDEAN CAMPESİNO,Andes sira dağlari alaninda yaşamiş becerikli uslu-usullu ve bacariqli insanlar.
7-HABSBURGS,Austria ölkesinde hökmranliq sürmüş sülale.
8-BUORBONS,Fransa ölkesi ulu devriminden öncede ve sonrada hökmranliq etmiş sülale.
9-ATAHUALLPA,Pizarro Atahuallpan,i kendine qarşi antrik yapmaya suçlandirib onu,ölkeye xeyanetkar tanitdi Atahuallpa suçlu tanindi ve asildi.
10-GAMONALES,köy önderi.ze,amet sahibi(tiyul dar)oxşarli bir şexs ve onun görevlerini yapan kişi.
11-MANCO OF VİTCOS,bir sömürgeçinin adi,o dayima öz sömürü alanini genişlendirmek amacindadir ve bu genişlenmek niteligi o sömürgelerin çoxlu kiçik sömürgelere bölünmesidir.
12-JOSE CONDORCANQUİ,Tupac amaru1,üyelerinden biri.
13-TUMAS AQUİNAS,Kiristiyanliqda bir bilgin.

"BOLIVIA"NIN SEÇİLMİŞ PRESİDENTİ "EVO MORALES"...

2006-01-17T19:56:00.000+03:30

"BOLİVİA"NİN SEÇİLMİŞ PRESİDENTİ"EVO MORALES"İN ÖZETLENMİŞ BİOGRAFİSİ AÇİQLAMASİ

İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ- ÇEVİRMEN:NİGİN NEVADEREZİ

QAYNAQ:PERİODİCO26.CU

İzah:Çağdaş dünyada Qloballaşmaq prosesine rağmen,son zamanlarda ferqli ölkeler ferqli politikalarla yeniden baş qaldirmişlar.Bu ölkeler liderlerini ve proqramlarini (kesin olaraq paraqon(ülgü)tutmayaraq)ve onlarin fazla tanitmağini Totalitarizme qarşi ve öncede çeviriler ve meqalelerimizin ardica gerekli gördüm.

******
"Evo Morales Ayma"1959 yilinin oktobr ayinin 25inde "Sullka" da yerleşmiş "İsllavi" rejionunda(bölgesinde)doğuldu.Bu rejion Bolivia bölgesinin içrede olmuş "Orinoco"kantonunu(1)teşkil eden üç rejiondan birisidir.
Evo morales 1985de dünyadan getmiş "Dionisio çak"in ve 1992de dünyadan getmiş "Mariia Ayma Mammani" nin oğludur.Onun "Eşter" adlanmiş bir qiz qardaşi olmuş.Bu qiz bunlardan en yaşlisidir,habele "Hugo" adlanan qardaşi olmuş,buysa bunlardan en gencidir.Her ikisi ise "Oruro" da yaşayirlar.Morales aylesi yedi evladdan ibaret olub onlardan dördü en uşaq yaşlarinda dünyadan gediblermiş.
1964 yilinda Morales oxu almaği o rejionda yerleşmiş bedava bulunan(pul ödenmez)ilk oxullarin birinde başlandirdi.O orta oxulun son iki yilini bitirmeye "Oruro"şehrine getdi.O oxu almağla yanaşi oradaki kerpic qayirma habele çörek bişirme yerlerinde çalişdi.
Bir yil sonra o "Cochabamba"da yerleşmiş"özel qruplar(esgerlerin)için egitim senteri"nde esgerlik xidmetini bitirdi.
Onun aylesi kendini göçmenlik zorunda bulmuş cifçi(ekinçi)bir ayle oldu.Onlar yerli "Oruro"yu "cochabamba" erasindan "Chapare" bölgesine degişib göçmenlik etdiler.Morales aylesile birlikde gedir ve ele oradaca 1979 yilinin son çağlarinda öz "Emekçiler Sendikasi"na dayir çalişmanliq uğraşisini başladi.
Moralesin öz doğal başarilari(Sporda)ve Sendika çalişmaqlarinda ortaqliq yapmaği nedenine o,1983de "Chapare"de yerleşmiş "Kolonizadores"Sendikasinin spor qolunda sekreter adlandi.
1985de Morales bu Sendikanin genel sekreterligine seçildi.
1988de o yaxici(qişlaq)bölgede "COCA" yarpaği yetişdirici Federasioninda yürütüm sekreteri(icrayi debir)tanindi.
1996da yaxici bölgede "COCA" yarpaği yetişdiriciler Federasionuna başqan seçildi,bu hereket politikal degişdirmelere getirib çixardi"Xalq İqtidarina Melzemeler"ünvani altinda,özetce olaraq "İPSP".
1997de Chapare bölgesinde yapilmiş seçgide,27 Electoral(aday)içinden Milli kongereye üye seçildi.
1999da(İPSP)nin daxili seçgisi zamaninda Sosyalizme doğru çalişmanliq edib "MAS" adli pariyadan qatilirken tutuqlandi(hebse alindi).
2002nin janviye ayinda ona qarşi yapilmiş Palitikal fitneçilik ve rusva edici ve onun simasina toxunan Propagandalar sonucunda milli kongreden dişariya qoyuldu onun simasini pis tedbirler sonucunda onun simasini eskiden tibbi(sünneti)kullanimi olmuş COCA yarpaği yetişdiricisi olan cifçilerin bunu yetişdirmeye doğru doğal haqqini qoruduğu nedene ustaliqla lekelendiren tedbirler sonucundada.
2002de genel seçgi sonucunda "MAS"Partisi 581884 oy, oylarin tamindan 22 faizinin,habele 30 kongre üyeligini daşiyan kişinin içeren oy toplusunu topladi.bu parti Parlementde ikinci derecede çoxunluğu ele getirdi.
2005 yilinin Desambr ayinin 15de Morales Bolivia cumhurluğunun seçilmiş prsidenti seçildi.kütle oylarinda 54 faizini qazandi ve böylelikle geçen 30 yilda yapilmiş seçimlerde en böyük çoxunluğu kendine qazandirdi.
Çoxunluğlu saport etmegile yanaşi Bolivia xalqi öz güvenligini (e,timadini) düzlüge,tamahlanmamağa(aldadilmazliğa) ve ciddilige ve öz arxadaşlarinin(Moralesin)gerçeye dayandiğini gösterdi ve Morales oranin yerli ve genel cem,iyeti sarindan açiq qucağla qarşilandi.onun yapdiği çabalarin,köyde yaşayan kütlenin haqlqrini qorumağda habele Bolivia xalqinin öz ölkeleri doğasinin qaynaqlarinin tekrar ele geçirmegi üzere direniş gösterdigi nedenede.
Öz devrimci karakteri kanalindan,EVO MORALES kendisini laten Amerika nin amacile ilgilendirdi,Laten Amrika O cümleden:BOLİVAR YÖNLÜ DEVRİM PROSESİ,bu zaman Venezüella ve onun lideri HUGO CHAVEZ FRİAS üzere yapilmaqdadir. EVO MORALES KUBA devrimine ve onun xalqina,her zaman kendi daşqin saportunu ve yapişiqliğini(bağliliğini)belirtmiş, o Amerikanin Kubayi abulkaya (mühasireye)aldiği durumu açiqca eleştirmişdir son yillarda o neçe kez kubaya ve onon komanderi FİDEL KASTROya görüş edib.

ETEK YAZİSİ:

1-Bir çeşid ölkesel bölmesi.

******************
BAŞ SAĞLİĞİ

قامین آخان یوگرک سودان...
بیر اوغول اوچوردونسا دئگیل منه!
.یوخسا آقازان آیاغیمدان سرموزه آتایینمی؟...
قارا دیرناغ آغ یوزومه چالایینمی؟
گوز آلماسی کیمی آل یاناقلاریم ییرتایینمی؟
چنبریمه آلجا قانیم توکیینمی؟
آغیر شیون سنین اوردونا قویایینمی؟

(-دده قورقود - دوقتور قرزانه چالیشمانلیغیلا-قازان بگ اوغلو اوروز بگین دوستاق اولدوغی بویی ص 105)

"...گورورمیسن نلر اولدو؟"

YENE DEDE QURQUD BOY BOYLADİ,SÖY SÖYLEDİ
...BİR UCUNU QARAYA BAĞLADİ...

Nigin Nevaderezi Nadir Ezheri

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ):(12)

2006-01-09T19:49:00.001+03:30

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ):(12)

YAZAR:TONI NEGRI

ÇEVİRMEN:NİGİN NEVADEREZİ emekdaş:NADİR EZHERİ

ALBANİA

Üçüncü dünyadan ecib qerib bölge,ya sovetlerden,ya krizde olan (bohranda olan)ikinci sosyalist dünya,ya her halda fenomen(pedide)oxşarli bir geçiş esla sivil savaş(qeyri nizami savaş)ve ya başqa heçneden olmayan geçiş.Bu realda onlari cezb etmiş iş,mal varliği ve kültür aramağinin tühaf(ecib)post modern bir figuru(schema)sidir.O tühaf ada,o tühaf ölke ALBANİYAidi.Her yönden dünyanin arabuluculuğuyla(tevessütü ile)çevrelenmiş-bir ada-o ki herden tühaf ideolojiler ve örgütsel(sazmani)düzemlerle uc-uca düyünlenirdi.O ki,hemen(eyn zamanda)özgür olduğundada esla dövlet(STATE)e sari ya bir dövlet qurmaya doğru hereket etmedi.O sadece özgürlük araştirisindaydi.Onlarin tami qayiqlarda buraxildi(terk edildi).Sonrasi ne baş verdi?Bu "iş gücünün"(LABOR POWER)denetlemege(kontrol etmege)xatir,onu durdurmaya dayir xalq kütlelerini varib olğunlaşmiş(yerine düşmüş)Kapitalizm piyasalari(bazarlari)ve ölkelerinin gelib çixmasindan,gevşekleşmesinden(sabitsizliginden)önlemeye dayir,onlar dişaridan her qiymete olur ölkeni(onun durumunu)öz ilk durumuna çevirmeye çalişirlar,zor(basinc)arabuluculuğuyla.ALBANİYA durumu Paradoks(Paradox)dur,menim onu biraz marağli bulduğum kimi.O(Paradoks durum)deyir,Kapitalizm tarixinde,ki onda iki zorluluq (gereklilik)eş(beraber)degerle birge gelmişler:bir elden"iş gücünün"daha güclü axişqanliğina(revanliğina)dayir ehtiyac,başqa elden bunu idare etmegi bacarmağa ihtiyac,tam kapitalist yatirimlar(enbaştlar)bu kanaldan "SCYLLA,CHARYBDIS"* içinden geçmiş,bu Alternativ kanaldan geçmişlerdi.Kuşkusuz(şeksiz)bu kunuda,buki,onlar kütlesel hereketi (dönüşü)durdurmaya dayir arabuluculuklu(vesatet edici)çözüm yollari arayirlar.Kapitalizm tarixinde,onun(kapitalizmin)oluşumu vaxtinda(formalaşan vaxtinda)özellikle İNGİLTEREde olan gücsüz yasalar benzerei,"iş gücü"nün daşmasini önlemek(qabağini almaq)çözümleri araşdirmasinda,temel olmuş yasalar.Bu gün bu çaba örnegi(iş numunesi)bir daha belirlenmekdedir,ölke Palitikalari kanalindan,içinde yatirim işi olağanli(mümkün)olan eralarin(yerlerin) çevresinde belirgin (müe,yen)bir dağitim(toz,i) kanalindan,bu olağanliq onda,onun"iş gücünü"qapsadiği nedenle baş vere bilen yer.

Etek yazisi:

*SCYLLA,CHARİBDİS:YUNAN esatirinde tehlükeli bir kayanin başinda yaşayan denizalti bir devin(heyulanin)adi,o kayanin qarşisinda CHARİBDİS adli bir burlağan(gerdab)vardir.

GELECEYE DÖNMEK (İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ)(11)

2005-12-15T20:27:00.000+03:30

FRANSANİN 1995 QALXİŞMALARİ

Yazar:TONİ NEGRİ

İngilizceden çeviri:NİGİN NEVADEREZİ emekdaş:NADİR EZHERİ

Bİr kişi üretimin(tolidin)yeni döküsü (MORFi, qiyafeti) bulunuşunu (ortaya çixmasini) ferqli yüzeylerde (sethlerde)asanliqla onaylaya(tesdiqleye) biler.
Şehersel toplanmalarin yeniden qurulmasinin en temelli yüzeyi transportasiyanin(neql intiqalatin)hele plan yapilmamiş geçidinden üze çixdi,Metrolar yol yerimir,Otobuslar yol yerimir.
Aylarca sürecek bir inanilmaz fenomen(pedide) ortaya çixdi.Bu olayda xalqlar araclarin(arabalarin) içre dişariya çixdilar,toplu halda bir yere toplaşdilar, siralandilar ve onlara doğru yanaşan ve onlari götüren arabalari gözlediler.Buysa toplum üstelenmegin(toplumu qebul etmegin)ortaqliqin ve esenligin böyük ve inanilmaz bir çeşidini belirtir(beyan edir),toplum üstelenmegin,ortaqliqin habele esenligin bir çeşidini.Bu, yüzeysel(cüzi)bir fenomendir ancaq,eyer hatta toplumsal tebietin(ictimayi xesisenin)baxiş noqtasindan xalqlara ilgili olmasada ve önceden Metropoliten(merkez şeherinde sakin olan kişiler)toplusunun içre mocud olan indise "communitarian"(toplumsal teşkilatin ortaqliq yönlü birikimi)nin serveti ve etkileri bulunuşu ünvaninda göstersede.
İkinci eleman(ünsür)genel servisleri(ümumi xidmetler)konsepsiyonuna(anlayişina) bağlidir.Başqa sözde bizler genel servisler anlayişini tam üretim konularinin ön şerti olaraq belirtisini, doğru-düzgün qavramişiq(idrak etmişik)Kütle genel servisler işçilerinin üstünlügünü öncüllükle savunmur(himaya etmir)o belke genel karakteri (umumi şexsiyeti)savunmaya öncüllük edir.
Genel karakter ne demek؟(toplumsal teşkilatin ortaqliq yönlü birikimi)"communitarian" ha bele genel servislerin kütlesel karakteri.tam genel servisler,üretimin şertleri kimi gösterilmekdedir,bu nedene onlarin öz yaşami şertleri kimide,elecede her kişinin onu yaşama bağlayib saport edecek Biopolitikler kimi.
Üçüncü eleman ve bunlardan en önemlisi,"özelleşdirmeye buraxmanin"(xususi sazinin)sonuncu anlayişini savaşa çağirmaqdir .
Özelleşdirinin anlami ne?genel mallari şexsi malikler ellerine buraxmaq.Bu,ikicilik durum(saneviye,dualism)sanila bilecegi halda.
pröblem nedir؟ Şexsi malikler ellerine buraxmaq pröblemi,mal varliqi sevincinden yararlana bilen kişilerin kapasitesini (zerfiyetini)azaltmaqdadir.Buysa toplumda enflasiyonu önlemek(böhrana qarşi çixmaq )anlamini daşiyir. Bu bir durumdadirki Enflasiyona doğru saldiri(hemle)yerine bu gün yeni ehtiyaclar enflasiyonu temlli görünür.Öyle kim bunun Fransa tarixinde ilkin olalraq taniği olduq(şahidi olduq).
Men gelişmiş olan kapitalist ölkelerinde"communitarian":(toplumsal teşkilatin ortaqliq yönlü birikimi) dayir örnekler olduğuna inaniram,çoxlu önem daşiyan örnekler.
Genel toplanmalarin düzemi,onda aliş-verişin ferqli sektörlari sevetleri teşkil versin deye komutanliğin dikey siralari ila ilgisini kesdi.Temel toplanmalar "sovet"lerdi. onlar (sovetler)ferqli tam aliş-verişci quruplarinin işlerinde yapdiği politikal diskorsiyonlarin(mübahiselerin)communitarian formlari idi.Bu doğrudan kesin bir çatlaqdir temel ve liderlik ilgilerinin ara. Buysa aldatisiz baş verdi niyeki hatta uyumluluq (harmonya)daşimiş fealiyetler bu genel toplanmaqlarin temel noqtasina varmayi bacarmadi.Bunlar sinirsiz bilincli (aşiri zeki)olduqlari nedene heç bir zaman aşiriliqciliğa(ifratilige)yuvarlanmadilar(züymediler),belke her zaman davranişda bulundular.
Başqa temelli eleman genel servisleri biopolitik yönden batinileşdirmekdir.Bu düzenleyici ticaretinin temayülünü savunmaq pröblemi degil açiq deyimle bu,toplumu,"üretimim temeli"benzeri üstelenmekdedir.
Bununla,budur,özelleşirinin böyük enflasiyonu ve üçüncü mekanda yer tutmuş serbest düşünenleri(liberallari)öz sinirlerine siğindiran politikal enflasiyon,ve daha çox kesin peryodlarla ilerlemiş sinifler ürkmesi(tebeqati düşmenlik).

21 AZER XATIRESINI QUTLARIQ.

2005-12-11T20:16:00.000+03:30

GELECEYE DÖNMEK (ingilizceden çeviri):(10)

2005-11-25T12:14:00.000+03:30

GELECEYE DÖNMEK(10)

YAZAR:TONİ NEGRİ

ÇEVİRMEN:NİGİN NEVADEREZİ emekdaş:NADİR EZHERİ

"LOS ANGELES","ÇİYAPAS","PARİS"

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her biri özgürdüde)

Biz bir çox olumlu ve olumsuz (müsbet ve menfi) şeylerden söz etmeliyik,niyeki bu mubarizeler qudret ilişgileri dönüşümünün (degişiminin) iri güc ve iri zorluq olduğunu sağlamlaşdirmiş(isbat etmiş),bu günde oluşan evrende(dünyada).
"LOS ANGELES"deki mubarize(1) tam şeherlerde,baş kendlerde baş vere bilen,özünün en yüksek formunda gösterilen eksik sanilmiş qruplar qalxişmasi idi,toplumsal bölgeleri ele geçirmekde,evrenin vitrini olmuş "LOS ANGELES",in mal varliğini talan etmekde.
"LOS ANGELES","HALİ WOOD"DUR demekdir:evrende var olan anlamlarin (alğilamalarin)indüsteriyel(senaye-çox çalişilan yer)senteri(merkezi)ve ele buna esasen diller üretiminde en böyük senter.
"ÇİYAPAS"(2)heç zaman borjuvazi bir qalxişma degildi,Kapitalizmi ilerletmeye ayarlanmiş(qesd olunmuş)bir qalxişma deyildi,heç zaman,o belke kimlik tanitmaya dayir arama yapma ve bir qalici(davamli)anti gücidi.genişlenme(tose,e)paragonlarina(ülgülerine)qarşi."PARİS" mübarizesi başda bir çox belirsiz(örtülü)yolile teşkilatlandirilmişdi,lakin mübarize zamaninda "PARİS"de ve "FRANSA"nin başqa yerlerinde ortaq daşima(f,el ve enfe,al)lar duraqlamalari(mane,leri)içinden,bir yeni ortaq durum düzenletmeye doğru uzlaşmaya(temrin etmege)ilerledi.
bu mübarizelerin üçü birlikde temel olaraq Realda bir serbest(mütleq)yeni ortaq durum düzenletmek kapasitesine(qabiliyetine)sahibdir,deyilen yeni ortaq durum QLOBALLAŞMAQ qarşisinda durur,niye ki qloballaşmaq onlari etkisiz(xunsa)etsin diye uyumsuzluqlar(ixtilaflar)üzere çalişmaqdadir.buna esasen onlarin tami adetdişariliğin(ğeyri adiligin)belirişinde(gözükmesinde)sözbirdirler,toplumun ona (adetdişariliğa)istegi kimi.onlar üç mübarizedir,her birinin özünde daşidigi bir dayanişma(müqavimet)durumu var,bu evren merkez müdürlügü(3)qurulmaqina qarşi,aliş-verişin qloballaşmasinin palitikal formuna qarşi.
Başqa sözde onlarin her birileri bu kiçik açari özlerinde daşiyir,temellidir belke,belirgin(numune,subjects)ortaq durum düzenletmesinde öz başina ve bağimsiz olduğu.
Bu üç mübarize,özlerinin uyumsuzluğundaki(ferqliligindeki)ve ilişgi axsağliğindaki durumda yerleşe bilir? 1990lara bir durum düzenletmede de?
Bunlar hazirda gelen devrim prossesinin içre kesici ve "yerine gelmenin"(Paradigmatic)(4)mehdud tecrübesidirler? Bunlar hazirda gelen insanliq prossesinin içre kesici ve "yerne gelmenin" mehdud tecrübesidirler? Men bilmeyirem.

ETEK YAZİLARİ:

1-Son yillarda "LOS ANGELES"de baş vermiş olaylar.
2-"MEKZİK"de bir qalxişma.
3-Farsca:Merkeze cehaniye modiriyet.
4-Farsca:Caneşini.

OXUCULARİMİZDAN: (1)

2005-11-24T20:28:00.000+03:30

yaghmur araz to me
More options Nov 12

selamlar sevdiyim shair nadir azheri ve hayat yoldashi negin xanim
sizile gorushmek ve yaxindan tanishmaq en azi illik programlarimdandir .bu siiri size gonderirem.
yashiyasiniz.
aydin araz

Mənə sari gəlmə
Qorx
Baxma gözlərimə
Beyinmdə bomba yerləşdiriblər sanki
Elektrik gözlərim tərpənsə əyər
Partlaram bir dən
Mənə sari gəlmə
əllərini vurma saçlarıma
bəlkə bir dinametin zamini dir lər
yanımda çox durma
saatlı bir bombayam bəlkə
hər ləhzə təhlükəm artırır mənim

get
qal- getmə
götürmə ayaqlarını
iş işdən geçibdir daha

getsən min kimi partlayacağam

1383/8/4
Aydın Araz

شعیر:یانیس ریتسوس(یونان شاعیری 1909-1990)
چئویرمه: آیدین آراز(aydin araz)
بو شعیر لر ریتسوسون هر نه سیر دیر کیتابیندان(همه چیز راز است کیتابی احمد پوری نین واسیطه سیله فارسجا یا چئوریلیب دیر. تهران1379-نشر چشمه) فارسجادان آذربایجان تورکجه سینه چئوریلیب دیر

1
شئعیر
ایللر بویو
اوخوجوسونو آختاریر
سونرا
بویوک قانادلارین کولگه سینده
درین گئجه لرین قارانلیغیندا
چیلپاق بوداق لارین باخچاسیندا
بیر قصابین دیرناغی دیز چوکور گویده سینده

2
مرمر بوقدر چیلپاق
بو قدرآغ
هئیکللشمه سینی گوزله مه ییر

3
آتن1970

بو خیابان لاردا
آدام لار آددیم آتیرلار
آدام لار تله سیر لر
(هارایا)گئتمه یه ؟
(هارایا) چاتماغا؟
بیلمیره م

توز سوران لار – پوتون لار – قوطو لار
هامی سی تلسمه ده

آداملار بیر گون بویوک بایراقلارلا کئچیردیلر بو خیابان لاردان
سسلری واریدی(خاطیریمده دیر ائشیته ردیم)

4
.....
باریش
یانی آخشاملار شام یئمه یینین عطری
باریش
یانی آرابا قاپیندا ساخلایا وسن قورخمایاسان
باریش یانی قاپی نی دویه لر
کیمسه اولمایا- یولداشدان سونرا

E_mail

2005-11-09T20:19:00.000+03:30

nnturkler@gmail.com

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ):(9)

2005-11-01T12:07:00.000+03:30

Geleceye dönmek(9)!

Yazar:Toni negri

Çevirmen(ingilizceden):Nigin Nevaderezi-emekdaş:Nadir Ezheri

IMPERATORLUQ

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İzah:Bu çalişma çağdaş politikal felsefelerinden birisini (yeni sol görüşçülük çevrelerinde yazilmiş Toni Negri nin meqalesini ihtiva edir)burada qeyd etmeli ki bu meqale İtaliyan dilinden Maykel Hart tevessutu ile çevrilib indi ise ilkin olaraq ingilizceden türk diline çevrilmekdedir Toni Negri Marksizm felsefe mektebinde Düzem pozucu(1)bir varsayimcidir(2)türkcemizde bu varsayimcinin baxişlari ila artiq taniş olmaq isteyenler verilen qaynağa döne bilerler:Daşdan daşa sira meqalelerinden klasik marksizm bölümü Axtariş:Nigin Nevaderezi Nadir Ezheri

Men öncede dedim ki üç şey tarixsel başlanğic geçidinin mütleq taniqi(şahidi) olmuşdur:"TİAN AN MEN" meydani qalxişmasi(daşqinliği)"Berlen" duvarinin düşmesi(yixilmasi),körfez(xelic) savaşi.Biz globallaşma aşamasina giririk.
Bu baxiş noqtasindan,durum çox aydindir.Bizim her birimiz onlari dramatik bir yol ile dneylemişik(sinamişiq).Körfez Savaşi önemlidir niyeki ilişgi pröbleminin içre birinci yrde yerleşir ve "BAUDRİLLARD" demişken o bir savaşdirki baş vermeyib,o heç bir zaman yaşamamiş bir savaşdir,o kendi öyküsünü kendisi bulmuşdur(saxtakarliğla).Önceki bizim TİMOSOARA* miz olsun ve önceki yeni imperatorluq situasiyasini(durumunu)açiğlaya bilen son derece önemli elemanlarin(ünsürlerin) tüm çeşidlerinden elimizde olsun-kendilerimizi onunu içinde yoğun kötüçü (şer) sahibi bulduğumuz situasiya-en qorxunc toplum qirimlar (bunun içre) be,zen örtülü be,zende saxtakar baş vere biler.pröblem nedir?Hereket,konuşmaq(söyleşim)ve Proltariyanin dayanişmasi,her kimse kim bu baxiş noqtasindan tüm olaraq entelektüel bir karakter olmaği üstelenib(öhdesine alib)bu situasiyaninla qarşilaşa bilsin,pröblem bunun niteligini(neceligini) anlamağindadir.
Heyretlendiricisi buki doğrudanda şekilleri,dilleri ve formlari bina edenler,dünyadan temelsiz(saxta)şekiller düzenleyenlerdi."real"anlamini transfer etsinler(daşindirsinlar) ve "real"i öz antaqonisminden (mütezadliğindan) soyundursunlar diye.Böyük pröblem taninmaya başlayir,realitenin yeni çeşidinden ileri gelmiş ve bizim dünyanin bu hissesinde onu deneyledigimiz zorakiliq,onlain içre temel bir situasiyanin şekilini tanitsin onsuzki o -situasiya-asla alternativ olsun.(Niyeki alternativ her zaman ilişgili(taninmiş)bir şeyin zorunlusudur(ona şamildir),illa bele bir zoraki,qloballaşmiş ve xoş davranişli birliklerin içre himaye ya kesiklik(ayriliq)ve yeninin düzenleyici beneklerinin(nişanelerinin)bulunmasi.

Geleceye dönmek(İngilizceden çeviri):8

2005-10-26T20:34:00.000+03:30

Geleceye dönmek(8)!

Yazar:Toni negri

Çevirmen:Nigin Nevaderezi-emekdaş:Nadir Ezheri

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İzah:Bu çalişma çağdaş politikal felsefelerinden birisini (yeni sol görüşçülük çevrelerinde yazilmiş Toni Negri nin meqalesini ihtiva edir)burada qeyd etmeli ki bu meqale İtaliyan dilinden Maykel Hart tevessutu ile çevrilib indi ise ilkin olaraq ingilizceden türk diline çevrilmekdedir Toni Negri Marksizm felsefe mektebinde Düzem pozucu(1)bir varsayimcidir(2)türkcemizde bu varsayimcinin baxişlari ila artiq taniş olmaq isteyenler verilen qaynağa döne bilerler:Daşdan daşa sira meqalelerinden klasik marksizm bölümü Axtariş:Nigin Nevaderezi Nadir Ezheri

kesitlenmiş maaşGUARANTEED WAGE

Kesitlenmiş(zemanet olunmuş)maaşdan neçe degişilmiş anlamlaqr var bizim-Feransada- onlara rasladiğimiza benzerli örnegin feransizlarin ,RNİ,Kurallarinin önce keçirdigi şeklinde o yuxsulluq maaşindan bir çeşididir böylelikle yoxsul ve mehrumluq maaşindan bir çeşid.yoxsunlarin(yoxsullarin)için kurallar.
başqa sözde o-yoxsullardan bir kitlesidir-unutmayin onlar çalişan bir kütledir qalici bir durumda maaş aximina dolaşmani(minmegi) bacara bilmeyen kimseler azaciq para bexş edib böylelikle kendilerine doğru yönelmege yetenekli kimseler.bu nedene ki onlar toplumsal rezillik yarada bilmeyir.buna esasen burada kesitlenmiş maaşdan en az yüzeyde(sethde) mevcud var gerekli maaş,ölmekden ve qirğin rezaletinden qaçinan bir topluma lüzüm dürmaq(ehtiyac his etmek)anlamini yetiren(bir maaş).niye ki mehrumluq(buraya terd olunmaq anlamida daxildir-Çevirmen)kolayca qirqina aparib çixara bilir ve gücsüz (gevşek)kurallar İngilterede 17 ve 18 yüz yillarinda bu tehlikeden dolayi doğmüş.böylelikle kesitlenmiş maaşin bu sinira(bu hiduda)çata bilen şekilleri buluna bilir(mevcuddur)
kesitlenmiş maaşin real sorusu (pröblemi)ise farqli bir sorudur ancaq üretim(estehsal edilmiş)güclülügünün (qüdretinin)temeli,Kapitalist yatirim(sermaye)yox, belke ümümlaşmiş (topluma ayidleşmiş) insan beyninin yatirimi sorusudur.bu yüzden maksimom aşamada (son derecede)özgürlük fabrika tertibligi(intizami)ilişgisinin parçalanmasi (tükenmesi)işden maksimom aşamada özgürlük malvarliqi(serveti)üretiminin mütleq temelidir,demekdir.kesitlenmiş maaşin anlami budur:gelirden bir böyük hissenin dağitimi(tozi, etmesi)ve ürünlerin iraye etmesi ve bu ürünleri,bunlarin(ürünlerin)tekrar üretimine dayir xerc etmege yetenek(qabiliyet)sahibi olmaği.buysa Fandamental(temel)eleman(ünsür)ola bilir.kesitlenmiş maaş bir toplumun tekrar üretimini mü,eyyenleşdirmekdir o toplu ki xalqlari kendi özgürlügü dolayisi ila (nedeni ile)üretici ola bilir.bu baxiş noqtasindan üretim ve palitikal teşkilati pröblemlerinin biri birine qarişmaya yönelecekleri aydindir. biz bu söyleşini (meqaleni)her yönden izlemişik ve palitikal ekonomiyanin ve palitikal bilginin ve ya xod iqtidar bilgisinin biri birine beraber olmaq (müntebiq olmaq)maraqini bilmişik.
Niye ki biz dimokratik formlari savunuruq(himaye edirik)dimokratiyanin mütleq ve temelleşmiş formlarini- men dimokratiya teriminin helede geçerli olduğuna şekliyem.-Dimokratiyanin canlica açiqlana bile bilen yalniz Formlari(tekce formlari).ancaq temel ve real Dimokratiya,kesitlenmiş gelirler eşitliginde her zaman genişlenmekde olacaq ve dayima temelli qalacaq.sonra biz realliqla bunlarin nedeninden danişa bilerik ancaq bunlar bu günkü dünyada ona çoxda uyğun görünmeyen bir söylevlerdir.böyük pröblem bu gün politikal Ekonomiyanin ona arxalandiği eleştirinin(neqdin)görüş noqtasinin alt-üst olmasidir başqa sözde kapitalist yatirimin gereksidigi(lüzümlü olduğu)görüş noqtasi.öncede dedik yillar boyunca dedikde:Fandamental(temel)pröblem yaşayişda üretici araclarin(edevatlarin)tekrar üretimidir,dile mensub araclarin -pröblemi-zehnlerin(ve maddelerin)etkili yaşami(ömrü).böylelikle bu gün kesitlenmiş maaş bu zehnlerin ve onlarin servetinin tekrar üretiminde bir durumdur(nitelikdir)temelleşen bir eleman.Bunda iqtidar araci esla yoxdur ideal yönlü(görgü dişi)yatirima esla ehtiyac yoxdur bu bir yutopiyadir.bu qimildanmaya(herekete)başlayarken realin çehresini degişdiren makina(maşin) olunmuş yutopiyalardan birisidir.bu gün en gozel şeylerden titizlikle(çox deqiqlikle)demek olar ki,özgürlügün ve üretimin açiqlanmaya başladiği bu belirli sahedir. ancaq o kendisi elile daşinir(heml edilir).doğruluğda bu iqtidar üretiminin geçerli düzeninin hemde politikal iqtidarin fena olmasi demegidir. (ARDİ VAR)

MIR ELİ SEYİD SELAMET'IN SORĞULARİMİZA YAZDİĞİ YANİT (4)

2005-10-20T21:31:00.000+03:30

Üstureler araşdirmasi

MİR ELİ SEYİD SELAMET İN SORĞULARİMİZA YAZDİĞİ YANİT

...Deve sözü sonralar ,,dava,,dev sözüne çevrilir.KitabiDede qurqudda olan çox rengden biri,ye,ni qizil rengi,yaraniş rengi sayilir.Qizil deve yaraniş sembolu hesab olunur ve ele heman şekilde Maneviyyetde dev şekilinde yaranişin esasi olur.Belelikle 4 esir düşmüş karakterden,ikisi(Ovruz ve Güneş)ehrimen serkerdesi,Qara tökür elinde baqi qalir,16 yil isaretden sonra Ovruz eşidir ki öz nişanlisini bir ayri kese ere vermek isteyirler.İşiqsiz güneş (Salur mubarize çağinda tapşiriq verir güneşe ki ehrimene kölge ol)yalniz bir kere işiqlanir ve Ovruzun hasarda yolun gösterir.Ovruz ya Qazan begin inaği pirlayib hasardan uçur.Mir Eli Seyyidof,Azerbaycan Mifik Tefekkürünün qaynaqlarinda sehife 174 yazir{parasarin bayburd hasarindan pirlayib uçan...oğuzun imrançisi,Qazan begin inaği,boz ayğirli Beyerek yetdi.}Sonra Ovruz qayidir bir qara vehşi inekle mubarize edir qelebe çalir,güneş ki Qara Tökürün qizi adlanir isaretden qurtarir ve özü ile heml edib mehellinde nesb edir.Bu episod ,,güneşin esareti ve sonra esaretden qurtarmaği,,Mitraismin mezmunu sayilir.Eski dövrlerde ilk insanlar bele düşünürdüler ki her gün günün doğmasi bu ağir mubarizeden sonra baş verir.Onlarin müqeddes Tötemleri"Boğa"dan qizarmadan önce qaranliqde mübarizeye daxil olub güneşi esaretden qurtarir ve "Sari Gelin"reqsi bu merasimin mübarizeye daxil olmadan önce ayin merasimini geçirmek vesilesi sayilir.Bumerasimde merasim keçiren reqs Apil-apil yürümek,bir qol bağli ve bir qol kamil açiq göz güneşde fiqur çarçuvasinda bu hadisenin bütün özelliklerini özü ile daşiyir.bu vaqe,eden müxtelif sembollar,efsaneler mevcud olmuş.
A-Siniq xac:Bu sembolu muxtelif yozmanlarla"gerduneye xorşid" "sembole xorşid" behs edibler lakin güneş şüalarile müxtelif rsmlerde görünür.siniq xac işiqsiz güneş sembolu ve esir düşmüş güneşin nişanesi sayilir ve bele bir mezmun bizim qara dağ daş qazintilarinda hörmetli Siyami cenablarinin eks sergisinde verilmişdir.
B-Xod xac ,,selib,,esir düşmüş güneşin sembolu olmuş ve onu heml etmek ye,ni esir düşmüş güneşi icmalara qaytarmaqdan ibaretdir.
be,zi efsanelerde güneşin nürünü gizletmekden ötrü onu göy eskiye tütübhlar.bir ayri efsanelerde güneşi ki bizim kültürde qiz taninib quyuya salmaqla işiğinin qabaği alinib ve bu tefekkürün esasinda efsanelerde quyuya salinan qizlar tilisimde olan şahzadeler güneşden ibaretdirler ve onlarin azad olunmasi üçün öalişan karakterlerin ilk sureti boğadir.
Bir ayri seyağda revayetde araya gelib,,Şeix se,nan dastani,,güneş Qara tökür elinde Qara tökürün qizi adlanir ve kafir ve tersa balasi sanilir.Şeix se,nan onu küfr zindanindan azad edir.Bu esatirlerin öz çevrelerinde müxtelif eserleri olub ve damğalari indiye dek müxtelif şekillerde baqi qalir meselen-Esli nin qara keşiş qizi adlanmasi- ve ayri misal Mitranin yaraniş esatileri deyir ki bir qayq parçalanib ve mitra (misra) bir elinde qilinc(misri qilinc) ve bir elde meş,el(od) mevcud olur.Kor oğlu efsanesinde misri qilinc ve qanadli at ki yalniz tanrilar mecme,ine getmege lazimdir mevcud olub bunlarin ilkin suretleri bu esatirlerden asilidir.elave kor oğlu sözünde olan کور kur dene,toxum me,nasina kureken kelmesinde eyandir ve bu Mitranin yaramiş esatirlerini daşiyir ve artiq kor sümer dilinde yer me,nasina gelir kor oğlu ye,ni yerin oğlu- ve bu mezmunlar bütövlükle dördüncü gahin ilk insaninin yaranişinda araya gelir.
Bu karakterden sonra it rebbol no,unun-elden gelen işleri bundan ibaretdir şücaetli döyüşken mubariz,... bele bir qudretli mubariz esatirlerde çox az olmuş-Tepe gözün atasi,,tepe göz köpek oğludur,, bir tek karakterdir ki işiq ölkesinin zevalina bais olur.ondan Evesta da icmanin çobani unvanile ad aparilir ve it no,unun üstünde çoxlu behs edir sürülerin(icmanin),çobani adlanir.
Bir karakterdende danişmaq olar oda Qurddan ibaretdir.Qur rebbonovu Mir Eli Seyyidovun dedigine göre tanrilar mecmei,nin söz danişani olmuş.Onun Yunanda sureti"Hermes"dir ve hermenotik mektebi bele bir vezi,yetden asili olur.Bu bergozide karakter 9000 ilin hamisini yaşayib.İkinci gahin ilk çağlarnda Oğuza ,,UR,, qomile mübarizeye getmege yol gösterib.UR kelmesi URUK şeherinin qomunun adi olub ve ehrimen qomu yerine oturub,bele bir vezi,yetde Oğuzun UR qomile mübarize esasinda Sümer qomu bu esatirlerin izile URUK şeherine gedib ve ehrimenle mübarize edib qelebe çalib orada qaliblar bu temeddün ve tefekkürü yayiblar.ona nezire keremin hleb şeherinde yanmasi sayilir ehrimen,Esli ve Keremin Helebe çekib aparib ve orada yandirib ve bele bir yanmağlarda müxtelif efsaneler Qoqnus,semender...ve beyanlar aşiq dilinde Yaniq kerem ve segah da "müberriqe-Aşiq koş"ehrimenle mübarizede saxlanilib.Qurd karakteri lap a,la yeri olduğuna göre nurla tanrilar mecme,ine gedib qayida bilir ve heç karakter bu mertebeye yetişe bilmeyib ve eski çağlarda yazi pozu olmadan her mezmun ki müqeddes sayilirdi kitab adlanirdi ,,DEDE QURQUD,,kitabi tanrilar mecme,inin söz danişaninin raportu tanrilar mecme,ine dürdüncü gahin mübarizesinden ibaretdir.bu 9000 il yaşamaq ona ebedi yaşayiş hesab olunur ,,Abe hevan.abe heyat,ebedilik esatirlerde ona hesr olunur ve DEDE sözü ona göre işlenir ki hamidan çox yaşayan odur ve onun sonra ki sureti xezrdan ibaretdir aslan no,u bizim esatirlerde kitabe DEDE QURQUDda ilk insanin dayesi hesab olunur.Esli-Kerem dastaninda kerm lelesi le yaşid ola ola kerem lelesinden meselen dağin adin soruşur lelesi bilmir Kerem deyir bu dağin adi Sübhan dağidir belelikle kerem dağa ad verir ve bu gösterir ki Keremin lelesinin insan şu,uru yoxdur.bir ayri karkterden ise danişmaq olar- Qizil ov- ovlar rebbolnu,u" Burla "adile Burla qadinlar sembolu olduğuna göre bitgileri tanimaq ve derman etmek müe,yyen tarix dövrune işareti var ve ata-bala mübarizelerinde "ARCHTYPE" olan mübarize SALUR vu OVRUZ arasinda bu mübarizede ayrilmaz bir hisse kimi araya gelir,ve uçan quşlar rebbonou "BEGİL"merzleri qoruyan,ehrimenle mübarize eden,qaranliq ölkesini taniyan,Melik memmedi qaranliq ölkesinden geçiren,bir quş ki onun açiq qanadlari Zertüştilerin semboluna çevrilib.Simorğ,Humay.....sayire adlanan quşlarin kökü görünür.
Dördüncü gahda,her karakter,öz zidd halayini,aradan qaldirandan sonra,adıim hayat sürür-bu qanu n bütün karakterlerin hayatinda görünür.BUSAT, Tepegöz,ü öldürmekle,adlim hayati,rehberligi başlanir.icma,i, hasar merhelesinden geşirir ve sob mübarizede ğelebe çalir,Mensuriyye başlanir,Şar gah beyani,Beste Nigar(esir güneş)-hasar(müalif ve ğerre)ifasile,ve Mensuriyye icrasile,dördüncü gahin kamil beyani sayilir.
Bu estirlerden müxtelif beyenlar ve ayin oyun merasimleri ve efsanelerin mövcud olmasi,bu esatirlerin yaraniş yerlerini de bize danişir.Men bu esatirleri ehya edenden sonra-"ESLİ KEREM"-"AŞİQ QERİB"dastanlarini Animisti beyan,"OĞUZ NAME-KİTBİ DEDE QURQUD "u Totemisti beyan,muğamlari"yek gah-dö gah-se gah-çar gah"i,musiqiyi beyan,gördüm ve Avesta ve on ayaxin metnleri,bu esatirlerin kökünde dübareden düzülmüş bir mecmu,e ve müxtelif efsaneleri bu esatirlerden asili gördüm.Men 1370 nci ilden bu konuda çalişiram,yalniz bir kitabim"Moqeddemyi ber kitabe dede qurqud" adinda basilib ve yayilib.Bir neçe me,ruzem,İranda-Bakida oxunub bir neçe qezetde müxtelif konularda yazilarim gedib,menim son işlerimden Esli-Kerem dastaninin esatirlerle müqayisesi ve teshihi,ve esatirlerin felsefe biçimleri üzerinde işlemekden ibaretdir.

ikinci sorğu:Ayla ilgili olan alti kökden ikincisi oğüzün ikinci evladi YAY... YAY yiyesi ve oğuzun yön verici özelligi birde AY benzerli senemlerle ilgili açiqlamalirizda neler؟

yanit:Ay gecelerde qaş-göz atan insanlarla bütün geceni danişan hale ile bütün gözellikleri yiğan ve özünde cem, eden ve yer üzünde Aya oxşarli senemler,Helal buynuzlarla,xeyr işlerin elden gelmesile,qaranilarla mübarizesile,zülmetde nur ve işiq saçmaqla,bele hereketleri ezizleyen gözleniliri.Ay alti kökün ikincisi,Kosmoqonik yaranişin güneşden sonrasi ve MONDAY-MONTAG-LUNDI mequlesinden ibaretdir.AYa oxşarli büt ve senemler müxtelif esatirler sahesinde özüne geniş meydan qazanib,hilal buynuzlu Aya benzer rebbolnoun elden gelmeleri sayilir,AYin xas özelligi gecenin sültesinin altinda işiq saçmaqla sirrili ecazkar hereketlerle ehrimenin ölkesinde üreginde mübarize prosesini gözlemekdir ve yer üzünde bu mübarizeni devam eden AYa oxşar senemlerde elden gelenleri esirgemezlikleri gösterir.AY birsözde zülmetin qara bağrinda işiq ve gözellikdir.

ÜÇÜNCÜ SORĞU:Üstureile edebiyatin ara ilgiler zennizce biri birine yanaşi nece durumda dayanir؟,üstureni edebiyat çerçivesinde konu olaraq araşdirmaya götürmek olar mi؟,belkede üsturenin kendine özel edebiyati olduğuna inanirsiniz buna ilgide ne diyerdiniz؟

yanit:Edebiyat üstureden asilidir.demek olar her nesne ki ilk çağlarda müqeddes tefekkür sayilirdi kitab adlanirdi,bu kitablar yazidan önce varimiş meselen:Dede qurqud kitabi yazidan evvel sinelerde kitabimiş ve sine defterleri bu kitablari höccülermişler.bu kitablar ya tanrilar mecme,inin sözleri ya tanrilar mecme,ine sözden ibaretimişler.bele bir vez,iyetde ince sen,et bezekli söz e,la danişiq ve ürek metlebini gozel demege meydan açir ve edebiyatin,sen,etin,sözün sehrkarliğina bele bir çevrede meydan sulanior ve edebiyat xidmete alinir.bir çox zamandan sonra edebiyat müsteqil bir katigoriyaya çevrilir.Edebiyatin sirrin,felsefenin mühüm ve degerli"TESLİS"inde{insan ve tanrilar,insan ve tebi,et ve insan-insan}da görmek olar bu teslisde ilk çağlarda insanlarin tanrilara söz demekleri en mühüm yer tütür ve dil yaranişinin başlanişi ele bu konuya hevale olunur.İnsan-tebi,et ilgiside geniş meydan qazanir xususile alti kökle elaqedar, güneş,ay,ulduz,dağ,deniz...vesfi bezeklenir,güllenir ve ondan artiq insan-insan ilgisi,mühebbet,eşq...katigoriyalarini daşiyir ve dünyanin en böyük zedligi,mühebbet x nifret...bu çevrede yer tütür.edebiyat esatirsiz yaranilmaz görünür.esatirler mecmu,esi,üstün quruluş biçim olduğuna göre"SUPER STRUCTURE"edebiyat kültür dil hüner musiqi... ve sayere ondan asili olur.Edebiyati üsture çerçivesinde araşdirmaq mümkündür,edebiyat ölçüleri Mifoloji sistemine qisa ola biler.üsture en eski dünya görüşü olduğda özüne özel edebiyati ola biler.

DÜRDÜNCÜ SORĞU:Üsturenin efsaneye degişmesi konuda-bu konu çoxlu araşdirmalar alani olmuş ve olur-xosusen üsture seciyeli Karakterleri insanlaşmasi prosesi haqda örneyin:Oğuz{yari insan yari tanri}oxucularimiza nece bilgi vererdiniz؟

YANİT:esatirlerde ilk insanin üçüncü gahda yanmasi ve dürdüncü gahin ilk insaninin bu yanmadan yaranmasi eyan bir behs aparir ve,,YNİQ KEREM,,ve segahda ,,MUBERRİQE_AŞİQ KOŞ,,onu tesdiqleyir QOQNUS efsanesi semender...phoenix...,fonix bir sira insanda (quş)a ve onun eksi ağ inekle qara inek mubarizesi ve sonra ağ inek mirtra,,insana,,çevrilmeside görünür.Türk xalqlari bir gencineye malik olaraq hele o gendinede ne daş qaşlari var kendiside bilmeyir,tebi,i ki o gencineden çox az sorağ dünyaya verilib egerçe dünyaya teqdim olunan efsaneler bu esatirler eserinde yer üzünde baqi qalir meselen ilk insanin aslan vasitesile dayeligi eserinde ZİGFİRİD efsanesi,ROMOL,ROMOLOS SEMİRAMİS... efsaneleri medana gelmesi ya güneşin esareti esatirleri ve onun izinde quyuya atilan qizlar efsanesi...SİMORĞ efsanesi,HUMAY QUŞU... bunlarin geniş meydanlari axtarmağa açiblar,

BEŞİNCİ SORĞU:Ayini üstureler konusunda dünyanin yaradilişi,sonu ktigoriyasi,kehan qurtararsa bu faci,eden sonra yeniden varliq taparsa tanrinin zaman başlanişinda yaratdiği keyhan(COSMOGONE)eyni olacaq؟

YANİT:Kayenatin texrib olmasi esatirlerde elm me,yarlari tesdiq eden bir tez sayilir elmde bu qiyameti qebul edir münteha esatirlerde deyilir ki qiyametden sonra yaranan dünya yeniden bir devrun tekrarlanmasini ifade edir üsulen esatir, quruluç biçimlerine göre ebedi yaşamağa yönelirler.esatirlerin quruluş biçimlerine göre her nesne mütleq sayilir bu mütleqlik hökm edir ki degişiklik ya az olsun ya olmasin.bizim esatirlerde olan heqiqetler bir neçesi altun kimi elbeel gezmede sine be sineü dolanmada parlayib,bir neçe heqiqetide paslanib.Esatirlerde olıan zaman,feza hele araşdirilmayib.feza,yeralti dünya(qaranliq dünya)ve yer üstü dünya (alti kök,işiq dünyasina bölünür ve bu bölümden sonra,göy qat be qat olur bu qatlanma ,,mefselbendi,,tanri mecme,ini özünde yerleşdirir ve bele bir vez,iyetde qitlaq (hencere)formalaşir.insan-tanri ilgisinde insan sesi tanriya yetmege çalişir. tanrilar mecme,inde,alt kök bir müddet sonra her biri bir tanriya çevrilir,göy tanrisi çox sonra ÇİNlilerde.so tanrisi ANAHİTA güneş tanrisi MİTRAya... çevrilir.mecmu,e esatirlerde her nesne her ktigoriya diqqeti celb edendir mesele-ZAMAN bölünmemiş zaman bölünmüş zaman.-Bölünmüş zaman özüne göre mexsus gedişi var 12000 yilde bir dövr dolanir bu xetti zaman sayilir ENŞTAYNİN nezeriyeleri feqet xetti zaman çevresinde dayanir.12000yil qurtarandan sonra xetti zamanlar (12000)yi8ller fenarlar kimi bir birinin üstünde qalanir ve mütekasif bir zaman yaradir.ve insanlara ser,i keçilen zaman ve ağir zamanlar katigoriyalari medana gelir.zaman, feza,dil yaranişi ve sonra musiqi özü bir müsteqil beyan ve ondan elave eşq,irfan,qelbi idraklar,edeb ve edebiyat(xüsüsile sözü yaxşi suretde teqdim etmek)exlaq1,me,işet terzleri görmeli ve axtarmali görünür.

ALTİNCİ SORĞU:Üstureni tanimaqi gerekleri konuda:üsturenin görevleri yalniz qidasetdendir.aya tekce müqeddes qudretlere nümunevi paragon(ülgu)(ARCHTYPE)aranilir؟ aya üstureler yalniz müqeddeslige mehduddur:TOTEM/TABO. aya BASATin qehreman olduğu seviyede TEPE GÖZde qehreman sanilir؟

YANİT:Esatirler dünya görüşü hesab olunur ve özüne göre gerekdir bir kamil sistem olaraq niyelere ve necelere cevab vermege qadir ola.Mecmue esatirleri bir qat kiçildenden sonra,felsefe,exlaq,edebiyat,hüner,musiqi...elde olur.Esatirler ebedi yaşamağa yaranir xeyr qüvvelerinin şer qüvvesile mübarizesi unudulmaz,ebedilik,bir katigoriya olur,işiq ölkesinde bitgininde ehrimenle mübarize vezifesi var.İşiq ölkesi,xeir ve işiq ölkesi olduğda,ondan müqddes olmayanlar,gözlenilmir.Mecmu,ede bir tek istisna var ve oda,felsefe biçimlerinin gereklerinden yaranir.İt rebbonoi,TEPE GÖZü yaratmağda.Mecmuede bir felsefe zidlik qanuni vardir.Her karakter yalniz bir kere öz zidligini aradan qaldirmalidir.AĞ İNEK X QARA İNEK, SALUR X ŞOKLİ MELİK, BUSAT X TEPE GÖZ...AHURA MEZDA x EHRİMEN... Mecmuede insalari azar eziyyete salanlar ehrimene mensub ve ondan asilidirlar.İnsan keramet ve şan ve şüvketle yaşamağa yaranir.Busat Tepe göz mübarizesi zidlikler mübarizesi gösterir ki ne qeder Busat müqeddes sayilir,Tepe gözde o qeder müqeddes olmayan sayilir.Qaranliq ölkesi,işiq ölkesile hedeqelenir.Esatirlerin felsefe biçimine göre zidliklerle bir atributda(atribute)yaşamaq mümkün degil.Tepe gözün Busat elinde ölmesi gerekdir.Xod bu müqeddeslikler, gerekler,olmalilar,TÖTEM sirasina geşir ve olmağina,cana hopmuş bir duyğu işlenilir ve bir sira gerekmezliklerde,TABO suretinde daxil olur-Tepe göze tay olmaq TABO sayilir xalqi azar eziyyete salmaq TABO sayilir.

YEDDİNCİ SORĞU:Aya üsturelere-mü,eyyen üstureler-müe,yyen yataq te,yin etmekde araşdirma işlerini nece deyerlendirirsiniz,aya üsture zamana/mekana nece yanaşir zennizce؟

YANİT:Mence esatir öz beterlerini araşdirmağa teleb edirler,tenha besterde nezerde alinmalidirki dünya efsaneleri GRİM QARDAŞLARİ ve TEODOR BENİFEİ dedigine göre,periler efsaneleri,VLADİMİR PROP dedigine göre esarirlerin ortaqliği...hamisi bir gözeden su içir ve dünyada müxtelif dillerin bir eski dilden neş,et tapmasida gözlenilir.Bele bir vez,yyetde üsturelerde ortaq,feza,zaman,vaqi,e bir aradirma atribiutu ola bilir ki dillri,esatirleri,efsaneleri,...müqayise etmek olsun.

SORĞULARİN DİZAYNERİ:NİGİN NEVADEREZİ emekdaş:NADİR EZHERİ
1381/9/14

E_mail

2005-10-20T21:23:00.000+03:30

nnturkler@gmail.com

GELECEYE DÖNMEK(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ):7

2005-10-14T13:53:00.000+03:30

Geleceye dönmek(7)!

Yazar:Toni negri

Çevirmen:Nigin Nevaderezi-emekdaş:Nadir Ezheri

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İzah:Bu çalişma çağdaş politikal felsefelerinden birisini (yeni sol görüşçülük çevrelerinde yazilmiş Toni Negri nin meqalesini ihtiva edir)burada qeyd etmeli ki bu meqale İtaliyan dilinden Maykel Hart tevessutu ile çevrilib indi ise ilkin olaraq ingilizceden türk diline çevrilmekdedir Toni Negri Marksizm felsefe mektebinde Düzem pozucu(1)bir varsayimcidir(2)türkcemizde bu varsayimcinin baxişlari ila artiq taniş olmaq isteyenler verilen qaynağa döne bilerler:Daşdan daşa sira meqalelerinden klasik marksizm bölümü Axtariş:Nigin Nevaderezi Nadir Ezheri

9-(The Biopolitical Enterpreneur) Biopolitical(3)Ticaret

Yene her zankikimi bizler tanm terimleri degişmiş belli bir çevreile raslaşmağdayiq.Bizim hatta demokrasiyanin yada liderligin (rehberligin)haqda danişdiğimiz zamanda ferqli bir dil buluşumunda(ixtira,inda) başarili olabilcegimiz realda gereksir(lazimlidir).
Biopolitikde demokresi nedemekdir؟ onun esla formal(resmileşmiş)demokrasi olmadiği aydindir,ancaq"spinoza"nin dedigi kimi bir mütleq demokrasidir.Böyle bir anlam ne süreye qeder ancaq demokrasi termlerle tanitdirilabiler؟ o(biopolitikde demokresi anlami),demokrasiden yasasal klasik terimlerile belke heç bir zaman tanitdirila bilmedi.
Biz ticaretden, biz politikal ticaretden ya bundan üstün diyersek "Biopoli"ticaretden danişanda bunun eyni doğrudur.
Daha ince(diqqetli)diyersek biz her hansi bir tekil(müfred)yayğin(toplu)güc halinda olabilen ve be,zen bir toplumsal mezmunda yaratici bir qabiliyyet içre toplaşa bilen Situasiyadan(möqeden-qonudan)söz açdiğimiz zaman.Biz bu noqtada(konuda)ne demeliyik؟ bu toplumsal ticaret bir deyer qazana bilir؟ serahetle,men böle düşünürem,amma bunlarin tami bir biopolitikal prosenin içre deyerlendirilmelidir.Men demeliyem ki bizim burada-realda-bir parazitik(engelvari)ticaretin Kapitalist Teorisinin qarşiti(ziddi)elimizde var.Bu bir varliqşünasliq yönlü bir ticaretdir.Bizim sürü(quruplaşmiş)olaraq örneklerimiz var,be,zen her birisi qanitlanmiş(sabit olunmuş)olan örnekler.Kankret(mü,yyen)toplumlar deneylerinde(tecrübelerinde)o cümleden:Al Quruplar(Komonistler),keoprativlerin(yardimlaşma şirketlerinin)temellerinde ve fikir paylaşimina(hemnezerlige)(Solidarity)esaslanan Aq toplumlarin(Liberal toplumlarin)müeyyen deneylerinde bizim bunlari görebilecegimizde asla şek yoxdur.
Her zamanatay bu gün danişmağa gelende her neden önce biz neinki bir politikal ticaretden başlamaliyiq belke bir biopolitikal ticaretdende söz açmaliyiq,sonra birde enflasiya töreden(böhran doğan)ya enflasiyaya qarşi biopolitikal ticareti tanimayida başlamaliyiq.Her zaman biopolitikal ticaret,toplumu düzenledigi(bena etdigi)esnada böyük ehtiyaclari belirte bilir(müe,yyen ede bilir),qaxinc edir(basdirir)ve biopolitikal zeminlerde çalişan güclerin içre düzem(nezm)yaradir.
Bunda esla şek yoxdurki duyumsal qomşuluq (Sentier Neighborhood)içre bir ticarete ayid, bizim burada-fransada-yaqptiğimiz araşdirmalarda örnek yazi(sermeşq)olaraq kullanan(istifade eden)bir ticaret,bir biopolitikal ticaretdir.o ki,bir şişmanliq qarşi(Deflationeri)(böhrana qarşi)bir yolda çaba göstermekdedir(hereket edir).
"Beniton"(Benetton)buna benzer olan bir şeydir.men realda ticaret anlaminin.militanliqin(mübarizligin)bir palitikal düzeninde olan anlamina benzerli olduğuna inaniram ve böylelikle malvarligini(sirveti)ve eşitligi(müsavati) getire bilen Militanliqlada. O biz gelişmege(ilerlemeye)onunla başlamaq zorunda qaldiğimiz bir anlamdir.bir beşinci,bir altinci ya bir yedinci eternasiyonal olsaydi, o bu Militanliq olacağdi.o sübjelik(zehnilik)ve eşitlik(müsavat)ticareti olacağdi,politikal yönünden.

Etek yazilari:

1-farsca (mecazen)saxt şeken
2-Teorisiyen
3-farsca :Zist-siyasi.

ŞİİR(İNGİLİZCEDEN ÇEVİRİ)-DÜNYADA ADSİZ ŞAİİRLER(1)-."Nancy Newhouse"

2005-10-14T13:10:00.000+03:30

İngilizceden çevirici:Nigin Nevaderezi Emekdaş:Nadir Ezheri

Kim artiq şaiirdir؟!!!bu sorğu elbet eybecerdir.Zennimizce eger metnin kesinsizligini menimsemiş olsaq, şaiirler ve başqa sen,tçilerin ara ferqlerini anlayaraq bu gün edebiyat ve hüner Hegemuniyasindan vaz geçerik.
İndi bu qonudan deyerlenerek dünya ilgi araclarindan(1)az görsenen ve şöhretsiz (ünsüz)şaiirlerden tekce şiirlerine baxaraq örnekler göstermek isteyirik.

NANCY NEWHOUSE:

Bir kalec öyretmeni ve bir yazar.,,nansi,,birinci eserini yeddi yaşinda yayimladi,o vaxt ki uşaqlar adina yerli(2)bir gündelikde bir mahni yazdi.o şiir yazmaği yeni yetme(3) yaşlarindan başladi onda ki evlerinde üç uşaq arasinda çarpişma gedirdi.onun qisa hikaye ve ara-sira yazilari olmuş ve gündeliklerde yayimlanmişdir.
...O humanist e.lmlerde(4)yüksek lisans(5) almiş habele ingiliz dilinde doktorluq derecesine nayil olmuşdur.O yirminci yüz yil ،The Twentieth Century,adli uşağlar oxuluna(6)ayid bir yardim sandiği açdi, buna artirn\maliki o şiir yazmaq marağini heç zaman unutmadi.onun şiirleri ara-sira jurnallarda ve seçilmiş eserler adli kitablarda yayimlanmişdir.

GÜNDELİK ZOR MUŞTULUĞU:

...Ve şeypurun qizil şaqqiltisi
Bütün dunyani
qapsayir...
ve şaqqiltiya bağlanan şövket
Quyruq
Bullayir!
ya bir mühteşem sür-süfetde çitdayir!
buludlara şaqqilti siçrayir
Gözler,rengler4in qişqirtisini duyur:
Mor(7)
Ala-mavi
Ve"Adam kökü"(8)rengi
Çöhreyi...
Göaler,renglerin qişqirtisini duyur:
Boyanmiş ses birlikleri
Eailmiş ses birlikleri
İnsan heqaretine şenlik hevesi
Yarinlarin tovlamiş bir kimsenin sesi...!

etek yazilari:

1-farsca resanehaye ertebati
2-farsca mehelli
3-farsca nocevani
4-farsca ulume ensani
5-farsca foqe lisans
6-farsca medrese
7-farsca benefş kebud
8- farsca Mehr giyah

Şiir(İngilizceden çeviri)"EDWARD HIRSCH"

2005-10-11T20:34:00.000+03:30

Çevirici(ingilizceden):Nigin Nevaderezi Emekdaş:Nadir Ezheri

Edward Hirsch

"Edward Hirsch"1950de şikagoda anadan oldu,Qirneyil kaleci sonra Pensilvania üniversitetinde oxu aldi.O eyni üniversitetden folklor qolunda doktorluq derecesini elde ede bildi ,Edvard söyde dörd kitabin yazari olmuş,onlar:Qaranliği biraq 2003-Vurulmuş olarken 1998-Olağanli ölçüler 1994-Gece teatri 1989-Odlu teşekkür 1986,bu kitab milli kitab eleştermenleri qurupu terefinden ödüllenmişdir,sonuncu kitab,,Yuxuda addimlayanlara,,1981 bu kitab Amerikali şaiirler Akademisi,oraninsa LAVAN genc şaiirler ödülünü qazanmiş olub.Edvard habele Qaqnhaym elecede Mark Artur enstitutlari habele,,sen,etler ocaği,,üyeligine alinmişdir,o yene de Rom şeherinde yerleşmiş olan Amerikali Akademiden,,rom ödülü,,ne uyğun görrünmüşdür.Edvard Readers digest yazarlarindan Lila Valas adina seçilmiş ödülü elde ede bilmiş, o Vain habele Hoston üniversitetlerinde ingiliz dili profosorluğunda bulunmuşdur.
Hazirda o ,,Jan Simon qaqenhaym,,enstitutunda president çalişir.

Göyün sonsuzluğunda:

Sahilde men
yayvan(1)gecenin göyü altinda addimlamaya
artiq
Ufaqam(2)
Şeh qumlarin
ve birde
Dalğalarin püsgürdügü qişqirtisi
Ayağlarim altini qidiğlayir kiyida(3)
kiyidan
Ve onda boyalanmiş insan qimildisindan(4)
Uzaq
Uzağlaşiram
"Yüa üste"(5)küleyin dileginden
Ve hotellerin le,nete gelmiş işiğindan
Qaranliğin içre
Uzaq
Uzaq
Uzağlaşiram
İşiğin gözünden itirem
Men
Okeanin(6)bütünlügünü bürümüş
Sesini daşiyan,
Men
gizlice sahile yürütülen
Cinqili bir sedef...
Yayvan sevgiden
İndi men
Görünülmez qeder cinqili
Nece dolacağam؟!

Qaranliqi tünle:

Gecede atam
Yürüyürdü odadan odaya
Azar-azar(7)
Sözlü,anlaşilmaz olduğu halda...
Düşüne bilim ruyalarini onun
Ve pambuğdan edim
Ömür yolunu
Yardim et meni
Ve boş ver
Qaranliği Al-verçi kişiye
Kolgelerden suvayi
tilisim ede bilen her şeyi
Al-verçi kişiye
Bunca geniş gecenin
Eşiginde durmuş köçmen(8)
Çelik(9)sizlemiş bir kişi
Yaddaşindan neyi qoparib
Demek istedigin bulmayan
Sanki kahinler kimi sağ qolu qalxmişdi
Sol qolu sallaq ve xatirladirkende.
Gecede atam
Yürüyürdü odadan odaya
Azar-azar
Tekce bir ata tekce bir oğul
Ve bir yoldaşdan
Uca olmadiği halda.
O meşeligin qirağinda durmuş
Qurdlarin pesden(10)ağlayişini dinleyen
Yalniz bir oğlan!
Ve azğin itler
Budağlarda yeni doğmuş yarpağlarla
Titreyirdi.

...Mum:

Sen
İkimizin ara bir mum aliştirdin
Sen
Dua oxuyurdun
Yirmi dörd saat
Yirmi yil bundan önce
Ananin köçmesi zamaninda...
Esefler süzmesi
Boğunaq piltesi
Onun sonuncu xesteliginden sonra
Cansiz,,dram,,
Heyyy...
Hüzünlü son perdenin anisi
Biz
Uzağlara götürdük
Şeher qiraği evinden onu
Daşindirdiq qaranliğa
Onu bir ziyaretçi kimi
ve biraxdiq ruhunu açiğliğa.
O bir qanad
Firlanib geri dönürdü qerarsiz
Yeni işimizin işiğinda:
Ölüm güdükcüleri olduğumuz işiğinda!
Sira peşmanliğin süftesi!(11)
Biz dualar mirasçisi
Ah...
İnanmadiğimiz dualar
Ezber oxuduğumuz dualar
Yeni yetmeler(12)
Qutsal musiqini dillendirib
Dolanirdilar
Elde odlu çanağimiz
Qada-bala uzaq olsun diye.

Etek Yazilari:

1-farsca vesi
2-farsca xeyli kuçekem
3-farsca sahel
4-farsca ezdeham
5-yeyinlikden kinayedir
6-farsca oqyanus
7-farsca kenaye ez lex-lex rah reften
8-farsca mohacer
9-farsca esa,çubdesti
10-farsca xefif
11-ilkisi(evveli)
12-farsca nocevanan.

EDEBI TENQID(POST STRUCTURALİSM)"DÜZEM POZMAQ"(3)

2005-10-10T19:43:00.000+03:30

NADİR EZHERİ NİGİN NEVADEREZİ

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

,,Sosor,,a göre,delalet eden(1) ve delalet edilmiş(2) bir kağizin iki üzü kimi bir-birile elaqelidir,amma J.Derida bele zen edir:delalet eden ve delalet edilmiş arasinda aydin bir ayriliq yoxdur,ikiside ard-arda ayrilir ve bir-birine qovuşurlar,sadece demek olar ki kelme ve anlam.ya xud kelme ve ona delalet eden şey heç zaman birleşe bilmirler.,,her kelmenin yarisi orada degil ve diger yarisi o degil,,.me,nalar mue,yyen bir anlamda qalibdirler ve dil artiq delalet edenlerin ardicil hereketidir.
Burada iki başqa poststructuralist,in be,zi düşüncelerini de getirmeliyik:
1-J.DELİUS ve F.Qatari öz kitablarinda iki cür maraq göstermeni ayird edirler:Delilik ve ruh pozğunluğu yazarlarin zennice, bu iki qonu iki topluma delalet edir:Faşist toplum ve inqilabçi toplum Bu yazarlarin emegi yaradiciliq,maraq ve mekanikleşmegi poststructuralisme qatmaqdir.(K.marks ve Z.Freyd(Furuyd)dan alaraq)
Çox az izahdan sonra ,,tablo,,adli şiiri ,,Nasir Merqati,,den oxuyuruq:

Qondarma güneş
eyni yalin yaz
kiplenmiş dodağda aci bir mahni
ve mehriban Ezrayil
geniş bir tablonun perspektivi
calanir,calanir otaqda sukut
açin,qapilari açin
bu azğin yürek
sevinc sorağinda
,,İkar,,(3)qanadlarin arzular herden.

Bu şiirdeki aydin ve gizli paradokslara diqqet edin: qondarma güneş-yalin yaz-mehriban Ezrayil-kiplenmiş dodağ-aci bir mahni-sukut ve calanmaq.İndi diqqet edin,,İkar,,setrindeki duruma(ye,ni güneşe teref faydasiz uçmağa ve otağda sukutun calanmağina)Metne göre,uçmaq var,amma yenmek yoxdur.Calanmaq vardir,amma bu hereket sÜkut içindedir ve nihayetde yene de sükutdur.
Bizim zennimizce,bu şiirde: Açin,qapilari açin-setirleri şiirin strukturasini(düzemini)pozur.Bu setirler bu şiirin belkede en ümidsiz setirleridir,çünkü bundan sonraki setirlerde gösterilen çabanin faydasiliği aydinca görünür.
,,Delius,, ve ,,Qatari,,deyirler:gizli şüur siyasi bir gücdürbu şiirde zennimizce :açin,qapilari açin-setri teqriben ters me,na verir, metnde olan şexs üzde qapilari açmaq isteyir,amma önceden güneşe,özüde ,,qondarma güneşe,,çatmağin mümkün olmadiğini bilerek delilik ve ruh pozğunluğunda canini qurtarmaq isteyir.Şexs ister-istemez hem faşist,hemde inqilabçi toplumlardan bilmeden ümidini üzüb.(bu bilmeden bir anlami deyib amma realda onun tersini(bilmeden)qesd etmek tekce Nasir Merqati cenablarinin şiirinde yox belke çoxlu metnlerde baş vere bilir)
Sonunda demeliyik,bizim bu yazilarimiz özü bir metn sayilir ve Post structuralism düşüncesine göre,heç bir mütlqligi yoxdur.Tekce bumetn degil,oxuduğumuz heç bir metn mütleq degil.Bu,Nihilizm, yaxud her hansi bir çaşqinliğa yol göstermek degildir.Eger biz J.Derrida ve ya her hansi diger Post strucruralistin sözünü qebul etsek,ona mütleq me,nada innansaq,Post structuralismin özüne qarşi çixmiş olacağiq.
Bu meqalelerde de bizim marağimiz belkede sadece Azerbaycan ve onun edebiyyatina ayid düşüncelerin totaliterlerine qarşi durmaqdir.

Etek yazilari:

1-Dal
2-Medlul
3-İkar:,,İkar,, ve atasi ,,Dedalus,, bir adada dustaq olduğlarina göre,özlerine lelek ve mum ile qanad düzeldib uçdular,ancaq ,,İkarus,, güneşe çox yaxinlaşdi,mumlar eriyib ve o denize düşdü.

EDEBI TENQID(POST STRUCTURALISM)"DÜZEM POZMAQ"(2)

2005-10-09T19:59:00.000+03:30

Nadir Ezheri Nigin Nevaderezi

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

,Lale cavanşir,in ,Ölkemde,adli şiirini oxuyuruq:

Ölkemde payiz
durnalar köçür
.
.
.
ölkemde yaz
durnalar qayitmir
ve durnalar uzaq bir gün
xan nenemin nağillarina qayidir ancaq.

İlk başda bu şiir durnalarin simmetrikliyini(qerine mesirini)yaradir:köçmek ve qayitmaq.Durnalar real halda köçürler,amma real halda qayitmirlar.Burada bu simmetrik hereketin ikinci hissesi, ye,ni durnalarin qayitmaqi subyektiv halda şiirde olan xannenenin nağillarinda baş verir ve buna ayid durnalar artiq simvol(numad)ve özüde yoruma yol veren simvola çevrilir.
Burada Structuralism baximindan durnalarin ölkeden köçmeyi ve onlarin real halda qayitmamaği(xannenenin nağillarina qayitmaqlari),şiirde durnalar kelmesinin,,bir gelme,,(1)ilgisinden,,yerine gelme(2),,ilgisine köçmeyini ifade edir,bu söz ,düzemçilik,(3)yönünden ,,duyğu qatmaq,,mese,lesinin izahidir,ancaq bu şiirde çox göze deyer konu,üç dikey duruşuğlu nüqtedir(şiirde bu üç dikey nüqtenin duruşuğuna diqqet edin)burada (demek olur)bu üç dikey nüqte,şiirin düzemini(düzenini)pozur ve oxucularila kelmesiz danişa bilir,çünkü:
1-Bu üç dikey nüqte bu şiirde olan mekanina göre(,durnalar köçür,cümlesinden sonra durduğuna göre)köçmek-hereket-höndürlük ve fasileni xatirlada bilir.
2-Elbet bu üç dikey duruşuğlu nüqte şiirdeki düzemine göre simvola(numada)çevrilir,ancaq kelmesiz bir simvol olur.
3- Bu üç nüqte yene duruşuğuna göre,şiirin remzligin deyişir(elifbadan nişancilara(işarelere)deyişir)Remzlige göre,düzemçilik,meqalelerin üçüncü bölümünde izah vermişik,burada qisa halda xatirladiriq ki remzlik bir ,,Savi,,nin (peyğami)üze çixmasinin aracidir.
Bu şiirde dedigimiz üç nüqte,kelmelerin rolunu degişib pozaraq,şiirin anlamini başqa Kanalila(nişanci ila)ifade edir.
4-En önemli konu budur ki bu nüqtelerin vucudu bu şiiri hem görünmeli hemde dinlemeli bir şiire degişib, ye,ni bu şiiri kağiz üzerinden oxumaq gereklidir,yoxsa şiirin yeni hissesi elden geder,demek qulağdan elave bu şiir muxatebin göz ve baxişinida teleb edir ve bu şiirin ,Düzeminin pozulmaği,buradadir(,,remzliginin,,degişmesindedir)Bu şiirin bir hissesini(üç nüqteni) göz ile eşidib, duymaq olur!
Eyer yillar önce Giyum apoliner-Ezra pand ve bunlara tay,Avrupa ve Amerika şaiirleri kelmelerden başqa,sayir ,,nişan,,cilarla yenilik yaradiblar, Lale cavnşir teşebbüssüz ve hatta belke bilmeden bu ince ve gözel yeniligi bu şiirde yarada bilibdir.

Etek yazilari:

1-syntagmatic farsca hemneşini
2-Paradigmatic farsca caneçini
3-Structuralism farsca saxtar gerayi

EDEBİ TENQİD(POST STRUCTURALISM )"DÜZEM POZMAQ"(1)

2005-10-07T17:16:00.002+03:30

Nadir Ezheri Nigin Nevaderezi

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

"Hadi Qaraçay"in ,eski mahni(1),şiirini birlikde oxuyuruq:

hələ yil doğmamışdi,ay da doğmamişdi
biz hardan başlandiq?
meşelerde güneşin yaşil işiğindanmi?
ağacla mamirin gömgöy öpüşmesindenmi?
ilk söümüz ne olmuşdu yadindami?
sonra
sarmaşiqdan tutub endik
endik dünyanin quyusuna
uçan atlarin belinde,

1-structuralism baximindan,bu şiirin kelmelerini dördlü quruplaşdirmaq mümkündür örnek üçün:

A-zaman anlamini ifade eden kelmeler:hele-yil-ay--(metnimizde,,ay,,kelmesi başqa bir anlam ifade edir)-başlanmaq-ilk-sonra.

B-reng anlamini ifade eden kelmeler:yaşil-gömgöy.

C-te,biet materiyallarini ifade eden kelmeler:meşe-ağac-mamir-samaşiq ve Ay kelmesini de bu qurupda yerleşdirmek olar.

D-mekan anlamini ifade eden kelmeler:haradan-meşe-quyu-dünya-atin beli.

E-insana ayid ilişgiler:söz-öpüş(burada qeyd etmeliyik ki ,insanin yaranmaq ve doöulmaq anlami şiirin bütün setirlerinde izlenir).

F-cütqarşiliqli kelmeler:enmek,uşmaq-sonra,ilk,son(ve şiirde olan yer ve göy anlamlari).

Yuxaridaki quruplara diqqet ederken bu şirin bölümlerinin six ilişkilerini görüp şiirin insanin yaradilişina ayid felsefi ve hatta te,bii izleyicisi olduğunu anlayiriq(yorum baximindan)

Bu şiirin insan yaradilişina ayid oıan mahiyyetinde hem materialist dünya görüşü vardir(biz hardan başlandiq-meşelerde güneşin yaşil işiğindanmi-ağacla mamirin gömgöy öpüşmesindenmi) ,hemde idealist görüş

(sonra-sarmaşiqdan tutub endik-endik dünyanin quyusuna-uçan atlarin belinde)

Demeli bu şiirin materialist-idealist baxişina işarelermiz yorumdur ve ede bu baximdan demek olarki nihayetde bu şiirde idealist baxiş daha artiq nezere çarpir.

İndi structuralism baxişina dayanaraq,evvelde söyledigimiz quruplar ve onlarin ilişkilerini sada bir şekilde (göstergede)göstermek isteyirik:

UÇAN ATLAR GÖY SARMAŞİQ GÜNEŞ İŞİQİ

------\----------------\--------------\------

-------\----------------\--------------\-----

DÜNYA-QUYU(YER)

Bu göstergede üç dikey xet vardir.bu xetlerin dikey olduğu şiirin bir sira kelmelerinin bir biri ile cüt qarşliğli olmasindan asilidir.bu cüt qarşiliqdan işiğin,insanin dünyaya (quyuya) enmekleri iki yatay ve üç dikey xet yaradir.diger terefden,anlam baximndan,bu üç dikey xet üst-üste düşede bilerdi.,meşe,kelmesi qisa bir yatay xetti ile üst-üste düşer ve yeniden ,ağac,la ,mamir,in ,öpüş,ilişkisi anlaqm baximindan,yatay xetlerin en aisasi olub,,meşe,xetti ile üst-üste düşe bilir.belelikle,aşağida resm etdigimiz yatay xetler bizim yaddaşimizda üst-üste düşür:

DÜNYA-QUYU-(YER)

--------------------------------------

MAMİR- (ilişgi)- AĞAC

---------------------------

MEŞE

--------------

Bu şiirde yer ve göy anlami ve şiirin yer ve göy,le bağli olan elemanlarinin bir biri ile ilişgisi dedigimiz yatay ve dikey xetlerini,nihayetde bu şiirin temel anlamini yarada biler.Demek,bu ciftqarşiliqlar(cifteksler)nihayetde bir tarazliq yaradirlar.

,poststuracturalism,(2)baximindan:zennimizce,bu şiirde ,,SONRA,,kelmesi şiirin Sturacturalism,ini (düzemini)pozur.unutmayaq insanlarin zehninde,hmde bu şiirde zaman mekana bağlidir. o(zaman)bu şiirin birinci göstergesinde dünya-quyu(yer) ve meşe kelmelerine bağli olan yatay xetlerde görünmez halda yerleşe biler.

İndi şiirin bu setirlerine diqqet edin:

Sonra
sarmaşiqdan tutub endik
endik dünyanin quyusuna
uçan atlarin belinde.

Burada ,,SONRA,,kelmesi şiirdeki xilqete delalet eden setirlerden önce gelir. Ye,ni metne göre(burada oxucularin diqqetini yoruma yox,metnin özüne çekmeyi gerekli bilirik),xilqetden önce zaman anlami işlenir ve bu anlam cizdiğimiz birinci göstergede verilerse,yatay ve dikey xetlerin yeri deyişir,hatta o xetler qarişir.İndi ise ,,SONRA,, kelmesini silib şiiri oxusaq,sanki bir zamansiz ve mekansiz duruma ayid,zaman ve mekan anlamlarina delalet eden kelmeleri oxuyacağiq.Bu yene birici göstergemizde tam yatay ve dikey xetlerin düzemini(düzenini)pozur,ve şiir öz dedigi sözleri bilmeden danir(bu olay(tenaqüz) tekce bu şiirde yox belke çeşidli yollarila(kelmelerile) bütün metnlerde baş vere bilir)çünkü,,AY,,zamana ve mekana bağlidir.Burada şiirin istedegi zaman ve mekan kelmeleri zamansiz vü mekansiz durumlardan danişir.Belelikle,sanki post ,structuralism,deyir:mentiq kelmeni yaratmir,belkede kelme mentiqi yaradir,ve metnin mütleqligi yoxdur.

Demeliyik yillar boyu insanin mifik düşünceleri bu sözlerin menimsenilmesini çetinleşdirir.

Etek yazilari:

1-bayquş dergisi-2001 feb-Lale Cavanşir,Semed Purmusevi
2- farsca saxtar şekeni,pesa saxtar gerayi

EDEBİ TENQİD(STRUCTURALISM )"DÜZEMÇİLİK" *(3)

2005-10-05T13:42:00.000+03:30

Nadir Ezheri Nigin Nevaderezi

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

,söyleme,(1)(revayet)sahesinde,uzmanlarin(2)bir sira tutuşmaqlarina baxmayaraq,helelik bu konuda aydin uyumluluqlara işare edeceyik.
Bu yazinin birinci bölümünde dedik:söylemenin üregi tövsifden ibaretdir.Genellikde söyleme ya bir şekili söz toxuşundan biz üçqn gösterir yada bizde artiq,reaksion,(3)lar yaratmağa çalişir demek bezen söylemede düşüncler ve bezen reaksion önemli sanilir.
,Jerar Jenet,söylemede üç derinligi diqqete çekir:1-nağil 2-xeber 3-xeberin nece deyilmeyi,yeni,söyleme,.(Burada ,söyleme,aziq menasinda işlenir)örnek üçün ,Qilqamiş,dastaninda o hissedeki Qilqamiş ,Otnapiştim,i tapir ve ona öz başina geleni ve öz arzusunu dayir,oxucu bu duruma şahid olur:
1-Qilqamiş bir hikayeçi meqaminda dinleyicisinin (Otnapiştim)qarşisinda durubdur(,söyleme,)
2-Qilqamiş bir sira sözler deyir(xeber)
3-Bu ,xeber, lerde olaylar diqqete çekilir ve bu olaylarda Qilqamiş özü bir dastan karakteridir(nağil!)
İndi saydiğimiz bu üç faktöre bağli,üç başqa faktördende söz açiriq:
1-,Necelik,(4)
2-,yön,(5)
3-,zaman,(6)
,Jerar Jenet,e göre ,nağil,in başqa ve yalin menasi vardir, o deyir ,nağil,tekce kağiz üzerindeki kelmelerden ibaretdir,oxucu bu kelmelerle hem ,nağil,i hem ,söyleme,ni yeniden özü üçün düzüşdürür. Bunuda qey edekki ,Jenet,in nağildan dedigi te,rif biz üçün çox ğerib gelecek ancaq bu sistemde ,söyleme,nin Açiqlamasinda bu üç faktör diqqetile te,rif olunur, Jenet ,e göre ,nağil,ve ,söyleme,nin Aracisi(7)xeberdir,eyer ,xeber, olmasa ,,nağil,ve ,söyleme,de olmamalidir,başqa yönden ,xeber, ve söyleme,nin varliği tam ,nağil,ada bağlidir, oda bu şertileki birisi onlari beyan ede. ,Jenet,in ,söyleme, sahesinde fikirlerinin tezeligi, ,söyleme, sahesinde ,necelik, ve ,yön, meselelerin ayirmaqidir, başqa yönden ,Jenet,e en önemli irad ,söyleme,de söz ritmini nezerde almamağini bilirlerŞ
******************
1376ci güneş ilinde yayilan ,Nigar Xiyavi,nin ikinci şiir kitabi:,kolgedeki ses,den ,ögey naxiş, şiirini oxuyub ve tekce bu şiirin ,söyleme,sine ayid danişacaqiq,ancaq önceden bu izahlar gereklidir:
1-Genellikde ,söyleme,nin öncül çağdaş şiirde deyerine ve ne rol oynamağina bu meqalenin dözümünü nezere alaraq,baxmayiriq,
2-,söyleme,haqqinda çoxlu nezerler vardir,biz dedigimiz kimi , Jerar jenet.in baxişini ölçü tutaraq,söz ritminide nezerde alacağiq.
İndi ,Nigar Xiyavi,nin ,ögey naxiş, şiirini oxuyuruq:
Seni kim sevdi
Hansi pencerenin gözleri
Seni gözledi
hansi anlar sene titredi
sen gecenin uzağlarinda,
O el çatmaz budağlarda
itib batdin
eprik çöllere yanqin serheddinde dayandin
Yalançi yuvalarda
Yalançi yubandin
Yalqiz duvarlarin dalinda
doldun,boşaldin
Simit qapilar dalinda
Siçanlara yoldaş oldun
Kiflendin
Çeynendin,çeynendin
Ogey bir naxişa dolana kimi
Çeynendin
sonra sevgisiz xiyabanlarin
Sinirsiz fesillerinde,xezelliye qaçdin(8)

,ögey naxiş, ,söyleme, bir şiirdir ,çünkü üregi tövsifden ibaretdir, ancaq bu ,söyleme, aydin şekilde bu setirden başlanir:,...sen gecenin uzağlarinda..., ve get-gede ,söyleme,nin rengi tutqunlaşir, bir sira olaylari açiqlayir ve daha şiir,sonuna qeder tövsifden ayrilmayir, bu illetlere neden bu şiiri,söyleme,sayaği bir şiir bilirik.
,nağil,faktörüne ayid önceden dedigimiz kifayet eder,indi ,necelik,ve ,yön, faktörlerini aramaliyiq.
,,Necelik,:metn içre(siir içre)bu söylemenin,söyleyicisi kimdir؟ eşikden baxanda sadece bir şaiir bu söylemeni şiir qalibinde oxucuya ya dinleyene söyleyir,amma buna razi olmayaraq,soruruq metn içre bu söylemenin söyleyicisi kimdir ve buna ayid dinleyeni kimdir؟
Bu meqalenin dözümünü nezere alaraq bu imkanlari qisa halda gösteririk,ola biler bu baxişlarin her birisi ile bu siiri,yeniden oxuyasiniz:
1- Met içredeki şaiir,qarşisinda olan kimseye bu söylemeni söyleyir yada derdleşmek onda met içredeki qayib olan kimseye söyleyir(şiirin dördüncü setrinde bu imkan güclenir amma kesinlik tapmayir)burada görüşen qibet,fiziksel qebet sanila bilir.
2-Metn içredeki şaiir,bütün söylemeni özüne xitab söyleyir ve söyleyici,özüne qayib ve hazir şeklinde baxir!,söylemenin kimseden danişdiği çox kesinlikle davam edir ve oxucuya metn içredeki söyleyeni,danişdiği kimseden,olduqca derin düşüncünü ve duyğusunu görürük,buna göre üçüncü imkan artiq doğru nezere gelir,amma yene başqa dedigimiz imkanlar aradan getmir.Demek bu söylemenin diyaloq ya monoloq ve hatta nece diyaloq olduöunu kesin halda te,yin etmek olmur ve bu yönden bu söyleme ve bu şiir güclüdür,ama indi soruruq:söylemede kimin baxişi izah olunur؟ gören özü danişirmi ya danişan kimse başqasinin gördüklerini deyirmi؟ şiirin başlanişina diqqet edin:,seni kim sevdi-hansi pencerenin gözleri-seni gözledi-hansi anlar sene titredi ؟ ...,
Bu setirlerden sonra şiirin sonuna qeder kesinli halda gören ve söyleyen bir neferdir ve bu yönden bu söylemede,göze deyer deyişiklik yoxdur ve bu söyleme bu yönden güclü degil, birdeki bu şiirde söylemenin ritmi ,,çeynendin,,kelmesi ile ve onun tikrarila öz zirvesine çatir ve bu işare etdigimiz setirlerde şiirin ritmi hem monoloq hmde diyaloq uçun uyumludur.

Etek yazilari:

*Farsca,saxtargerayi,düzemçilik,terimi Bayquş dergisinin birinci yil birinici sayisinda Semed Purmusavi ve Teqi Qeyseri cenablari tevesütü ile bile-bile qelb haletde işledilmişdir,ye,ni böylelikle bu terimin düzenini (düzemini)pozmuşlar,bir gelme,ve ,yerine gelme,terimleride hemin qaynaqdandir,qalan türkceleşmiş termler bizim önerilerimizdir.
1-Narrative farsca revayi-revayet
2-Farsca motexesses
3-Farsca vakoneş
4-voice farsca halet(burada,voice,qramere göre işlenen me,nasinda işlenib)
5-Mood farsca vech
6-Tence farsca zaman(burada,Tence,qramere göre işlenen me,nasinda işlenib)
7-farsca vasete
8-,Kölgedeki ses,nigar xiyavi,sehife 29

EDEBI TENQID (STRUCTURALİSM)"DÜZEMÇİLİK"*(2)

2005-09-29T11:05:00.000+03:30

Düzemçilik,

Nadir Ezheri,Nigin nevaderezi

İkinci bölüm

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde),yakubsen,nin ilişgi

varsayimi(1)her danişiq hadisesinde(ister şifahi daniçiq,ister nütq,nağil,şiir ve...) bir saviya,(2)işare edir,bu savi,nin bir ,göndereni,(3)bir ,alani,(4)vardir.
,Yakubsen,nin bu varsayimi(dedigimizden ilave)güclü ilişgide,üç başqa faktörü önemli bilir:,yapişma,(5)(gövde ya da ruh kanali ila).Remzlik qalibi ve remzlik qalibin bir ,toxuş,sistemine yetmesi.Demeliyik her sözün anlami yalniz ,savi,dan ibaret dayil,anlam,danişiq(ya metn)hadisesinin sonunda elde edilile bilir ve ,savi,nin ,düzelişine,(6)hayat verir ve ,savi, bir sira faktörlarla yeniden söze(ya metne) form bağişlayir,buna ayid ,yakubsen,alti faktör sayir ve bu alti faktörü böyle bir göstergede gösterir:

Geri göndermek(7)
Şiir sayaği
Duyğulu(9) --------- - --- Etmeklik(8)
Söz gelişi(10)
Dilden dişari(11)

Her ,savi,da bu alti faktörden birisi artiq qabariq olmalidir.,Etmeklik,qabariq olan ,savi,larda ,alana, bağliliq vardir.,Duyğulu,savi,lar,çoxlu ,gönderene, bağlidir,amma ,geri göndermek, faktörlü ,savi,lar sözün öz toxuşuna diqqet edir ve ,sözgelişi,faktörlü ,savilarin niyyeti ilişginin özüdür.
Sözün (ya metnin)remzliklere sari olanda,söz(ya metn) ,dilden dişari,duruma düşür,sanki burada ,savi,özünü her zaddan önemli bilir.
,savi, özünde olan ses formalarinda,nehv ve özünde olan söz qaliblerine diqqet edende ,yakubsen,e göre bu durum,şiir sayaği,durumu olur.Burada ,yakubsen,in faktörleri için örnek göstermeliyem:(Qulağ as)!gözelim!),etmeklikfaktörü,buyuruğa ve ona ayid,,alana,bağlidir,örneyimizde ,qulağ as,!,etmeklik, durumunu ifade edir.
,duyğulu,faktöründe,gönderen,nin nezeri artiq gösterilir,örneyimizde,gözelim,!kelmesi ,duyğulu,faktörü ola biler.
,Sözgelişi, faktöründe her zeddan önemli,ilişginin özüdür,örnek için:(ata:cehennemeki...,oğul:cehennemeki...ata:buda bundan...,oğul:buda bundan,he buda bundan...)
Dedigimiz örnekde,ilişginin özü,metnin başqa durumlarindan çoxlu göze çarpir.,dilden dişari,faktöründe,metn çoxlu öz remzliklerine diqqet edir ya öz remzligi ile tutuşur,örneyin:(şinqirov bir addir!)unudmayin,bu örnekde,dil özünden danişir ve bu durum,,dilden dişari,durumudur.
İndi, o danişiğda(metnde)ki,savi,özüne ve öz söz sayağlarina ve fonetik düzelişine barmağ qoyur,,şiir sayaği,faktörü ile üzbeüz oluruq,örneyin,NAZİM HİKMET,in bu şiirinde:(iniyor qayiq,çikiyor qayiq...)şiirin neçe setri tam ,şiir sayaği,durumundadir.Bunuda artirmaliyiq ki şiirin dilinde önemli ve diqqete layiq qonularin birisi,dilin ,yerinegelme,derinliginin,dilin ,birgelme,derinligine köçürdülmesidir.
İndi verdigimiz bilgilere göre,çağdaş şaiirimiz ,Süleyman oğlu,dan bir şiir oxuyuruq:

Qoynunda düyünler
ve sesden hörülmüş gövdesi
danişdiği dile benzeyirdi birde ve eşsiz bir sifir kimi davrandiği
heçde nedensiz deyildi(12)

1-Burada bu şiiri (helelik)edebsel türk dili ile oxuduz(remzlik)
2-Bu şiiri indi elinizde olan kitabin sehifesinde 0xumasaydiniz(ya birisi sizin için oxumasaydi)bu kelmeler ,savi, şekilinde biz için dirçelmeyecekdi(yapişma)
3-Şaiir(ya metn)bir ,savi,gönderir(gönderen)
4-Siz bir ,savi,alirsiniz(alan)
5-Oxuduğunuz(ya eşitdiginiz),savi,nin içre özel ilişgiler vardir(toxuş)
Bunuda qeyd etmek lazimdir ki ,savi,sözün me,nasila eyni ve beraber deyil,belke sözün me,nasi ,savi,nin çalişdiğini üze çixarir,demek,savi,sözün nece deyilmeyidir.
indi ikinci baxişda,süleyman oğlunun, bu şiirinde hanki faktörün güclü olmağini arayiriq.
suri baxişdan bu kelmelere diqqet edin :,qoynunda-gövdesi-dile, burada cism ve dismin üzvlerinden ad aparilandan sonra ,hörülmüş kelmesi gövde üçün işlenir,ye,ni şaiir,duyğu qatmaqa,(13)çalişr, bu çalişmaq başqa halda,düyünler qoynunda, setrinde görünür yene suri baxişdan :,birde, ve ,sifir, kelmeleri diqqete layiqdir,amma neçun bu şiirde,kelmelerin bir biri ile uyğunluğlarina artiq önem veririk؟ çünkü bu şiir ,her neden çox,öz,duyğu qatmaq,ina ve kelmelerin uyğunluğuna ve sonunda bu şiir her neden çox öz,toxuş,una elaqededir ve dedigimiz kimi bu sira metnlerde ve bu şiirde ,geri vermek,faktörü başqa faktörlerden güclüdür.
Bu şiirde,şaiir ,süleyman oğlü, tekce bir setirde,şiir sayaği,faktörüne yetib:,sesden hörülmüş gövdesi, bu setirde şaiir ,süleyman oğlu,hörulmuş kelmesini ,bir gelme, derinliginden, yerine gelme, derinligine köçüre bilib ,bu setirde,nehv ve sözün formasi önemlidir ve buna ayid şiirin bu setri ,şiir sayaği, faktörüne ayiddir ve dedigimiz kimi şiir dilinin üze çixmasinda,yerine gelme, ve ,bir gelme,leri birbirisine köçürtmek,her zaman önemli sanilib.

Etek yazilari:

*Farsca,saxtargeryi,,düzemçilik,terimi, Bayquş dergisinin birinci yil birinci sayisinda Semed Purmusevi ve Teqi Qeyseri cenablari tevessütü ile bile-bile qelb haletde işledilmişdir,ye,ni böylelikle bu terimin düzenini (düzemini)pozmuşlar,birgelme,ve ,yerinegelme,terimleride hemin qaynaqdandir,qalan türkceleşmiş terimler bizim önerilerimizdir.
1- Theory farsca nezeriye
2-Messaje farsca peyğam
3-sender farsca ferestende
4-Reciver farsca girende
5-Contact farsca temas
6-structure farsca saxt
7-referential farsca erca,i
8-conative farsca kona,i ,fa,eli,
9-Emotive farsca atefi
10-Phatic farsca soxen goşayane
11-Metalingual farsca ferazebani
12-Bayquş dergisinin türkce özel sayisi,birinci yil,birinci sayi sehife 38
13-Sens synthsis farsca hes amizi

EDEBİ TENQİD(STRUCTURALISM )"DÜZEMÇİLİK" * (1)

2005-09-27T20:52:00.000+03:30

Nadir Ezheri,Nigin Nevaderezi

Birinci bölüm

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

Burada oxuduğlariniz,doğru vurnuxmaq anlansa,biz üçün kifayetdir.sizile metnin içre gezintimiz olacaq.
Deyirler bizim türk edebiyyat haqqinda ne yazilsa tapilmişdir(özellikle güney Azerbaycanda)amma biz deyirik bu eski qenaeti çoxdan başimizdan etmeli idik,qisiq edebiyyati neyneyirik؟ ve tenqid sahesinde bezen dünyanin bu bucağinda erinmeklerimizi yorum(1)adlandiririq.
İndi danlaqlara baxmayaraq,burada düzemçilik yönünde çağdaş neçesinin şiirlerini elimizden gelen qeder et-daş edeceyik,bunuda qeyd etmek gereklidir:biz,birisini dikeltmek ya yendirmek üçün yazmayiriq ve böyle bir nezerimiz yoxdur.Azerbaycan (quzey ve güney)edebiyatinda bilgisel ve meslek ile ilgili(profetional) tenqidin olmadiği,bizi ve çoxlarini dile getiribdir ve bizim bu yazilarimizi meslek ile ilgili tenqidin heç olmasa arzisi sana bilersiniz!
Biz,tam bir ,düzemçi,deyilik,günümüzde,,düzemçilik,çoxlu ittihamlarla tutuşur,ancaq şiir ve edebiyyat çevresinde yeni imkanlar yaradirş
Biz,,düzemçilik,ve ,düzem pozmaq(post sturacturalism)tenqidini seçdik,çünkü bilgisel tenqide,Azerbaycan şiir ve edebiyatinda,ayaq açdi,veren yoxudu,hemde get-gede anlayacaqiq ki ,düzemçilik, ve ,düzem pozmaq,anlami Poletikal ve toplumsal klasik baxişlari çal-çevir ede biler.,düzemçilik,ve düzem pozmaq,boş sözleri tenqid sayan kimseleri darixdiracaq,unutmayin,düzemçilik,metni biz üçün oxumur,belke metnin dil quruluşunu ve onun bu yönden ilgilerini aydinladir.
Her halda seçdigimiz şaiirlere elifba sirasila bir-bir yeteceyik ve demeliyik bu şaiire ve şaiirlerden,şiir seçmek ölçülerimiz,şiirin bizim ya kimselerin nezerine göre güclü olub,olmamagi deyil,biz istemişik o şiirleri seçek ki düzemçilik qaydalari onlarda qabariq halda göze gelsin.
*******************
Çagdaş şaiirimiz ,DAVUD EHERİ,nin 1376 ci yilda çap olunmuş ,Bir gün payizda,adli kitabindan ,ATEŞ,şiirini oxuyuruq:

sol
sol imiş,
saq,saq,
bir
birimiş,
iki,iki,
ondaki
biri varimiş
biri yoximiş!
ulduzlari
göylerden
yere çekdiler
ve omuzlarina taxdilar,
o çağdan başlandi
qorxulu qaranliq geceler,
o çağdan beri başlandi
sol
sağ,
sol
sağ,
bir
iki,
bir
iki
ve göyerçinlerin gözlerin
güneş doğulmamiş
seher tezden
bağladilar,
ve beli bükülmüş
ağ birçekli analarin,
üreklerini
dağladilar...(3)

Bu şiiri anlam yönünden on bölüme bölüruq ve her bölümü öz kelmeri ile yazib latin herflerile adlandiririq:
1-YÖNLER A:sol-solimiş-sağ,sağ-sol-sağ-sol-sağ(8kelme)
2-EDEDLER B:bir-birimiş-iki,iki-biri-biri-bir-iki-bir-iki(10kelme
3-zaman anlamli kelmeler c:ondaki-o çağdan-geceler-o çağdan beri-güneş doğulmamiş-seher tezden(6kelme)
4-VARLİQ VE ONA QARŞİ ANLAM D:var-yox(2kelme)
5-ELAMET(NUMAD)VE ELAMETE BENZERLER X:ulduzlari-göyerçin-analarin(3kelme)
6-MEKANLAR E:göylerden-yere(2kelme)
7-FE,LER MESDERLER F:çekdiler-taxdilar-başlandi-bağladilar-bükülmüş-dağladilar-qarqnliq(7kelme)
8-BAĞLİLİQ HERFLER G:ve-ve-ve(3herf)
9-ANATOMİYA H:omuzlarina-gözlerin-beli-üreklerini(4kelme)
10-SİFETLER İ:qorxulu-ağ(2kelme)
Elbet ola biler bu kelmelerin be,zisi iki bölümde yerleşe(şiirde ki duruşuğuna dolayi).Dedigimiz kimi,çalişacaqiq metn içre gezişek,burada ilk addim üçün metnimizin az-çox,köklerini tapmaliyiq,görürük bu şiirde ededler ve yönleri ifade eden kelmeleri ne dil,nede anlam yönünden qisaldanmiriq,birde ki bu şiirde yönler ve ededler özel yer ve çixişlari vardir,yoxsa bu fikir tekce yönler ve ededlerin sayisina artiq olmağina bağli deyil,ededler ve yönler bu şiirde kök sanilir:
Sol
solimiş
sağ,sağ
bir
birimiş
iki,iki
ondaki
biri varimiş
biri yoximiş...
Burada geçmiş sade,sağ,sol,bir,iki,kelmeler ki önce öz sade me,nalarina(şiirin öz dedigi kimi)kifayetlenirdiler,eski nağillarimizin başlanişina(suri benzerden dolayi)bağlanirlar ve birden-bire,şiirin durumuna revayet sahesine yaxinladirlar,burada zaman mefhumunu ifade eden,ondaki, işare etmegi gerekir,bu kelmenin anlami sonraki setirlerde revayet lehninde ve şiir içre geçmiş ve hal maciralarinda az-çox gizlenir
...Ulduzlari
göylerden
yere çekdiler
ve omuzlarina txdilar
O çağdan başlandi
qorxulu qaranliq geceler...
Bu yazinin son setirlerinde bu şiirin,revayetine,diqqet edeceyik,helelik şiirin oxumağina devam edirik:
...O çağdan beri başlandi
sol
sağ
sol
sağ
bir
iki
bir
iki...Amma bu setirlerde şiir,revayi lehnini azaraq gösterir,şiir nefes alir,buna sebeb ki şiirin kök kelmeleri (bir,iki,sağ,sol)şiire qayidiblar,ancaq bu qayitmağda başqa bir durum,başqa bir me,na ve uyumluluq görünür.burada,sol,sağ,bir,iki,yeni me,nalari ve musiqileri ile tam marş sedasini xatirladir ve önceki setirlerde göydeki ülduzlarin yere çekilmesi, xirdalib omuzlara taxilmaği biz üçün ,Totaliterler,marşini eşitdirir.Şiirin bu bölümü güclüdür çünkü bu bölümde olan,sağ,sol,A ve ,bir,iki,Bbaşqa me,nalara göre şiirin ilk ,sağ,sol,ve ,bir,iki,sile ince ,birgelmek,(4)haletini ifade edir ve burada şiirin musiqisi,şiirin anlami ila tam uyumludur.
,Sosor,demişken,bir gelmek,bir elamet ya kelmeni cümlede olan başqa kelmelerle ilişgisidir,bu ilişgi tekliginde göstergede yatay(5)gösterilir,yerine gelmek,(6)metnde olan kelmenin ilişgisidir metnde olmayan kelmelerle,bir halda ki metnde olan kelme onlari,xatirladir,bu ilişgi tekliginde göstergede dikey (7)gösterilir.
,Bir gelmek,(bir gelme)ilişgisinde kelmelerin cümlede ,çağ içrelik,(8)ilişgisi olur,yerine gelmek,(yerne gelme)ilişgisinde cümlede olan kelme özü xatirladan,amma cümlede olmayan kelmelerle,çağ birlik,(9)ilişgisi var.
...Ve göyerçinlerin gözlerin
güneş doğulmamiş
seher tezden
bağladilar
ve beli bükülmüş
ağ birçekli analarin
üreklerini
dağladilar...!
İndi vaxtdir bu şiirde qarşi duran kelmeler(teqabüllara)diqqet edek:sol-sağ(A-A)bir-iki(B-B)varimiş-yoximiş(D-D)geceler-seher tezden(C-C)göylerden-yere(E-E)qaranliq-ağ(H-H)
Şiirin 10 bölümünden 6 bölümünde kelmelerin qarşilaşmaq durumunu görürük,bu teqabüllar A ve Bböeümlerinde ince halda görünür,amma C-D-E-H bölümlerde tam klasik teqabüllara şahidik,birde elametler(numadlar)ve elamete benzerlerin(X)şiirde sepildikleri diqqete layiqdir:ulduzlar-göyerçin qaranliq-geceler.güneş(güneş doğulmamiş),ancaq bu elametlerin(numadlarin)cümledeki duruşuğlarinda ve dil baximindan yeniligi yoxdur.
Revayet baximindan, bu şiir,yeqin revayi bi şiirdir(,söyleme,(10)bir şiirdir)her ,söyleme,nin üregi tövsifden ibaretdir ve bu şiirde çoxlu tövsifler vardir.Burada iki çeşid ,söyleme,miz vardir:birisinde,söyleme,oxucuda bir çeşid duyğu ya çabalama yaradir,diger,söyleme,de gözel bir durumdan oxucu üçün tesvir ya tesvirler gösterilir.
,DAVUD EHERİ,nin,ATEŞ,şiirinde,sağ,sol,ve,bir,iki,bölümlerinde dadigimiz illetlere göre, söyleme,lehni açiq görünür bu bölümde,şiir isteyir,söyleme,elile bir durumu bir tesvirle (marş ve müharibeni xatirladan bir tesvirle)bize göstere,ancaq şiirin başqa bölümlerinde,söyleme,çalişir oxucuda duyğu ve çaba yaratsin:
...Ve beli bükülmüş
ağ birçekli analarin
üreklerini
dağladilar...
(Ve neçe başqa setirler),ATEŞ,şiirinde,DAVUD EHERİ,nin imajli,söyleme,si duyğulu,söyleme,sinden güclüdür,bu söz bir yorum deyil,çünkü biz,sağ,sol, ve ,bir,iki,kelmelerin neçe yönlü ilişgilerini bu şiirde gösterdik,hal bu ki,DAVUD EHERİ,nin duyğulu,söyleme,sini ifade eden kelmeler tekce klasik teqabüllara malikdirler.
Bağliliq herfine (G)diqqet edersek,görürük bu 3 bağliliq herfin ikisi tam güclü,söyleme,bölümlerde işlenibdir,ye,ni bağliliq herfleri,söyleme,ni güclendirib.
İndi bu şiirde,eyer yan-yana tikrar olunmuş kelmeleri silsek ve şiiri adlandirdiğimiz,Latin herflerle yazsaq böyle bir gösterge elde ediler:
A
B }kök

C} zaman anlami,şiirin lehnini revayete köçürür,söyleme,(revayet)başlanir

B-D
X-E-F
G-H-F
C-F }revayetin imaj ve çabasi görünür
İ-F-C
C-F

A
}imaj güclenir,revayet gücsüzleyir(Şiirin zirvesi)
B

G-H-F
C }bağliliq herfleri,söylemeni,(revayeti) yeniden güclendirir
F

G-H-F
İ-H-X },söyleme,(revayet)tütleşir ve isteyir duyğu ve çaba yaratsin.
H
F

Sonunda demeliyik,klasik teqabüllar kök bölümlerinden başqa,şiirin diger bölümlerinde sepelenibler.A ve B bölümlerde ince teqabül,kök kelmelerin iki duruşuğlu ve iki me,nada olduğlarina bağlidir ve burada teqabül ve ,bir gelmek,(,bir gelme,)ekizdir!
Me,na yönünden,şiirin başlaniş ve zirvesinde,sol,ve ,sağ,kelmeleri teqabüldedirler,amma suri yönden,birgelmek,dedirler ve bu,davud eheri,nin,ateş,şiirindeki hüneridir.

Etek yazilari:

*farsca,saxtargerayi.,Düzemçilik, terimi ,Bayquş dergisinin birinci yil birinci sayisinda semed purmusavi ve teqi qeyseri cenablari tevessüti ile bile- bile qelb haletde işledilmişdir,ye,ni böylelikle bu terimin düzenini(düzemini)pozmuşlar,,bir gelme, ve ,yerine gelme,terimleride hemin qaynaqdandir,qalan türkceleşmiş terimler bizim önerilerimizdir.
1-farsca,te,vil
2-,bir gün payizda,davud eheri sehife 80
3-syntagmatic, farsca,hemneşini
4-farsca,ofoqi
5-paradigmatic, farsca,caneşini
6-farsca,emudi
7-diachronic, farsca,der zemani
8-synchronism, farsca,hemzemani.

Şiir(İngilizceden çeviri)ÇARLZ BOKOVSKİ

2005-09-24T19:47:00.000+03:30

ÇARLZ BOKOVSKİ

Çevirmen:Nigin Nevaderezi,emekdaş:Nadir Ezheri
çeviri ingilizcedendir
Çarls bokovskinin biografisi:

çarlz bokovski almaniyanin ,Andernax,şehrinde 1920 yilin avqost ayinin 16 sinda Amerikali esger ve Almaniyali ananin yalniz uşaği olaraq anadan doğdu.Aylesi Amerika Birleşmiş Ştatlarina getdi ve bokovski Losanceles,de boya-başa çatdi.
O 1939dan1947qeder Losanceles şeheri kalecinde bulundu,sonra bir yazar olsun diye,oxu almaği terk edir,Niyo york şeherine koçdü.Onun öz eserlerini yayimlamaq ehtiyaci olduğu ve ondan mahrum düşmesi 1946da onu yazmaği terk etmeyine neden oldu,sonra 10yil süre ağir elkolizme uğradi,sonra mede xesteliyinin(qan tökmesi) artiq şiddetlenmesi sonucunda, o yazib,yaratmağa geri qayidir yaza bile bileceyini saport(mali örtü) edecek, geniş sirali işlere qatilir,örneyin:qab yuvanliq,kamiyon ve loder sürücülügü,post şefi(1), gözetçi,qaz durağinin xidmetçisi,duvarçi,anbar işçisi,gemiçilik işçisi,park memuru,asansör operatörü,mezbehe yerinde işlemek,keyk(pasta)ve yemek fabrikasinda,itler için biskuyit fabrikasinda,Niyo york şeheri Tramvayinda,poster yapiştirma işinde.
BOKOVSKİ öz birinci öyküsünü(2)24yaşliliğinda yayimladi.Şiir yazmağasa 35 yaşlarinda başldi.Onun yazdiqlari çoxlu böyle konularda(qonularda)olmuşdur:başkent çevresinin pozuq durumu,Amerika toplumunun ezilmişleri konusu,vasitesiz dil,şiddetli sixinti ve seksüel benzerlikler yaratmaq.
Bokovskinin ilkin şiir kitabi 1959da yayimlandi,o yayim dünyasina 55şiirde yazida kitabla geldi,örneyin:qara seçe(palp)1994-balkon çiğirtilari,seçilmiş mektublar1970-1960(1993)-cada şiirinin geçmişi1992
Çarlz Bokovski1994 mars ayinin 9da,San Pedro şeherinde Losemi xesteligi sonucunda dünyadan getti.
Burada qeyd etmeli ki oxuyacağiniz şiirler,Bokovski,nin 24şiir, Tegzas üniversitesinde ifa ettigi şiir toplusundan bir siradir.

Birinci şiir

sevgimi eşkara çixarma
olsun ki orada bir heykel buldun(3)
heykeli soyundurma
olur ki menim eşqimi sen buldun
...o çoxdan beri meni unudmuş
helelik belke yeni bir börk,sinayir!
artiq ğemzeli qadina benzeyir
o bir uşağdir
o bir heykel
ve bir ölü
men ona diksinemem
adet dişari(5)bir iş görmürde
men ise yalniz onu isteyirem.

İknci şiir

Bir sevgi ihatesinden serbest
ve başqasi qollari içinde
men ölümden
qorunmuşam bir qadin eli ile
sigara içen
mahni söyleyen
ve nağil yazan bir qadin
geçmişe üregi atlanmiş,
Çox üregi atlanmiş bir qadin
ve seks
her an güclenmede
maciralari bürümekde,başdan etmekde ne maraq؟
kar vermez sevgi,yi atmaq
ondan maraqli!
kar vermez sevgide sonunda
ve sevimlidir
tek başina bir sevgi,yi yaşatmaq.

Üçüncü şiir

Üregimde mavi bir quş
qirib qaçmaq mahnasinda
menise ona qarşi
acimasiz...
-,orada qal
kimseni qoymaram seni görsün daha...,
mavi bir quş üregimde
qaçarği birisi
menise içgi çiledim üstüne
ve bir udum
sigara uduram ostünden
qehbeler
şarabçilar
ve baqqallar
onun orada olduğunu bilmeyir
asla
üregimde mavi bir quş
qirib qaçmaq mahnasinda
-,dayan!
üregimin derinliginde dayan!
yoxsa meni berbad etmek isteyirsen؟
yoxsa Avrupa,da bazarimi
kitablarimi pozmaq isteyirsen؟ ,
üregimde mavi bir quş
qirib,uçmaq mahnasinda
gecelerde onu tekce
tekce gecelerde onu serbest,biraxiram
uyuduğu zaman,hamilarin
varliğini anladim
deyirem:
-ancaq kederlenme...
sonra yerine qaytariram onu
azaciq mahni oxuyur
onu ölmeye biraxmayiram,orada
ve birlikde yatiriq
gizli söz verdigimizde
buysa kişini kederletmeye yeter
Ah mavi quş!
artiq kederlendirmeye
ağlamayiram men
ve sen؟
kederli degilem men!
ve sen؟

Dördüncü şiir

,Lurka,nin mahşer şiirlerinden
birisi,felaket
ve yene felaket,dir
bunu düşün
bir böcegi(6)öldürmek isteyende!
bunu düşün
üzünü islah edende
yaralayanda!
bunu düşün
seher oyananda
ve güneşe sari ser
özünü!

Etek yazilari:

1-farsca,reyis ,serperest
2-farsca,hekayet
3- farsca,yaften
4- farsca,emtehan kerden
5-farsca,xarec ez adet,ğeyr,e motereqqebe
6-farsaca,susk.

(ARDİ VAR)

Daşdan daşa (7){klasik sosiyalizm}

2005-09-21T20:13:00.000+04:30

Kültürel düşünceler ve politikal qayğilar

Nadir Ezheri

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İzah:"cizma qaralar"sira meqalelerinde "edebiyat ve siyaset"bölümünde edebiyat ve siyaset ilgisini(öz zennimce)açiqlamişam o süira meqalelerde kültürel açidan(1)neçe poletikal qonuya baxmişidim,indise "Daşdan daşa"!sira meqaleler doğrusu azerbaycanda çağdaş(vurğulayiram:çağdaş) poletikal düşünüş yaranmağinin arzusudur.
Zennimce azerbaycan ziyalilar ve poletikaçilari dunyada kültürel ve poletikal anlamlarin deyişmesini derinden düşünüb bilmeli ve bu yeni anlamlara TENQİD açisindan baxmalidirlar,yani zamanin getirgesi(2)nedenine(3),klasik poletikal düşünüşlerin "düzemini pozmaq"(4)uyğun görünür.
Zennimce azerbaycan ziyalilar ve poletikaçilar "millet" "edalet" "siyaset" "Milli dovlet" (dövlet şekillerini)ve "idologiya"anlamlarini başdan başa yeniden te,rif etmelidirler.
ümüd xalqimizin başi daşdan daşa deymesin.

Klasik sosiyalizm:
MARKS ve ENGELS,e göre sosiyalizm üstün ekonomileri olan ölkelerde ve o ölkelerin ,poroltariya,devrimi ile gerçekleşe bilir, yani sömürgeçilik(5)den el çekenden sonrada varli ve zengin sanilan ölkelerde (sosiyaqlizm) gerçekleşe bilir.
Eceba ,savet,zamaninda çoxlu yoxsul olkeler sosiyalist adlandirilmişdir(emperyalizmin sömürü damarlarini kesmek amaci ila).demek o zaman ,üçüncü alem,in çoxlu sosiyalist adlanan ölkeleri eslinde ,şurevi,nin dişarisel(7) poletikalarila.yönbirlikde(8)sosiyalist sanilmişdilar!
helelik özümüzden danişsaq bu olay xalqimizin zehninde sosiyalizmi tam tersine resm edibdir.Bizim kimi ölkeler yani senayeleşmemiş ölkelerde(üçüncü alem ölkelerinde)ne tam ve six quruplaşmiş(vurğulayiram six quruplaşmiş),poroltariya, ne tam ve six quruplaşmiş ,kapitalist,sinif(9)leri sinirlendirilibdir(bati avrupa ölkelerinde bu sinifler çoxdan ber iquruplaşmişlar)bu ölkelerin(üçüncü aleml ölkelerin)içerisel ve eybecer bir kapitalism ve eyne halda beynolxalq kapitalisme bağli bir ekonomileri vardir.Bu senayeleşmiş ölkelerin durumu,senayeleşmiş ölkelerde yazilan teorilere elbet uyğun gelmiyecekdir(bu sözün amaci tam senayeleşmemiş ve eybecer kapitalizm ve kamilleşmiş kapitalizmin durumlarinin ferqleridir)
MARKSca kapitalizmden sonraki durum sosiyalizmdir ve sosiyalizmden sonraki durum ,komonizm,dir demek MARKSca sosiyalism kapitalizmden komonizme doğru bir geçişdir yani kapitalizm butun çevrelerinde boy atandan sonra sosiyalizm aşamasi(10)na addim ata bilir.
İndi düşünmekolur bir halda ki bizim ölke ve ,üçüncü alem,ölkeleri senayeleşmiş bir ölke deyil ve hele six sinifleşmiş ,poroltariya,ve six ,kapitalist,sinifleri orada aydincasina sinirlenmeyib,burada nece sosiyalizme doğru getmek olur؟
FERDRİK ENGELS bizim kimi ölkelere (teqriben)ayid deyir:,gelişmemiş(11)ve ,tarixsel gecikmeye,(12)uğramiş ölkeler tekce temel ve önemli kapitalist dovletlerin yenilmesi sonucunda ve bu olaylarin tecrubelerinden faydalanaraq xusus öreten(13)gücleri toplumun ortaq serveti sanib işe tutmaq ucundan bu qisalmiş irelilenme perasesi başlaya bilerler...(14)
Maraqlisi buradadir ki bu sözler ,rusiya,durumuna ayid yazilmişdir yani MARKS ve ENGELS öz aramalarinda ,rusiya,nin (senayeleşmemiş bir ölkenin)sosiyalizme addim atmağina ayid kese yol axtarirdilar,onlar sonucda dediler:,rusiya,tekce batida zefer çalan poroltariyanin himayeti ile(kamilleşmişKapitalizm ölkelerin poroltariyasinin himayeti ile)sosiyalizm yoluna addim qoya biler...,
indi yene düşünmek olur o zamanda ve bir haldaki sosiyalism Almanda ve ona tay senayeleşmiş ölkelerde hele zefer çala bilmemişdir ,Rusiya, nece sosiyalizme doğru gede bilerdi؟ (LENİN çalişdi kapitaism ve sosiyalism aşamalarini texminen birlikde keçirtsin!)ve tezeden hemin ölke(savetler)nece başqa geri qalmiş ölkelerin sosiyalizme duğru getmesine yardimçi ola bilerdi؟ (bu qonu başqa meqalelerin qonusu ola bilir)
Bu setirlerin yazarina göre günümüzde (belke)helede poletikaçilar,ilkinde ve genellikde iki ayricdan birisini seçmelidirler:
1-Kapitalizmin ilerleme yolu(15)
2-Kapitalizmden özgür ilerleme yolu(16)
(Elbet bu yollarin her birisi özlüyünde neçe başqa fer,i (tali) yollara bölüne bilir)
Bu setirlerin yazarina göre günümüzde bu iki yolun hasisini seçsek, bizim ölkemizin ilkinde ekonomi ve kültürel gelişmeye şiddet le ihtiyaci vardir yoxsa bizim ölke bu iki yolun heç birisinde uğur qazana bilmeyecekdir(nece ki qazana bilmeyibdir) zennimce bu gelişneye çalişmaq fikrinde,ortaq bir fikrin potansiyeli vardir,gelişmeye ayid:
1-,kapitalizmden özgür ilerleme yolu,nun çağdaş ve yeni varyantlarini aramaq ve tenqide çekmek.(bu qonu başqa meqalelerin qonusudur
2-İbhamlari aradan qaldirmaq, butun azerbaycan üçün çalişanlar öz poletikal,ekonomik,kültürel amaclarini ve onlarin peratik gerçekleşme yollarini aydincasina izah etmelidirler
3-Danişiq üçün çeşidli imkanlar aramaq(sifi,kültürel,poletikal)
4-xalqimizin arasinda tenqid ruhiyesini yerine salmaq
5-sendikalarin qurulmagina zemin yaratmağ
6-Azerbaycan qonusunda geriçi ya dovlet bağliliqi olub amma özünü azerbaycançi ve qabaqcil gösteren neşriyat ve kimseleri tenqid etmek.
7-Azerbaycan yazarlarinin ve metbuatçilarinin sendikalarini qurmaq.
8-Qadinlarla ilgide özel sendikalar.
9-Milli servetlerimizi ve qaynaqlarimizi her yönden qoruyub ve gelişmesine uyğun addimlamağ.
10-Cuğrafiyamizi qorumaq.
zennimce politikacilarimiz aydincasina öz proqramlarini ,kapitalism, ve ,kapitalismden özgür ilerleme, yollarina ayid demelidirler,bu gün nasiyonalist hereketlerin emperyalisme qarşi özellik daşimasi gerekir hatta helelik bu hereketlerde emperyalisme qarşi radikal ve qabariq etki olmasada yoxsa bir politikaçi neqeder sadiq olsada,neqeder işkence ve zindan çeksede aydin ve real fikri ve proqrami olmayan halda nihayetde öz xalqini yeniden başqa Totaliterler eteyine atacaqdir,bu facie bizim tariximizde neçe yüz yildir davam edir,ne olur fikirleşek...

Etek yazilari:

1-zaviye
2-farsca bena be zeruret
3-farsca be sebebe
4-farsca saxt şekeni
5-farsca estemargeri
6-(şura)burada farsca şureviye sabeq
7-farsca xareci,biruni
8-farsca hemsuyi
9-burada ve farsca tebeqe(ectemayi)
10-farsca merhele
11-farsca tosee neyafte
12-farsca texir,e tarixi
13-movelled
14-"KARL MARKS"ve "FERDRİK İNGELS"-SEÇİLMİŞLER-İKİNCİ CİLD
15-farsca rah,e roşd,e sermayedari
16-farsca rah,e roşd,e ğeyr,e sermayedari

İzah:Bu meqalede ,Karlos Vilas,in fikirlerinden etkilenmişem.

Geleceye dönmek(İngilizceden çeviri):6

2005-09-20T14:14:00.000+04:30

Geleceye dönmek(6)!

Yazar:Toni negri

Çevirmen:Nigin Nevaderezi-emekdaş:Nadir Ezheri

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

İzah:Bu çalişma çağdaş politikal felsefelerinden birisini (yeni sol görüşçülük çevrelerinde yazilmiş Toni Negri nin meqalesini ihtiva edir)burada qeyd etmeli ki bu meqale İtaliyan dilinden Maykel Hart tevessutu ile çevrilib indi ise ilkin olaraq ingilizceden türk diline çevrilmekdedir Toni Negri Marksizm felsefe mektebinde Düzem pozucu(1)bir varsayimcidir(2)türkcemizde bu varsayimcinin baxişlari ila artiq taniş olmaq isteyenler verilen qaynağa döne bilerler:Daşdan daşa sira meqalelerinden klasik marksizm bölümü Axtariş:Nigin Nevaderezi Nadir Ezheri

İnternet qaynaği:www.Toni negri.com

Biyopaletikal(3)ticaret

Yene herzamanki kimi bizler tam terimleri deyişmiş belli bir çevreile raslaşmağdayiq
bizim hatta demokrasinin yada liderligin (rehberligin)haqda danişdiğimiz zamanda ferqli bir dil buluşumunda (ixtiraenda) başarili ola bilecegimiz realda gereksir (lazimlidir)
Biyopaletikde demokrasi ne demekdir؟onun esla formal (resmileşmiş)demokrasi olmadiği aydindir ancaq Spinozanin dedigi kimi bir mütleq demokrasidir böyle bir anlam ne sureye qeder ancaq demokrasi terimleri ile tanitdirila biler؟ o (Biyo poletikde demokrasi anlami )demokrasiden yasasal klasik terimlerile belke heç bir zaman tanitdirila bilmedi.
Biz ticaretden,biz paletikal ticaretden,ya bundan üstün deyersek biyo poletik ticaretden danişanda bunun eynisi doğrudur.
Daha ince (diqqetli)diyersek biz her hansi bir tekil(müfred)yayğin (toplu)güc halinda ola bilen ve bezen bir toplumsal mezmunda yaratici bir qabiliyet içre toplaşa bilen situasiyadan(muvqeden-konudan)söz açdiğimiz zaman.Biz bu nuqtadan (konuda)ne demeliyik ؟ Bu toplumsal ticaret bir deyer qazana biler؟ serahtle men böyle düşünürem amma bunlarin tami bir Biyo paletikal perasinin içre deyerlendirlmelidir men demeliyem ki bizim burada -realda-bir parazitik(engelvari)ticaretin Kapitalist teorisinin qarşiti (ziddi)elimizde var.Bu bir varliq şünasliq yönlü ticaretdir.
köklük ticaret(dolğun ticaret) bir üretim(istehsal edici)Fabrikasi qurmaq zorunlusu(zeruretinde)olan (ona dayir zaten çalişan)bir ticaret.
bizim sürü (quruplaşmiş) olaraq örnfklerimiz var,bazen her birisi qanitlanmiş(sabit olunmuş)olan örnfkler. Kankret (müeyyen)toplumlar deneylerinden (tecrubelerinden)o cumleden:Al quruplar(Komonist ler)Keoprativlerin(yardimlaşma şirketlerinin)temellerinde ve fikir paylaşimina (hem nezerlige)(solidarity)esaslanan ,Ağ toplumlarin,(Liberal)müeyyen deneylerinde (tecrubelerinde) bizim bunlari göre bileceyimizde asla şek yoxdur.her zamana tay bu gün danişmağa gelende her neden önce biz ne inki bir Paletikal ticaretden başlamaliyiq belke bir Biyo palitikal ticaretdende söz açmaliyiq ,sonra birde Enflasiya töreden(bühran doğan)ya Enflasiya ya qarşi Biyo poletikal ticareti tanimayida başlamaliyiqş.her zaman Biyo paletikal ticaret,toplumu duzenledigi (bina etdigi)esnada büyük ehtiyaclari belirte bilir(mueyyen ede bilir),qaxinc edir (basdirir)ve Biyo paletikal zeminlerde çalişan güclerin içre düzen(nezm0 yaradir.
Bunda asla şek yoxdur ki ,duyumsal qomşuluq,(sentier neighborhood)içre bir ticarete ayid ,bizim burada -Fransada-yaptiğimiz araştirmalardan örnek yazi (sermeşq)olaraq kullanan (istifade eden)bir ticaret,bir Biyo poletikal ticaretdir,O ki bir şişmanliq qarşi (deflationary)(böhrana qarşi)bir yolda çaba göstermekdedir (hereket edir).
,BENETTON,buna benzer olan bir şeydir.men realda ticaret anlaminin,militanliqin(mubarizligin)bir paletikal duzeninde olan anlamina benzerli olduğuna inaniram ve böylelikle mal varliğinin(sirveti)ve eşitligi (musavati)getire bilen Militanliqlada.O ,biz gelişmeye(ilerlemeye) onunla başlamaq zorunda qaldiğimiz bir anlamdir.Bir beşinci,bir altinci ya bir yeddinci Enternasiyonal olsaydi,o bu militanliq olacağdi.O Sübjelik(zehnilik)ve eşitlik(musavat)ticareti olacağdi,paletikal yönünden.

Etek yazilari:
1-Farsca:(mecazen)saxt şeken
2-Teorisiyen
3-Farsca:zist-siyasi

Dede Qurqud

2005-06-26T21:12:00.000+04:30

Dede qurqud"دده‏قورقود كيتابي"واتيكان نوسخه سي"نه باشقا بير باخيش

نيگين نواده‏رضى
ايضاح:"بو مقاله 1378ايلين شهريور آييندا تبريزده قورولموش دده قورقود سمپوزيومونا حاضيرلانميشدير."
تورك ميفولوگيياسي اوزل دده قورقود ميفلري ايله چاليشانلارا سالام.
چاليشديغيملار:1-بو نسخه نين (واتيكان نوسخه سينين ) آرتيق تانيتماقي و بونو درسدن نوسخه سينه ياناشي اورژينال و قديم تقديم ائتمكده
2-بو ايكي نوسخه نين آرا اوزون مدت زامان فاصيله وار دئمك و بونا اثبات يولوندا اورنك لر وئرير مقايسه لر آپارماقدا.
3-واتيكان نوسخه سينده اولان سوز بيرلشمه لرينه ايشاره و بو كي بونلارين وجودو (بو نوسخه ده )شيكار دوورو و بو دوورون معيشت طرزينه سسلشمكده دير.
4-بو كي بو ميف توپلوسونون اولوشوم واختي اينسانين گليشمه سي تفككورونون ايلرله مه سي و اونلارين هله توتميستي باخيشلار صاحيبلري اولدوق لاري زامانا قدر ايزله نه سي دير دمكده .
اورنك لر موقايسه لر
1-بويلارين بير چئشيدينده كي باشلانيش لار (ايكي نوسخه نين آرادا) اوزل ديققته لاييق گورونور او جمله دن : ديرسه خان اوغلو بوغاج خان بويو درسدن نوسخه سينده :"بير گون قامغان اوغلو بايندر خان يئريندن دورموشدو."واتيكان نوسخه سينده :"بير گون" ايفاده سينين اولماماسي بايندر خانين آلتي كؤكدن بيري اولان گونشين اوغلو-ياوروسو اولدوغونا ائله جه ده تام موباريزة1 لرده جانلي و جيددي ايشتيراك ائتديينين ثبوتوندا گوجلو فاكت دير.
2-بوغاج خان بويونداكي سويله مه لرين(2) بيرينده ديرسه همان سالور(بايندر خانين كويكو(3)سو بيريندن يالنيز اولا بيلنمز)خاتونينه خطابن درسدن نوسخه سينده ائودن چیخوب یوروینده سلوی بویلوم "واتیکاندا :"قلقوبنی یوروینده توبا بویلوم".گوروندویو کیمی واتیکان دا یئر آدلاری و زامان حدودلاری (بیچیم لنمیش زامان )یوخدور.بویسا بیزی میرچا الیاده دئمیشكن بيزي بویلارینلا یاناشی زامانین(in illo tempora"(4) سینادوغرو آپاریر .دئمه لی:"قلقوبنی یوروینده "بیر نسنه یه نفوذ ائتمک نیت ایله قالخماق سوزو تامامیلا نوعلرین آرا گئدن بیر اوزل لیک دیر.
3- بوغاج خان بویوندا دیرسه خانی دوغورمازلیغینا( اهریمن دن اولدوغونا اساسن ) واتیکان نوسخه سینده "آلشوبنی"سوزو یوخدور. ایضاح: بایندر خان (گونشین اوغلو) و اونون امر بر لری دیرسه نی دوغور ماز -قیسیر اولدوغو نه دنه حیرزلا نوعلر آرا ایلغاییر اونو قارا اوتاغا قوندورورلار یا خود حیرزلا آلیشور اونو کوتو اولدوغونا نه دن یاندیرماق ایسته ییرلر.
4-بوغاج خان بویوندا درسدن نوسخه سینده مووجود اولورکن واتیکان دا اولمایان:" شامی گونلوگو یئر اوزونه آشانمیشدی " جومله سی بیزی بایندر خانین اصیل گونش یاوروسو الدوغونو دئمه یه دوغرو گوجلندیریر. دئمه لی گونشین یاوروسو اولان یئرده هورموزد اوردوسونون اولدوغو یئرده قارانلیق (شامی گونلوک)(5)اولا بیلمز.
5-سالور قازان بویوندا درسدن نوسخه سینده :"کافیرلر دون بورجوغوندان قازان به یین اوردوسونا گلدی".واتیکان دا:" گئجه ایچینده کافیرلر قازان اوردوسو اوستونه گلدي".ايضاح: کافیرلر (اهریمن چی لر)"قارانلیق"دان فایدالانارکن قازان اوردوسونا قارشی ایلغاییرلار.دئمه لی اونلار ایشیق اولان یئره وارامازدیرلار.
6-سالور قازان بويوندا درسدن ده :"قازانين دونلوغو آلتون بان ائولريني(6) ييخميشوز"واتيكان دا:"قازانين...ييقميشوز" ايضاح :"ييقميشوز"سوزو بيزي مكان "ائو"محدوده سيندن قورتارير و تاماميلا ميفه اوغرادير. ايضاح :"...بيزقازانين ايشيق سوفراسيني ييقميشوز" قارانليقي اورايا يونه لتميشوز.
7-سالور قازان بويوندا درسدن ده :"قونور آتلي قازانا كشيش (7)دئيه ن بگ يگنك(8) دوري آيغرينا ميندي." بو جومله نين واتيكان دا اولماماسي ديققته لاييق دير. ايضاح :قازان هورموزد اوردوسوندان اولدوقويلا ياناشي بگ يگنك ده (اووروزدا) هورموزد اوردوسوندان دير بئله ليكله ايكي هورموزد نماينده سي نين آرا موناسيبت "شر" اولا بيلمز اونلارين آرا تاماميلا اوپوزيت (متضاد)بير دوروم اولا بيلمز (خئيردن خئير دوغار شردن شر)
8-بام بورا اوغلو بامسي به يه رك بويوندا درسدن ده:" ايچ اغوز ديش اوغوز(9) بگلري بايندرخان صحبتينه ديريلميشدي"(10) واتيكان دا:"ايچ اوغوز...درلمشدي. ايضاح : واتيكان نوسخه سينين حركه لي صورتينه مطلق محدودلاشمامالي اولساق دا هر ايكي صورتدن فايدالانمالي گره ك .دئمه لي (e)(,)حركه سي (y)(ي)حرفيندن بدل اولاراق اوندا راحاتجا "ديريلميشدي" سوزونه وارماق ممكن اولور ايضاح:"ايچ اوغوز ديش اوغوز گونشين ياوروسو صحبتينه (اونون حوضورونا) چاتديقدا يئني حايات بولموشلار.
9-بامسي به يه رك بويوندان عالي بير تابلو. درسدن ده دده قورقود ائلچي ليك دن قاييداركن باي بورا (سالور) آيدر:"-دده اوغلانميسان قيزميسان. دده آيدر-اوغلانام"! واتيكان دا:"-دده قوردموسان قيونميسان؟ آيدر- البته قوردام!(11) ايضاح : بورادا چوخ آچيق- آيدين دده نين نوعي اثبات اولونور عين حالدا معنادا مكمل حالدا ايفا اولونور. بويسا واتيكان نوسخه سي نين درسدنه ياناشي چوخ ايلكين چاغلارا آييد اولدوغونو آيدينا چيخارير.
10-بوغاج خان بويوندا درسدن ده :" اوغلان آتا مينير قيلينج قوشانير آو آولر قوش قوش لار اولدو." واتيكان دا:" آولره قوشولار اولدو." ايضاح: 1- بوغاج بير داها كندي نوع داش لاري سيرالارينا قوشولدو.2- بوغاج ساغاليركن اولار بير داها اونون آردي جا قوشولار اولدولار.
11-سالور قازان بويوندا درسدن ده:" يورويه ليم آ بگلر آو آولياليم قوش قوشلياليم" واتيكان دا:"يورويه ليم بگلر آولياليم قوشلياليم."سالور قازان آت رب النوعو اولدوغوندا كندي هم نوعلرينه خطابن "دورا-دورا بئليميز قورودو" وارين يئنه ده شيكاريميزا داوام ائده ك دئيير ايضاح:"قوشلياليم" سوز بيرليگي قوش كيمي هر اوون باشينا ائنمك دئمكدير. هر دورلواوون باشينا نفوذ ائدير اونو دارما-داغين ائتمك دئمكدير. دئمه لي بو اورنك لر واتيكان نوسخه سينين درسدنه ياناشي چوخ ايلكين چاغدان اولدوغونو اثبات ائتمه يه داير وئريلميشدير.سوزلريمين بوراسيندا"دده قورقود"لا چاليشان بو كونونون اوزره آرتيق تخصص صاحيبي اولان اوزمان لارين ديققتيني بو نوسخه نين چوخ قديم اولدوغوندان ساري بونون "حركه سيز" اوخونوشونا جلب ائديرم. بئله اولورسا ميف گنجينه ميز-وارليغيميز-من ليگيميز اوزره بام باشكا گليشمه لره واراجاغيميز ممكنه دولور.
.12- بوغاج خان بويوندا، درسدن نوسخه‏سينده: "اوغلان بوقاتلا بوغانين آلنينا يومروغو تايه‏دى" واتيكان‏دا: "اوغلان بوقاتلا بوغانين آلنينا آلين دايه‏دى. "ملاحظه: بو فاكت‏دا بوغاج )اينه‏ك( رب‏النوعو تقديم اولونور. بونا آييد ايضاح‏لار، أورنكلر:
- "بوغا" سؤزو توركجه‏ده "اينه‏ك" آنلامينى داشيما قدادير.
- بو ميف توپلوسونون "بقا"ياساسينا اساسن، بو توپلودا هر دورلو نؤع أوز "كفو"ينه )ضدّينه( غلبه تاپير، اونو اورتادان قالديراندان سونرا )توپلوجا بو ميف توپلوسوجا( "باش كسيب، قان دؤكندن سونرا، آد آلير، حايات حاققى تاپير. ايشته، آلديغى آد بوغانين نؤعونون ثبوت ائتدير مه‏يينه دايير مؤحكم فاكت‏دير.
- "ج" سس‏ليينين آرتيريلماسى‏دا بوغانين جؤوهر اولدوغونو ايفاده ائدير. بئله‏ليكده بوغانين رب‏النوع اولدوغونادا ايشارت ائتمه‏يه كيفايت ائده‏ر.
- اوغلانين اينه‏ك له آپارديغى مبارزة(12)يا خود مبارزه‏نين طرزى حاتتا اوغلانين نؤعونو ثبوت ائتمكده جانلى فاكت‏دير: ايكى اينه‏ك بوينوز - بوينوزا موباريزه‏يه گيريب‏لر، سونرا بيرى )بو اينه‏ك آغ اينه‏ك دير، آپيس( باشقاسينى ]بو اينه‏ك قارادير )اهريمن نماينده‏سى‏دير( [دؤيوش آلانى‏نين سونونا قدر تعقيب ائدير، سونرا قارا اينه‏گين اؤنونده ايلديك وئرمك‏ايله اونون يئره يئخيلماسينا نَدَن اولور. )قارا اينه‏ك گوجلو دور ائله‏كى بير تخته سنگه بوينوز وورسا ايه‏ر اونو اون‏كيمى دارتار( )آتا اوغول دؤيوش‏لرى‏نين ميفيك مبنالارى بوراداددير، اؤرنه‏يين: رستم‏ايله سؤهراب.(
- خانيم دوكتور ژاله آموزگار جنابلارى يازديغلارى "ايرانين ميفولوژيك تاريخى" آدلى كيتابيندا بئله يازيرلار: "امشا سپندان با سر ديوان همآورد خود ستيز مى‏كنند و دروغ در برابر راستى قرار گرفته‏است." ص 44.
توركجه قايناقلاردا بو نؤعه آييد دئيه‏رلى خبرلر وئريلمكده‏دير. او جومله‏دن:1آزاد نبى‏يئو. دده‏قورقود. ص 85:
"دئمه‏لى اُپ: باى سلبيه‏ايله )پ( اَرغو لوغتى‏جه بوينوز و وران باشى‏ايله يوگورن اينه‏ك دئمك‏دير.
.2 پرفسور خليل پناه‏اوف. دده‏قورقود انتباه آبيده‏سى. ص 74:
گؤزه‏ل‏ليينه گؤره اوزونه نقاب تاخان اوچ اوغوز گنجيندن بيرى اولان قانتورالى، گله‏جك قايين آتاسى قارشى‏سيندا، نقابى گؤتوروب، آغ آلنينى قصدا گوسته‏رير. دده‏قورقود ميف توپلوسونا اويغون، هابئله داشيديغى فونكسيونا اساسن اووروز )آپيس( همن آغ آلينلى اينه‏ك، همن باسسى به‏يه‏رك، همن قانتو رالى‏دير.
ايضاح: اووروزون آغ اينه‏ك اولدوغونو ثبوت ائتديرمكده كؤك‏لرايله رب‏النوعلرين آرا اولان و قالان ايلگى‏لردن فايدالانماق نه ديه‏رلى، نه ضرورى، باخين: ميرچا الياده )دين‏لرين تاريخينده او زامان‏دير( "اَن اوزاق چاغ‏لاردا اينه‏يين بوينوزلارى "آيا" و اونون هلالينا اوخشاديلير."
دائما مهين مادر )ان بؤيوك آنا( نى ستايش ائتمك له، اونونلا ايلگى‏ده اولان اينه‏يه اوخشار بت‏لر )صنم‏هاى گاوسان( يئنى داش دؤورونده داها آرتيق اولوب‏لار. قمرى آللاه‏لار )دوغودا. مديترانه‏ده( اينه‏ك گؤرونوشونده، هابئله اونون اؤزه‏ل‏ليك‏لريندن، متعلقاتيندان فايدالانان گؤسته‏ريليرديرلر. او جومله‏دن: سين (sin)بابل‏لى‏لرين قمرى آللاهى "قدرتلى‏دانا" «enlil» آدلانميشدير، Annarين وصفى URآدلى قمرى آللاهى‏نين نئجه‏لييى بئله ايضاح‏لانميشدير: "سمانين ورزه گنج و قدرتلى اينه‏ك، enlilين اَن سئچگين اوغلو(13)بوكوْنودا دا بو گؤزه‏ل بير تابلودور. سيمبل يارادان اينسان، اهريمنه قارشى مبارزه‏نين اجرايى حالقاسينى، بير كؤك - بير رب‏النوع آراسينداكى ايلگى‏نى، - كؤك‏لر حمايه‏سينى قازاناركن. سئچمه‏گى ايله مكمل‏لشديرير هابئله بو ميف‏لرين "يئنى داش دؤورونده" باش وئرديگينى گؤسته‏رير.
بو گؤسته‏ريش بابل ميف‏لرى‏نين دده‏قورقود ميف‏لرى‏ايله اولان ايلگى‏لرى‏نى خصوصن و عموميتله دده‏قورقود يوردونون ميف توپلوسوايله اولدوغو ايلگى‏لرى مكمل شكيلده گؤسته‏رمكده‏دير. ائله‏كى، قدرتلى دانا enlilدئديكده "قازان خانين ايناغى(14)جومله‏سى‏نين دوز اؤزونو ذهنده يادا سالير."ميرعلى سيداوف" يازير: پاراسارين بايبورد حاساريندان پيرلاييب اوچان، آپ - آلچاق گرده‏يينه قارشى گلن، يئدى قيزين اومودو، قالين اوغوزون ايمره پخى‏سى، قازان به‏يين ايناغى، بوْز آيغرلى به‏يه‏رك يئتدى.(15)
دئييلير: "يعنى گونش آتين، اونون وجودو، جؤهرى و صفت‏لرى‏نين گؤسته‏ريجى‏سى اولدوغو اؤلچوايله، يئر آلتى دونيانين و اؤلولرين ماراق‏لارى‏نين دا گؤسته‏ريجى‏سى اولموش.(16)
اتك يازي لاري:
1-آهوراايله اهريمن اوردولاري آرادير.
2-نظم شكلينده و هاوالي قطعه لر (متنين ايچره)
3-داماد.ميف توپلوسو منطقينه اساسن بو موناسبت لر"وضعي"ديرلر ها بئله بو گونكو آنلامدا معنا اولونمورلار.
4-زامان اولمايان زامان او زامان كي اوندازامان (بيچيملنميش زامان) يوخودو.
5-گونشين اهريمن نماينده سي توسطوايله اسارته دوشمه سينه ايشاره دير.0بو اولاي ميف جه اوچونجو گاهين بيرينجي مين ايلليگينده باش وئرميشدير).
6-چادر قبه زرين:همان گونش
7-ميف جه بيرينجي ايكينجي و اوچونجو گاهلارين اولاي لارينيني اوزونده قورويوب ساخلاميش (اصلي كرم) روايتينده كي قارا كشيش (اهريمن اوردوسوندان دير) منظوردادير.اووروز و سالور قازانين هر ايكي سي آهورا اوردوسوندان اولدوغلاريندان ساري بو سوز "سويوش" حئسابلانير هم ده چون ميف توپلوسو منطقينه اساسن "خئيردن خئير دوغار شردن شر" بئله ليك ده ايكي خيرين آرا شر موناسيبت اولاسي دئييل. اونلارين آرا آنتاقونيك (متضاد) موناسيبت اولا بيلمز.
8-اينه ك نوعونون جووهري.
9-بو بولوم لر استعاري ديرلر.
10-دوقتور "محمد علي فرزانه " جناب لاري نين تصحيح ائله ديگي نوسخه ده (بو نوسخه درسدن نوسخه سي ايله برابردير)
ديريلمك:ييغيشماق: بير كسين يا بيرنه يين دوره سينه ييغيشماق قيد اولونموشدور.
11-دده قورقود:قوردلار رب النوعو-فونكسيونو(ايشله م ):ان مدرك و ان مقدس-عنوان لار:توپلونون آغ ساققالي توپلوم بيلگيني (ائلجه بيلن) دورد گاه قدر عمري وار گئجه ده گونش صاحيبي دير. دده قورقود موباريزه ني تانري لار مجمعينه (توپلوسونا) رئپرت ائدن دير.احتمالي ده ييشيك ليك لري يااونم لي اولاي لار:بو رب النوع گون خانين لا ايلگي ده ديرو
اهريمن له موباريزه ني تانري لار توپلوسونا گزارش ائدن دير.
.12- بو مبارزه گونشين قورتولوشو )اهريمن اسارتينده: گونش ايشيق‏سيزدير( پروسه‏سى‏ديركى ميترائيسمين اساس كونوسودوردا.
.13 ميرچا الياده: دين‏لرين تاريخى. ص 151
.14 ميرعلى سيداوف. آذربايجان ميفيك تفكورونون قايناقلارى، ص 174
.15 ميرعلى سيداوف. دئييلن منبع
16- ميرچا الياده. دين‏لرين تاريخى. ص 431
دده‏قورقود كيتابي "واتيكان نوسخه سي"
نيگين نواده‏رضى
دئمه‏لى ميف توپلوسونا هابئله آتين آهورايى اولدوغونا اساسن گونش يالنيز آتين صفت‏لرى‏نين گؤسته‏رى‏جى‏سى اولا بيله‏ر، يئر آلتى دونياسى‏نين، اونون وجودو، صفت‏لرى‏نين يوخ. همين بو ايلگى خود ميرچا الياده وه‏ريندن، گئنيش سويه‏ده طرح اولونماقدادير: )خاطيرلاتمالى‏كى، دوغوجو، آراشديريجى و قوْروجو آللاهلار رب‏النوعلارين سيراسى‏نين ايله‏رى سيراسيندا يئر توتورلار."(1
گؤروندوگو كيمى بو أورنك‏لرده آللاهلارلا، رب‏النوعلر، ايلگى‏لريندن چوخ صراحتله سؤز دانيشيلميشسادا بو ايلگى‏لرين سايى‏جا آز مقدارى قالميشدير: )"اينه‏ك أوزو آى‏دان كنايه‏دير يا خود آيلا بيرگه‏دير.(2 يا خود بو أورنه‏ك: (isis... گئجه‏لى اوز يريس‏ى گزيردى... io و اونون رسمينين داستانى )او آى علامتلى بير اينه‏ك كيمى رسمه آلينيرميش(.3
دئمك لازم‏ديركى، كؤك‏لرايله رب‏النوعلر ايلگى‏لى‏ديرلر. رب‏النوعلر كؤك‏لرين ممّثلى يئرينه، مبارزه پروسه‏سينى كؤك‏لره رئپرت )گزارش( وئريرلر، يا خود كؤك‏لر اهريمنه قارشى ياخيندان مبارزه‏ده‏ديرلر.
گونش‏له ايلگى اولان آهورا، اينسانى گؤتورور )خئيرلى دوشونجه( ائله‏جه آى‏لا ايلگى‏لى اولان هومن، اينه‏گى(4)هر آلتى كؤكون يا مبارزه‏ده اشتراك‏لارى وار يادا اونلارين وه‏رينده بير رب‏النوع مبارزه‏ده‏دير. توپلو گؤسته‏ريركى، گونش اينسانى گؤتورورسه، آى اينه‏ك رب‏النوعونو، ائله‏جه‏ده گؤى قوردلار رب‏النوعونو گؤتورور. قورد نؤعو هم‏ده مبارزه‏نى آللاهلار مجمعينه )توپلانتى( گزارش ائده‏ن نؤع‏دير. بونونلا ياناشى باشقا كؤك‏لرينده رب‏النوعلارلا ايلگى‏ده اولدوقلارى و مبارزه‏ده اشتراك‏لارى‏نين ايزلرى گؤزه چارپماقدادير.
آغ أوكوز )آپيس(له قارا اينه‏يين مبارزه‏سى، ميترائيسم و اوندا گونشين )اهريمن نماينده‏سى اسارتيندن( اسارتدن قورتاماسى ايله تام عينى‏له‏شير. - اووروز ميترائيسم‏ده گونشى اسارتدن قورتاران و اونو بوينوزوندا حمل ائده‏ن اينه‏ك‏دير.
- اووروز )سونراكى ميترا( قارا اينه‏ك‏له آپ‏ارديقى مبارزه‏ده )بوينوز - بوينوزا( قارا اينه‏يه غلبه چالير و كندى‏نى ابقاء ائدير. گونشين اهريمن قواسى اسارتيندن قورتارماسى حادثه‏سى، ميترائيسمين اساسينى تشكيل ائدير.
اتك‏يازى:
1) ميرچا الياده. دين‏لر تاريخى. ص 431.
2) هاشم رضى. آئين مهر و زروانيسم. ص 6.
3) پير گريمال فرهنگ اساطير يونان و رم. ص 474.
4) گيرشمن. دين ايران باستان. ص 80
سؤزلوك
.1 اوريژينال: اصيل
.2 ميفولوگيا: اسطوره شوناسليق
.3 تقديم ائتمك: معرفى ائتمك
.4اؤرنك: نمونه
.5 سس‏لشمك: سس بيرليك ائتمك، مطابقت
.6 كسيليش: مقطع
.7 چئشيد: نوع
.8 فاكت: مثال، نمونه
.9 بيچيم‏لنميش: تقسيم‏شده )تقسيم شدنى(
.10 قلقوبنى: قالخان زامان
.11 دوغورماز: اوشاغى اولمايان، قيسير
.12 ايضاح: توضيح
.13 حيرزلا: )آجيق‏لانماقلا(
.14 آليشور: حرص‏لنير، آلوولانير
.15 ياورو: أوولاد، اوشاق
.16 دون بورجوغو: آلا قارانليق )بورادا!(
.17 اوردو: قوا، گوج )ارتش(
.18 ايلغايير: حمله ائدير، يورويور
.19 وارماق: گئتمك
.20 اوغراتماق: يؤنه‏لتمك
.21 قونور: اوچان، قانادلى
.22 دورى: دورار ايكن
.23 يئنى: تزه
.24 قوشانماق: تاخماق، باغلاماق )سيلاح(
.25 نؤع داشلارى: هم نوع، عين نؤعدن اولان‏لار
.26 اوزمان: تخصص صاحيبى اولان، اوستاد
.27 گليشمه: گئنيش‏لنمك، ايلرله‏مك - وقاتلا: بو دفعه، بوكز
.28 بقايا ساسى: قانون بقا
.29 ايشته: گؤروندويو كيمى
.30 آلان: حوزه - ميدان
.31 ندن اولماق: سبب اولماق
.32 فونكسيون: فارسجا: خويشكارى: ايشله‏م
.33 پاراسار - بايبورد حاسارى: بونلار مشخص مكان آدلارى‏ديرلار، بونلار متنه گؤره اصيل دئييل ديلر، دئييلدى مشخص، زامان و مكان آدلارى سونراكى حئساب اولونورلار - )منظوره كيتابت تاپان زامان‏دير.(
.34 ايمرنچى: غبطه ائديلن
.35 رسمه آلينماق: رسم ائديلمك. تصوير ائديلمك

Mifoloji(MİR ELİ SEYİD SELAMET İN SORĞULARİMİZA YAZDİĞİ YANİT)1-2-3

2005-06-26T21:02:00.000+04:30

Mifolojiميرعلي سيد سلامت‏ ین سورغولاریمیزا یازدیغی یانیت>

اسطوره‏لر آراشديرماسى سورغولارین دیزاینئری :نيگين نواده رضي امکداش:نادیر ازهری

)بيرينجى بؤلوم(
على سيدسلامت، 1325 نجى ايلده تبريزده دونيايا گؤز آچيب. تحصيلاتينى تبريز مدرسه‏لرينده باشا وريب، آكادميك تحصيلاتينى 1350نجى ايلده تبريز دانشگاهيندا "يول و تيكينتى" ساحه‏سينده قورتاريب. اوندان سونرا موختلف يئرلرده و شرايطلرده اولموش، اساطير، فولكلور، ادبيات، موسيقى تئورى‏سى... ساحه‏لرينده آختاريش‏لارى اولموش‏دور. نيگين نواده‏رضى

- بیرینجی سورغو:اسطوره اوزره و دده‏قورقود اسطوره‏لريله ايلگى‏ده آراشديرما ايشينى نئجه باشلادينيز؟ جفرى لؤيزين، دده‏قورقودا آييد ياناشماغيندان يالنيز، اسطوره‏يه ياناشى اولان ايلكين ماراغلارى‏نيزدان بير قده‏ر دانيشماغى‏نيزى سونورق، بيرده نئچه ايلدير بو كونودا چالشيب، قلم چاليرسينيز؟ نئچه نئچه كتابينيز ياييم‏لانيب، نه‏ره‏لرده، نه كونولاردا معروضه ايله چيخيب‏سينيز؟ سون پروژه‏لرينيز حاق‏دادا.
یانیت: من 1370 نجى ايلده بير فرصتيم اولدو، بير كيتاب سرگى‏سينده، تبريزده، فردوسى كيتابخاناسى آدينا باسيلان بير "اصلى - كرم" نوسخه‏سينى آلديم و دديم واخت وارايكن بو كيتابى هم مضمونجا و هم متن‏جه تصحيح ائديم. من چوخ زامان عاشيقلار ايفاسيندا، قهوه‏خانالاردا و... سايره‏ده، "كرمى" عشقين تعريفى تانيرديم.
كيتابى جدى اوخوماغا باشلاديم و گؤردوم كيتاب چوخ درين مضمونلو، خارقه، آمما، شيرازه‏سيز كيتاب‏كيمى اؤز يئرينده اولمايان حيصه‏لرله، زنگين‏دير. "كرم" سانكى، سارى‏قايا، سيرى قويروغو، ساز )مئشه( ياشيل آييرماق، دورنا، جيران... لارلا، دانيشماغا قادير اولور و سوى (soy)ديمكله ياشيل آييرماق‏دان گئچيد آليب، گئچه بيلير.
ايسته‏ديم بئله بير واقعه‏لره زامان آراييب، آختارام، اؤنجه "اوستا" و او زامانلار ذهنه يئتيشيردى، قايناق چوخ آز الده واريميدى. ذهنيمده اولان بيلگى‏لرله "ايشيق - قارانليق" - "خير و شر" مبارزه‏سى، ابتدائاً آرايا گليردى. - بير چوخ مدت واخت آپاردى، تا واقعه‏لرى بير بيرلريله اويغون دوزه بيلم و سوى (soy)لرين بير نئچه‏سينى تصحيح ائده‏م. بير نئچه مدت سونرا اوستا متن‏لرى، گات‏لار، بندهشن و بير سيرا نادير قايناقلار، اليمه چاتدى. مجموعه‏ده‏ن، ايلكين اساطيرلرى، احياء ائده بيلديم. بو مجموعه اساطيرلره گؤره، چوخ مدعى واردير، لاكين اساطيرلرين چوخ اسكى اولدوغونا، چوخ‏لارينين ديلى، قيسا گورونور، علاوه بيزيم كولتورده، نئچه مختلف بيان‏لار بو اساطيرلرده‏ن موجود اولوب. بئله مختلف بيان‏لار، بو اساطيرلرين قايناق يئرلرين گؤسترير. قيساجا بو اساطيرلر، بئله‏دير. دونيانين يارانيش و داوامى 00021ايلده اولموش و اون ايكى مين ايل بير كاميل يارانيش و دوامن دوورو ساييلير.
00021 ايل باشا چاتاندان سونرا ايكى احتمال آرايا گلير. بيرينجى‏سى بوندان عبارتديركى، كاينات و نه‏كى اونداوار، آلت - اوست اولسون. بئله بير احتمال قيامت نظريه‏لرينى اوزوايله داشى‏يير. )تخريب نظريه‏سى(. ايكينجى احتمال بوندان عبارتديركى هئچ بير حادثه باش وئرمه‏سين، بئله بير وضعيتده دئييلير، دوور، آرتيق باشا چاتما اوزه‏رينده‏دير.
اون‏ايكى مين ايل موختليف اوزه‏ل‏ليك‏لرله بولونور. بيرينجى: اون‏ايكى، "هزاره"يه. بئله بير فيكيرين ايره‏لى سورمه‏سينده، ايل بولگوسو يارانير. هر ايل، بير كاميل دوورون سمبولوو هر آى، بير هزاره‏نين سمبولو، ائله‏جه‏ده، هر ايلين باشا چاتماسى، بير دوورون باشا چاتماسيله برابر گورونور. همين اساسدا دوورون باشا چاتماسيندا اولان تخريب مراسيم‏لرى عيان، آئينى مراسيم كيمى اينديده گئچيريير. ايلين باشا چاتماسى يعنى "گون 21 *03"له برابر سايلير و تخريب واقعه‏سى آخير چارشنبه گونونده‏ن باشلانير. ايلك اينسان‏لار، اوزامان‏كى، اووچى‏ليك، اكين‏چى‏ليك دوورونه وارد اولماييب‏لار. معيشت طرزلرى ميوه‏لردن، فايدالانماق‏ايميش و بئله بير زاماندا زومار ميوه‏لر، بو اؤلكه‏لرده، بادام، جويز، كشمش‏ده‏ن عبارت‏ايميش. بئله بير وضعيت‏ده‏كى صاباح قيامت اولماليدير، داها زومار ميوه، لازيم گورونمه‏يير و نه‏كى زومار ميوه وار آرايا گليب يئييلير. بيز هله ايندى بو مراسيمى، آخير چارشنبه و چارشنبه يئميشى عنوانيندا، تكرار ائديريك. آخير چارشنبه يئنه و قيامت گونونون باشلانيشى حئساب اواونور؟ اوغوزنامه‏ده دئييلير: "گون، آى، اولدوز، گوى، يئر، دنيز" اوغوزون اولادلارى‏ديرلار. ميرعلى سيداوو، يازير "اوغوز، آلتى اوولادينى چاغيريب بير مجليس آچدى اوردا اوزونو خاقان اعلان ائديب و قورد رب‏النوعونو، بو مجمعين سوز دانيشانى تعيين ائتدى. بئله‏ليك‏له تازى‏لار مجمعى )ايلك اينسان، گونش، آى، اولدوز، گؤى، يئر، دنيز(ده‏ن عبارت اولدو. بو تفكورون شرفينه، هفته بولگوسو و يدى گون دوورو، آرايا گلمدى و اينديه‏ده‏ك، عينى وضعيت‏ده بير چوخ كولت و كولتورلرده، باقى قالير.
الف: انگليس‏جه، گونش گونو Sunday، آى‏گونو Mondayاولدوزگونو Saturday
ب: فرانسزجه، آى‏گونو Lundi، اولدوز گونو Mercrediسوگونو Mardiيارانيش گونو Jeudi
ج، آلمانجا، گونش گونو، Sonntay آى‏گونو Montay، ايلديريم گونو Donnerstay، يارانيش گونوFreitay
گوى‏گونو، چارشنبه گونو حئساب اولونور و ايلك اينسانلاردا بئله بير اينام وارميش‏كى، "گون، آى، اولدوز" گونلرينده‏كى ايشيق گونو، حئساب اولونور فيرتانا و واقعه باش وئرمز، يالنيز فيرتينالار، چارشنبه گونونده‏ن باشلانير و آخير چارشنبه، قيام، قيامتين باشلانان گونو، حئساب اولونور. بو واقعه، "تخريب"ين باشلانماسى، قيام، قيامتين باشلانماسى آخير چارشنبه‏يه حصر اولونور - سونرالار، "سو چارشنبه‏سى... و سايره ايجمالاردا آرايا گليب. آيين و مراسيم‏لر، ايندى گوستريركى، آخير چارشنبه، يالنيز، تخريب نظريه‏لريله اويوشور و بير پروسه‏نين باشلانيشى حئساب اولور. چون آخير چارشنبه قورتاراندان سونرا، هله تخريب دوورو، قورتارماييب و باقى قالان گونلر، اهريمنه منسوب دورانلاردا آلت - اوست اولما ايمكانى چوخالير. بو تخريب احتمالى خود نوروز گونلرينده، ايلين باشلايان چاغيندا، چوخالير. كوهول، ماغارادا ياتان اينسان، نوروز گونو، گوزون يوخودان آچيب و گوروركى كوهول باشينا اوچماييب. هر زاددان اؤنجه، اوزوندن سوروشور، قونشو كوهول و ماغارا نئجه اولوب؟ نوروزون گوروش‏لرى، بو ساغلامليق‏دان خبردار اولماغا گؤره آرايا گلير و بو ساغلام‏ليقا گؤره شن‏ليك اولونور. نوروزدان سونرا هله، قيامت احتمالى، باقى قالير. ايلين اون ايكى ايلك گونو، اون ايكى هزاره‏نين سمبولو، ساييلير و اون‏ايكى ايلك گون قورتاراندان سونرا، "تخريب" و "آلت - اوست" اولما واقعه‏سى‏نين احتمالى فوق‏العاده چوخالير. اون اوچونجو گون، دام آلتيندا، ياشانيلمير. اونا گؤره‏ده، چول باييرا، گئديليركى، دام باشيميزا، اوچمانين گؤى گويرديلير. "اگر تخريب واقعه‏سى اتفاق دوشسه، اليميزده توخوم اولسون‏كى، اسكى اولگو كيمى كاينات باشدان يارانيلسين. بئله بير وضعيت‏ده، دئملى، يئنى گون "نوروز" - يئنى ايل، "new year" "new jahr"و خود ايل بولگوسو، ايلى اون ايكى آيا بولمه، هفته بولگوسو، گونلرين آدى، اون ايكى عدديندن سونرا "اون اوچ"ون سعد و نحس‏لى‏يى، بو مجموعه اساطيرلرده‏ن آسيلى‏دير. ايكينجى بولگو، - اون ايكى مين ايل دورد حيصه‏يه بولونور، هر حيصه‏نى، 0003ايل قه‏در زامان احاطه ائدير و هر حيصه، "گاه"، "قات"، "قاس" آدلانير و ائلجه‏ده ساييلير: بيرينجى‏گاه، ايكينجى‏گاه، اوچونجوگاه، دوردومجو گاه. - هزاره‏لر اساسيندا، واقعه‏لرده‏ن چوخ آز معلومات الده وار. آمما گاهلار اساسيندا، كل واقعه‏لرى الده ايتمك ممكن اولور. "بيرينجى‏گاه" دايارانيش مينوى )روحانى(دير و كلاً تازى‏لارا حصر اولونور و بئله دئيلير: "بو يارانيش لمس اولونمايان، فيكيرسيز حركت‏سيز" اولموش. لاپ ايلكين چاغلاردا، باشلانيش‏دا، اونداكى بولونموش زامان يوخموش، "زروان، بولونمه‏ميش زامان، نور" واريميش. بئله بير سيستيم‏ده، زروان ايسته‏ييركى، اوولادى اولسون. دئيلير. "زروان، دايانيبان زمزمه ائله‏دى". بو اساطيرلرده كوره ان ايلكين يارانيش كلمه‏دير و كلمه‏نين، سوزون يارانيشى چون تانرى‏لارين يارانيشى‏نين سببى، علتى اولوب، اونا گؤره سوز، كلمه، موقدس‏دير. ايلك يارانيش، بو اساطيرلرده‏ن اوزاق و مجّرد )آبستره( طرزلرده، چوخ مباحثه‏لى، بير كاتيگر، يادير، مثلاً گوته دئيير: "ايلك يارنيش عملى‏دير." بئله بير بحث اساطيرلرده‏ن كناردا بير بحث اولا بيلر. زروانين زمزمه‏سينده 007 ايل گئچنده‏ن سونرا، زروان شك ائدير آيا بئله بير نوطفه، بطنين‏ده وار يا يوخ؟ - بو شبهه‏ده‏ن اهريمن نوطفه‏سى بطنينده باغلانير. زروان خير و شر و ضدليك توپلوسو واوزو يارادان بطن‏دير و "ديالك تيك"ين تعريفى ساييلير. ديالك‏تيكين سون تعريفى، "واحدى ايكى حيصه‏يه بولوب و بو ضدحيصه‏لرى تانيماق. - زروانين، "اهورامزدا، اهريمن" ضدحيصه‏لرينه بولونمه‏سى و هر بير حيصه‏نين الده‏ن گلمه‏ليك‏لرينى، اؤيرتمك، بيزه گوستريركى، ايجماع‏لارين بئله بير قاباقجيلليق‏لاريله، بو نوع كاتيگوريالاردا، هئچ بير زاد، علاوه ائده بيلمه‏ميش‏لر. آردى وار

ميرعلى سيد سلامت‏ ین سورغولاریمیزا یازدیغی یانیت

اسطوره‏لر آراشديرماسى

)ايكينجى بؤلوم(

على سيدسلامت، 1325 نجى ايلده تبريزده دونيايا گؤز آچيب. تحصيلاتينى تبريز مدرسه‏لرينده باشا وريب، آكادميك تحصيلاتينى 1350نجى ايلده تبريز دانشگاهيندا "يول و تيكينتى" ساحه‏سينده قورتاريب. اوندان سونرا موختلف يئرلرده و شرايطلرده اولموش، اساطير، فولكلور، ادبيات، موسيقى تئورى‏سى... ساحه‏لرينده آختاريش‏لارى اولموش‏دور. :

سورغولارین دیزاینئری:نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری

بيرينجى گاه ايكى اولكه يارنماسيله "ايشيق اولكه‏سى آهورامزدا توسطيله، قارانليق اؤلكه‏سى اهريمن توسطيله" 3000 ايل احاطه‏سينده، باشا چاتير و بئله بير تفكورو، موقام ايفاسيندا، "يك گاه" اجراسيندا، "عشيران"لا، ايكى اولكه‏نين يارانماسيندان دانيشيلير. بئله بير ايفاء بارلى. بره‏لى، بيرينجى گاهين تامام حادثه‏لرينى داشى‏يير. ايكينجى‏گاه باشلانير. ايكينجى‏گاهين ان ايلك چاغلاريندا، ايشيق اؤلكه‏سينده، ايلك يارانيش، موقدس اينك و ايلك اينسانى احاطه ائدير. بو يارانيش ان گوزه‏ل صورتده "اصلى - كرم" داستانيندا ساخلانير.
بير قيزيل آلمانين )قيرميزى آلما( ياريسى اصلى، ياريسى كرم‏ده‏ن‏عبارتدير. اير نظرده آلينسا اصلى آدى نه‏دئمكدير، اوستا و اونا ياخين متن‏لرده دئيلير، هر زادين اصلى و جووهرى، موقدس اينك‏ده‏ن عبارتدير. بئله بير وضعيت‏ده، كرم ايلك اينسان و يالنيز بير تك اينسان‏دير. بو نظريه‏نى اگر مثلاً اوستا زمانيله موقايسه ائده‏ك.
اوستادا، يارانيشين اساسى، انسان نسلى‏نه، "مشى و مشيانه" و اونا نظيره، "اولگن، ارليك"، "يم، يمه"... اولوب. اصلى - كرم داستانيندا اولان بير تك اينسان و سونرا آرايا گلن نظريه‏لرله "بير جوت اينسان"لا بير اوزون زمان‏جا، آرالارى اولور. اوستا زمانيندا اولان نظريه‏لرده، جنسيت تانينير و بير جوت اينساندان اينسان نسلى آرايا گلير. آمما، اصلى - كرم داستانيندا اولان نظريه‏لرده بير "تك اينسان"دان، اينسان نسلى، بير بيتگى طرزينده، توخوم يئره توكولنده‏ن سونرا يارانير و بئله بير تفكور، نه اكين‏چى‏ليك دوورو، بلكه اوندان ايلكين، گوروب گوتورمه )مشاهده( تأثيرى آلتيندا اويره‏نيليب و بو ايكى نظريه‏نين آراسى، چوخ مدت اولماليدير.
علاوه، بير آلمانين ايكى وجودا چئوريلمه‏سى، اوزوايله ايكى فلسفه مكتبى‏نى‏ده داشى‏يير.
الف: وحدت وجود "Pantheism" اينديكى وحدت وجود فلسفه مكتبى‏نين بير چوخ قضايالارينى "بير آلمانين ايكى وجود"ا چئوريلمه‏سينده ايضاح ائتمك ممكن‏دور. يالنيز "صنف‏لى وجود"1اسكى چاغ‏لاردا قبول اولونموردى. بير آلمانين ايكى وجودا چئوريلمه‏سى خود وحدت وجودون عالى اثباتى ساييلير.
ب: وحدت موجود "Monism" بير آلمانين ايكى وجودادا چئوريلمه‏سى، وحدت موجود فلسفه مكتبى‏نين بير چوخ، اصول‏لارينى اوزوايله داشى‏يير. وحدت وجود فلسفه مكتبى‏نين "وحدت موجود" فلسفه مكتبى‏له، بير سيرا اورتاق‏ليقى و بير سيرا ضدليك‏لرى اولوب، ضدليك‏لرينين سيراسيندا اولان، بيرى تكامول يولو، ساييلير.
تكامول يولو، وحدت وجودا، بوندان عبارت‏دير. هر كاراكتر كى عالى وجود ساييلير او قه‏در رشد ائده بولركى، كاميل وجودا يئتيشسين و اوندا فنا اولسون.
آمما: وحدت موجوددا، تكامول يولو بوندان عبارت‏ديركى: هر كاراكتر )جماد - نامى - حيوان - انسان( اوز آترى بيوتوندا، او قه‏در رشد ائده بيلركى اوزو، وجود پايلايان اولسون - و ائله بو اساسدا ايكى مكتب اوز به اوز دايانير. وحدت موجوددا وجودلار، مطلق ساييلير و دئييلر بير داشدا او قه‏در وجود واركى دانيشا بيلر، آغاج دانيشا بيلر..." وجودلارين صينيف‏لى اولماسى اينكار اولونور. بئله بير تفكورون نتيجه‏سى مختلف عرفانى كاتيگرريالار، مترقى فيكير حركت‏لرى، مثل نسيمى، حلاج... و اونون اثرينده مختلف مبارزه مكتب‏لرى حروفيه... و يونان‏دا، مادّةالمواد مباحثاتى و سونرالار دورد عنصر بحث‏لرى )سو، اود، توپراق، يئل( بئله بير تفكور كوكونه دايانير هر حالدا، وحدت موجود، مكتبى‏نين واسطه‏سيله، بير گئنيش ميدان، آغاج، مئشه، ياشيل آييرماق، دورنا، جيران... دانيشماسينا آچيلير و خود اساطيرلره‏ده. دامغاسينى ويرير. مثلاً، "ميثرا"، "ميترا"نين يارانيش اساطيرلرينده دئييلر، بير قايا پارچالاندى، ميثرا بير الده قلنج )ميثرى قلينج( و بير الده مشعل )اود( موجود اولدو. بئله بير وضعيت‏ده، گايا )يئر(، بير آناتك، ميثرانين توخومونو )بيتگى طرزينده( بطنينده ساخلانيبب و ميثرانى دونيايا گتيريب. وحدت موجود فلسفه مكتبى بير سوسيال تفكورو، عدالتخواهليق اساس‏لارينا گؤره چوخ زامان انقلابى تفكور ساييليب.
"اصلى - كرم" داستانيندا اولان قيزيل "قيرميزى" آلما. اوز چئوره‏سينده اولان اساطيرلر و تفكورلره، سيلينمز دامغاسينى باغيشلاييب. بو آلمالار چوخ سونرا قيزيل )متال( آلمالارا چئوريليب و "هيپريديق قيزيل" متال، آلمالارينا چئوريليب لاكن، حيات باغيشلايان و تانرى‏ليك پايلاياندير.
ايكينجى گاهدا، ايلكين وجودلار موجود اولاندان سونرا، اوغوزنامه‏ده ذكر اولونان كيمى، آلتى كوك يارانير.
"گون، آى، اولدوز، گوى، يئر، دنيز" بو يارانيش زمانين لابيره‏نتيندن گئچميش و او قه‏در بوللورلانميش‏كى اونون واسيطه‏سيله اوستا و اونا ياخين متن‏لرين كوك‏لرينى اونلاردا عيان، گوزگو كيمى گورمك اولار. Bundahisnده بو يارانيش بئله دئيلير: ]مادى يارانيش‏لاردان ايلكين گوى، سونرا، اوچونجو يئر، دوردونجو بيتگى، بئشينجى قويون، آلتينجى مردم... [گؤرونوركى. اوغوزنامه‏ده اولان روايت كولتور مداومت‏لئييى واسيطه‏سيله، بير سيرا موقدس كيتاب‏لاردان آرتيق قورونوب و ساخلانيب زيرا، كاينات يارانيشى، گونش‏سيز، آى‏سيز، اولدوزسوز، بحث اولونا بيلمز، كايناتى ايضاح ائتمك اوچون قيساجا، اوغوزنامه‏ده وئرسين آلتى كوك كفايت ائدير. لاكين، ايجمالارين عينى شرايطلريده اساطيرلرده عكس اولونور، اوستاده وئريلن روايتده، "گون، آى، اولدوز" اونودولوب، و اونلارين يئرينه، "بيتگى، قويون، مردم" قويولوب، دئمك اولار قويون و مالدارليق آرايا گليب، آى، قويون، گونش‏له، برابرليك ايده‏بولن بير كاتيگرريا حئسابا آلينمير. گونشين مهم اهميته ماليك اولماسى آيدين‏دير و علاوه، دونيا اوزه‏رينه ياييلان مذهبين، اصل مضمونو، گونش‏ده‏ن عبارتدير و گئچميش زمانلاردا، گونش اونودولماز بيرحيصه حئساب اولونور. قويون كاتيگررياسى گونش يئرينه، آى يئرينه ايلشمه‏سى، كسگين‏ليك‏له دئييركى، مالدارليق دوورو باشلانيب و اوغوزنامه‏نين اساطيرلرى، اوستايلا موقايسه‏ده، طبيعت‏له ياخين قونشو اولدوغونا گؤره، اوستاايله، آرالى سايلير. اوغوزنامه‏ده شيكار دوورونده‏ن‏ده چوخ آز ايز گورونور. كيتاب دده‏قورقوددا، اووا گئدمك، بير "دب"، "رسم" كيمى آرايا گلير. دئمك اولار، اصلى - كرمده، بير جيران ياراليسى‏ندان بحث وار، بو او دئمكديركى، اساطيرلر، شيكار دوورونون ايلك چاغلاريندان ايلكين زماندا، اَسَن، ساغلام ياشاييرميشلار و بو او زمانديركى تواين بى Twin.Bدئدييى كيمى، هند، هندوچين، اووروپا، عربستان، ياريم آدا ايميش‏لر و بو اِسنادلارى،، هفته بولگوسونون آدلاريندا گورمك اولار و دئمك اولار ديللرين مختلف صورتلرده، يارانماسيندان ايلكين بو اساطيرلر، واريميش و اونلارين يارانماسيندا و قورولوش بيچيم‏لرينده داخيل اولوب و بو دوشونجه بير ادعانيدا آرايا گتيرير. اساطيرلر، افسانه‏لر، پريلر افسانه‏لرى‏نين اورتاق‏ليقى و علاوه، بير ديل‏كى بوتون ديللرين آناسى ساييلير. هارادا و نئجه آختاريلماليدير. آلتى كوك ياراناندان سونرا، ايلك اينسان و موقدس اينك اولان مجموعه‏ده، عشق كاتيگررياسى آرايا گلير و پايلانير.
هر كاراكترين قابليتى اولارسا، عشق اونا يئتيشير، بئله‏ليك‏له، داغ... گؤى... سايره، قابل گورونمه‏ييرلر. عشق اينسانا يئتيشير. ايلك اينسان اوندان بئله، عاشيق و يگانه عاشيقدير. موقدس اينگين عشقى، اونون اوره‏گينه، لاى، لاى ياتير و "اصلى - كرم" اسكى نوسخه‏لرينده اولان كيمى بير گئجه ياتير، يوخودا بير دولو جام آلير و بو دولو جامى ايچير، بئله‏ليك‏له موقدس اينگين عشقى و صيانتى اونا يئتيشير. موقدس اينك هر زادين اصلى و يارانيشين، جووهرى حئساب اولونور، اوغوزنامه‏ده، كايناتين يارانيشى ايكى حيصه‏يه بولونور، كوسموقونيك جسم‏لر يارانماسى، گوى‏ده‏ن گلن، بير شوعا ايچينده گوزه‏ل قيزلا، اوغوزون ائولنمه‏سى، "گون، آى، اولدوز" يارادير. ايكينجى حادثه‏ده اوغوزون بير قيزلاكى بير آغاجين، كونموشوندا ايله‏شيب، ائولنمه‏سى، "گوى، يئر، دنيز"ى يارادير.
1) مباحثات مثلاً مولوى: از جمادى مردم و نامى شدم / وزنما مردم زحيوان سرزدم...

ميرعلى سيد سلامت‏ ین سورغولاریمیزا یازدیغی یانیت

اسطوره‏لرآراشديرماسی

)اوچونجو بؤلوم(

على سيدسلامت، 1325 نجى ايلده تبريزده دونيايا گؤز آچيب. تحصيلاتينى تبريز مدرسه‏لرينده باشا وريب، آكادميك تحصيلاتينى 1350نجى ايلده تبريز دانشگاهيندا "يول و تيكينتى" ساحه‏سينده قورتاريب. اوندان سونرا موختلف يئرلرده و شرايطلرده اولموش، اساطير، فولكلور،ادبيات،موسيقى تئورى‏سى... ساحه‏لرينده آختاريش‏لارى اولموش‏دور.

سورغولار دیزاینئری:نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری

موقامات بيانيدا، دوگاه ايفاسيندا، روح الارواح "هرزادين اصلى" موقدس اينك يارانيشى،
بايات تورك، "بايات" سوزو اينديده اسكى، كهنه، معناسينا ايشله‏نير و بو كلمه فلسفه‏ده "قِدَمْ" - "حادث" اوزه‏رينده ايشله‏نن قِدَمْ معناسيندا اولوب و تورك تانرى‏سى معناسينى داشى‏يير و ايلك اينسان يارانيشيندان خبر وئرير.
زمين خارا، يئر يارانيشى و ماوراءالنهر دوگاهدا، سو يارانيشيندان دانيشير و بئله بير بيان‏لار، گوستريركى، اساطيرلر، اوغوزنامه‏ده‏ن ايلكين موجود اولوب و اسكى موقامات‏دا اولان يارانيش، خصوصيله "روح‏الارواح"ين اولماسى، گؤى جسملرى و يئر جسملرينى بير بيريندن آييردا ائتمه‏ييب - و اوغوزنامه و كيتاب دده‏قورقود بيرليكده بو اساطيرلرده‏ن سونراكى بيان حئساب اولونور. موقامات‏دا اولان روح‏الارواح يا موقدس اينك‏ده، هله جنسيت، ايحمالار طرفينده‏ن تانينماييب. لاكين اوغوزنامه گلن ائولنمه‏لرده، جنسيت بيان اولونور و آرتيق دده‏قورقود كيتابى‏نين بعضى حيصه‏لرينده وئريلن "اوغول، اوغول، آى اوغول، قيزيمين، گلينيمين چيچگى اوغول" ايحمالاردا تانناندان سونرا .
تاريخ دوورونه عاييد اولور. اساطيرلرى تاريخ‏ده‏ن اؤنجه، او زمان كى، هله زمان يوخموش tempore""In Illoگورمك اولار. ايكينجى گاهدا، آلتى كوك‏ده‏ن سونرا، بيتگى‏لر و حيوانلار عالمى يارانيب. دده‏قورقود كيتابى‏نين اساسيندا دئمك اولار. بو عالم، "آت، اينك، ايت، دوه، اوو، اوچان قوشلار، اصلان و دده‏قورقود" نوع‏لرينده‏ن، عبارت‏دير. دده كلمه‏سى، قوردلار رب‏النوعونون اولينده، اوناره گؤره‏ديركى، قورد كاراكترى اوغوزنامه‏ده، اوغوزا، يول گوستره‏ن و دوردونجو گاهدا، مبارزه‏نين راپورتون تانرى‏لار مجمعينه، تقديم ائده‏ندير و qurd ايلى كاميل ياشاييب. ايجماع، موقدس اينك و ايلك اينسانين وجودايله كاميل اوبراز اولونور.
ايكنجى‏گاه ايشيق اولكه‏سينده، بو يارانيش‏لارلا باشا چاتير و بو مدتده اهريمن بو يارانان وجودلارين ضدليك‏لرينى، قارانليق اولكه‏سينده ياراديب. اوچونجو گاه باشلانير.
اوچونجو گاهين مباحثاتى چوخ زنگين و آئينى مراسيم‏لره چئوريلن حادثه‏لر ديرلر. اوچونجو گاه يئدينجى هزاره‏ايله باشلانير، بو يدينجى مين‏ايل ليك، باياتى‏لاردا، يدى هئجالى اولماقلا، قاليب و چون هر شئى‏ده‏ن اونجه اهريمن بيتگى‏لر عالمينه يوروش ائدير، باغلار خه‏زه‏ل اولور و باياتيلارين اسكى چاغلاردا، مضمونو، باغلارين خه‏زه‏ل اولماسى، آغير فرقت، هجران، درد، غم... و عشقده‏ن عبارت‏ايميش. يدينجى مين‏ايل ليگين ايلك چاغلاريندا كى، ايلك اينسان و اونون ياراديجيليقيندان گيج دوشموشدو، اونو بو گيج‏ليقدان چيخارماغا، دئولر، بير بير اونا مراجعت ائديب و اللرينده‏ن گلن ايشى، سايماغا چاليشيب‏لار، لاكن او اهريمن تسكين اولماييب نهايت‏ده اهريمنين "جهر" آديندا قيزى اونا مراجهت‏ده دئيير: "قالخ آياغا، بيزيم آتاميز، من بو كارزاردا، موقدس اينك و پرهيزگار كيشى‏يه بير درد اعمال ائديم كى ياشاييش يادلاريندان چيخسين." اهريمن اونا اينانير،، آياغا قالخير و كارزار باشلانير. بو دانيشيقين مباحثاتى، "اصلى - كرم"ده باشاباش گوزه چارپير.
"كرم ديير، داغ باشيندا اوتور دوم - درديم اللى ايكن يوزه يئتيريم - لوقمان حكيم كيمى جراح گتيرديم، منيم بو درديمى بيلن اولمادى" يا سنه قوربان اولوم آ. دردكى كرم - اوره‏يين يارادير، ديده‏لروم - دريالار مركب، مئشه‏لر قلم، ميرزه‏لر يازديغجا دردين و ارنين... اهريمن، يوروشونو، هر شئى‏ده‏ن اؤنجه، بيتگى‏لر عالمينه، سونرا يئريدير. اصلى كرم روايتينه گؤره، اهريمن قادير اولور، ايلك اينسانى، اوچونجو گاهدا، موقدس اينك‏ده‏ن اوول يانديرسين و بو مجموعه شرايطه گؤره، ضيافت وظيفه‏سينى داشيماغا گؤره، عشقه گؤره، اويغون گورونور. اؤلوم ترتيبى‏نى و موتيو موقايسه‏سينى نظرده آلماقلا، ادعا ايتمك كى رومئو - ژوليت داستانى، بو بيچيمده يئرله‏شير. بو اؤلومون ترتيبى ترتيبى‏ندن بير آيرى روايت ده وار. اوستاده دئييلير. موقدس اينك، ايلك اينساندان اؤنجه هلاك اولور. بو بيچيمين روايتى، ليلى - مجنون داستانينين، بيچيمى اولور. ليلى - مجنون داستانيندا، رمزلر آچيلاندان سونرا - مكتب‏ده عشقين مجنونا ييتيشمه‏سى و ليلى‏نين مجنوندان اؤنجه اولمه‏سى و مجنونون وحوش ايچينده اولماسى، ايكينجى گاهدا، يارانان ايجمانى، تصوير ائدير.
ابوريحان بيرونين‏نين يازديقينا گؤره ايلك اينسان اولومو عَرَفه‏سينده، قادير اولور، اؤز سلينى قورديان توخومونو، جهنم دروازاسينين اوئزنده، يئره توكسون و بو توخومون بئجره‏ن قالماغينا، بير قابا آغاج‏لاريم اولوركى، بوتون موقدس آغاجلارين كوكو سايليرو دوردونجو گاهين تك اينسانى )بوساط(، بو توخومدان موجود اولور. اوچونجو گاه - ايلك اينسانين و سونرا موقدس اينگين يانماغيله باشا چاتير. ايشيق اؤلكه‏سينده، خه‏زه‏ل اولموش باغلاردان و بيرده آلتى كوك و بير نئچه توخومومدان سونرا، هيچ بيرنسنه باقى قالمير.
دؤردونجو گاه باشلانير - بيرينجى موجود، آنا يئرين )داغ خان(ين، بؤيوك اوغلو، سالوردان عبارت‏دير. سالور، قاضليق داغلى، بير داغ‏جا، آغ آتدان عبارت‏دير. اسكى اساطيرلرده، اونون يارانيشى، ميترا، يارانيشى كيمى، يئرين پارچالانماسينى و آغ آتين دونيايا گلمه‏سينى، تصديق‏له‏يير. آت نووعونون باش‏چى‏سى و هم سايير نوع‏لارين مبارزه‏سينى بير دووره رهبرليك ائده‏ن رب‏النوع، او آغ رنگ‏لى آتديركى، سونرالار، آذر گشسنب آتشكده و تاپيناجاغى اونون آدينا بنا اولور. سالور يئرين بويوك اوغلو اولدوقدا او دئمكديركى، لاپ ايلكين وجود، دؤردونجو گاهدا، سالوردان عبارت‏دير. كيتاب دده‏قورقود متن‏لرينده، بير قوجا قاضليق، صحبتى وارديركى، او نشان وئرير، بير مدتده‏ن سونرا، سالور، قوجالير و اونون يئرينه، مبارزه‏نى هدايت ايتمگه بير آيرى كاراكتر آرايا گلير.
ذكر اولونان كيمى، آت نووعوندان سونرا، كيتاب دده‏قورقودا، سالورون آناسى، بير قيزيل دوه عونوانيندا، آرايا گلير و اوولار رب‏النوعو، بير قيزيل اوو، بورلا آدلى، سالورون قادينى آدلانير و بونلارين ائولنمه‏لرينده‏ن، اينك رب‏النوعو، "اووروز" موجود اولور. اووروز اينك‏لر رب‏النوعو، سالورون اوغولو، اوندان سونرا بو مبارزه‏نى رهبر ائدير. دده‏قورقود كيتابى‏نين ان مهم حادثه‏لريندن بيرى، سالورون خانمانى‏نين ياغمالانماسيندان عبارت‏دير. بويغمادا، اهريمن قادير اولور، اينك رب‏النوعونو، اوو رب‏النوعونو "بورلا" - دَوَه رب‏النوعونو )قيزير دوه( و گونشى اسير توتوب آپارسين. كيتاب دده‏قورقوددا، صراحتى وار، سالورون آناسى، بير قارا دوه بوينوندان آسيلى گئتدى. نظرده آلينساكى، هر كاراكترين ضدليك هالايى، اهريمن اردوسوندا، موجود اولوب، سالورون آناسى‏نين نووعو معين اولونور. يغما زمانى، سالور، خانمانى‏نين يئرينده اولماماغا گؤره، يوخودا واقعه گورور و اوچ گونلوك مسافه‏نى، اوز مركبى "بگيل" ه منيمكله، اوچ گونلوك يولو، بير گونده طى ائدير و واقعه يئرينه يئتيشير. خانمانى‏نين ياغماسينى گورور، مختلف كاراكترلرله، سو، قورد، ايت... له دانيشيب و اونلاردان واقعه‏نى سوروشورر و اونلار يول گوسترمك‏له، اهريمن سركرده‏سى‏نين اردوسونا يئتيشير و اوز ضدهالايى‏نى آرادان گوسترمك له آناسى‏نى )قيزيل دوه‏نى( و قادينى‏نى )بورلانى( اسارتده‏ن قورتار. كيتاب دده‏قورقوددا، بو يالنيز بير تك اپيزود سايليركى، سالور اهريمن سركرده‏سى‏له اوز به اوز اولور. هر كاراكتر، اورضدليك‏لريله، يالنيز بير كره اوز به اوز اولوب و اوز ضدلى‏يى‏نى، آرادان قالديرماقلا، آدليم حيات، رهبرليك حقى‏نى الده ائده بيلير.
سالور، بير داغجا آغ آت و بگيل بير هوندور قوش، بو ايكى كاراكترين، بيرلشمه‏سى، چوخ سونرالار، قانادلى آت‏لارى، يارادير. اوستاد اونا ياخين متن‏لرده رساخلانيركى: بير هوندور قوشون قانادى اوسته بير آغ آت و بير قيزيل دَوَه كى گويلرين يوللارينى تانير، ايله‏شيب‏لر(آردي وار

Morfoloji

2005-06-26T20:56:00.000+04:30

(Morfoloji شكيل بيلگى‏سى Morphology)
)بونا آرتيرما "حاجى بى‏اوف"ون "عاشيق‏غريب" اوپئراسينا اؤزل باخيش‏لار(
نيگين نواده‏رضى - نادير ازهرى
ايضاح: "شكيل بيلگى‏سى"(1))قيسا سؤزده( بير متنى، ان كيچيك بؤلوم‏لره بؤلمك و هر بؤلومده متنين بوتونلويونده تدقيق ائتمك و هر بؤلومون باشقا بؤلوم‏لرله نده‏ن ايلگى‏ده(2)اولماغينى آراماق و روايتده)متنده( نيشان‏جى‏لارين(3) ديلالت ائديجى رول‏لارينى بل‏لى ائتمك‏دير، بو ايش بير سيرا )قونوجا( اورتاق متن‏لرين عموم دوزه‏م‏لرينى(4) آيدين‏لاشديرير، اؤرنك(5)اوچون: "ولاديمير پراپ"، "روس" پرى‏لر ناغيل‏لارينين بير چوخونو نئچه مكاشيفه ائتديگى عموم دوزه‏م‏لرده كات‏لانديريب(6)اونلارين اؤزه‏رينده تدقيق ايشى آپارميش‏دير؛ ماراقلى‏سى بوكى "يونيورسيته"ده‏كى "استالين"چى‏لر و "كولتور و ياشايش" آدلى درگى‏نين يازيچى‏لارى 1948نجى ايلده "ولاديمير پراپ"ا، يازديغى بو كيتابينا گؤره هله اسف مكتوبودا(7)يازديرميشلار...!
"شكيل بيلگى‏سى" تكجه آناليز ائتمك دئييل، بلكه يارانميش متن‏لرى يئنى‏دن باشقا فورمالاردا ياراتماغينا ايمكان آچماق و باشقا فورمالاردا اولدوغونون ايمكان‏لارينى خاطيرلاتماقدير.
بورادا بيز، تورك خالقينين ان اسكى چاغلارينا آييد اولان ناغيل‏لارينى اؤنجه‏دن علم‏سل(8)اوخويوب آراشديرماق، سونرا اونلارين عموم و )كونوجا( اورتاق دوزه‏مينى معين‏لشديريب بل‏لى ائتمك ايسته‏ييريك، بو بئواختا قالميش گؤره‏وين(9)بير يا نئچه بيلگين قروپون ايشى اولدوغونو بيله - بيله بيز بونا آييد ايلك آدديم‏لارى گؤتوروروك، اومود، بو، تدقيقات ايشى، ضيالى‏لار و اوخوجولاريميزى ايلكينده علم‏سل و سونرالار باشقا فورمالاردا دوشونمه‏يه آلشديريب كولتور و ادبيات ساحه‏سينده "توتاليتر"(10)ليك‏له چارپيشديرماغا دوغرو آپارا بيلسين.

"عاشيق غريب" ناغيلى‏نين سوزولموشو: )بو ناغيلى "شكيل بيلگى‏سى" يؤنوندن كات‏لاشديرماق و بونا ياناشى "كُد"لاشديرماق(
1- "عاشيق غريب" يوخودا "شاه صنم" آدلى بير قيزين عشق باده‏سى‏نى ايشيق‏لى بير "پير"دن آليب ايچير، باشقا يؤندن "تفليس" شهرينده ياشايان "شاه صنم"ده يوخودا "عاشيق غريب"-ه وورولور )بو ايكى‏سى بيرى بيرينه "بوتا"(11)وئريليرلر( (a) ]تمل گره‏كتيرن(12)]
2- "عاشيق غريب" "تبريز"دن "تفليس" شهرينه )"شاه صنم"ين شهرينه( گئتمك آماجى‏لا(13)آناسى و باجيسى "قنى"دن ايذن ايسته‏يير، سونوندا اونلاردا "عاشيق غريب"له "تفليس" شهرينه دوغرو يولا دوشورلر (b) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن(14)]
3- "عاشيق غريب" گيل "تفليس" شهرينه چاتيب "ده‏لى محمود"ون قهوه‏خاناسينا يئتيشيرلر "ده‏لى محمود" عاشيق غريب"دن )"تبريز"ين وصفينى گؤزل اوخودوغونا گؤره( ايسته‏يير اونون قهوه‏خاناسيندا كارسيز "عاشيق ولى" يئرينه عاشيق‏ليق ائتسين (b1) ]ايزله‏ييجى گره كتيرن[
4- "عاشيق غريب" دئيير: "تفليس" شهرينه عاشيق‏ليق اوچون يوخ بلكه "شاه صنم"ى آراماق اوچون گلميشم، "ده‏لى محمود"سا، قاپى - قاپى گزمه‏يى اونا تكليف ائدير (b2) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
5- اؤنجه‏دن "شاه صنم"ين آتاسى، قيزينين پريشان احوالاتيندان و دانيشديقيندان، اونون بيريسينه وورولدوغونو آنلاميشدير (b3) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
6- "عاشيق غريب" آنجاق اوخويا - اوخويا "شاه صنم"ين قاپى‏سينا چاتير، "شاه صنم"ين قول‏لوقچوسو اولان "آغجه قيز" "شاه صنم"ى شن‏لنديرمه‏يه و ماهنى‏نى دينله‏مه‏يه اورايا چاغيرير، سونوندا "شاه‏صنم" و "عاشيق غريب" بيربيرينى گؤروب، تانييب، در حال هوشدان گئدير (b4) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
7- "شاه ولد" آدلى، وارلى دولت‏لى بير كيشى، "شاه صنم"-ه وورولوب و اونا ائلچى گؤنده‏رير [(a1)تمل گره‏كتيرن[
8) حكيم باشى "شاه صنم"ين عشقدن خسته‏لنديينى اؤنجه‏دن قيزين آتاسينا دئميشدير، ائله بونا گؤره قيزين آتاسى، "شاه ولد"ى الده ساخلاماق آماجى‏لا اونا دئيير: قيز سنين‏دير، آنجاق خسته‏لى‏يينه گؤره بير آز صبر ائتمه‏لى‏سن (b5) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
9- "شاه ولد"ه صبر ائت دئيين آتا، اؤز - اؤزونه قيزينا وارلى دولت‏لى، عين حالدا قيز ايسته‏ين آدامين ائلچى گلمه‏يينى اومود ائدير (b6) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
10- "عاشيق غريب"ين آنا و باجى‏سى "شاه صنم"ين ائلچى‏لى‏يينه گئديرلر (b7) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
11- قيزين آتاسى "عاشيق"دا بير زاد اولمازى دوشونوركن، ائلچى‏لرى رد ائتمك اوچون قيرخ كيسه قيزيل گتيرين دئيير و ائلچى‏لر محزون قاييديرلار (b8) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
12- "شاه صنم" بو ماجيرادان آگه اولور و "عاشيق غريب"-ه من آتامين خزانه‏سيندن قيرخ كيسه قيزيل گتيره‏رم دئيير (b9) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
13- "عاشيق غريب" قبول ائتمير و ايسته‏يير اؤز امكى‏ايله قيرخ كيسه قيزيل قازانسين و "شاه صنم"-ه منى بير ايلدن، يئددى ايله قدر گؤزله‏يرسن، يئددى‏ايله كيمى گلمه‏ديم منى اؤلموش سانارسان، دئيير و اؤز يازيسى آردينجا يولا دوشور (b01) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
14- "شاه صنم"ين آتاسى، قيزينا باشقا وارلى دولت‏لى ائلچى گلمه‏ييندن اومودونو اوزور [(b11)ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
15- "شاه صنم"ين آتاسى "شاه ولد"ين آردينجا قاصيد يول‏لايير و "شاه ولد"ه توى ائتمه‏يه حاصيرلاش دئيير (b21) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
16- "شاه صنم"ين "عاشيق غريب"-ه وورولدوغونو بيلن "شاه ولد" "عاشيق غريب"ى اؤلدورمه‏يه "گول اوغلان" آدلى بير آداما پول وئرير و اونو اؤيره‏دير (b31) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
17- "گول اوغلان" "شاه ولد"ين وعده ائتديگى پولو آلماق اوچون يالاندان "عاشيق غريب"ى اؤلدورموشم دئيير (b41) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
18- "گول اوغلان" بير قانلى كؤينه‏يى، اونون آنا، باجيسى و "شاه صنم" حضورونا آپاريب، يولدا بيز قاچديق آمما قولدورلار "عاشيق غريب"ى اولدوردولر دئيير (b51) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
19- باشقا يؤندن "عاشيق غريب" آز گئدير، چوخ گئدير. گليب "ارزروم" پاشاسى‏نين دربارينا چاتير، اورادا بير چاغ عاشيق‏ليق ائدير، درباردا اولان "عاشيق سليم" آدلى بيريسى‏ايله اؤتوشور، همان "عاشيق سليم" اونو پاشانين حضوروندا عاشيق‏ليق آدينا تأييد ائدير (b61) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
20- )"تفليس"ده "عاشيق غريب"ين اؤلوم خبرى چيخاندان برى، اونون عايله‏سى و "شاه صنم"، اومودسوز اولسالاردا قهوه‏چى "ده‏لى محمود"و، اونون آردينجا بو اؤلكه‏يه، او اؤلكه‏يه يول‏لاييرديلار( بير مدت سونرا، بيرگون "ده‏لى محمود" "ارزروم" پاشاسينين دربارينا چاتير و "عاشيق غريب"ى اورادا گؤرور، سونوندا "ارزروم" پاشاسى "عاشيق غريب"-ه "تفليس" شهرينه دؤنمه‏يه ايذن وئره‏ركن، گؤزل عاشيق‏ليق ائتديگى اوچون اونا قيرخ كيسه قيزيل وئرير (b71) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
21- "عاشيق غريب" "شاه صنم"-ه دئديگى يئددى ايلين، سون گونونده قيرخ كيسه قيزيل‏ايله "تفليس" شهرينه چاتير (b81) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
22- "عاشيق غريب"ين آناسى اونون غميندن چوخ آغلاديغينا گؤره ايل‏لردير، كور اولوبدور [(c)پاسيف گره‏كتيرن(15)]
23- "عاشيق غريب" "تفليس"-ه چاتان گون "شاه صنم" هله‏ده قارا پالتاردادير "عاشيق غريب" دئديگى، يئددى ايل سونا چاتيبدير، "شاه صنم"ده "شاه ولد"ه، گئتمك زوروندا اؤزونو اؤلدورمك قصدينده‏دير.
24- "عاشيق غريب" "ده‏لى محمود"لا، او، توى مجليسينه گلير، "شاه صنم"له گؤروشوب، دانيشير [(b02)ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
25- "شاه ولد" "عاشيق غريب"ين ديرى اولدوغونو و "گول اوغلان"ين اونا دئديگى يالانى بيلير. [(b12)ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
26- باشقا يؤندن "عاشيق غريب"ين آناسى يئتيشيب، سئويندييندن گؤزلرى آچيلير (c1) ]پاسيف گره‏كتيرن[
27- سونوندا "شاه ولد" "عاشق‏ايله معشوقى آييرماق اولماز" دئييه‏ركن او سئودادان واز كئچير [(b22)ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
28- "عاشيق غريب" و "شاه صنم" بير بيرينه چاتيرلار (b32) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[

بورادا "شكيل بيلگى‏سى" يؤنوندن بير نئچه تمل ايصطيلاحى آچيقلامالى گؤردوك، اونلاردان ان اؤنملى‏لرى و بو ناغيليميزلا ايلگى‏ده اولانلار بونلاردان عيبارتدير:
1- حركت: هر روايتين )"سؤيله‏مه"نين( ايچه‏رى‏سينده بير حركت واردير، چونكو هر روايت چئشيدلى رول‏لارلا بيزى ايلكين دورومدان سونونجو دوروما چاتديرير و بو چئوره‏ده البت حركت واردير.
2- ايلك دوروم: حركتى درك ائتمه‏يه، اؤنجه‏دن بير دوروم‏دا اولماق گره‏كدير، سونراكى دؤنوشمه‏لر و اينيقال‏لار بو دورومون وارليغيندا اوز وئره بيلير.
3- گره كتيرن: "گره كتيرن" )متن ده( حركته سبب اولان "ائليم" "ائديم" و انرژى‏دير، بو انرژى بيزى روايت‏ده بير دورومدان باشقا دوروما چاتديرير.
a - تمل گره‏كتيرن: متنين بوتون بيلديرى(16)لرينى ائتكيله‏نديرن(17)اؤزو ايسه اؤزگور(18)هابئله ائشيك سل(19)اولان اساس بيلديرى‏يه "تمل گره‏كتيرن" دئييلير.
b - ايزله‏ييجى گره‏كتيرن: "تمل گره‏كتيرن"ين ائتكيسى‏ايله يارانميش و بيزى ناغيلدا سونونجو دوروملارا دوغرو يؤنلدن "گره‏كتيرن"-ه "ايزله‏ييجى گره‏كتيرن" دئييلير.
c - پاسيف گره‏كتيرن: "پاسيف گره‏كتيرن" روايت بويوندا داشينديريجى رولو يوخدور، هابئله روايت‏ده باشقا بيلديرى‏لردن ائتكيلنمه‏كده‏دير و بو "گره‏كتيرن"ين تمل رولو، متنين معنا چئوره‏سينى گئنيشلنديرمكده‏دير.
)پاسيف گره‏كتيرن بيزى روايتين ايلكين دوروموندان، سونونجو دورومونا چاتديرماغدا رولو يوخدور، بونا اساسلاناراق بو بيلديرى‏نين متندن سيلينمه‏سى، متنه، اساس ضرر يئتيرمز(
عاشيق غريب ناغيلى‏نين "شكيل بيلگى‏سى":
بيز "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين روايت‏لريندن "حاجى بى‏اوف"ون، ترتيب وئرديگى "عاشيق غريب" اوپئراسى‏نين متنينى بورادا آنا متن توتوب )آنا متن سئچه‏رك( بو ناغيلين "شكيل بيلگى‏سى" يؤنوندن "ايلكين دوروم"ونو، ايضاح ائديريك: "تبريز" شهرلرينده "عاشيق غريب" آدلى بير عاشيق واردير، او آناسى و باجيسى ايله بير يئرده ياشايير. بو دوروم "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "ايلكين دوروم"ودور، و بوندان سونرا اوز وئره‏جك، حركت‏لر بو "ايلكين دوروم"دان، آسيلى اولاجاقلار، "ايلكين دوروم" بيزيم وئره‏جه‏ييميز گؤسته‏رگه‏ده بير ديكه‏ى(20) "فلش"له گؤستريله‏جك‏دير يعنى بو نيشان‏جى‏لا:‘
اينديسه بو ناغيلين ايچينده مؤوجود اولان "گره‏كتيرن"لرين نوع‏لرينى تعيين ائديريك:
1- "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "تمل گره‏كتيرن"لرى: بو ناغيلا آييد وئرديگيميز "سوزولموش" حيسسه‏سينده "بير" و "يئددى" نومره‏لى بندلر "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "تمل گره‏كتيرن"لرى ديرلر، چونكو "عاشيق غريب" و "شاه صنم" گؤردوك‏لرى يوخو و اوندا بيرى بيرينه وورولدوغلارى هابئله "شاه ولد" آدلى وارلى دؤلت‏لى بير كيشى‏نين "شاه صنم"-ه ائلچى گؤنده‏رمه‏يى، ناغيلين ايچينده اولان هئچ بير عاميل‏دن يا اولاى‏دان دوغماييب، بلكه اؤز - اؤزونه ناغيلدا مؤوجود اولوبدور. بو ناغيلدا و گؤسترگه‏ميزده ايكى "تمل گره‏كتيرن"ى (a)و (a1)نيشان‏جى‏لارى‏لا گؤسترميشيك.
2- "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "ايزله‏ييجى گره‏كتيرن"لرى: وئرديگيميز "سوزولموشده" ييرمى اوچ (23) ايزله‏ييجى گره‏كتيرن تعيين ائديلميش‏دير و (b)نيشان‏جى‏سى‏لا گؤسته‏ريلميش‏دير، اؤرنك اولاراق، ناغيلين "سوزولموشونده" ايكينجى بند اولان (b)"ايزله‏ييجى گره‏كتيرنى" آچيقلاييريق: "عاشيق غريب" و "شاه صنم" يوخودا بيرى بيرينه وورولماسايديلار )يعنى "تمل گره‏كتيرن" اوز وئرمه‏سه‏يدى ايه‏ر( "عاشيق غريب" "شاه‏صنم" آردينجا "تبريز"دن "تفليس" شهرينه دوغرو يولا دوشمزايدى. بورادا "عاشيق غريب"ين "تبريز"دن "تفليس" شهرينه گئتمگى اولايى "ايزله‏ييجى گره‏كتيرن"دير )"تمل گره‏كتيرن"دن آسيلى‏دير(
3- "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "پاسيف گره‏كتيرن"لرى: وئرديگيميز "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "سوزولموشونده" ايكى "پاسيف گره‏كتيرن" تعيين ائديلميشدير، اؤرنك اوچون: "عاشيق غريب‏ين )يالانچيق( اؤلوم خبرى گلندن سونرا آناسى‏نين آغلاماق زوروندان گؤزلرينين كور اولماغى، بورادا "پاسيف گره‏كتيرن"دير، قيد ائتمه‏لى كى ايه‏ر بو عيبارت و بو صحنه ناغيلدان سيلينسه، ناغيلين متنينه اؤنملى ضرر يئتيرمز آمما بؤيله صحنه‏لر ناغيلين يوروم(21)و معنا چئوره‏سينى گئنيشلنديره بيلر، آرتيرمالى‏كى بو ناغيلدا )هر ناغيل كيمى( چوخلو "پاسيف گره‏كتيرن" سراغ‏لانير، بيز بورادا اؤرنك اولاراق تكجه دئدييميز ايكى "پاسيف گره‏كتيرن"لرى قيد ائتديك. ايندى بو سورغو آرايا گلير: "عاشيق غريب ناغيلى دنيادا ناغيل‏لارين چئشيدلى عموم دوزه‏م‏لرينه باخاراق هانسى دوزه‏مده يئرلشه بيلير؟ بورادا بيز "حاجى بى‏اوف"ون، "عاشيق غريب" اوپئراسينين متنينى "آناروايت" سئچره‏ك بو روايتده ايلكينده "عاشيق غريب" و "شاه صنم"ين گؤردوك‏لرى يوخو و بو يوخويا اساسن بونلارين ياشاييش‏لارى تملدن ده‏ييشديگينه و ناغيلين سونوندا بو ايكى اينسانين بيرى بيرينه چاتديقلارينا گؤره بو ناغيلى "قوروم سوزلوق - قورملو" دوزه‏مينده يئرلشديريريك:
بير ناغيلدا ايلكين دورومدا و ايلكين دورومدان سونراكى اوز وئرن "گره‏كتيرن"لر، ناغيلى ايلكين دورومدان، سون دوروما قدر چكير و داوام ائتديرير؛ بو ايضاح اوستده‏كى گؤسترگه(22)ميزده،ده، گؤستريلميش‏دير، اينديسه دئديك‏لريميزه اساسن "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "شكيل بيلگى‏سى" گؤسترگه‏سينى تقديم ائديريك:

"عاشيق غريب" ناغيلى‏نين گؤسترگه‏سى
تمل گره‏كتيرن
ايزله‏ييجى گره‏كتيرن
پاسيف گره‏كتيرن
سونونجو دوروم
ايلكين دوروم
ايضاح: "شكيل بيلگى‏سيندن" علاوه، بورادا ديققت‏ينيزى "حاجى بى‏اوف"اون "عاشيق غريب" اوپئراسى متنينده مؤوجود اولان تورك ديلى‏نين چئشيد لهجه‏لرينه )ديالكت‏لرينه( جلب ائديريك، اؤرنك اوچون: "حاجى بى‏اوف"ون "عاشيق غريب" اپراسينين متنينه اساسن: "عاشيق غريب" "ارزروم" پاشاسى‏نين درباريندا اولاندا بعضن دانيشيق‏لار "توركيه" )عثمانلى( ديالكتينده باش وئرير، بونلاردان نئچه‏سى بؤيله‏دير:
1- "... پاشا:... نه ايستى‏يورسون )ايستى‏يورسون( 2- ..."عاشيق غريب" "تفليس" آدينى ائشيدنده ديكسى‏نى‏يور )ديكسى‏نى‏يور( 3- ... خور)كر(: هى ... افنديم سن. رحم ائت عاشيقه / سن بو عاشيقه ايذن وئر گيتسون )افنديم - گيتسون( 4- ... گلسين دئميش ايسمارلاميش )ايسمارلاميش( "حاجى بى‏اوف"ون اعمال ائتديگى بو طرز، ايسته‏ر دؤورونه ياناشى، ايسته‏رسه بيزيم اولدوغوموز چاغدا، يئنى و اؤنجول بير آدديم‏دير؛ اؤرنك اوچون، "جيمز جويس" "اوليس" آدلى اثرينده يازديغى ديلين سده‏لر بويو ايشله‏ديلميش لهجه‏لريندن )ديالكت‏لريندن( يئرى گلديكجه فايدالانيبدير. باشقا بير اؤرنك‏ده دئمك اولار: "مارك تواين" "هكلبرى فين ماجيرالارى" آدلى كيتابيندا اؤز پرسوناژينى )"هكلبرى فين"ى( "مى‏سى‏سى‏پى" چاييندا لؤتكه‏ايله اوزون بير سئفره چيخاردير و ناغيلدا اوز وئرن بو سئفرده "هكلبرى‏فين" آدلى پرسوناژ هر چئشيد منطقه‏يه چاتديقيندا عين منطقه‏نين لهجه‏سى‏ايله راستلاشير، يعنى "مارك تواين" "هكلبرى‏فين" ناغيليندا نئچه منطقه‏نين لهجه‏سيندن يئرى گلديكجه فايدالانيبدير؛ "حاجى بى‏اوف" بو تكنيكدن اؤز "عاشيق غريب" اثرينده تخمينن دوقسان ايل بوندان اؤنجه فايدالانيب و بو يؤندن تقريب اؤزره "مارك تواين"دان نئچه ايل سونرا و "جيمز جويس"لا تخمينن عين زاماندا بو ايشه ال وورموشدور )البت "جيمز جويس" هابئله "مارك تواين" اثرلرينى - سبك يؤنوندن - "حاجى بى‏اوف" اثرلرايله مقايسه ائتمك آما جيمز يوخدور(
بونودا آرتيرمالى‏كى "حاجى‏بى‏اوف" اؤز اثرلرينده يئرى گلديكجه تورك ديلى‏نين چئشيد لهجه‏لريندن علاوه تورك اؤلكه‏لرينده ايشله‏ديلن اؤزل كلمه‏لردن‏ده، فايدالانميشدير، بوندادا چاغداش يازارلاريميز اثرلرينده، يئرينى آچا بيله‏جك انرژى وار. اتك يازى‏لارى:
1- Morphology فارسجا: ريخشناسى
2- فارسجا: رابطه
3- فارسجا: نشانه
4- structureفارسجا: ساختار
5- مثال
6- فارسجا: طبقه‏بندى كردن
7- فارسجا: توبه‏نامه
8- علمى
9- فارسجا: وظيفه
10- فارسجا: تماميت‏خواهى
11- بوتا وئريلمك: معنوى بير دورمدا تحفه و تحفه وئريلمك.
12- فارسجا: سببِ اصلى، انگيزاننده اصلى
13- فارسجا: هدف
14- فارسجا: سببِ تابع، انگيزاننده تابع
15- فارسجا: سببِ خنثى، انگيزاننده خنثى
16- فارسجا: خبر، آگاهى
17- فارسجا: تحت تاثير قرار دهنده
18- فارسجا: آزاد، مستقل
19- فارسجا: بيرونى
20- فارسجا: عمودى
21- فارسجا: تأويل
22- فارسجا: نمودار
ايضاح: گؤتوردويوموز قايناق: )كيتابين چاپ ييلى پوزولموشدور( كيتابين كيمليگى بؤيله‏دير: عاشيق غريب 4 مجلسده 8 شكلده موسيقيله ترتيب اولنمش ملى بر اوپه‏رادر مصنف و بسته‏كارى حاجى بگوفدر تاريخ هجرى 1336 - تاريخ ميلادى 1918(آردي وار

Notlar

2005-06-26T20:50:00.000+04:30

Notlar"اولدوز"لا "ياشار"ين ائوينى قوروياق...
بير ساباح عادت اوزره قزئته صحيفه‏سى اوستونده سحر يئمه‏گى يئييرديك، بيرده، گؤزوموز قزئته‏ده‏كى درج اولونان خبره زيللندى: "محمدعلى سپانلو": - خوشحالم خانه خاطرات شاعر تهران حفظ مى‏شود...(1)درج اولونموش مقاله‏ده سپانلونون ائوى كولتوره‏ل ايداره‏سى طرفيندن، ميللى قاليق‏لار سياهى‏سيندا(2)يئرلشديريلميشدير. بونونلا ياناشى "على شريعتى"، "سيمين دانشور"ين ائوى و بير چوخ فارس يازيچى و صنعت‏چى‏لرين ائولرى‏نين ميللى قاليق‏لاردان تانينديغى‏دا يادداشيميزدا(3)جانلاندى، در حال "صمد بهرنگى"، "بولود قاراچورلو"، "غلامحسين ساعدى" كيمى تورك يازيچى، صنعت‏چى و موباريزلرين چوخوسونون آدلارى يادداشيميزدا ايشيغلاندى.
بيز آذربايجان‏لى‏لار دائمن فيكيريميزده بونلار ايچين ائو تيكيريك، اوراداسا اونلارى ياشاديريق و هر زامان بو فيكيرى رئال‏لاشديرماغا دوغرو چاليشيريق..
نيگين نواده‏رضى - نادير ازهرى
1) آفتاب يزد، پنجشنبه 7 اسفند 1382، سون صحيفه
2) فارسجا: فهرست
3) فارسجا: حافظه

Şiir (İngilizceden çeviri),Elizabet Bişab,_,Valt Vitmen,

2005-06-26T20:49:00.000+04:30

اليزابت‌ بيشاپ‌

چئويرمن‌‌: نيگين‌ نواده‌رضي ‌

çeviri ingilizcedendir

دوغوم‌ ايل‌: 1911 آمريكا، ماسا چوست‌ ايالتي‌.
أولوم‌ ايل‌: 1979. اليزابت‌ بيشاپ‌ گئج‌ گئج‌ يازيب‌ قناعت‌ جبل‌ نشر ائده‌ردي‌، اونون‌ أونملي‌ كيتابي‌ "سؤيلرين‌ سؤيو" آدلي‌ كيتاب‌دير، بو كيتاب‌ اونون‌ چاغداش‌ادبياتدا تمل‌ گوج‌ كيمي‌ تانينماغيندا ائتكي‌لر بوراخميشدير. او بؤيوك‌ باجاريق‌ و اينجه‌ليك‌له‌ فيزيك‌سل‌ ائوره‌نين‌ اوندا (شاعيرده‌) بوراخديقي‌ ائتكي‌لريني‌شعرينده‌ فوكوسا آلميشدير.(1)اونون‌ توپلاشميش‌ اولان‌ سوي‌لرينين‌ چيپلاغي‌ يوزه‌ چاتيرسادا، (آنجاِق) اونون‌ تكنيك‌سل‌ پارلاييشي‌ (باجاريغي‌) هابئله‌اثرلري‌نين‌ فورم‌ باخيميندان‌ موزاييك‌(2)اولدوغو رئالدا حيرت‌لنديريجي‌دير.
بير هنر:
چيخارلي‌ اولانا اودوزماِق آغير دئييل‌
اشيانين‌ گيزلي‌ده‌ قالماِق ماراِقلاري‌
و چيخارلي‌نين‌ ايتيرديگي‌ ايتيك‌
اونلار ايچين‌ فلاكت‌ دئييل‌
هر گون‌ بير شيي‌ين‌ ايتمه‌سي‌
و ايتميش‌ قاپي‌نين‌
آچارلاري‌
قايغي‌لار گؤزونده‌ دولانيردي‌
گؤم‌ ـ گؤي‌ ساآت‌لار گئچيردي‌
و چيخارلي‌ اولانا اودوزماِق آغير دئييل‌
سونرایسادا
داها اوزاِق
داها پوزغون‌
ايتيرمك‌لره‌ آليشماِق:
آدلارين‌ ايتيرمه‌سي‌
مكان‌لار ايتيرمه‌سي‌
و هر هارا مقصدلي‌ اولدوغونوز
بونلار فلاكت‌ گتيره‌ن‌ دئييل‌
من‌
آنامين‌ ساآتيني‌ ايتيرديم‌...
باخين‌ سون‌ زامانلاريما
اوچ‌ سئوگيلي‌ ائوي‌ ترك‌ ائده‌ن‌ زامانلاريما
ظن‌ايزجه‌ ايتيرديگيم‌ نه‌ اولار؟
چيخارلي‌ اولانا اودوزماِق آغير دئييل‌
من‌ ايكي‌ شه‌هه‌ر ايتيرديم‌
ايستكلي‌ و نهنگ‌، شه‌هه‌رلر
بير قارره‌ بير جوِت ايرماِق اله‌ گتيرديم‌
اونلاري‌دا ايتيرديم‌
بويسادا آمما فلاكت‌ دئييل‌
من‌
سيزي‌ ايتيره‌رسم‌ده‌ حاتتا
(ظارافات‌ يانا بير سس‌
سئوديگيم‌ ژست‌له‌)
يالان‌
ساتماياجاغام‌
بو بير نيشانه‌دير
چيخارلي‌ اولانا اودوزماِق آغير دئييل‌
بو حاتتا فلاكته‌
(بونو ياز!) فلاكته‌
بنزه‌رلي‌ اولسادا.

بنزين‌ دوراغي‌:

اوه‌، بو چيركلي‌دير!
بو كيچيك‌ بنزين‌ دوراغي‌
قيزغين‌
اوست‌ ـ اوسته‌
آيدين‌ليغا دوغرو.
آييق‌ داوران‌ او شعله‌دن‌!
آتا چيرك‌لي‌ پالتار گئيينيب‌
قوللاري‌ آلتيندان‌ كئچن‌
ياغ‌ ايسلاتميش‌ بير أونلوك‌؛
و نئچه‌ سيرتيق‌
جه‌لد و ياغلي‌ اوغلان‌لار
اونو يارديم‌ ائدير
(بو بنزين‌ دوراغي‌ آيله‌وي‌دير)
هامي‌لاري‌ بو سبوتون‌ چيرك‌لي‌.
(گؤره‌سن‌ بونلارين‌ ائوي‌
ائله‌ بورادير؟)
ناسوسون‌ آرخاسيندا أورتولو ايوان‌
يئرينده‌سه‌ ازيلميش‌
ياغا بولاشميش‌
بوريا
كاناپه‌ اوزه‌رينده‌
اولونجا گولونج‌لو
چيرك‌لي‌ بير ايت‌
نئچه‌ كميك‌ كيتابلار،
بير ايلكه‌ بويانين‌ أوزه‌ل‌ بوياسيني‌
حاضيرلاميش‌
بونلار كيچيك‌ بير ماسا اوزه‌رينه‌ سريلميش‌
يئكه‌ بير تاباِق آلتي‌ اوزره‌
(بير توپلومدان‌ بير حيسسه‌)
بونلارا ياناشي‌ يئكه‌ بير "بئگوني‌يا"(3)
پئير- پئيز
بورادا نه‌دن‌ ياد بير گؤيه‌ره‌نتي‌؟
كيچيك‌ ماسا نه‌دن‌؟
نه‌دن‌، اوه‌ نه‌دن‌
تاباِق آلتي‌؟!!
چيچگ‌ تيكيلميش‌،
"مينا" چيچگي‌
"مارگاريت‌" چيچگي‌،
چيچك‌ تيكيشلي‌ بير تاباِق آلتي‌
كدرلنيرم‌ كولو رنگلي‌(4)ناخيش‌لاري‌ايلا
بيريسي‌ چيچك‌ تيكميش‌دير تاباِق آلتي‌يا
بيريسي‌ چيچك‌لري‌ سووارير
اولسون‌دا ياغلايير!
بيريسي‌ده‌ چه‌للك‌ سيرالاريني‌ سهمانلايير
بونون‌ ايچين‌ ديركي‌ اونلار راحاتجا:
بؤيله‌
بؤيله‌
پس‌ بؤيله‌..."
دئيه‌ بيليرلر
قيزغين‌ اتوموبيل‌لره‌ ياناشي‌
بيريسي‌
هامي‌ميزي‌ سئوير
اتك‌ يازي‌لاري‌:
1) ديققت‌ مركزينه‌ آلميشدير 2) بورادا "چئشيدلي‌" آنلاميندادير. 3) بير چئشيد گؤيه‌ره‌نتي‌ 4) فارسجا: خاكستري‌ رنگ‌

والت ويتمن

چئويرمن:نيگين نواده رضي

çevri ingilizcedendir

1819نجى ايل، ماى آى‏نين 13نده دوغولان "والت ويتمن" (Walt whitman)دووارچى(1)"والتر ويتمن"ين هابئله "لوئيزاوان وئلسور"ون (Louisa van velsor)ايكينجى اوغلوايدى. دوققوز اوشاقدان عيبارت اولان آييله‏سى 1820 دن 1830 قده‏ر "بروكلين" (Brooklyn)هابئله "لانگ ايسلند"(2)ده )"اوزون آدا"دا( ياشادى.
21 ياشلاريندا "ويتمن" رسامچى‏ليق صنعتيندن ماددى يؤندن كئچينمه‏يى اؤيرنمه‏يه باشلادى، سونرا يازى يازماق دونياسينا وورولدو. اوزون سوره، اؤز - اؤزونه اوخوماغا وورولوب، اوندان ايسه دويماق بيلمه‏ين "ويتمن"، "هومر"، "دانته"، "شكسپير" هابئله "بيئبل" يا پيت(3)لارينا تانيش اولدو - اوخودو.
"نيويورك سيتى"ده (NEWYORK City)آتيله‏ده‏كى صنعت اثرلرى‏نين يانغين(4)ا اوغراشديغى(5)ساريندان، بو ايشى ترك ائتدى. 71ياشلى "ويتمن" بير اؤيره‏تمن(6)اولاراق، ياشامينا، بير، بير اودالى ائوده، "اوزون آدا" اوخول(7)لاريندا باشلادى.
1481نجى ايل اولوب "ويتمن" ايسه ژورناليسمه اوز گتيريب، بو ايشى بوتون واخت بير ايش بيله‏نه قدر، اؤيرتيم(8)ايشينه داوام وئردى، سونرا "اوزون آدالى‏لار" آدلى بير هفته‏ليكده آردى‏جا "بروكلين" و "نيويورك" گونده‏ليك‏لرى‏نين بير چوخوسوندا ائديتور(9)ايشله‏دى.
8481ده او "قارتال گونده‏ليگى‏نى"، "نيو اورلئان هلالى"ندا بير ائديتور اولسون دئيه، ترك ائتدى. "نيو اورلئان"ين كؤله ساتما(10)بازارلاريندا "ويتمن" كؤله‏ليك‏چى‏ليگين(11)آجى‏ماسيزليغى(12)ايله آراجى‏سيز تانيش اولدو. 8481نجى ايلين سونوندا، او، "بروكلين"-ه گئرى دوندو، سونرا "سربست وطن" هابئله "ايفتيخارلانميش شهرلى"(13) گونده‏ليك‏لرى‏نين تمل داشينى قويدو(14). سونرا ايسه سؤى(15)اوزره اؤز تاى‏سيز استيلينه(16)و اونون گليشديرمه‏يينه(17)داوام وئردى؛ "رالف والدو امرسون"ون (Ralph Waldo Emerson)استون قابيلييتينه حيرتلنه - حيرتلنه، 5581ده "اوتلاق يارپاقلارى" آدلى اثرلرينى‏ين ايلكين ياييمى‏نين يازماق حاققينى الده ائده بيلدى(18)، بو كيتاب بير اؤن سؤز(19)و اون ايكى باشليق‏سيز(20)شعردن عيبارت‏ايدى. او، اؤز كيتابينى ياييم‏لاديب و 5581ين ايول (July)آييندا او كيتابدان بير نوسخه "امرسون"ا گؤنده‏ردى.
6581دا، "ويتمن" 33 شعرينى هابئله "امرسون"ون "ويتمن"ين بيرينجى كيتابينا يازديقى آلقيش مكتوبونو هابئله "امرسون" مكتوبونا يانيب(21)اولاراق "ويتمن"ين اوزون و باشى آچيق مكتوبونو(22)احتوا ائتميش، ايكينجى كيتابينى ياييم‏لادا بيلدى او سونراكى ايشينه گئده‏نه‏دك، بو كيتابينى كره‏لر(23)ائديت ائتدى.
)آمئريكا( ايچ سل ساواش(24)ى باشلاركن "ويتمن" اؤزايله صاف و خاليص ياشاماغى شرطلشدى، سونرا سربست ژورناليست كيمى ايشله‏دى و بئله‏ليك‏له "نيويورك" "رئژيونون"(25)خسته‏خانالارينداكى ساواش يارالى‏لاريندان گؤروش ائله‏دى.
سونرا "واشنگتن" (Washington) شهرينه دؤندو و بير خسته خانادا ايشه باشلادى، داها سونرا بير "آپارتمان"ين ايچ‏سل ايش‏لرينين مأمور(26)لوغوندا ايشله‏دى، بو ايش ايسه عين(27)"آپارتمان"ين مودورو "جيمز هارلان" (James Harlan)"ويتمن"ين "اوتلاق يارپاق‏لارى" آدلى كيتابين يازارى اولدوغونو بيلن گونه قدر داوام ائله‏دى )"هارلان" او كيتابى آلچاق دؤشورولو(28)سانيردى( "هارلان" "ويتمن"ى ايشدن عزل ائتدى. "ويتمن" "واشنگتن" شهرينده مأمورلوق گليريندن هابئله كيتابلارى‏نين تأليف حاققيندان ياشاماغينا داوام وئردى، سونرا بئيين كيسن تى‏لى‏يى(29) نه دنينه(30)"واشنگتن"ا دؤنمك اونا اولماز اولدو(31). گاهدان آمئريكا و اينگلتره يازارلارى‏نين توپلاشديريب اونا گونده‏رديك‏لرى پول‏لاردان كئچينه‏جك ائتدى. 0781ده "كامدن"ده (Camden) ساكين اولدو، سونرا "اوتلاغين يارپاقلارى" كيتابى‏نين ياييم‏لاماسى ساريندان الينه كئچن يئته‏نه‏كلى(32)پولون يارديمى ايله "كامدان"ده بير ائو آلا بيلدى. "ويتمن" 1981نجى ايلده اؤز ياشامى‏نين سون ايل‏لرينى او ايكى كاتلى(33)تاختا دؤشه‏نميش ائوده، اؤز سونونجو شعر و يازى(34)دان عيبارت اولموش "اسن قالين ايسته‏ك‏لريم"(35)آدلى كيتابى‏نين يئنى‏لتمه، آرتيرما و دوزه‏لتمه ايش‏لرينه، حصر ائتدى.
"ويتمن" نهايت، 2981نجى ايلين مارت آى‏نين 62سيندا "هارلى كئمئترى" (Harleigh Cemetery)مكانيندا، اؤزونون توسطوايله پلانلاشيلميش(36)هابئله چوخ حيسسه‏سى اوزه‏رينده الى‏ايله ايشله‏ميش اولان تاپينجا(37)دا باستيريلدى.

"ويتمن"ين شعير كيتابلارى:
1) "اوتلاغين يارپاقلارى 5581
)يئددى كره ائديت: (1981 - 18 - 67 - 07 - 76 - 06 - 6581
2) "طبيلين پسدن سسى" 1865 )Drum Taps)
3) "طبيلين پسدن سسى" )آردى( (Sequel to Drum Taps( 5681
4) اسن قالين ايستك‏لريك (Good - Bye, My Fancy( 1981
"ويتمن"ين "يازى" كيتابلارى:
1) فرانكلين ايوانز يا دائم سرخوش Franklin Evans, or the Inebriate )2481)
2) دئمكراتيانين پئرسپئكتيولرى Democratic Vistas )1781)
3) ساواش چاغلاريندا، مئموراندو memoranda during the war )5781)
4) اؤزل گون‏لر و دوعا specimen days and collect )1881)
5) نوامبرين آنا بو داغ‏لارى November boughs )8881)
6) يازى اثرلرينين توپلوسو Complete prose works )2981)

گونئى(38)گئجه ياريسى!

بو زامان سنين اؤزلوگونون صيفير واقتى‏دير
سنين قودورغان(39)تنهاليغينا تونله‏نديگين(40)واقتى‏دير،
اينجه ليك‏دن اوزاق
كيتاب‏لاردان اوزاق
اوخونولموش بير اوخو(41)
پوچا چيخميش بير گون...
سن بوسبوتون تاپيلاركن
حيرتله باخاركن
و سوساركن(42)
چوخ سئوديگين قونويا(43)دالاركن(44):
گئجه، اويغو(45)
اؤلوم و اولدوزلار...

گاهدان سئوديجى‏ييم(46)بيرى‏سيله:

بير سيرا گون‏لر وار
گئرى دؤنمه‏يه‏جك...
دولدورورام اؤزومو چالخالانميش قورخوايلا
سئوگى‏نين آشيرى(47)قورخوسوندان
و سئوديجى‏ييم بيرى‏سيندن
جزا يولو، يالنيز قالان يولدا
جزا يولوندا تاپيليرام
گئرى دؤنه‏جك سئوگى يوخدور
بونو
آنيرام(48)
آرخايين بيريسينى سئوه‏ركن
سئوگيم گئرى دؤنمه‏دى!
و بونلاردان سوواى
بو ماهنى‏لارى يازاسى‏يام(49)
ايشته(50)

سس‏سيز، دؤزوملو هؤرومجك(51):

بير سس‏سيز
دؤزوملو هؤرومجك
يالنيز كيچيك بير ديكليكده دورموشدو
گؤز قويدوم اونا...
او تئل، تئل، تئل
ديشارى(52)يا تونله‏نير،
اؤزوندن اوزاغا
هر زامان تورونو آچاندا
سورعتلى
و يورولمادان
و سن
اى منيم هر نه‏ئيم
دئييم
هارداسان:
دويغوسوزلوغا سينيرلانميش(53)
دالغين
و ده‏لى قانلى
باشقا دونيالارى آراييب(54)
اونلارا قوووشقان...
گؤزله‏ديگين كورپو وار اولونجا
اويسال(55)داياناجاغا چاتينجا
و هؤرومجك تورونو توتونجا.
آه اى منيم
هر نه‏ئيم.
اتك يازى‏لارى:
(1) فارسجا: بنّا (2) Long Island فارسجا: جزيره دراز (3) فارسجا: اثر (4) فارسجا: آتش‏سوزى (5) اوغراشماق، فارسجا: دچار شدن (6) فارسجا: معلم (7) فارسجا: مدرسه (8) فارسجا: آموزش (9) فارسجا: ويراستار (10) فارسجا: برده‏فروشى (11) فارسجا: برده‏دارى (12) آجى ماسيزليق، فارسجا: قساوت، خشونت (13) فارسجا: شهروند افتخارى (14) فارسجا: تأسيس كرد (15) فارسجا: شعر (16) فارسجا: سبك كارش (17) فارسجا: پيشرفت آن (18) فارسجا: بدست آورد (19) فارسجا: مقدمه (20) فارسجا: بدون عنوان (21) فارسجا: جاواب (22) نامه سرگشاده (23) فارسجا: دفعه (24) فارسجا: جنگ داخلى (25) فارسجا: ناحيه، منطقه (26) فارسجا: كارمند (27) فارسجا: همان (28) فارسجا: اهانت‏آميز )آلچاق دؤشورولو" بيزيم اؤنريميزدير( (29) فارسجا: سكته مغزى (30) فارسجا: به علت ِ (31) فارسجا: غيرممكن شد (32) فارسجا: به قدر كفايت (33) فارسجا: دو طبقه (34) نثر (35) فارسجا: بدرود دلبستگيهاى من )آرزوهاى من( (36) فارسجا: طراحى شده (37) فارسجا: آرامگاه (38) فارسجا: آفتابگير (39) فارسجا: هار (40) تول‏لانديقين (41) درس (42) سوسماق، فارسجا: ساكت شدن (43) موضوع (44) دالماق، فارسجا: فرو رفتن، مستغرق شدن (45) فارسجا: خواب (46) سئوديگيم (47) فارسجا: افراطى (48) باشا دوشوره‏م (49) يازمالى‏يام (50) ايشته: بويورون، بودور، ايندى و...، بو كلمه‏دن نئچه معنالى اولدوغونا گؤره فايدالانديق (51) عنكبوت (52) فارسجا: بيرون، خارج )بو كلمه‏دن شعرين هاواسينا اويغون اولدوغونا گؤره قول‏لانيلميشدير(. (53) فارسجا: احاطه شده، محاصره شده (54) آراماق، فارسجا: جستجو كردن (55) فارسجا: نرم‏خو، منعطف
پورترئت: اويماايشى )گراور سازليق( 4581"ساموئل هولليئر" "Samuel Hollyer"

Geleceye dönmek(İngilizceden çeviri):1-2-3-4-5

2005-06-26T20:48:00.000+04:30

Ceviri (meqaleler) (1)! گله‏جه‏يه دؤنمک!
يازار: تونى نئگرى (Toni Negri)

چئویریجی(اینگیلیزجه دن): نيگين نواده‏رضى - امكداش: نادير ازهرى

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: بو چاليشما چاغداش پالى‏تيكال فلسفه‏لريندن بيرى‏سينى (يئنى سول گوروش‏چولوک چئوره‏لرينده يازيلميش "تونى نئگرى"نين مقاله‏سينى) احتيوا ائدير. بورادا قيد ائتمه‏لى‏كى بو مقاله ايتاليان ديلينده‏دن مايكل هارت توسطوايله چئوريليب، اينديسه ايلكين اولاراق تورك ديلينه چئوريلمك‏ده‏دير. تونى نئگرى ماركسيزم فلسفه مكتبينده "دوزه‏م پوزوجو"(1)بير وار ساييمجى(2)دير، توركجه‏ميزده بو وارساييمجى‏نين باخيش‏لارايلا آرتيق تانيش اولماق ايسته‏ينلر وئريلن قايناغا دؤنه بيلرلر: " - "داشدان داشا" سيرا مقاله‏لريندن "كلاسيك ماركسيزم" بؤلومو. آختاريش: نيگين نواده‏رضى - نادير ازهری. اينترنت قايناغى: www.Toni Negri.com
ديققت: بو تئكست، تونى نئگرى‏ايله، اونون ايتاليايا هابئله محبسه گيرمه‏سى‏نين اونونلا بير اؤندر كيمى دانيشيق ويدئوسونون كاغيذ اوزه‏رينه كؤچورولموشودور. دئييلن ويدئو ايتاليان. ديللى، فرانسيزجادا ياريم باشليق‏لى اولموشدور هابئله L,yeux ouverts امكداش‏لارى توسطايله حاضيرلانميشدير. بو ويدئونون اوزاديلميش و ئر سي یاسى Exilباشليقى آلتيندا، پاريس‏ده Mille et un Nuits 8991 يايين ائوى ساريندان نشر اولونموشدور. بو چئويرى تئكستين چئويرمنى ايذنى‏ايله آدرسيميزه پوستالانميشدير.

محبس و ياشام: من بير شيئ‏ى تيكمك ايچين محروم‏لوق چكمه‏يه دوغرو چاليشانلارا تاى دئييلم، مازوخيست دئييلم. من محبس‏لى ليك‏له دينج سربست‏ليگين آرا دوغرولوق فرق. اولماديغينى دوشونوره‏م. اونداكى بيريسى ياشامينا آييد بير ايش گؤره بيلمه‏دى يا اونداكى ياشام، اؤزگورجه - شخصه‏آييد - يافالانيلمادى، اوندا ياشامين بير محبس اولاجاغينى دوشونوره‏م، بيز محبس‏ده اؤزگور اولا بيله‏ريك يادا ديشاريدا محبس‏لى، محبس اؤزگورلويو كايب ائتمك دئييل، اؤيله كيم ياشام اؤزو كندى - كندينه اؤزگورلوك دئييل، محبس‏دن اؤزگور بير كورام(3)ياراتماق‏دا دئييل. ايش اونداديركى بيريسى ياشامى‏نين ثابت‏لشميش چوشغونلوق‏لارينى آكتيف ائده بيلسين - ثابت‏لشميش جوشغون‏لوقلار، بيرى‏نين نه‏تور محبس‏لى يا اؤزگور اولا بيله‏جه‏ييندن بيچديگى قاورام‏دير. ثابت‏لشميش جوشغون‏لوقلار، بيرى‏سينده علاقه‏لردن اؤزگور اولماق هابئله ماراق ياراتماق كيمى گئنئل‏ليك بير قاورام يارانماسى‏دير. بويسادا زامان حركتينى ياخلاماق قابلييتى و اونو موراليست(4)بير پروسه ايچينه داشينديرماق‏دير. باشقا سؤزده شخصه آييد ماراغين، عوموما آييد يا سونراسيز ايلاهى سئوگى ماراغينا آييد بير قاوراييش آخيمينا داشينديرماق‏دير.
تنهاليق: تنهاليق آنلامينى آچيقلاماق آغيردير، بو آيدين سؤزدور منجه، من بلكى گوجسوزلوك تنهاليق‏دير دئمك زوروندايام، بودور تنهاليقين كانكرت(5)آچيق‏لاماسى. بير چاغ‏لار گليركى سيز كانكرت اؤيرنمه او بيئكتيندن، كانكرت بير ايش تؤعيندن اوزولوب كندى‏نيزى تنها بولورسونوز، اؤرنه‏يين فرانسزدا، بير چاغ گلدى منيم اورايا ايلكين چاتديغيم گون‏لرده، منيم نئجه دئيه‏رسينيز اورادا تنها اولدوغوم گون‏لرده، منيم نه‏تكجه يؤنوندن بلكه فيكير ماتئريالى اولماديغى يؤنونده‏ن‏ده تنها اولدوغوم گون‏لرده و بونلارين هپى‏سى منى آچيق‏جا "لئوپاردى"نين تنهاليق ياناشى گؤسته‏رديگى رئاكسى يايا، تاى، رئاكسى‏يا، گؤسته‏رمه‏يه يؤنه‏لتدى. "لئوپاردى"نين تنهاليقا گؤسته‏رديگى رئاكسى‏ياسى؛ باشقا كورامسال رئاكسى‏يالاردان اوستون "لوكئوتيوس"ا، تاى گئرچك‏لشميش بؤيوك دونيالارين قابليتينى كشف ائتمك مادى دونيالارين گئرچك نيته‏ليكى و اورادا گئچه‏رلى بولونان وارليقين يوزومو و اونلارداكى يئنى و اولاغان دونيالار ياراتماقداكى قابليت. بودور "لئوپاردى" بدبين‏ليگينده‏كى ان اؤنملى شيئى: دونيالار ياراتماق، فرقلى دونيالار، بونلارين‏لا عين زاماندا فرقلى دونيالار ياراتماق، دورمادان هرنه‏يى اؤز يارارلى يئرينده اوتورتماق، هانسى نسنه گئنئل‏ليك‏دير؟ بشرى گئنئل‏ليك نه‏دير؟ سيزين "لئوپاردى"ده بولدوغونوز نسنه رئال‏دا اينسان اؤلوموندن سونرا گلن هومانيزم‏دير. رئالدا ده‏نه‏يله‏دييم(6)هرنه گوجسوزلوكدن ايله‏رى گلميش تنهاليق‏دير، اؤرنه‏يين "95" پالى‏تيكال چابالارى و اونون ياراتديغى حيران ائديجى تشيوثو، بيزده توپلومون داها بير دفعه‏ده يارانا بيله‏جه‏يينه، هابئله مطلق ديماكراتييانين دوزه‏مينى دوشونمه‏يه زمين ياراتدى؛ او، اويوملايان ساكيت‏لشديرمه چاباسى، بيزيم آناليزدن اولان آماجيميزين اكسيك‏ليينه اويغون گلن ساكيت‏لشديرمه. بيز "95" چابالارينى چؤزوم‏له‏مه‏لى هابئله دوشونمه‏لى‏ييك، اونلارى قاريشيق‏سيز آماجلارى ايلا دوشونمه‏لى‏ييك، يوخسا اونلارى پالى‏تيكال گئنيش‏لنديرمك‏ده تاماميلا يئته‏نه‏ك‏سيز قالاحاغيق. او منيم تنهاليق اولموشدور. او پالى‏تيكال داورانماقدا اولان گوجسوزلوك، هر زامان بيريسى بو بؤيوك حاديثه‏نى ده‏نه‏يلدى، بودور "پاريس كمونو"نون يئنى‏دن اورتايا چيخماسى - بو تاريخ‏سل اولاى هر اللى ايل، هر اوتوز ايلدن بير، بيزلره تاماميلا تمل‏لى اولان شيئى‏ى و اونون پالى‏تيكال تئورى‏لرينى يئنى‏دن آلغى‏لامايا ايمكان‏لار بخش ائدير. بو منيم سوسييولوژيكال )توپلوم‏سال( ايشى داوام وئرمك‏ده‏كى گوجسوزلويوم باخيشيندان ايله‏رى گلير، بيزيم بير چئشيد تنها قالماغا باشلاديغيميز و اونوده نه‏يله‏ديگيميز.

محبسي‌ سئچمك‌: "دلوزه‌" تئريمينده‌ بير يورويوش‌ چيزگي‌سي‌ واردیر.
بير واخت‌ لاروار آچيق‌ سئچيق‌ رئال‌ ليق‌ لارلا قارشي‌ لاشمادا اولاندا بيرآلان‌ كي‌ تام‌ صريح‌ اولماغا يورويور، سيز اوندا تام‌ باخيش‌ يؤن‌لريندن‌ بولابيله‌رسينير:پالي‌ نيكال‌، دويغوسال‌، ائتكي‌له‌ ييجي‌ باخيش‌ يؤنوئدن‌، سنود اورادا كورام‌ يابماِ ايچين‌ بير ايمكان‌وار اولدوغونو آنلایيرسینيز، پير ايمكان، بير گره‌ك‌ و باشقاسی يؤندن‌ بيلرله‌ تا بيلق‌، اؤرنه یین‌: محبس‌ دن‌، توپلانميش‌ زونالاريندان‌ و عين‌ قالان‌ ايكينجي‌، ده‌كانکرت‌ يوروتوجو قورو لوشدان‌ اولابيله‌ بيله‌ چه‌ ييني‌بليرته‌ن‌ كيه‌ي‌، اؤنملي‌ اولاني‌ نه‌دير بو چئشيد آتاليزلري‌ گونده‌ليك‌ ائديم‌ لريله‌ بير لشريرمك‌ ده‌، بيرقوروجو اورونورِ بولماِ ايچين‌ اونون‌ تام‌ ائلئمان‌لاريني‌ بيوليكده‌ توپلا شديرمادا.بيز لر هر بيسي‌ رئال‌ ليتي‌ اوره‌تن‌ بير ماكيتادير.
بيزلر هر بيرسي‌ اوره‌تن‌ ماكيتادير. بوگون‌ اوزون‌ سوره‌ دير داها بؤيوك‌ اؤندر يوقدور، مدت‌لردير بو ايسيسترليق‌دا خالقي‌ قورولوشا پاغيران‌ بؤيوك‌ اؤندر يوفدور،اوراداياينز گريلا وار، باشنا سؤزده‌ تكجه‌ بوتؤولوك‌ له‌ دونيادا، يوخسول‌ لوِ دنه‌ يبشي‌ نين‌ ميراث‌ چي‌ سي‌ اولان‌ ايستيثمارين‌ و طالع‌ سيز ليگين‌ يئني‌ فورمالاريني‌ اعلان ائدک و اؤزگورلوك‌ پروسه‌سي‌ چئوره‌لرينده‌ تشكيلات‌ لاشماني‌ بلكه‌ ده‌ يونلاردا شريك‌ ليك‌ ائتمه‌ني‌ اعمالات‌ ائدن‌ كيمسه‌ وار. "ماركس‌" و"لنين‌" ين‌ استايل‌ ين‌دا اؤندرليگين‌ بؤيوك‌ سه‌وي‌ یه‌ده اؤندر ليگين‌ نيته‌ ليگي‌ تاماميلا يوخ‌ اولما قدادير. بوگون هر بپري‌ ميزين‌ ده‌ نه‌ ميش‌ اولدوغوموز"سئچيك‌" وار ليق‌ بيليم‌لي‌ ياپي‌چي‌ بير تيكيشين‌ بسيط‌ اولدوغو بلير ياشام‌دا هر كيمسه‌ نين‌ تورلو و سرت‌ ليك‌ لرله‌ ده‌ نه‌ سوره‌ لر وار، بوناياناشي‌، رئال‌ تنماليق‌ايمماننت‌ وئرگي‌سي‌ سونوچوندان‌ ـ كندي‌ قابوغا گؤمولمك‌ ـ ايله‌ ري‌ گلميش‌ تنهاليق‌ دير، رئال‌ ليقين‌ هر آتوموندان‌ گئجه‌ بيلن‌ كانكرت‌ آناليز و رئالين‌ بو اتوموبيچيمينده‌ ايلگي‌ لييه‌، قورپار يلماغا، آنتاقونيزمه‌ و پونلارين‌ لا ايلگي‌ ده‌ يولونان‌ كونولارا گيتريب‌ چيخا را بيله‌جه‌ك‌، بويولدان‌ سا پروسه‌ني‌ ايله‌ر لتمه‌يه‌درغرولدا بيله‌جك‌ بير "توپلوم‌" ياراتماِ دير. بو با نيش‌ دان‌ من‌ اينانيرام‌ پست‌ مدرنيته‌ ده‌ كي‌ گئرچك‌ لشميش‌ يا گئوچك‌ لشمه‌ ميش‌ اولان‌ ايشين‌ (materia11abor _ immateria1 1 abor) چئوره‌ سي‌ عين‌ درجه‌ ده‌ بيربيرينه‌ قارشيت‌ ليغا شونو جلانا قدير.
اؤندر ليگين‌ ليگي‌ (فيگو رو نو‌)يعني‌ انتئللئكتوئل‌، اونوت‌ تاماميلا رئاليزه‌ اولدوغونداداها رولو يوخدور و بونه‌ده‌ نه‌ گؤره‌ ديركي‌ ميليتانليق‌ تمل‌لي‌اولماغا يؤنه‌ لير باشقاسؤزده‌، بيزيم‌، حاضيركي‌ عصرين‌ اول‌ لرينده‌ بيرله‌ شيك‌ اؤلكه‌ لرين‌ ايچره‌ (i w w) يا اويه‌ اولانلارا بئزه‌رلي‌ خالقا احتيياجيميز وار.
يا يوان‌ با تي‌ نين‌ ياشا ياشيني‌ ريل‌ لرين‌ اوسته‌ ملي‌ ائده‌نلر، هر دوراِ دا بير اوداِ، بير موباريزه‌ اوداغي‌ ياراتماغا دايير دايانانلار كيمي‌ خالقا احتيياجيميزواردير.
موباريزه‌لريق‌آرا ايلگي‌لر، اؤزله‌ مه‌ لر، اوتو كونوتو (مؤقعي‌) آرالاريندان‌ كئچن‌ سقولر، آيري‌ سؤزده‌ بيز كوتسال‌ "آسيس‌" لي‌ نواينسيس‌" بنزه‌ر اولماغي‌سؤيريك‌ يعني‌ گئوچك‌ دت‌ يوخسول‌. يوخسول‌، يعني‌ يالنيز او سطح‌ ده‌ تنماليفي‌ يئتي‌ دن‌ بولماغادايير،بوگوبكو سؤمورگه‌چي‌ ـ ليگين‌ ايله‌ اويغون‌ لاشديرمايادايير، اليميزده‌ اولان‌ رئال‌ اؤرنك‌ بو "ياشام‌ پولي‌ تيكال‌،تيپيك‌ خاليقين‌ ايچرده‌ ايلگي‌لي‌ اولاراِ اونلارا ايش‌ سايئله‌ يا شام‌ باغيشلايير و بونا گؤرده‌، او، تانيش‌ليق‌لي‌ فاكت‌ لارلا، اؤرگوت‌ سل‌، توبلوم‌ سال‌ و پالي‌ تيكال‌ دويغوله‌ و ائتكي‌لي‌ ناكت‌ لارلا دولودور. (آردي‌ وار)
1- فارسجا: (مجازاً) ساخت‌ شكن‌
2- تئوريسين‌
3- فارسجا: نظريه‌ فلسفي‌
4- فارسجا: معلم‌ اخلاِ
5- فارسجا: دقيق‌، مشخص‌
6- فارسجا: آنچه‌ كه‌ تجربه‌ كرده‌ام‌
7-فارسجا: منطقه‌، ناحيه‌، حوزه‌‌ !

(2)گله جه يه دونمك!

چاليشماِق

(يازار: توني‌ نئگري‌ ـ Toni Negri ـ چئويریجی(اینگیلیزجه دن)‌: نيگين‌ نواده‌رضي‌ ـ امكداش‌: نادير ازهري‌)

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

(ايضاح‌: بو چاليشما چاغداش‌ پالي‌تيكال‌ فلسفه‌لريندن‌
بيري‌سيني‌)
(يئني‌ سول‌ گؤروش‌ چولوك‌ چئوره‌لرينده‌ يازيلميش‌ "توني‌ نئگري‌"نين‌ مقاله‌سيني‌) احتيوا ائدير. بورادا قيد ائتمه‌لي‌كي‌ بو مقاله‌ ايتاليان‌ ديلیندن‌ "مايكل‌ هارت‌" توسطو ايله‌ چئوريليب‌،اينديسه‌ ايلكين‌ اولاراِق اينگيليزجه‌دن‌ تورك‌ ديلينه‌ چئوريلمك‌ده‌دير. توني‌ نئگري‌ ماركسيزم‌ فلسفه‌ مكتبينده‌ "دوزه‌م‌ پوزوجو"(1)بير وارساييمجي‌دير(2)، توركجه‌ميزده‌ بووارساييمجي‌نين‌ باخيش‌لاريلا آرتيق‌ تانيش‌ اولماِق ايسته‌ينلر وئريلن‌ قايناغا دؤنه‌ بيلرلر: " "داشدان‌ داشا" سيرا مقاله‌لريندن‌ "كلاسيك‌ماركسيزم‌" بؤلومو ـ آختاريش‌: نيگين‌ نواده‌رضي‌ ـ نادير ازهري‌
اينترنت‌ قايناغي‌: www.Toni Negri.com

4ـ work "چاليشماِق
هامي‌لارين‌ چاليشماغي‌ نده‌نينه‌ چوخ‌ سايي‌دا چاليشماقلار وار. هامي‌لار توپلومون‌ قورلوشونا عايد مال‌ وارليق‌لاري‌ (ثروت‌) سونماقداديرلار. بودا ـ هر شخصين‌ ـ باغلي‌ليقدا هابئله‌آخيم‌دا اولدوغوندان‌ بيرده‌ هر شخصين‌ چاليشماقداكي‌ قابليتيندن‌ ايله‌ري‌ گله‌ بيلير. "كريستين‌ ماراززي‌" دئميشكن‌ بو، چاليشماقدان‌ بير "ياشام‌ پالي‌تيكال‌" بيريكمه‌ هائبله‌ "انفلاسيیا" يي‌(تورم‌ كنترولو) كنترل‌ ائتمه‌ده‌ تمل‌ بير أوزه‌ل‌ليك‌دير، باشقا سؤزده‌ ايش‌ بيرليگين‌ (امكداش‌ليق‌) كندي‌ باشينا تؤره‌تديكي‌ خرجلري‌ هائبله‌ ايش‌ بيرليگين‌ ايسته‌ك‌لري‌نين‌ توپلوم‌سال‌"سيتواسييا"سي‌نين‌ (كونوم‌، وضعيت‌) خرجلري‌نين‌ تامي‌ني‌ اكسيلتمك‌دير. كاپيتاليزمين‌ ايچره‌ اولان‌ بو گئچيد، "مدرنيته‌"دن‌ "پست‌مدرنيته‌"يه‌ دوغرولدولموش‌ بير گئچيد اولموشدور،"فورديزم‌"دن‌ "پست ‌فورديزم‌"ه‌ده‌. مال‌ وارليقي‌ اوئرتيمينده‌ تمللي‌ ماده‌ (مينرال‌ ماده‌) كيمي‌‌ تانينميش‌ اولان‌ ايشي‌ احتيوا ائتميش‌ بير پالي‌تيكال‌ گئچيد. پالي‌تيكال‌ گوجوندن‌ سويونموش‌ايش‌. ايشين‌ پالي‌تيكال‌ گوجو گئرچك‌ده‌، فابريكادا، ايشچي‌لر بيرليك‌لرينده‌ و پالي‌تيكال‌ قورولوشلارين‌ بير يئره‌ ييغيشميشيندان‌ عيبارت‌دير. بو قورولوشلارين‌ ييخيلماسي‌، ديش‌اوزدن‌(4)قارماقاريشيق‌ گؤسته‌رن‌ كوتله‌وي‌ خالقي‌ وجودا گتيرميشدير: پرولتاریاجا سينا توپلوم‌سال‌ يئر قيطعه‌لرينده‌ چاليشانلارا تاي‌، داواملي‌ اشتراك‌ و ايش‌ بيرليك‌لري‌ يؤنوندن‌ مال‌وارليغي‌ني‌ اوره‌تن‌ قاريشقالارا تاي‌ پرولتارياني‌.
گئرچك‌دن‌، بيز اشيايا آشاغي‌ یؤندن‌ باخارساِق ايه‌ر؛ بيزيم‌ حاياتيميزين‌ گليشدييي‌ يئر، قاريشقالارين‌ دونياسيندان‌، بيز بو يئني‌ ايشچي‌لرين‌ اؤنجه‌دن‌ الده‌ ائتديك‌لري‌ اورون‌(5)لرين‌حيرتلنديريجي‌ قابليتيني‌ تانييب‌، قبول‌ ائده‌ريك‌. بيزيم‌ اونا راست‌لاشديغميز نه‌قدر حيرت‌لنديريجي‌ پارادوكس‌. ايشله‌مه‌ك‌ هله‌ده‌ اوغراشي‌(6)سانيلير. يعني‌ او بير طور دگيشكن‌كاپيتال‌دير، كاپيتال‌ "خيدمتينه‌ آلينميش‌" ايش‌ كيمي‌. اونو در حال‌ كاپيتالا ربط‌ وئره‌بيليب‌ و كاپيتالي‌ قاليجي‌ ائده‌بيله‌ن‌ طرزيله‌ كاپيتال‌ خيدمتينه‌ آلينميش‌ ايش‌. بوگون‌ ائسكي‌ ماركسيزمه‌آييد بو ايليشگي‌ (رابطه‌) چاتلاميش‌دير، دئملي‌ بو ايليشگي‌ ماركسيزمه‌ آييد اولمادان‌ اؤنجه‌ كلاسيك‌ پالي‌تيكال‌ اكونومي‌ ساريندان‌ مؤحكم‌ ائديلميشدي‌. بوگون‌ ايشچي‌لرين‌ ايشله‌مك‌آراجينا اصلاً احتياجي‌ يوخدور. يعني‌ فيكس‌ اولونموش‌ كاپيتال‌ (قاليجي‌ كاپيتال‌) كاپيتالي‌ تجهيز ائتمك‌دير. قاليجي‌ كاپيتال‌ بو، دورما يئرينده‌، (مرحله‌) هر شخصين‌ كندي‌ بئينينده‌داشيديغي‌ آراجدير، بي‌ اولا، قادين‌ اولا. بوگون‌ اوره‌تن‌ حاياتدا بو دور مطلق‌ تمل‌ و گره‌كن‌ يئني‌ "ائلئمان‌"(7)تاماميلا بير گره‌كلي‌ "فنومن‌"(8)نيه‌كي‌ كاپيتال‌، اؤز گليشيمي‌ هابئله‌ اؤز ايچري‌قاريشيق‌ليقي‌ايله‌، بيرده‌ نئورئاليزم‌ توسطوايله‌ باشلاميش‌ دئوريم‌ هابئله‌ "وئلفئرين‌"(9) ييخيلماسي‌، سونو چوندا، ايشله‌مه‌گين‌ گوجونو "اودموش‌"دور. آمما كاپيتال‌ اونو نه‌تور اودموش‌؟قورولوش‌جا اؤرتولو، بير بيرينه‌ قارشيت‌ هابئله‌ اويوم‌ سوز بير "سيتواسييا"نين‌ (كونوم‌. وضعيت‌) ايچره‌ ايشله‌مه‌ك‌ اوغراشي‌ دئييل‌. اوغراشي‌دا سيغمايان‌، رسمي‌ اولمايان‌ هابئله‌ ماساآلتي‌ ايشله‌مه‌يين‌ اوره‌تديگي‌ مال‌ وارليغي‌، رسمي‌ اولموش‌ اوغراشي‌نين‌ اوره‌تديگيندن‌ آرتيق‌دير. ايشله‌مه‌ك‌ گوجونون‌ دؤنوكلوك‌(10)هابئله‌ دگيشیم‌(11)قابليتي‌ بير اصل‌دير كي‌ نه‌تكجه‌ كاپيتالا بلكي‌ "وئلفئر"چي‌لرين‌(ایی و ساغلام یاشاماغا عایید چالیشانلار) يادا يئني‌پلان‌ چئوره‌سينده‌ اوزلاشماقلارين‌(12)(موافق‌ اولماقلارين‌) يوخ‌ اولماقلاري‌نا تخمينن‌ ياريم‌ عصره‌ آييد وضع‌ اولونموش‌ پالي‌تيك‌لره‌(سياست‌لره‌) يوكله‌ تيلمه‌يير. بوگون‌ كندي‌ميزي‌ اؤزه‌ت‌ بير "سيتواسييا"نين‌لا اوز به‌ اوز گؤرمك‌ده‌ييك‌: ايشله‌مك‌، "ايشدن‌ چيخاريلميش‌دير." كسين‌ اولاراِق، كاپيتال‌ فاتح‌ چيخميشدير وظن‌ ائديلن‌ هر هانسي‌ پالي‌تيكال‌ قورولوشلارين‌ و بو ايشين‌ پالي‌تيكال‌ "گوج‌"ونه‌ اؤنجول‌لوك‌ ياپميشدير. حاضردا بو گئرچك‌دن‌ ديشاري‌دا، "آپتي‌ميزم‌" (خوش‌بين‌ليك‌)دن‌ قبراِق، بيرلحظه‌ آرايارساِق، بيز، بيزيم‌ تانيديق‌ اولدوغوموز ايشله‌مه‌ك‌ گوجو، ايش‌چي‌ صينيفي‌ني‌ هابئله‌ فابريكا كوراليني‌ (فابريكا ياساسيني‌) رد ائتمك‌ آماجيله‌ چابالامادادير دئمك‌؛ زوروندابولوناجاغيق‌. داها بير كره‌ده‌ كندي‌لريميزي‌ بير پالي‌تيكال‌ گئچيدي‌ ده‌گرلنديرمك‌ زوروندا اوز به‌ اوز گؤروروك‌؛ بو گئچيد فرانسزدا، اورانين‌ ائسكي‌ رژيميندن‌ "فرانسز دئوريمي‌"گئچيدينه‌ قدركي‌ گئچيددن‌، تاريخسل‌ يؤندن‌ آرتيق‌ اؤنم‌ داشيماقدادير. گئرچك‌دن‌ دئيه‌ بيله‌ريك‌ بيز یيرمينجي‌ يوزييلين‌ ايكينجي‌ ياري‌سيندا، ايشله‌مك‌ اوز گوجوندن‌ چيخاريلميش‌(قورتارميش‌) اولدوغونو احتيوا ائدن‌ بير گئچيدي‌ دنه‌يله‌ميشيك‌. بير گئچيدكي‌، فابريكا كوراليندان‌ قورتولموش‌ اولا بيله‌جي‌يي‌، "انتئلئكتوئل‌"(13) هابئله‌ گئرچك‌لشمه‌ميش‌(مادي‌لشمه‌ميش‌) اولا بيله‌جه‌يي‌ قابلييتيندن‌ قورتارميشدير. بودا چاغداش‌ كاپيتاليست‌ توپلومونون‌، راديكال‌ دئوريمي‌ني‌، تمللي‌ اولماغيني‌ هابئله‌ ائورنسل‌لشمه‌يي‌نين‌(14)اولاغان‌لاريني‌(احتيمال‌لاريني‌) گؤسته‌رمك‌ده‌دير. بو باخيش‌دان‌، كاپيتاليست‌ بير پارازيته‌ (انگل‌، آسالاك‌) چئوريلميش‌دير، كلاسيك‌ ماركسيست‌ تئريمينده‌ اولان‌ پارازيت‌ يوخ‌ بير مالي‌ كاپيتاليست‌؛آچيق‌ دئييشده‌، چاليشماِق پروسه‌لري‌ اؤزلوگونه‌ (ماهيت‌) قاريشا بيله‌جه‌يينه‌ (مداخله‌ ائتمك‌) اصلا گوجو اولمايان‌ بير پارازيت‌.
اتك‌يازي‌لاري‌:
1) فارسجا: (مجازاً) ساخت‌شكن‌ 2) تئوريسين‌ 3) "نئگري‌" مقاله‌سينده‌ work سؤزوندن‌ ذهني‌ بير قاورام‌ (مفهوم‌) الده‌ ائديله‌ بيلير، آنجاِ labour سؤزوندن‌ بير چاپا، حركت‌ و بيرايشه‌ داخيل‌ اولماِ قصد ائديله‌ بيلير. 4) فارسجا: از جنبه‌ي‌ صوري‌ 5) استحصال‌ اولونموش‌ بير نسته‌، فارسجا: محصول‌
6) فارسجا: حرفه‌، شغل‌ 7) فارسجا: عنصر 8) فارسجا: پديده‌
9) فارسجا: نظام‌ به‌زيستي‌ همگاني‌ "welfare state"
10) فارسجا: انعطاف‌پذيري‌ 11) فارسجا: تغيير 12) فارسجا: موافقت‌ كردن‌ 13) فارسجا: (در اينجا) عقلاني‌ شده‌
14) فارسجا: جهاني‌ شدن‌

(3)گله جه یه دونمک!

یازار:تونی نئگری

چئویریجی(اینگیلیزجه دن):نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده
ايضاح‌: بو چاليشما چاغداش‌ پالي‌تيكال
‌
فلسفه‌لريندن‌ بيري‌سيني
يئني‌ سول‌ گؤروش‌ چولوك‌ چئوره‌لرينده‌ يازيلميش‌ "توني‌ نئگري‌"نين‌ مقاله‌سيني‌) احتيوا ائدير. بورادا قيد ائتمه‌لي‌كي‌ بو مقاله‌ ايتاليان‌ ديلیندن‌ "مايكل‌هارت‌" توسطو‌ ايله‌ چئوريليب‌، اينديسه‌ ايلكين‌ اولاراِق اينگيليزجه‌دن‌ تورك‌ ديلينه‌ چئوريلمك‌ده‌دير. توني‌ نئگري‌ ماركسيزم‌ فلسفه‌ مكتبينده‌ "دوزه‌م‌پوزوجو"(1)بير وارساييمجي‌دير(2)، توركجه‌ميزده‌ بو وارساييمجي‌نين‌ باخيش‌لاريلا آرتيق‌ تانيش‌ اولماِق ايسته‌ينلر وئريلن‌ قايناغا دؤنه‌ بيلرلر: " "داشدان‌ داشا" سيرا مقاله‌لريندن‌ "كلاسيك‌ ماركسيزم‌" بؤلوموآختاریش:نیگین نواده رضی نادیر ازهری.
اينترنت‌ قايناغي‌: www.Toni Negri.com

5- بئيين‌ ماكيناسي‌: "Brain Machine"
كسين‌ اولاراِق، بيز دئيه‌نده‌كي‌ چاليشما ادواتي‌، بير ادوات‌ديركي‌ ايش‌چي‌لر اونو كاپيتال‌دان‌ آييرميش‌، اونو اؤز ياشام‌لاري‌ايله‌ ياناشي‌ اؤزلري‌ايله‌ داشيميش‌هابئله‌ بئيين‌لرينده‌ اونا فورم‌ باغيش‌لاميشلار (اونو حاياتا كئچيرميش‌لر، اونو تجسم‌ ائتديرميش‌لر)، يا دئيه‌نده‌كي‌، چاليشانين‌ (بورادا چاليشما ايفاده‌سيندن‌منظور "ايش‌ آنلامي‌"دير، چئويرمن‌) رد ائديلمه‌سي‌ نه‌ده‌ني‌، فابريكا ديسيپلين‌لي‌ رژيمي‌ني‌ اؤزونه‌ جذب‌ ائتميشدير، بو، تمل‌لي‌ داها گره‌كلي‌ و اؤنملي‌ بيرايدعادير. باشقا سؤزده‌ ايش‌ و ايش‌ ادواتي‌ بئيين‌ده‌ تجسم‌ ائديله‌رسه‌، سونرا ايش‌ ادواتي‌ اولان‌ بئيين‌، ثروتي‌ استحصال‌ ائتمه‌يه‌ دوغرو، داها يوكسك‌استحصال‌چي‌ليق‌ قابليت‌لي‌ بير شيئي‌ اولاجاقدير. بونونلا عين‌ زاماندا اينسانلارين‌ تامي‌ندا بئيين‌ اينساندان‌ بير حيسسه‌دير. ادوات‌ يالنيز بئيين‌ده‌ يوخ‌ بلكه‌"دويولو أرگانلار"ين‌ "organs of sensation" تامي‌ندا، بلكه‌ "دوغال‌ اَسن‌ليك‌لر"ده‌ "animal spirits" تجسم‌ ائديليركي‌، بودا اينسان‌ ياشامي‌نين‌ ديرچه‌لمه‌سينه ‌نه ده‌ن‌ اولموشدور. بئله‌ليكله‌ ايش‌، تجسم‌ ائديلميش‌ بير ادوات‌لا ياراديلير. بو تجسم‌ ائتديرمه‌ ادواتين‌ منيمسه‌نيلمه‌سي‌ اوجوندان‌ ياشامي‌ دؤرره‌له‌ميش‌دير(حاسارلاميشدير). ياشام‌ نه‌دير؟
چاليشماِق زوروندا قالماِق. آنجاِق ياشامي‌ چاليشماِق حئسابلاماِق، ياشام‌دا چاليشماِق زوروندا قالماِق، نه‌دن‌ عيبارت‌دير گئرچك‌دن‌؟ ياشام‌داكي‌ ايلگي‌قورماِق عونسورلريندن‌. تك باشينا (سویوت‌ دوروم‌لو) ياشام‌ اصلا استحصال‌چي‌ اولماز. سويوت‌لاشميش‌ ياشام‌ يالنيز باشكا اينسانلار و باشكا تجسم‌ائتديريلميش‌ ادواتلا علاقه‌ده‌ (commonicates) اولماقلاري‌ هابئله‌ بو علاقه‌ چئوره‌سي‌نين‌ گئنيش‌لنمه‌سي‌ اوجوندان‌ديركي‌ استحصال‌چي‌ اولا بيلير. سونرا، بودوغرو چيخارسا
ايه‌ر، ايش‌ بيرليگين‌ و استحصال‌چي‌ فيكير استحصال‌ينين‌ اساس‌ فورماسي‌ اولان‌ "ديل‌" (دانيشماِ گوجو) (language) بو پراسه‌ايله‌ ياناشي‌ تمل‌له‌شه‌بيله‌جه‌ك‌.
ديل‌، بئيين‌له‌ اوخشارلي‌، اينسانلا بيرله‌شه‌ بيلير. اينسان‌ ايسه‌ كنديني‌ آچيق‌لامايير يالنيز "عاغيل‌ يادا ساختا عاغيل‌"لا (rational or pseudo rational) ايلگي‌ده‌اولموش‌ فورم‌لار و ايماژلارايله‌. او (اينسان‌) هابئله‌ گوجون‌ توسطو‌ايله‌ (ياشام‌ گوجو) بيزيم‌ اونو "ائتكي‌له‌ييجي‌" آدلانديرديغميز اولان‌ گوجون‌ توسطوايله‌ كنديني‌آچيق‌لايير. بو اوزدن‌ ياشام‌، اينسانين‌ ادواتين‌ ايچره‌ جسم‌له‌نمه‌سي‌نين‌ بير ايفاده‌سي‌ حئسابلانير.
ايشين‌ بو گونكو سؤيله‌نميش‌ آنلامي‌ بودور: بير شيئي‌كي‌ ساده‌ يول‌ايله‌ مال‌وارليغي‌ (ثروت‌) حاسيلي‌ دئييل‌،
بلكه‌ يوكسك‌ اولاراِق ديلين‌ حاسيلي‌ديركي‌ ثروتي‌ استحصال‌ ائديب‌، اونو يوزوم‌لاييب‌، اوندان‌ فايدالانا
بيلير.
بونلار عين‌ درجه‌ده‌ عاغيلا ايلگي‌لي‌، هابئله‌ ائتكي‌لي‌ديرلر و بونلارين‌ تامي‌ كونولاردا مؤوجود اولان‌ فرقلي‌ليگين‌ نظر مركزيندن‌ أولچويه‌ گلمز سويه‌ده‌ أونم‌داشييان‌دير. بيز بيركره‌ایشچی سينيفيندن‌ سربست‌ اولاندا، (اوندان‌ سويوناندا)، ايشچي‌ سينيفي‌ نه‌ دئمك‌دير؟ استحصال‌چي‌ ايشين‌ يالنيز تمثيل‌چي‌سي‌ و وارليق‌آوانتاژي‌ (اوستون‌لوگو) بيزيم‌ اونو (ايشچي‌ سينيفيني‌) تورلو كونولاردا آراشديرديغيميز، او جومله‌دن‌ تجسم‌ ائديلميش‌ ادوات‌ و ديل‌چي‌ليك‌ فورم‌لاريندا، بونظر مركزيندن‌ يئنه‌ده‌ دئيه‌ بيليريك‌كي‌ "گره‌كي‌ميش‌ گوجلرين‌" (vital powers) استحصال‌چي‌سي‌ بو پراسه‌نين‌ بير حيسسه‌سي‌دير و اونون ایچین‌ تمل‌لي‌دير.أورنه‌يين‌ فيكير ائدين‌: ايش‌ گوجونون‌ گئچيردييي‌ تام‌ دؤوره‌لريني‌، دوغوم‌دان‌ علم‌ أويرنمه‌يه‌ قدر، اورادان‌ سربست‌ اولماِق چاغينا قدر، بونلارين‌ تامي‌استحصال‌دان‌ بير حيسسه‌دير. "كمونيزم‌"ه‌ دوغرو گئدن‌ يولدا، بيز بير خارقه‌لي‌ اولاسي‌ليق‌لا اوز به‌ اوزوِق، اونسوز كي‌ ـ الده‌ ـ كاپيتاليزم‌ كاته‌ قورياسي‌ني‌، عاغيلااويغون‌لاشديريجي‌، سرعت‌لنديريجي‌، يادا مدرن‌ و يا مدرن‌ اوستون‌لنديريجي‌ مدليميز اولسون‌. بورادا بيزيم‌ موناسيب‌ بير دوروم‌ اليميزده‌ وار: آچيق‌لاماِق،استحصالين‌ و بؤيله‌ليكله‌ اينسان‌ ياشامي‌نين‌ تشكيلات‌لانديرماغي‌ني‌، هابئله‌ گوجلرين‌، ادواتي‌ استحصال‌ ائده‌ بيله‌ن‌ ثروتين‌ آچيق‌لاماسي‌: ديل‌لر هابئله‌ائتكي‌لنديرمك‌لر.

اتك‌يازي‌لاري‌:
1) فارسجا: (مجازاً) ساخت‌شكني‌
2) تئوريسين‌

(4)گله‌جه‌يه‌ دؤنمك‌!

یازار:تونی نئگری

چئویریجی(اینگیلیزجه دن):نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

(ايضاح‌: بو چاليشما چاغداش‌ پالي‌تيكال‌ فلسفه‌لريندن‌ بيري‌سيني‌ يئني‌
سول‌ گؤروش‌ چولوك‌ چئوره‌لرينده‌ يازيلميش‌ "توني‌ نئگري‌"نين‌ مقاله‌سيني‌) احتيوا ائدير. بورادا قيد ائتمه‌لي‌كي‌ بو مقاله‌ ايتاليان‌ ديلیندن‌ "مايكل‌ هارت‌"توسطو‌ ايله‌ چئوريليب‌، اينديسه‌ ايلكين‌ اولاراِق اينگيليزجه‌دن‌ تورك‌ ديلينه‌ چئوريلمك‌ده‌دير. توني‌ نئگري‌ ماركسيزم‌ فلسفه‌ مكتبينده‌ "دوزه‌م‌پوزوجو"(1)بير وارساييمجي‌دير(2)، توركجه‌ميزده‌ بو وارساييمجي‌نين‌ باخيش‌لاريلا آرتيق‌ تانيش‌ اولماِق ايسته‌ينلر وئريلن‌ قايناغا دؤنه‌ بيلرلر: "آواي‌اردبيل‌" "داشدان‌ داشا" سيرا مقاله‌لريندن‌ "كلاسيك‌ ماركسيزم‌" بؤلوموآختاریش:نیگین نواده رضی نادیر ازهری.
اينترنت‌ قايناغي‌: www.Toni Negri.com

7) "چوخاليش‌" (چوخلو، كلي‌ ميقدار) "multitude"
بورادا نئچه‌ تاريخسل‌ ايضاحلار لازيم‌لي‌ گؤرونور. "چوخاليش‌" تئريمي‌ بيراينكار اولونموش‌ و اهانت‌ ائديجي‌ تئريم‌ ديرو كلاسيم‌ پالي‌تيكال‌ بيلگي‌لر ايسه‌ اونودؤنمه‌ يئرينه‌ (موراجيعت‌ نوقطه‌ سينه‌) بنزه‌تميش‌لر. "چوخاليش‌"بير توپلوم‌ دا ياشاميش‌ و اوستونلوك‌ قازانماسي‌ گره‌ك‌ لي‌ اولموش‌، خالق‌ دان‌ بير كوتله‌ دير(گروپ‌ دور). "چوخاليش‌" هوبز "Hobbes" دئييمينده‌ دوروست‌ بؤيله‌ معنا ائديلير. تام‌ گلنه‌ك‌سل‌ (كلاسيكال‌) مدرن‌، پست‌ مدرن‌ پالي‌ تيكال‌ بيليم‌لرين‌ ايچره‌"چوخاليش‌" تئريمي‌ آلچاِق و اكسيك‌ و ساير بوکيمي‌ سؤزلره‌ ايشارت‌ دير. پالي‌ تيكال‌ "چوخاليش‌" احكم‌ سوره‌ جكلي‌ بير كيمسه‌ كيمي‌ قارشي‌ لاشير. بونلارين‌تامي‌ كاپيتاليزم‌ اُولوشوموندان‌ (وجوده‌ گلمه‌سيندن‌) أونجه‌ مدرن‌ عصرينده‌ باش‌ وئرير. كاپيتاليزمين‌ اشياني‌ دئيشديرمه‌يي‌، آيدين‌دير، نه‌دني‌ بوكي‌، كاپيتاليزم‌"چوخاليشي‌" توپلوم‌سال‌ سينيف‌لره‌ داشينديرير. باشكا سؤزده‌، "چوخاليش‌"ين‌ توپلوم‌سال‌ سينيف‌لره‌ بؤلونمه‌سي‌، بير سيرا اؤلچه‌ك‌لري‌ (معيارلاري‌) معين‌ائدير: مال‌ وارليغي‌ داغينيمي‌ نين‌ معياري‌، بو سينيف‌لرين‌، امه‌يين‌ چوخ‌ تناسب‌لي‌ و دقت‌لي‌ بير بؤبوشدورولمه‌ سينه‌ اويغون‌ و اونا تابع‌ اولدوقلاري‌ معياري‌،بوگون‌ مدرنيته‌ دن‌ پست‌ مدرنيته‌ يه‌ دوغرو، مال‌ وارليغي‌ نين‌ گئري‌ قايئتماسي‌ پروبلئمي‌. او توپلوم‌ سال‌ سينيف‌لر بير حده‌ قدر نئچه‌ حيسسه‌لره‌ بؤلونورلر و بئله‌ليكله‌ بير توپلوم‌ سال‌ سينيفين‌ مركز ائديلميش‌ (متمركز) تشكيلات‌ لانديرماِق ايمكاني‌ اورتادان‌ قالخير. بونه‌دنه‌ بيز أوزوموزو يئني‌دن‌ فردلرين‌ بير توپلوسوايله‌اوز ـ اوزه‌ گؤروروك‌. بو "چوخاليش‌" آنجاِق تاماميلا فرقلي‌ بير نسنه‌ اولموش‌دور. بو بيزيم‌ أونجه‌ده‌ گؤرودويوموزه‌ تاي‌، انتئلئكتوئل‌ (آيدين‌) توپلوكيمي‌گروپ‌لاشماقدا اولان‌ بير "چوخاليش‌" اولموشدور. بو اصلا آلچاِق و اكسيك‌ آدلانديريلماياجاِق بير "چوخاليش‌" دير. بوزنگين‌ "چوخاليش‌"دير.
بو يسامني‌ "اسپينوزا" نين‌ بو تئريم‌ دن‌ (چوخاليش‌ دان‌ ـ چئويرمن‌) نئجه‌ كوللانديغي‌ني‌ دوشونمك‌ زورندا بوراخير، نيه‌كي‌ اسپينوزا، غيرعادي‌ليگين‌ أوزونه‌أوزه‌ل‌ پرسپكتيويندن‌ تئوريزه‌ ائده‌ بيلدي‌ گي‌ (او گئنيش‌، "بردائل‌" ين‌ اونو دونيانين‌ مركزي‌ آدلانديرديغي‌، هابئله‌ 17 نجي‌ يوزيليين‌ اول‌ ايللرينده‌ اوخو آلماِق اورادا گره‌ك‌ سي‌ ميش‌ اولدوقو يئر، گئنيش‌ "هوللاند" يا جمهورلو غودور. توپلانمانين‌ دوزه‌ني‌ اوندا داها مؤحكم‌ اولموش‌ بير مركز. أونجه‌ ده‌ وجود تاپميش‌ مال‌وارليغيندان‌ بير فورما، مال‌ وارليغيندان‌ داهادا دب‌ دوشموش‌ بير فورما. اوراداكي‌ اويه‌لري‌ (عضولري‌) أونجه‌دن‌ زنگين‌ ايميش‌لر و اسپينوزا بؤيله‌ دوشوندوكيم‌،او دموكراسي‌، بو زنگين‌ "چوخاليشين‌"ين‌ ياراديجي‌ فعاليتي‌نين‌ ان‌ گئنيش‌ معناسي‌نين‌ بياني‌ اولموشدور. اسپينوزا، دمكراسي‌ني‌، بو زنگين‌ "چوخاليش‌"ياراديجي‌ چاليشقانليقينين‌ ان‌ ائتكي‌لي‌ و ان‌ گئنيش‌ معناسيندا ايفاده‌ اولدوغونو دوشوندو. بو نده نه‌ من‌ اينانيرام‌ اسپينوزانين‌ بو تئريم‌دن‌ كوللانديغي‌(4) آنلام‌،(بوآنلام‌ أونجه‌ده‌ "چوخاليش‌"ين‌ نگاتيو آنلاميني‌ دئويرميش‌دير) (لغو ائتميش‌ دير) "هگل‌"ين‌ اونو، "دوغال‌ حيوانليق‌" آدلانديرديغي‌ايله‌ اوخشارلي‌دير،"چوخاليش‌" بو آنلام‌دا أوز هئژمونياسيني‌ قورمالي‌ و دوزن‌لتمه‌لي‌دير. بو زنگين‌ "چوخاليش‌"ي‌ اسپينوزا مدرنيته‌دن‌ رئال‌ليقدا عكس‌ دوشونمه‌ سانيب‌ و بو زنگين‌"چوخاليش‌" "ماكيا‌وللي‌"دن‌ "ماركس‌"ا قده‌ر چاتان‌ بير دوشونمه‌ طرزي‌ديركي‌ اسپينوزا اونو آز چوخ‌ مركز دئيه‌، فورمالا شدير ديغي‌ "تمل‌ مركز"، زيروه‌نوقطه‌سي‌، دئييشمه‌ نوقطه‌سي‌، ابهاملي‌ (دوزه‌ن‌سيز)، آنجاِق مؤحكم‌ سانيب‌دير. "چوخاليش‌"دان‌ اولان‌ بوآنلام‌، بيزيم‌ أونجه‌دن‌ اونا استناد أئتديگيميز آنلام‌دير.بوگون‌ "تبعه‌"لرين‌ چوخاليشي‌ تاپيلماقدادير. "تبعه‌" دئمك‌ آنجاِق يئته‌رلي‌ دئييل‌ نيه‌كي‌ "تبعه‌"لر سؤزو ساده‌جه‌ رسمي‌ و حقوقي‌ تئريم‌لرله‌ بونو (تبعه‌ليگي‌)تعريف‌ ائتمك‌دير. بو تعريفه‌ اساسن‌ او شخص‌لر رسمي‌ اولاراِق سربست‌ديرلر. سيز، "بوگون‌ انتئلئكتوئل‌ ايش‌ چي‌ لردن‌ بير چوخاليش‌ تاپيلير دئيه‌ بيله‌رسينيز،حاتتا دئديينيز يئته‌رلي‌ اولماسادا. سيز بلكه‌ بؤيله‌ سؤيله‌ ملي‌ سينيز: توپلومو دوزه‌ن‌ له‌ يه ن‌ موضوعلاردا ملكه‌ اولونموش‌ و مجسم‌ اولونموش‌ اوره‌تيم‌ (توليد)ادواتيندان‌ بير چوخاليش‌ تاپيلير، يئته‌رلي‌ سيز اولسادا.
سيز چوخلو دقيق‌ ليك‌ له‌ چوخالديلان‌ و ائتكي‌لي‌ بير گئرچه‌يي‌ بو سؤزه‌ ضميمه‌ ائتمه‌لي‌ سينير: لذت‌ و خوش‌ اولمايا داير احتياج‌، چوخاليش‌ بوگون‌ بودور. بوناگؤره‌ أوز ممكن‌ يوكسه‌ لمه‌سيندن‌ سويوندورولموش‌ بير چوخاليش‌، بو "چوخاليش‌" آجيماسيزليق‌ و بونا اساسن‌ پارازيتيك‌ (انگل‌ لنميش‌) بير يولدان‌ أوزاستيلاسيني‌ قورا بيله‌ بيلمه‌ يه‌ ن‌ بير "چوخاليش‌" دير.
اتك‌ يازي‌ لاري‌:
1) فارسجا: (مجازاً) ساخت‌ شكني‌
2) تئوريسين‌
3) فارسجا: روشنفكر
4) فارسجا: استفاده‌ كردن‌

(5)گله‌جه‌به‌ دؤنمك‌!

یازار:تونی نئگری

چئویریجی(اینگیلیزجه دن):نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

"دلوز" و "گئتاري‌" نين‌ مين‌ يايلا (فلات‌) آدلي‌ كيتابلارينداکيچیلمه‌ آنلامي‌: "دلوز" و "گئتري‌" بو كتيابي‌ 1980 لارين‌ايلك‌ ييل‌ لاريندا يازميش‌ لار. اونلارين‌ ايشچي‌ توپاسي‌ نين‌ (توده‌ سيني‌) كريزي‌ سيني‌ (بحرانيني‌) تانيما قدا كئنيش‌تدبيرلري‌ اولموش‌. اونلار بيزيم‌ ايتاليان‌ جا كونتئكستده‌ (متن‌ ده‌) اونو یئني‌ جه‌ باشلانان‌ فئنومئنا (پديده‌) آدلانديردیغیمیزی اويغون‌ كيچيك‌ لشمه‌يي‌ تانيميش‌ لار.
"workerism" (ايشچي‌ مكتبي‌)، مختاريت‌ ده‌، نوپلوم‌ سال‌ هابنله‌ ايشين‌ دئویرمك‌ ده‌ اولان‌ يانال‌ (فرعي‌)فورمالاري‌ دير. "مين‌ يايلا) كيتابيندا ارايه‌ اولونموش‌ سوسيو پالي‌ تيكال‌ تعريف‌ رئالدا فئنو مئنولوژيك‌ (پديدارشوناسلیق‌ لي‌) آناليز باخيميندان‌ بوندان‌ ايله ري‌ گئتمه‌ مك‌ ده‌ دير. بو نده‌نه‌ رئالدا ظن‌ ائديره‌م‌ اونلار چوخاليشدان‌بوقايناغي‌ (بو منشابي‌)، بوفصلي‌، بوگون‌ اونو بيز تئريم‌ اولاراِق كوللانديغيميز كيمي‌ دوشونورلر. اونلار، اونلارين‌كيچيلمه‌ باراديليشيندان‌ تا چو خلوقدان‌ يئني‌ بير آنلام‌ آنلاتان‌ انتئلئكتوئل‌ آناليزلري‌ واسيطه‌ سيله‌، ايش‌ بيرليگي ‌ياپيرلار. نيه‌ كي‌ بو، يارا ديچيليق‌ قابليتيندن‌، ايش‌ بيرليگي‌ قابليتيندن‌ بيرتوبلوم یونشمه دیر(توبلوم علاقه لنمه دیر جمعی تمایل ائتمک دیر)اونلارین خاطیرلات دیقلاری اونم داشییان دیره نیش (مقاویمت)و گوذر ائتمه یین اونمی دیرمنیسه .)
اونو داها چوخ‌ أونملي‌ دوشوندوم‌. من‌ اونلارين‌ كيتابي‌ نين‌ بو حیسسه سيندن‌ بير شئی یین آچيق‌جاخاطيرلات‌ مالي‌ يام‌. اونلار ايتاليان‌ وركريست‌ لريني‌ (ايشچي‌ مكتبيندن‌ اونلاري‌) بوچئشيد دنه‌ ييشدن‌ (تجربه‌ دن‌(فايدالي‌ بير قايناِق نوكتاسي‌ كيمي‌ خاطيرلات‌ ميش‌ لار.
من‌ اينانيرام‌ "ژيل‌" ين‌ و "فيليكس" ين‌ دوشونجه‌لري‌ هر زامان‌ بو جهته‌ یونه لير و باشكا سؤزده‌ "دلوز" ون‌ سونونجو كيتابيندا("ماركس‌" ين‌ اولولوغو) عادت ديشاري‌ بير مو باحيسه‌ يه‌ اوغرا ييريق‌، بير بيلگي‌ شونا سليق‌ يؤنلو علتي‌ بليرتن‌ (بیان‌ائدن‌) بير موباحسيه‌. بير موباحسيه‌ كي‌: "گئنئل‌ آدلار" تعريفي‌ ني‌ احتيواء ائدير، وجود تاپماِق آنلام‌ لاري‌ نين‌ ادراك‌قوه‌ سيندن‌ بير سیراسيني‌ احتيواء ائدن‌ موباحيسه‌، ديل‌چي‌ليك‌ يوزوملو بير بيلگي‌ شوناسليق‌ یونلو توپلومو‌ احتيواءائدن‌ موباحيسه‌.
بو پراسه ني‌ وارليق‌ شوناسليق‌ يؤنلو بير پراسه‌ يه‌ چئويرن‌ بير موباحيسه‌.
كمونيزم‌ اورتاِق حالينه‌ گلميش‌ بير چوخاليش‌ دير. بير ايده‌آل اولاراِق قطعی توتولموش‌ بيرنسنه‌يي‌ (بير شيي‌ي‌)قصدائتمه‌يه‌ن‌ بير موباحيسه‌، بلكه‌ وارليق‌ شوناسليق‌ و مجرد شكيلده‌ گيزله‌ تيلميش‌ بير موباحيسه‌. بوایسه توپلوم‌ آنلامي‌ني ‌داشيماماقدادير.
اورتاِق لیق(اشتراك‌) بير شئیه ‌ قارشي‌ چيخماِق دئمك‌ دير. آنتي‌ بلاتونيزم‌ دير (آنتي‌ افلاطونيزم‌ دير) نهايت‌ درجه‌ سينده‌بوهابئله‌ كمونيزم‌ دن‌ او روايتده‌ قصد اولونموش‌ ايده‌يانين‌ ترسي‌ دير، اوتوپيانين‌ اورادا بير توپلوم‌ دوزه‌ لتمه‌یي‌ كره‌ك‌سي‌ديگي‌ (اونون‌ زوروندا قالديغي‌) و توپلومون‌ اقتدار اوستونلوگو پروبئلمی نين‌ (مشكلي‌نين‌) چؤزولدويو(حل‌اولوندوغو) بير سيتوا سييادير (مؤقع‌ دير).
بودور اورتاقليقي‌ يارادان‌ بير چوخاليش‌. بودور كمونيزم‌ دن‌ بير آنلام‌. منيم‌ اوندان‌ آنلاديقيم‌ قدريله‌ و بودور بيزيم‌"دلوز" ون‌ (ماركس‌" ين‌ اولولوغو) ("ماركس‌" ين‌ عظمتي‌) آدلانان‌ یاري‌دا قالميش‌ كيتابيندان‌ آنلادیغیمیز.
اتك‌يازي‌ لاري‌:
1ـ فارسجا: (مجازاً) ساخت‌ شكني‌
2ـ تئوريسين‌

Daşdan daşa 1-2-3-4-5-6

2005-06-26T20:18:00.000+04:30

كلاسيك عدالت
نادير ازهرى

(داشدان داشا(1!

)كولتورل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار(

(بو سیرا مقاله لرآردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى(1)سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتورل(2)آچى(3)دان نئچه پولتيكال(4)قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا!" سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش(5)يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى(6)لارى دونيادا كولترول و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(7)سى نه‏ده‏نينه(8)، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(9)، اويغون(10)گؤرونور.
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دولت" )دولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.

حؤرمتلى اوخوجولار! سانكى دونيادا "عدالت"ين يوروتمه(11)سى گونو - گوندن چتين‏له‏شير و "عدالت" كلمه‏سيندن آرتيق ظلم ائتمك يادا دوشور! آنجاق اونودماياق: ضيالى‏لارين و خالق‏لارين پاسيف(12)دوروما دوشمه‏ك و "عدالت" آنلاميندان بوتونلوك‏له واز كئچمك(13)لرى توتاليترلرين ان بؤيوك ايسته‏يى‏دير.
عدالت نه دئمك دير؟ دونيادا هر دوولت‏ين، هر قروپدن(15))ايدئولوگيانين( هابئله هر كسين بو سورغويا چئشيدلى(16)جاوابى اولا بيلر.
ظن‏ايمجه بو گون "عدالت"ين تعريفى، چئشيدلى يارارلارى(17)مودورلوق ائتمك‏ده‏دير. بيز ناغيل‏لاردا يادا تاريخ‏سل(18)روايت‏لرده فيلان پاديشاهين يا فيلان كسين عادل اولماغينى چوخ ائشيديب، اوخوموشوق، ايه‏ر بو روايت‏لرين بير سيراسى دوغرو اولسادا، بو آداملار مكاتيكلاشماميش(19)آزيجيق(20)و آز ايلگى‏لى(21) توپلوملارينداديركى بيره‏ى‏سل(22)عدالتى يوروده بيليب‏لر.
بوگون دونيادا اؤزل(23)اكونوميك(24)، پولتيكال، حقوق‏لا ايلگى‏لى(25)دوزه‏م(26)لر و دوزه‏ن(27)لر وارديرو هئچ كس حاتتا هئچ دوولت بو دوزه‏م‏لر و دوزه‏ن‏لره اعتناسيز اولا بيلمز، دئمك ايسته‏ييرم: ظن‏ايمجه پولتيكال ساحه‏ده "عدالت" آنلامى بيره‏ى‏سل قاليبده دوغرولا بيلمز و بير پولتيكاچى تكجه بيره‏ى‏سل استعدادلارينا گؤره عادل اولا بيلمز، ساده‏لشديريم: سياست عالمينده عدالت مسئله‏سى هابئله عدالت آنلامى شخصى مسئله دئييل و تكجه بير نثرين ال‏ايله اولمالى دئييل بلكه عدالت، هر توپلومون(28)اكونوميك، كولتورل و پولتيكال دوروملارايلا ايلگيلى بير قونودور، تأسف‏له آيدين‏جاسينا يا گيزلى شعور(29)لاريندا هله‏ده بيزيم خالقيميز )حاتتا ضيالى‏لاريميزين چوخو( مين ايل‏لر بوندان اؤنجه كيمى "عدالت" آنلامينى نفرده آختارير. آذربايجان اونودمامالى‏دير: بو كى بير نفر تاپيلا و بير خالقى بيردن بيره توتاليترلر اليندن و توتاليتاريزمين اؤزوندن قورتارا ظن‏ايمجه اولمالى دئييل.
ظن‏ايمجه "عدالت" خونوسونا رمانتيك باخماق هابئله "عدالت" قونوسونا تكجه بير فضيلت كيمى باخماق اصلينده گئريچى(31)بير باخيش‏دير، بلكه گونوموزده "عدالت"، يارارلارين، مودورلوغو و "عادل" كيمسه، بير محاسيبه‏چى اوزمان(32)اولمالى‏دير، باشقا بير سؤزايله: "عدالت" بير جوره علم سل اؤزه‏ل‏لشديرمه(33)ده اولا بيلر.
"عدالت" قونوسونا كلاسيك باخيش‏لاردان بيريسى‏ده عدالت آنلامينا "ايدئولوژى" آچى‏سيندان باخماق‏دير، بير سيرا ايدئولوگى يا صاحيب‏لرى "عدالت" آنلامينى سينيرلنديريب و تكجه اؤز باخيش‏لارينى "عدالت" آدينا يوروتمك ايسته‏ييرلر.
بو باخيش‏لاردادا توتاليتاريزمين ايزلرينى آيدين‏جاسينا گؤرمك اولور.
ظن‏ايمجه بو گئنيش ايلگى‏لى و مكانيكلاشميش دونيادا، "عدالت" آنلامينى ايدئولوژى‏جاسينا بير آنلام تانيتماق، "عدالت" آنلامينى آرادان آپارماغدير، يعنى دئمك ايسته‏ييرم: ظن‏ايمجه پولتيكال ساحه‏ده "عدالت" آنلامى ايدئولوژى‏جاسينا بير قاليبده دوغرولا بيلمز. سؤزومو توپلاشديريرام:
1) بيز و چوخلو باشقا خالق‏لار، "عدالت" قونوسونا متافيزيك باخيش‏لا باخيريق و عدالت قونوسونو تكجه بير جوره فضيلت بيليريك آمما بو فضيلتين چئوره‏سى هئچ بيريميزه آيدين دئييل
2) بير سيرا ضيالى‏لار، "عدالت" قونوسونا ايدئولوژى آچى‏سيندان باخيب "عدالت" قونوسونو سينيرلنديريرلر
3) يادا دئدييميز بيره‏ى‏سل "عدالت"سه دوغرو گئديرلر.
ظن‏ايمجه ضيالى‏لاريميز هابئله اصلينده پولتيكاچى‏لاريميز اؤزلرينى بو اوچ آفت‏دن قورومالى‏ديرلار. اينديسه بو اوچ متافيزيك باخيش‏لا قارشى دوراراق دئييرم: بلكه‏ده "عدالت" توپلومسال يارارلارين ممكن اولدوقجا اويقون(35)مودورلوغودور و "عدالت" منفعت‏لر و يارارلارين ممكن اولدوغجا علم‏سل(36)پلانلاماسى‏دير(37)ظن‏ايمجه "عدالت"-ه اؤزل بير رياضيات كيمى باخمالى‏ييق! البت هله‏ليك...
اتك‏يازى‏لارى:
(1) فارسجا: رابطه، بستگى (2) فارسجا: فرهنگى (3) زاويه (4) فارسجا: سياسى (5) فارسجا: تفكر (6) فارسجا: سياستمدار (7) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار (8) فارسجا: به سببِ (9) دوزه‏م پوزماق: فارسجا: ساخت‏شكنى (10) فارسجا: مناسب (11) فارسجا: اجرا كردن (12) فارسجا: خنثى، منفعل (13) فارسجا: صرف‏نظر كردن (14) فارسجا: تماميت‏خواه (15) فارسجا: گروه، دسته (16) فارسجا: گوناگون (17) فارسجا: منفعت (18) فارسجا: تاريخى (19) غيرِ مكانيزه (20) فارسجا: محدود (21) فارسجا: كم‏رابطه، كم ارتباط (22) فارسجا: شخصى (23) خاص (24) فارسجا: اقتصادى (25) فارسجا: حقوقى (26) فارسجا: ساخت (27) فارسجا: نظم (28) فارسجا: اجتماع (29) فارسجا: ناخودآگاه (30) فارسجا: قبل (31) فارسجا: ارتجاعى (32) فارسجا: متخصص (33) فارسجا: تخصص (34) سينيرلنديرمك: فارسجا: محدود كردن (35) فارسجا: مناسب (36) فارسجا: علمى
(37پلانلاما: فارسجا: برنامه‏ريزى كردن!

داشدان داشا2

نادير ازهرى

)كولتورل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار(

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى(1)سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتورل(2)آچى(3)دان نئچه پولتيكال(4)قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا!" سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش(5)يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى(6)لارى دونيادا كولترول و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(7)سى نه‏ده‏نينه(8)، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(9)، اويغون(10)گؤرونور.
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دولت" )دولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.

كلاسيك "ميللت" و "دؤولت" آنلامى

حؤرمتلى اوخوجولار! سانكى "دؤولت"كلمه‏سى‏نين مدرن آنلامى )ييرمى يوز ايل‏ليك(11)ده آرايا
گلن "دؤولت" آنلامى( اصلينده آوروپادان آلينميش بير آنلامدير. آوروپادا پاديشاهلاردان سونراكى چاغدا "دؤولت" آنلامى گئت - گئده ايچدن يئنى‏لشيب، ده‏ييشيب، بو گونكو دورومونا(12)چاتميشدير، آنجاق همين مدرن آنلام گونوموزده، آوروپا هابئله آمئريكادا يئنه، ده‏ييشمكده‏دير، بو ده‏ييشمه‏لردن هئچ اولماسا آگاه اولماق "دؤولت" هابئله "ميللت" آنلامى‏نا تنقيد آچى‏سيندان باخماق همده اؤيرنمك، آذربايجان ضيالى‏لارى اوچون ظن‏ايمجه گره‏كلى(13)دير، آنجاق ديققت ائده‏ك، بيزيم توپلوم(14)همين ده‏ييشيلمه‏ده اولان "دؤولت"، "ميللت" آنلاميندان چوخ گئرى‏ده قالميش بير توپلومدور.
اينديسه چاليشاجاغام بو قونويو آچيقلايام: ييرمى‏نجى يوز ايل‏ين ايلك(15)ايل‏لرينده اكونوميك(16)آچى‏دان بنزه‏ر(17)اوچون بير ماشين‏ين "ايلك ماتريال"(18)ى او ماشين‏ين ده‏يه‏رينين(19)قيرخ فايزى(20)اولا بيلرميش، يعنى ييرمى‏نجى يوز ايلين باشلانيش ايل‏لرينده "ايلك ماتئريال"هابئله معدن، يئر و اؤلكه، اكونوميك چابالاردا بيرينجى رولو و اؤنم(21)ى وارايميش، بو اكونوميك دوروم اؤزونه اويغون پولتيكال دوزه‏م(22)لر و دوزه‏ن(24)لر يعنى اؤزل(25)"دؤولت" و "ميللت" آنلاملارينى يارادميشدير، او چاغدا آوروپالى‏لار اوچون ميللت آنلامى ايلكينده اؤزل سينيرلرى اولان بير اؤلكه و او اؤلكه‏ده ياشايان توپلوم دئمك ايميش )چونكو اكونوميك يؤندن "ايلك ماتئريال"، معدن و اؤلكه، چوخ اؤنملى‏ايميش( بو آنلاملا ايلگى‏ده، "دؤولت" سينيرلنميش اؤلكه‏نين ياسالارينى(22)چئشيدلى(28)دوروملارا گؤره حدودلاشديرمالى‏ايميش، سينيرلر هابئله سوى(29)لار ديققت‏له نظره آلينيب حدودلارى تعيين ائديلميشدير )هر دؤولت‏ين اؤز يارارلارينا گؤره(
گونوموزده يعنى ييرمى بيرينجى يوز ايلين، باشلانيش ايل‏لرينده، دونيادا اكونوميك و پولتيكال ده‏ييشيك(31)لره راستلاشيريق )اصلينده آوروپا و آمئريكادا( بنزه‏ر اوچون، ايندى بير "بيلگى سايار"(32)ين "ايلك ماتئريال"لارى او "بيلگى سايارين ده‏يه‏رينين تكجه بير فايزى‏دير، يعنى او "بيلگى سايار"ين ده‏يه‏رينين دوقسان دوققوز فايزى "ايلك ماتئريال"لارى يوخ، بلكه اوندا ايشلنميش علم‏دن و بيلگى‏دن آسيلى دير، يعنى گونوموزده دونيادا "ايلك ماتئريال" هابئله هر اؤلكه‏نين "ايلك ماتئريال"لارى يوخ بلكه ايلكينده هر اؤلكه‏نين آداملارينين علم و اؤزل بيلگى‏سى اؤنملى‏دير؛ بو يؤيوك اكونوميك ده‏ييشيك، تئزليك‏له آوروپا و آمئريكادا "دؤولت" و "ميللت" آنلامينى و رولونو ده‏ييشيب بو ايكى قونودا گئت - گئده يئنى پولتيكال فورمالار دوغاجاقدير، بو علم‏سل هابئله اكونوميك ده‏ييشيك‏لر ايلكينده آوروپا و آمئريكادا "ميللت" آنلامينى بير سينيرلنميش اؤلكه‏ده ياشايان توپلومدان )آداملاردان(، اورتاق(34)اكونوميك يارارلارى اولان توپلوملارا )آداملارا( ده‏ييشه‏جك‏دير و بونونلا ياناشى دؤولت‏لرين پروقرام(35)لارى و دوزه‏م‏لرى ده‏ييشه‏جك؛ بنزه‏ر اوچون، آلمانيانين ژاپون‏داكى "هوندا" فابريكاسى‏لا بؤيوك تيجارت قرارينا(36)گلمه‏سى ميللى بير حركت سانيلا بيله‏جكدير )بو تكجه بير بنزه‏ردير( يعنى ميللى يارارلار، اكونوميك قرارلارا دؤنمكده‏دير و گئت - گئده آوروپاداكى اؤلكه‏لرين ميللى يارارلارى بوتون سينيرلردن آشيب - داشير )بو پروسه‏نين دالغالارى بيزه طرف گلمه‏ك‏ده‏دير( ايندى آوروپا هابئله آمئريكادا ميللى يارار، تكجه اؤلكه‏لر آراسيندا يوخ بلكه چئشيدلى و بؤيوك تيجارت سئنترلر آراسيندا تعيين اولونور و بونونلا ياناشى "دؤولت"لرين ياسالارى، ياسا دوروموندان چيخيب، دوزوك(38)و قرار دورومونا ده‏ييشير و دؤولت‏ين رولو گونو - گوندن اسكيلير. ايندى بير آندا بير اؤلكه‏نين بؤيوك اكونوميك سئنترلرى باشقا اؤلكه‏لرين اكونوميك سئنترلرى‏ايله باغلاشماغدا احتيمال كى اؤز اؤلكه‏سينين ميللى يارارلارى‏نيدا قوروسون هابئله اولا بيلركى عين زاماندا همان اؤلكه‏نين اكونوميك سئنترى؛ باغلاشديغى اؤلكه‏لرين قارشى‏سيندا دوران باشقا بير اؤلكه‏نين اكونوميك سئنترلرى‏ايله ده باغلاشسين )بورادا هله‏ليك بو پروسه‏دن مدافيعه يا بو پروسه‏يه هجوم قصديميز يوخدور( دئمك بو يئنى ده‏ييشيكده، دؤولت‏لرين ياسالاريندان آرتيق، بؤيوك اكونوميك سئنترلرين دوزوك‏لرى هابئله قرارلارى دونيادا اؤنملى اولاجاقدير، بو پروسه‏ده بيلگى‏نين بيرينجى رولو و اؤنمى واردير، ايندى، يعنى ييرمى بيرينجى يوز ايلده(39)"قدرت" "ايلك ماتئريال"لارا صاحيب اولماقدا دئييل، ايندى دونيادا "قدرت" علم، هابئله "اؤزل بيلگى"لره صاحيب اولماقدادير، بوندان سونرا بيزه تاى اؤلكه‏لر، اكونوميك و بيلگى ساحه‏لرينده ايشيق سرعت‏ايله آوروپادان گئرى قالاجاقلار، چونكو "ايلك ماتئريال"ين ده‏يه‏رى بيلگى قارشى‏سيندا گونو - گوندن يئنه‏جكدير )حاتتا ايه‏ر نفت، اللى دلارا ساتيلسادا )مثلن( بير الكتريك پارچا(40)سى‏نى آوروپادان آلماق اوچون نئچه برابر اؤده‏مه‏لى‏ييك( دونيادا بو اكونوميك ده‏ييشيك، گله‏جكده بوتون اؤلكه‏لر و اورتا دوغو(41)اؤلكه‏لرينده گرچك‏دن اؤزل پولتيكال و اكونوميك ائتكى(42)لر قوياجاقدير.
ايندى بو اؤنرى(43)لرى طرح ائديريك:
1) "ميللت"، "دؤولت" و "ميللى دؤولت" آنلامينى يئنى‏دن تعريف ائتمك. دونيادا غاليب اولان اكونوميك دوروم بوتون سينيرلرى آشيب - داشديغى حالدا، ميللى دؤولت‏لرين چوخ ديققت‏لى اكونوميك پروقراملارى اولمالى‏دير )بو قونونو بلكه باشقا بير فرصت‏ده آچيقلاديق( هله‏ليك آذربايجانلى فيكير صاحيب‏لريندن بو قونو حاققيندا فيكيرلشمه‏يه دعوت ائديرم.
2) آذربايجانين "ژئوپولئتيك(44)" ايمكان‏لارينا يئنى‏دن گؤز گزديرمك و او ايمكان‏لارى طرح ائتمك.
3) آذربايجاندا "انتئلئكتوئل(45)بير نسل ياراتماق و توپلاشديرماق )قوزئى آذربايجاندادا بو پروبئلم(46)واردير(
4) بو گون بيزيم اؤزل تشبث(47)لره و آذربايجانلى تكنوكرات(48)لارا و آذربايجانا يانانلارا آرتيق احتياجيميز واردير، اونودماياق.
سونوندا دئمه‏لى‏يم بو گونكو دوروموموزا گؤره، آذربايجان سئوه‏رليك، او واخت چوخ ده‏يه‏رلى ديركى بيزيم اليميزدن آذربايحان اوچون ده‏يه‏رلى بير ايش گلسين، آذربايجان اوچون چاليشانلار كاش آيدين‏جاسينا پروقراملارينى طرح ائده بيلسين‏لر، يوخسا يئنه كور احساس‏لا دايانماق و ساوادسيز يادا فيكيرسيز ساوادلى، )و صداقت‏سيز( ليدرلر(49)دالينا دوشمك و تكجه شعارلارا اوغراماق(50)قدرت داعواسينا چاتاجاقدير، اومود خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين...
اتك‏يازى‏لارى:
(1) فارسجا: رابطه، بستگى (2) فارسجا: فرهنگى (3) زاويه (4) فارسجا: سياسى (5) فارسجا: تفكر (6) فارسجا: سياستمدار (7) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار (8) فارسجا: به سببِ (9) دوزه‏م پوزماق: فارسجا: ساخت‏شكنى (10) فارسجا: مناسب (11) فارسجا: قرن بيستم (12) دوروم، فارسجا: وضعيت
(13) فارسجا: ضرورى (14) فارسجا: اجتماع (15) فارسجا: اول، ابتدا (16) فارسجا: اقتصادى (17) مثال (18) فارسجا: ماده اوليه (19) فارسجا: بها، ارزش (20) فارسجا: "درصد" (21) فارسجا: تلاش (22) فارسجا: اهميت (23) فارسجا: ساختار (24) فارسجا: نظم (25) خاص، مخصوص (26) فارسجا: مرز (27) فارسجا: قانون (28) فارسجا: گوناگون (29) فارسجا: نژاد (30) فارسجا: منفعت، سود (31) فارسجا: دگرگون (32) كامپيوتر (33) فارسجا: علمى (34) فارسجا: مشترك (35) فارسجا: برنامه (36) فارسجا: قرارداد (37) فارسجا: مركز (38) دوزوك: توزوك، فارسجا: آيين‏نامه (39) فارسجا: قرن بيست و يكم (40) فارسجا: قطعه (41) فارسجا: خاورميانه (42) فارسجا: تأثير (43) فارسجا: پيشنهاد (44) فارسجا: جغرافياى سياسى (45) فارسجا: روشنفكر، انديشمند (46) فارسجا: مشكل (47) فارسجا: ابتكار (48) فارسجا:
(49) فارسجا: رهبران (50) فارسجا: دچار شدن
ايضاح: بو مقاله‏نين اكونوميك حيسسه‏لرى‏ايله ايلگى‏ده "ژان مارى گنو" دوشونجه‏لريندن
ائتكى‏لنميشم
.
(3داشدان داشا!

نادير ازهرى

)كولتوره‏ل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار(
بو سیرا مقاله لر آردلجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى‏سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتوره‏ل آچى(1)دان نئچه پولتيكال قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا"! سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى دونيادا كولتوره‏ل و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(2)سى نه‏ده(3)نينه، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(4)، اويغون گؤرونور.
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دؤولت" )دؤولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.

توپلومسال دئوريم و اسكيلتمك آفتى
"آنتونيو گرامشى"نين نظرلريندن ائتكى(5)له نه‏رك ايكى چئشيد(6)دئوريمدن آد آپارماق اولور: 1) پولتيكال دئوريم 2) توپلومسال دئوريم.
پولتيكال دئوريمده بير توپلومون دوشونوشى فونداسيونلاريندا چوخلو ده‏ييشيك باش وئرمه‏يير و تكجه توپلومون اوز، و، اوست قورولوش‏لارى )اؤزل حالدا حكومت فورماسى( ده‏ييشيلير، بنزه‏ر اوچون: Xآدلى ديكتاتور گئديب Y آدلى باشقا بير ديكتاتور قدرته چاتير و تكجه ديكتاتورلوغون آدى و سبب‏لرى ده‏ييشيلير، دئمك پولتيكال دئوريمده بير توپلومون اورتاق سه‏وى‏يه‏سى و گئديشى ده‏ريندن ده‏ييشمه‏يير؛ آمما توپلومسال دئوريم، بير توپلومون چوخلو دوشونوش‏لرينين ده‏ييشمه‏سيندن عيبارت‏دير. توپلومسال دئوريم بير توپلومون فيكرينده چوخ ده‏ريندن يئر سالميش گئريچى(7)فيكيرلرينى ده‏ييشمكدير، دئمك توپلومسال دئوريمده بير توپلومون تمل(8)فيكيرلرينده ده‏ييشيك‏ليك باش وئرير. بو سطيرلرين يازارينا گؤره آذربايجانين چاغداش پولتيكاچى‏لارى )اورتالاريندا اولان چوخلو فرق‏لرايله( يا بير سيرا رفورملارا دوغرو چاليشيرلار )بير سيرالارى يالواريرلار( يادا بير سيراسى آيدين پروقراملارى اولماياراق، بوتون سل و گئنل كلمه‏لره و آنلاملارا هابئله شعارلارا اوغراياراق پولتيكال يؤن‏لرده چاليشيرلار )ظن‏ايمجه علم‏سيز و بيلگى‏سيز صداقت، فاجعه يارادار(. بو سطيرلرين يازارينا گؤره هر كيم و هر قروپ ايلكينده آذربايجانا گؤره اؤز پروقراملارينى علم‏سل و آيدين‏جاسينا دئمه‏لى‏دير.
اونودماياق: تاريخ بويو، توتاليترلر بوتون سل، گئنل و ايبهام‏لى و يوروملولو كلمه‏لردن و جمله‏لردن فايدالانيب‏لار، ترسينه سربست اينسان‏لار هر زامان فيكيرلرينى آيدين‏جاسينا و پيلانلاشميش حالدا ايضاح ائديب‏لر، گونوموزده كولتوروموز و آذربايجانين ميللى حركتى‏نه، دوغرو چاليشيرام دئييب آرديجا "ايران، ايسلام و تورك" دئيين‏لر بو فيكيرلرينين پولتيكال سونوجونو و قورولوشونو و نئجه دؤولت اولا بيله‏جه‏يينى آيدين‏جاسينا ايضاح ائتمه‏لى‏ديرلر.(9)
ظن‏ايمجه بو گون ضيالى‏لار و يازيچى‏لاريميز توپلومسال دئوريمين فونداسيون‏لارينى ياراتمالى‏ديرلار، يوخسا X گئديب X1 گله‏جك و حسن كچل گئديب كئچل حسن گله‏جكدير، بو نئچه يوز ايل‏ليك فاجيعه‏دن قورتارماق اوچون ضيالى‏لار و دوشونن‏لر:
1) چوخلو كلاسيك و چاغداش متن‏لرى تنقيد آچى‏سيندان اوخومالى‏ديرلار )باشقا ديل‏لرى اؤيره‏نمه‏لى ديرلر(
2) ده‏ريندن دوشونمك و دوروملارينى آناليز ائتمه‏يى و يئنى فيكير ياراتمانى تمرين ائتمه‏لى‏ديرلر.
3) اسكيلتمك آفتى‏ايله امانسيز جاسينا چيرپيشمالى‏ديرلار.
بو مقاله‏ده تاريخ‏سل اسكيلتمك قونوسونا عاييد ايضاح وئرمه‏لى‏يم: ظن‏ايمجه تاريخيميزده اسكيلتمك قونوسونا عاييد آيدين‏جاسينا يازان "ميرزا فتحعلى آخوندزاده"دير، گؤركملى‏سى بوراسى‏ديركى "ميرزافتحعلى آخوندزاده"نين "كمال‏الدوله مكتوب‏لارى" آدلى كيتابى 130 ايل بوندان اؤنجه يازيلاراق 4291نجى ايلده باكى‏دا يئنى اليفباايله چاپ اولونور و 5891نجى ايلده يئنه باكى‏دا فارسجا چاپ اولونور، بورادا "ماشاالله آجودانى"نين "مشروطه‏ى ايرانى" آدلى كيتابيندان فاكت گئتيريرم )البت "ماشاالله آجودانى"نين باشقا فيكيرلرى بو سطيرلرين يازارينين فيكيرلرى‏ايله اوست اوسته دوشمه‏يير(
"آخوندزاده"، "مستشارالدوله"نين "يك كلمه" كيتابينا گؤره يازير:
"... شما براى اجراى عدالت به "احكام شريعت" متمسك مى‏شويد، به خيال شما چنان مى‏رسد كه گويا به امداد احكام شريعت "كنستى توسيون" فرانسه را در مشرق زمين مجرى مى‏توان داشت. حاشا و كلا، بلكه محال و ممتنع است..."(10)
"مستشارالدوله" باشقا بير مكتوبدا "آخوندزاده"يه يازير:
"... بدان جهت آن قوانين را )آوروپا قانون‏لارينى( به آيات و احاديث و اخبار مستند كرده و براهين آورده بود كه "... ديگر نگويند، فلان چيز مخالفِ آئين اسلام يا آئين اسلام مانعِ ترقى و "سيويليزاسيونه است" و در نامه‏ى ديگرى از "آخوندزاده" كه "آدميّت" هم بخشى از آن را در كتاب خود نقل كرده است "آخوندزاده" صريحاً به اين موضوع اشاره و انتقاد مى‏كند كه "... رساله‏اى كه شما از يوروپا آورده بوديد و جميع آيات و احاديث را نيز به تقويت مدعاى خود در آن رساله دليل شمرده بوديد، نتيجه خيالاتِ )بورادا "فيكيرلر" معناسيندادير( يوروپائيان است... مگر كافه مردم آيات و احاديث را مى‏فهمند؟ نگر چاره اين كار آيات و احاديث است؟..."(11)
باشقا بير يازيدا، او واخت‏كى "آخوندزاده"دن ايسته‏ييرلركى اؤز كيتابينين )"كمال‏الدوله مكتوب‏لارى"( لحنينى يوموشالتسين و اسكيلتسين و بير سيرا سؤزلرى "پرده" ايچره دئسين، "آخوندزاده" دئيير: "... »عرفاى متقدمين« ما چنين كرده‏اند يعنى "فيلسوفيّت را خودشان فهميده‏اند، اما در بيانش به عامّه ملت و به عامّه نوع بشر بر مقتضاى جبونى و كم‏جرئتى رفتاركرده‏اند. از اين جهت مراد ايشان تا امروز غيرمنكشف مانده است" اما حكماى يوروپا مثل "ولتر" فرنگى و "بوقل" انگليسى و ديگران آنچه را كه خود فهميده‏اند به عامّه مردم نيز بر طبق ادراك خودشان در كمال صراحت بدون جبن و هراس و بدون پرده‏كشى و سرپوش فهمانيده‏اند..." و تصريح مى‏كند كه نسخه مورد نظرش بايد "به همان وضع و تركيب" بدون هيچ نوع تغيير و تبديل و "پرده‏كشى و سرپوش" چاپ شود چرا كه "... غرض من از اين نسخه تنها »سيويليزه« شدن ملت من نيست، من مى‏خواهم راه ارباب خيال را )بورادا دوشونن‏لر معناسيندادير( بگشايم و به خيالِ )بورادا فيكير معناسيندادير( فيلسوفان و حكماى خودمان كه هزار و دويست و هشتاد و هفت سال است در قيد و حبس است آزادى ببخشم..." منظور "آخوندزاده" از خيال در آن عبارت همان تفكر و تعقل فلسفى و انديشيدن است..."(12)
بيزيم خالقيميز و خالقيميزين مثلن ضيالى‏لارى نئچه يوز ايل‏لردير توتاليترلر الينده بو اسكيلتمك ايشينده‏ديرلر و بو ايش اوچون هر زامان مين بير بهانه ياراديب‏لار، بونا گؤره يوز اوتوز ايل بوندان اؤنجه‏نين پروبئلم(13)لرى ايندى‏ده بيز اوچون پروبئلم‏دير و بوندان‏دا آرتيق بو اؤلكه‏ده هر زامان باشقا فيكيرله‏شنلرين گونو قاراايميش، بنزه‏ر اوچون: "... سرنوشت نشر اين "مكتوباتِ" "آخوندزاده" با سرنوشت سانسور در ايران گره خورده است. نگارش اصلِ كتاب و صورت اوليه‏ى آن در اواسط سال 1282 ه . ق (1865 ميلادى( پايان مى‏گيرد. تلاش دردآلوده‏اش براى چاپ و نشر آن در ايران يا خارج از ايران، همه جا با مشكل و مانع رو به رو شد. داستان دراز دامنِ اين تلاشِ بى‏وقفه در نامه‏هاى او بازتاب گسترده‏اى يافته است. مأيوس و خسته از همه‏ى اين تلاش‏ها براى انتشار آن به نسل آينده و به قرن آينده چشم مى‏دوزد. در نامه‏اى به "ملكم" "متذكر مى‏گردد كه انتشار "كمال‏الدوله" براى من ميسر نگرديد شايد پس از صد سال، اخلاف ما به چاپ اين تأليف موفق بشوند..." بيش از صد و سى سال از تاريخ نگارش "مكتوبات كمال‏الدوله" مى‏گذرد، انقلاب مشروطه هم درگرفت، مشروطيت هم اعلان شد و سرانجام، سلطنت هم برافتاد، اما هنوز از پس آن همه ماجراها و فراز و نشيب‏ها و انقلاب به كتاب او در كشور ما ايران، اجازه‏ى نشر آزاد داده نشده است..."(14)
بودور يازيميز؟ بير چئشيد يازيقليغى مين ايل‏لر ياشاماق؟ نه اولور فيكيرله‏شين...
اتك يازى‏لارى:
(1) زاويه (2) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار (3) فارسجا: به سببِ (4) "دوزه‏م پوزماق" فارسجا: "ساخت‏شكنى" (5) تأثير (6) طرز، نوع (7) فارسجا: ارتجاعى (8) فارسجا: اساس (9) مثلن باخين "آواى اردبيل 10) 233) "مشروطه‏ى ايرانى"، "ماشاالله آجودانى"، نشر اختران، 1382، ص 11) 44) همان قايناق ص 12) 47) همان قايناق ص 13) 48) فارسجا: مشكل (14) همان قايناق ص 33 و 34

2) "زبان به مثابه ايدئولوژى" - گفتگو با نادر ازهرى - آواى اردبيل - 162 نجى سايى.(

)داشدان داشا4 كولتوره‏ل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار
(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

نادير ازهري
ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى‏سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتوره‏ل آچى(1)دان نئچه پولتيكال قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا"! سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى دونيادا كولتوره‏ل و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(2)سى نه‏ده(3)نينه، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(4)، اويغون گؤرونور. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دؤولت" )دؤولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر. اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.
"فدراليسم" فونداسيون‏لارى
0381جو ايلده "ويكتور هوگو" يازير: "من هله قورولماميش بير پارتى‏يانين(5)تمثيل‏جى(6)سى‏يم: مدنيت دئوريمى پارتى‏ياسى؛ بو پارتى‏يا ييرمى يوز ايل‏لى‏يين(7)يول گؤستره‏نى اولاجاقدير و ايلكينده "آوروپا بيرلشميش دؤولت‏لرينى" و سونرا "دونيا بيرلشميش دؤولت‏لرينى" ياراداجاقدير..."(9481 (8جو ايلده "باريش يولداشلارينين كنگره‏سى"(9)"ويكتور هوگو" باشچى‏ليقى‏لا "پاريس" شهرينده "آوروپا بيرلشميش دؤولت‏لرى" ايده‏سينى يوروتمك اوچون ايشه باشلادى. باشقا يؤندن 3681 جو ايلده "پرودون" "فدراتيو پرنسيبى" آدلى كيتابيندا يازير: مركزلشميش دؤولت‏لرين" دؤرو آرتيق قورتارميش‏دير و ييرمى‏نجى يوز ايل؛ فدراسيون‏لار دؤره‏سى‏دير" ايندى، ييرمى بيرينجى يوز ايلين ايلك ايل‏لرينده، "ويكتور هوگو" و "پرودون" دئيين سؤزلر، اوست - اوسته دوغرو چيخيب، آنجاق ديققت ائده‏ك: يوز آلتميش ايل بوندان اؤنجه "آوروپا"دا "فدراتيو" تئورى‏لرى و اونا عاييد كنگره‏لر يارانميش‏دير، اوصول‏لو باخساق "فدراتيو" قورولوشوندا ايلكينده دموكراسى تجروبه‏لرى و دموكراتيك بير دوروم گئره‏ك‏لى‏دير، او ميللت‏لركى "سنديكا"، "پارتى‏يا" و دموكراتيك ايله‏نجه‏لره ماليك دئييل‏لر و دموكراسى ساحه‏سينده پراتيك تجروبه‏لرى يوخدور؛ "فدراتيو" ساحه‏لرده‏ده بويوك پروبئلم‏لرله ال به ياخا اولاجاخلار، ظن‏ايمجه بيزيم اؤلكه بو سيرا اؤلكه‏لردندير. ايه‏ر دونيادا ايندى‏كى پارتى‏يالارين آناسى، فرانسه‏ده و آوروپادا اولان "دانيشيق سالون‏لارى"ايدى (1789 دان‏دا اؤنجه(، ايه‏ر، اون‏سگگيزنجى يوز ايل‏ده فرانسه‏ده "سنديكا اوتاق‏لارى" يارانميش‏دير )اودا چوخ آكتيو(10)دورومدا(، بو گون بيزيم اؤلكه‏ده و ييريمى بيرينجى يوز ايلين ايلك ايل‏لرينده نه اؤزگور(11)سنديكا نه اؤزگور پارتى‏يا نه‏ده فدراتيو بير قورولوش واردير، نه‏ده حاتتا بو قونولار دوغرولوك(12)سانيلير، ظن‏ايمجه چاغداش تاريخ بويو، ايران آدلى اؤلكه‏ده هله ضيالى آدلانميش كيمسه‏لرين چوخو )مجبور قالديقدان سونرا( تكجه چاليشيبلار آوروپادان گلميش فيكيرلرى دين‏ايله باريشديرسينلار و بو يولدا چوخلو پروبئلم‏لر ياشدير.
2) فارس شووينيزمى.
3) فارس ضيالى‏لارينين )بير چوخو( نهايتده آذربايجانا عاييد فارس شووينيست‏لرى كيمى فيكيرلشمه‏يى.
4) "كورد" خالقى‏نين دورومو.
بيرينجى پروبئلم يعنى دموكراسى يوخسول‏لوغو، ايراندا ياشايان خالق‏لارين ائپيدئمى پروبئلمى‏دير، ظن‏ايمجه ايلكينده دموكراسى ساحه‏لرينه آدديم قويماق اوچون صينفى ايله‏نجه‏لر و صينفى قورولوش‏لار )سنديكالار كيمى( گره‏كلى‏دير، ايلكينده يازيچى‏لار، مطبوعات‏چى‏لار و ضيالى‏لاريميز، اؤزگور صينفى قورولوش‏لارينى ياراتمالى‏ديرلار )بو قونويا آييد بلكه "سنديكا و پارتى‏يا" بؤلومونده ايضاح وئره بيلديم(
ايكينجى پروبئلمه عاييد، فارس شووينيزمينى و بوتون شووينيزم‏لرى تنقيده چكمك گره‏كلى‏دير، ضيالى‏لاريميز )مثلن( شعارلا يوخ بلكه فارس شووينيزمى فيكرينى آناليز ائتمك‏له او فيكرى آرادان قالديرمالى‏ديرلار.
اوچونجو پروبئلمه عاييد دئمه‏لى‏يم فارس ضيالى‏لار و فارس يازيچى‏لارين بعضن شووينيست باخيشلاريندان وازكئچمه‏مك(14)و اونلارا تنقيد آچى‏سيندان باخماق گره‏كلى‏دير، آذربايجان‏لى‏لارا شووينيست‏جه‏سينه باخماق فارس ديلينده حاتتا گوجلو شاعير يا يازار طرفيندن اولسادا باغيشلانمازدير )همده تورك اولوب فارس ديلينده يازانلارين طرفيندن مثلن باخين: آواى اردبيل - 230 - حؤرمتلى اؤزگه‏لر" مقاله‏سينه( دؤردونجو پروبئلمه عاييد ظن‏ايمجه آذربايجان و "كورد" خالقى‏نين "مئتره پولتيك" دورومو و فارس شووينيزمين يارارلارى(15)گله‏جكده بو ايكى خالقى بلكه بير بيرى‏له ساواشديرا، آذربايجان ضيالى‏لارى هابئله يازارلارى "كورد" خالقينين ضيالى‏لارى و يازارلارى‏ايلا ايلگى‏لى اولمالى‏ديرلار، ايه‏ر ايندى‏دن باريش دورومو آذربايجان و "كورد" خالقى‏نين طرفيندن اونلارين خالقلارينا آچيقلانماسا، گله‏جكده بؤيوك پروبئلم‏لره شاهيد اولاجاغيق، گونوموزده نه "كورد" خالقينين ضيالى‏لارى نه‏ده آذربايجان خالقى‏نين ضيالى‏لارى بو كونويا ماراق گؤسترمه‏ييرلر و ايكى طرف بير بيرينى - بير جوره قورخو سانيرلار و نيفرت بو ايكى خالق آراسيندا بوى آتماغدادير، بو كونويا عاييد بؤيوك بير آييق - ساييق‏ليق وئريرم...
گونوموزده، دونيادا "فدراتيو" اؤلكه‏لرين دورومونو آناليز ائتمك و هر اؤلكه‏ده نئجه فدراتيو بير قورولوش يارانماغينين آناليز ائتمه‏يى گره‏كلى‏دير، فدراليسم باتى‏دان گلمه قونودور و بوگون، هر، يئريندن دوران ايسته‏يير اؤز عالمينده اوندا ده‏ييشيك‏ليك ياراتسين بو ماهناياكى بوراسى باتى دئييل ايراندير، بو "قاش آليم دئييب گؤز چيخاردان لار" هاچانادك...؟!
سونوندا دئمه‏لى‏يم فارس‏لارين سده‏لر بويو سلطنت ائديب حاكيم اولماغلارى و اونلارين پولتيكال منليك‏لرى، باشقا خالق‏لارايلا فدراتيو ياشاماغلارينى چوخ زور ائده‏جك‏دير، بو قونولار بيره‏ر - بيره‏ر آناليز ائتمه‏لى و دوشونمه‏لى‏ديرلر، نه اولور فيكيرله‏شين...
اتك يازى‏لارى:
1) زاويه 2) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار 3) فارسجا: به سببِ 4) "دوزه‏م پوزماق، فارسجا: "ساخت‏شكنى" 5) فارسجا: حزب 6) فارسجا: نماينده 7) فارسجا: قرن بيستم 8) "اصول علوم سياسى - ج اول - دكتر رضا علومى - صص 195 و 691 9) paixLe Gongres des Amis de La 01) فعال 11) مستقل 12) فارسجا: جدى 13) فارسجا: مشكل 14) فارسجا: صرفنظر نكردن 15) فارسجا: منفعت )ايضاح: بو يازارين توركجه‏سينين نه‏ده‏ن بو شيوه‏ده اولدوغونون عيللت‏لرينى بيلمك اوچون همين يازارين آشاغيدا آدى گله‏جك مقاله‏ سینه موراجيعت ائده بيلرسينيز: جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لريندن: "اوچ بوجاغلى ادبى دوروم" - - ".(

كلاسيك ماركسيسم

داشدان داشا5!
آختاريش: نادير ازهرى - نيگين نواده‏رضى

)كولتوره‏ل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار(

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى‏سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتوره‏ل آچى(1)دان نئچه پولتيكال قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا"! سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى دونيادا كولتوره‏ل و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(2)سى نه‏ده(3)نينه، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(4)، اويغون گؤرونور.
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دؤولت" )دؤولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.

كلاسيك ماركسيسم
گونوموزده و كمونيست آدلانان دؤولت‏لرين داغيليشيندان سونرا، دونيانين "سول گؤروش" ضيالى‏لارى
آستا - آستا بو اولايين نه‏دن‏لرينى آرامايا باشلاييب و سوسياليزم، كمونيزم گله‏جه‏يينى هابئله ماركسيسم - لنينيسم فلسفه مكتبينى يئنى تنقيد ائتمك آماجينا گليب‏لر، بو "سول گؤروش" ضيالى‏لارين اؤنملى‏لرينيدن "آنتونيو نگرى" و "مايكل هارت"دان آد آپارماق اولور. گونوموزده و كمونيست آدلانان دؤولت‏لرين داغيليشيندان سونرا، "آنتونيو نگرى" و "مايل هارت" يئنى "سول گؤروش" سانيلاركن "ايمپيراتورلوق" آدلى تئورينى )بيرينجى اولاراق( طرح ائده بيلميشل‏لر. بو گونكو ائورن‏ده(5))اوچونجو دونيا اؤلكه‏لرينده" و بيزه اوخشار اؤلكه‏لرده اؤزه‏ل‏ليك‏له( سوسياليزم و كمونيزمه قسمن، اوچ اؤنم داشى‏يان قارشيلاشما واردير:
1) بونلاردان بير ساييمى "ساوه‏ت"لرين داغيليشيندان سونرا، سوسياليزم، ماركسيسم و كمونيزمى قورتارميش و آرادان قالديريلميش بير فيكير و دوزه‏م سانيرلار )گئريچى دؤولت‏لر و كاپيتاليست اؤلكه‏لرين بو گؤرشو يايماغدا، اؤنملى رولو واردير( دئمه‏لى بيزيم اؤلكه‏ده، ده خالقيميزين، حاتتا ضيالى‏لاريميزين چوخو هله‏ليك بو قونويو بؤيله دوشونور.
2) آزيجيق بير ساييم، كلاسيك ماركسيسم‏ين تمل پرنسيب‏لرينه اينانماقدا هله‏ده "ماركسيسم"ين ده‏ييشمز تعليماتينا آز - چوخ بئل باغلاميشلار.
3) يئنى بير آخيم، "سول" حركتينين موباريزه‏سينه نئجه داوام وئرمه‏يينين يول‏لارينى آراييب و ماركسيسمه يئنى تنقيد يؤنوندن ياخين‏لاشا بيلميش‏دير، دوغروسو بونلارى يئنى "سول‏جو"لار آدلانديرماق ممكن‏دور. ظن‏ايميزجه، اؤنملى بوراسى‏ديركى دونيادا يئنى بير آخيم "سول" حركتينى بير داها تئوريزه ائتمه‏يه باشلاميش و "سول" حركتينين گله‏جه‏يينه عاييد چاليشماقدادير. بو قونودا طرح اولونموش، ان اؤنملى تئورى‏لردن بيريسى‏ده "آنتونيونگرى" و "مايكل هارت"ين ايره‏لى سوردوك‏لرى "ايمپيراتورلوق" آدلانميش تئورى‏لرى‏دير.
بورادا بيز بو آخيمى طرح ائتمك آماجيندا اولاراق بو تئورى‏نين تاماميلا قووت‏لنديرمه‏يى يا خود رد ائتمه‏يينى هله‏ليك تئز بيليريك، بو قونودا آرتيق قايناق‏لارى آراشديرمايا احتياج گؤرونور )هله‏ليك آذربايجان ضيالى‏لارى بو قونودان خبرسيز قالمالسين دئديك(
"نگرى "يه گؤره "ايمپيراتورلوق" آرتيق بير كينايه كيمى ايشله‏نيلير و "ايمپيراتورلوق"دان آماج، گؤرونمز و سوبژه بير ايقتيداردير )كاپيتاليزمين ان گليشميش و يئنى ايقتيدارى( وورغولاييريق، اوخوجولاريميز "ايمپيراتورلوق" ايفاده‏سى‏نى يادداش‏لاردا قالميش اسكى آنلاميندان آييرمالى‏ديرلار. "نگرى"نين "ماركسيسم فلسفه مكتبينه عاييد تنقيدى باخيش‏لارينى بلكه "ماركسيسم"ده بير نوع "دوزه‏م پوزماق" سانماق اولور "نگرى"نين "ايپميراتورلوق" تئورى‏سينين اؤنملى اؤزه‏ل‏ليك‏لرى بونلاردان عيبارت‏دير: 1- "ايمپيراتورلوق" سونوندا ائورنسل(6)بير جمهورلوق‏دور 2- "ايمپيراتورلوق" قاپساييجى و سينيرسيز بير دوزه‏م‏له قاسارلانميش(7)و حاضيرلانميش بير ايقتيدارين اويغون‏لاشديريلماسى و ايشه سالماسى‏دير 3- "ايمپيراتورلوق" ايچره زهر كيمى قارشيت(8)موازنه‏لر واردير 4- بو "ايمپيراتورلوق"ون اؤزه‏ل بير مركزچى‏ليك و اؤنده‏رليگى(9)يوخدور )حاتتا "آمئريكا" اؤلكه‏سى‏ده بو گؤزه گؤرونمز كاپيتاليزم ايمپيراتورلوغونون تكجه اؤنملى بير اويه‏سى‏دير(5 .((10- "ايمپيراتورلوق"ون )"نگرى"نين قيد ائتديگى اؤزه‏ل آنلاميندا( ياييلماسى امپرياليزم ياييلماسى‏ايلا فرقلى‏دير، "ايمپيراتورلوق" سومورگه‏چى‏ليك(11)ساحه‏سينده، فتح ائدن، ياغمالايان، قتل‏عام ائدن و خالق‏لارى كؤله‏لشتيرن ميللت - دؤولت‏لره دايانماماغدادير. نيهايت "ايمپيراتورلوق"ون گليشمه(13)سينين و ياييلماسينين تملينده باريش آرايشى اولدوغو اونوتمامالى‏دير. 6- چئشيدلى امپرياليست اؤلكه‏لر بير بيرى‏ايله ساواشماق يئرينه اؤز يارارلارينى تأمين ائتمك اوچون باريش آرايشى ايچينده‏ديرلر؛ بو امپرياليست اؤلكه‏لر بير بيرى‏لرينه قارشى اولسالاردا يئنى بير دؤنم نقطه‏سينه اينانيب و بير بيرى‏لرينى حيمايه ائتمه‏يه اينانيرلار. 7) چاغداش دونيادا بيلگى، مال ماتئريال و سرمايه‏دن داهادا اؤنملى سانيلير 8- "نگرى" دئيير: "... سيستم‏ده‏ييشدى، چونكو سؤمورو ده‏ييشدى..." يعنى دونيادا استعمارين نوع‏لرينين ده‏ييشديگى، سيستم‏لرين‏ده، ده‏ييشمه‏سينه سبب اولوبدور. 9- "نگرى"نين يوروتدوگو "ايمپيراتورلوق" تئوريسينده اؤزه‏ل چوخونلوق آنلامى، سينيف سال(14)بير آنلامدير و سينيف آنلامينين يئنى بير بوداغيدير يعنى "نگرى" و "هارت"ا گؤره، تكجه "پرولتاريا" يوخ، بلكه اونا تابع يادا حاتتا اونا قارشى اولان توپلومسال سينيف‏لاردا دئوريمجى اؤنم صاحيبى‏ديرلر. 10- "نگرى"يه گؤره، "ماركس"ين "ديه‏ر ياساسى"(15)بوتون ساحه‏لرده اورتادان قالخماقدادير، چونكو "ايش" و "ديه‏ر"ين ايلگى‏لرى بير يؤنلو دئييل و گونوموزده ايلگى‏لرين دييشمه‏سى ندنسه "اوست تيكيلى"(16)و "آلت تيكيلى"(17)آنلاميندان گؤز يوممالى‏ييق. دئمك گونوموزده "ايش" محض داورانيش دئييل، بلكى "ايش" چاغداش دونيادا اؤزه‏ل بير داورانيش اولاراق ديه‏رلنديريلير، بو داورانيش توپلولوق باخيميندان "ده‏ير" اوره‏تن(18)يدير، "نگرى"يه گؤره "ايش" آنلامى دئيشيليب و "كاپيتاليزم" ياسالارى، توپلوملارين هر گوشه‏سينى آشيب بوتون توپلولوقدا ياييلماسينا سبب اولموشدور. "نگرى"يه گؤره گونوموزده توپلوم‏لار "فابريكا - توپلوم" دئيشمه‏سينه معروض قاليب‏لار. )گره‏يينده قاليب‏لار( و قالاجاقلاردا، "نگرى" بو اولايا، ياناشى: "ماركسيزم" ياسالارينى بير داهادا تنقيد ائديب ايصلاح ائتمك گره‏كلى‏دير. گونوموزده )اؤزه‏ل‏جه آوروپا و آمئريكادا( "ايش" آنلامى يالنيز ماددى‏ليك‏ده قالمير و ديگر يؤن‏لره چكيلمكده بولونور، اؤرنه‏يين: دويغوسال ايش، فيكيرسل ايش، بيلگى‏سل ايش، "ترتيب‏لنميش باخيم ايشى"(19)هابئله "بيلگى سايار"لا ياپيلا بيلن ايش‏لرين چوخالديقيندان، ايش آنلامى جوهرى‏نين‏ده دئيشمه‏سى ايره‏لى گلير، "نگرى" دئيير: صنايع‏لشميش پورلتاريا سينيفى، توپلوم‏دا اؤز تمل موقعينى اودوزموش‏دور، بو دئيشيم‏له ياناشى يئنه "نگرى" دئيير، ايش آنلامى بو دئيشيك‏ليك‏لردن سونرادا ان اؤنملى آنلام‏لارين يئرينده دورماقدادير، آنجاق "ايش" آنلامى‏نين دئيشمه‏سى حكومت‏لرين دوزه‏مينى و اونلارين ياسالارينى‏دا دئيشه‏جكدير نيهايت. سيستم دئيشدى چونكو سؤمورو دئيشدى. "نگرى" دئيير: "ماركس"، "ايش" آنلامينى اينسان تاريخى‏نين جؤوهرى بيلميش‏دير، بو آنلام آشيرى گئتمه دئيل ترسينه، بيزيم زامانيميزا يئته‏رلى دئييل. "نگرى" دئيير: ايندى‏كى )"فوكو" دئميشكن( "كاپيتاليزم" بوتون دونيانى قاپساييب و سيخيشديرير و يئنه، ايندى‏كى، "كاپيتاليزم"؛ توپلوملارى بير ديشارى‏سيز قورولوشا چئوريتديرير، بؤيله‏ليك‏له بو اولاى‏لار تنقيدچى ذهن‏لرى يئنى‏چى بير پروقراما دوغرو يؤنلدير: "اؤزونو يئنى‏دن برپا ائتمك، "پوزيتيو" وارليقى ياراتماق و راديكال دئوريمه يول آچماق"، "نگرى"يه گؤره، گونوموزده سوسياليزم قاريشيقليقى )كريزمى( و "ديه‏رياساسى" قاريشيقليقى )كريزمى( توپلومسال ديه‏رلنديرمك‏لرينى و يادداش‏لار شكيل‏لنمه‏سينى آرادان قالديرا بيلمز. "نگرى"يه گؤره گونوموزده "ايش" آنلامى‏نين دئيشمه‏سى، موباريزه شكيل‏لرينى‏ده دئيشديريب و دئيشديره‏جكدير.
12- موباريزه آنلامى: "نگرى" "پست مدرنيته" چاغيندا "موباريز" اولان كيمسه‏دن باشقا بير آنلام ايره‏لى سوردورور. "نگرى" يازير: "خالق" فيگورو اورتادان قالخديقيندا، چوخونلوغون ياشامينى ان دوزگون ايفاده ائدن، "موباريز" كيمسه، آدلانير، "نگرى" بو گونكو "سول گوروش" موباريزين اؤرنه‏يينى "اوچونجو انترناسيونال" موباريزلرينه تاى اولدوغونو اينانمايير؛ او دئيير، بو گونكو موباريز كئچميش‏ده‏كى موباريزلره تاى، "ديسيپلين"لى و گؤره‏و، تمليندن حركت ائدن دئييل، بو گونكو موباريزين هر چئشيد حركتى بير "ايده‏آل" پلان‏دان ايره‏لى گلمير، ترسينه بو گونكو موباريز، هر آن موباريزه‏نين يول‏لارينى يئنى‏دن يئنى‏يه كشف ائتمه‏لى‏دير.
"موباريز" و "موباريزه"يه ياناشى، "نگرى" "فرانسيس" افسانه‏سينى نقل ائدير، بو افسانه‏يه اساسن "فرانسيس" بير قدديس‏ايدى، او يوخسول‏لارا قاريشيب "كريستيان"(20) ليق‏دا يئنى دوغماقدا اولان "كاپيتاليزم" آراج‏لارى و ديسيپلين‏لرى رد ائتدى. "نگرى"يه گؤره گونوموزده، "ايمپيراتورلوق" ايقتيدارى سفالتى‏نين قارشى‏سينا وارليقين نشئه‏سينى چيخارتمالى‏ييق، بو دئوريم هئچ بير گوجون كنترولونا كئچمزدير چونكو "نگرى"يه گؤره چاغداش دئوريم و "كمونيزم" ايش بيرليگى و دئوريم، سئوگى ايچينده، بسيطليك ايچينده و حاتتا معصوملوق ايچينده اؤزونو گؤستره بيلير. اؤزه‏ت حالدا، "نگرى"يه گؤره سؤمورونون دئيشمه‏سى سيستمى دئيشير و "ديه‏رياساسى" دئيشير، بو دئيشمه‏لرله ياناشى "سينيف" آنلامى و "پرولتاريا" سينيفينين، آنلامى‏دا دئيشير، بؤيله‏جه صنايع‏لشميش "پرولتاريا" اؤز كئچميش اؤنمى‏نى ايتيرير، يئنه‏ده بونلارا ياناشى موباريزه طرزلرى و "موباريز" اولان كيمسه‏نين اؤزه‏ل‏ليك‏لرى دئيشيلير، اؤرنك اوچون "نگرى" آوروپادا "طيب باجى‏لارى"(21) حركتينه آييد دئيير، بونلارين گؤردوك‏لرى ايش هم دويغولودور هم ده فن‏لى يؤن‏لرى واردير، بو "طيب باجى‏لارى" توپلومدا اؤز ايش‏لرينين اؤزل‏ليك‏لرينى نه اينكى طرح ائده بيليب‏لربلكى توپلومون‏دا ديققتينى اؤز ايش‏لرينه و اونون اؤزل‏ليك‏لرينه چكه بيلميش‏لر و بؤيله‏ليك‏له بونلار موباريزه‏ده يئنى يول‏لارا ال تاپا بيلميش و بو سوره‏نين آردينجا يئنى تشكيلات‏لانديرماق يول‏لارينى‏دا كشف ائده بيلميش‏لر. باشقا بير بنزه‏ر: 1987 جى ايلده بير دئوريمجى - عصيانچى قروپ، (Act-up)"ايدز" خسته‏لى‏يى "كريزمينه" )قاريشيقليقينا( قارشى "نيويورك" شهرينده قورولموشدور، بونلارين موباريزه يول‏لارى و اؤز كشف ائتديك‏لرى موباريزه يول‏لارى بونلاردان عيبارت‏دير: 1- سننت اوزره توپلومسال ياسالاردان بويون قاچيرما 2- مدرن ايلگى آراجى‏لاريندان(22)"قرييلا"(23)جاسينا عكس ايستيفاده ائتمك 3- پولتيكال اينجه صنعت 4- گئنل قاريشيق‏ليق 5- دؤولت توپلانتى‏لارينى ائتكى‏لنديرمك 6- طب‏سل كنگره‏لر 7- "تلويزى‏يا"نين جانلى يايين‏لاريندان فايدالانماق يادا اونلارى ائتكى‏لنديرمك )نفوذ ائتمك(. بو قروپ "ايدز" خسته‏لى‏نين فن‏لى ساحه‏لرينده داخيل اولوب تداوى تجرويه‏لرينى قازانديقدان سونرا اؤزل داوالار و اؤزل تداوى يول‏لارينى سئچمه‏يه عاييد مركز دؤولت‏لرينه زور گليرلر... 13- "نگرى"يه گؤره بوگون "پرولتاريا"يا، عاييد انترناسيوناليزمين زامانى‏نين كئچتيگينى آچيق‏جا قبول ائتمه‏لى‏ييك )"ايش"، "ديه‏رياساسى" و خالق فيگورونون گئت - گئده اورتادان قالخماسى نه‏ده‏نينه هابئله صنايع‏لشميش پرولتاريانين سينيف‏سل اؤنمى‏نين اسكليمه‏سى نه‏ده‏نينه( بو سطيرلرين يازارلارينا گؤره "نگرى" كلاسيك "ماركسيسم" ساحه‏سينده "دوزه‏م پوزوجو"(24)بير ضيالى اولاراق يئنى‏دن دونيادا "سول" باخيشينى رئال حالدا برپا ائتمك آماجيندادير، او "ماركسيزم" و "ماركسيزم"-ه ياپيشديريلان دگم‏لاردان دوغرولوق چكينمه‏كده‏دير بونا عاييد كلاسيك "ماركسيست"لر شيددت‏له "نگرى"نين "ايمپيراتورلوق" تئورى‏سى‏له قارشى قارشى‏يا چيخيرلار و "نگرى"نين "كائوتسكى"دن ائتكيلنمه‏سى‏نى ايضاح ائديرلر )"كائوتسكى"نين "سوپر امپرياليزم"-ه عاييد يازديق‏لاريندان( بو قونويو "پى يئتر و دى ناردو" Nardo()Pietro Di"ايمپيراتورلوق يوخدور" آدلى مقاله‏سينده ايضاح ائديب و كلاسيك ماركسيست‏لر طرفيندن "نگرى"نين فيكيرلرينى نيهايتده "كاپيتاليزم"-ه خيدمت ائدن بير فيكير بيلير. دوغروسو، بورادا، بيز "نگرى"نين فيكيرلرينين تكجه تيترلرينى يازا بيلميشيك بيز اينگليز ديلينه احاطه‏سى اولان ضيالى‏لاردان )بو قونوايلا ماراقلانانلاردان( "آنتونيو نگرى" و "مايكل هارت"ين كيتاب‏لارينى توركجه‏يه چئويرمه‏يه يارديم ديله‏ييريك، تأسفله گونوموزده حاتتا فارس ديلينده‏ده "نگرى"دن آزاراق چئورى الده واردير، ظن‏ايميزجه بو قونو، ايران‏دا بوتون خالق‏لار آرا ضيالى‏لرين دونياداكى چاغداش دوشونجه‏لردن اوزولمه‏يينى گؤسترير. حؤرمتلى اوخوجولار! بو مقاله‏ده كلاسيك "ماركسيزم" و دونيادا "يئنى سول گوروش"لرين اؤنملى فيكيرلرى، حضورونوزدا تقديم اولدو، دوروموموزا عاييد بونلارين آرا دوشونمك بيزيم اؤنرى‏ميزدير، نه اولور فيكيرله‏شين...
اتك يازى‏لارى
1- زاويه 2- فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار 3- فارسجا: به سببِ 4- "دوزه‏م پوزماق" فارسجا: ساخت شكنى 5- فارسجا: دنيا 6- فارسجا: جهانى 7- فارسجا: برنامه‏ريزى شده 8- فارسجا: متضاد 9- فارسجا: رهبريت 10- فارسجا: عضو 11- فارسجا: استعمارگرى 12- فارسجا: برده كردن 13- فارسجا: تكامل، پيشرفت 14- فارسجا: طبقاتى 15- فارسجا: "قانون ارزش" 16- فارسجا: روبنا 17- فارسجا: زيربنا 18- فارسجا: توليدكننده 19- فارسجا: تلفيقِ كار مراقبتى 20- بورادا فارسجا: مسيحيت 21- فارسجا: زنان پرستار 22- فارسجا: رسانه‏هاى ارتباطى 23- فارسجا: چريك 24- فارسجا: ساخت‏شكن.

داشدان داشا6 )كولتوره‏ل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار
نادير ازهري

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست
ايلگى‏سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتوره‏ل آچى(1)دان نئچه پولتيكال قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا"! سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى دونيادا كولتوره‏ل و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(2)سى نه‏ده(3)نينه، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(4)، اويغون گؤرونور. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دؤولت" )دؤولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.

ديل، ايدئولوژى آنلاميندا
بو سطيرلرين يازارينا گؤره )"ترى ايگلتون"دان ائتكى‏له‏نه‏رك(. ايدئولوگيانين آدليم
آنلاملاريندان باشقا، آيرى بير آنلامى‏دا اولا بيلير، هر توپلومداكى اينسان‏لارين ياشاييشينا غاليب اولان دوروم و غاليب حالدا ده‏يه‏ر سانيلان دوشونجه يا دوشونجه‏لر و بير باخيش طرزينين چوخونلوغو، بير توپلومون گئرچكته بيلر - بيلمز، اصلى ايدئولوگياسيدير، بنزه‏ر اوچون بير توپلومدا منفعت‏چى‏ليك روحيه‏سى غاليب اولان حالدا او توپلومدا اوست - اوسته منفعت‏چى‏ليك؛ بير نوع غاليب ايدئولوگيادير؛ آيدين‏دير ايدئولوگيانين بو تعريفى، ايدئولوگيانين كلاسيك تعريف‏لريندن چوخلو فرق‏لى‏دير. بؤيله‏ليك‏له خصوص "اوچونجو عالم" اؤلكه‏لرينده توتاليتاريزم زوروندا هر شى و هر قونو نئجه‏كى دئييليب پولتيكال يؤن تاپا بيلير، ايدئولوگيادان دئدييم يئنى تعريفه گؤره بيزيم اؤلكه‏ده ايل‏لردير بنزه‏ر اوچون اينسانين حاتتا گئينيش طرزلرى‏ده ايسته‏ر - ايسته‏مز، پولتيكال بير حركت حسابلانيب و حكومت ده‏يه‏رلرينى قبول ائديب ائتمه‏مه‏يينين گؤسته‏ريجى‏سى اولوب و اولا بيليرده.
حؤرمتلى اوخوجولار! بورادا ديل قونوسونون اؤنملى ايدئولوژيك )ايدئولوژيدن دئدييم يئنى تعريفه گؤره( رل‏لارينى آچيقلاماق ايسته‏ييرم، بير بنزه‏ر: فرانسه‏نين بؤيوك دئوريميندن سونرا (1789) هر كس )او زاماندا( "وطن‏داش" كلمه‏سينين يئرينه مثلن "آقا"، "خانيم" يا اشراف‏لارين لقب‏لريندن فايدالانسايدى "گيوتين"-ه تاپيشيريلمالى‏ايدى. دئدييم بنزه‏رده بير حكومت‏ين "ديل"دن تام پولتيكال فايدالانماغينى و اؤز نفعينه "هنجار" بير ديل ياراتماغى اوچون چاليشماغينى آيدين‏جاسينا گؤروروك، بورادا "هنجار" ديله عاييد پولتيكال يؤندن ايضاح وئرمه‏لى‏يم، بو سطيرلرين يازارينا گؤره هر زاماندا هنجار ديله اينانماق و اونو دانيشيقدا و يازيدا رعايت ائتمك بير نوع )وورغولاييرام، بير نوع( ايقتيدار و قدرت آراماق، يادا بير نوع ايقتيدار و قدرته تابع اولماقدير باشقا يؤندن حاتتا بير توپلومون چئشيدلى سينيف(5)لرى آراسيندادا تام )وورغولاييرام تام( اورتاق ديل و تام هنجار ديل يوخدور بنزه‏ر اوچون بير سينيف ايچره فلارافات سانيلان بير كلمه، باشقا بير سينيف ايچره ايهانت سانيلا بيلير. "هنجار ديل" آدينا تثبيت اولان قونو، تاريخ بويو چئشيدلى اؤلكه‏لرده و توپلوملاردا بير جاماعات يا بير غاليب گلن قروپون اؤزل يارارلاريندان آسيلى اولوبدور، دوشونجه صاحيب‏لريميز اونودماسين‏لار، تاريخ بويو توتاليتر كولتورلر و توتاليتر فيكيرلر هر جاماعت هابئله هر قروپ ايچره بوتون خالق ديلى آدينا )وورغولاييرام: بوتون خالق ديلى آدينا( ايره‏لى سوردورولوبدور. دئدييم كيمى توپلوم‏لاردا "هنجار ديل" ايقتيدار مركزلرى و دؤولت‏لرين باخيشيندان آسيلى‏دير، گؤنوموزده و بيزيم آذربايجاندا يازيچى‏لار اوچ معيارديله ايسته‏ر - ايسته‏مز آرتيق ماراق گؤستريرلر: 1) "ايسلام جمهوريتينين" "صدا - سيما"سيندان ياييلان توركجه! 2) "باكى"دا معيار ديل سانيلان توركجه 3) توركيه‏ده معيار ديل سانيلان توركجه، آمما هئچ كس فيكير وئرميركى هر دؤولتين يا هر توپلومون معيار ديلينين قبول ائديلمه‏سى اؤز - اؤزونه و نيهايتده او دؤولتين و او توپلومون گيزلى و آيدين كولتوره‏ل و پولتيكال باخيشينى قبول ائتمه‏يه گتيريب چاتديرا بيلير، حاتتا ايه‏ر او معيار ديلى رعايت ائدن يازيچى او دؤولت‏له )اؤز عالمينده( قارشى - قارشى‏يا دورموش اولسادا. بوگون آذربايجانيميزدا بير تورك يازيچى‏نين چاره‏سى نه‏دير؟ بو ديلده يازى - پوزونون اولماديغى و بو ديلين گونو - گوندن ماتئريال‏لارينين الدن گئتمه‏سى، يازيچى‏لارين اوخوجولارينى ال‏لريندن آلاركن اوخوجولاريدا اؤز ديل‏لرينده اوخوماغدان محروم ائدير. ظن‏ايمجه: 1) ديل قونوسونا و ديليميزه دويغولو ياخين‏لاشماغى هله‏ليك‏ده اولسا باشدان ائديب، اونون فلسفى و پولتيكال وارليغينا آرتيق اؤنم وئرمه‏لى‏ييك 2) فارس اثرلرايله ده‏ريندن تانيش اولمالى‏ييق آمما توركجه‏ميزين دورومونا گؤره و ايستيحاله‏دن )آسيميلاسيون‏دان( قاچماق اوچون، آنلايا - آنلايا فارس كلمه‏لرين چوخونو بير پروسه‏ده ديليميزدن سيلمه‏لى‏ييك، بو سؤز ظن ائتديينيز وطن سئورليك ماهناسيندان دئييل، دئمه‏لى بيزيم تورك ديلينده يازى - پوزونون اولماديغى و فارس قايناق‏لار و ايلگى آراجى‏لارى بيزيم اولان - قالان كلمه‏لريميزى )حاتتا خالق ايچره( گئت - گئده آرادان آپارير، كولتور و آنلام باخيشيندان بيز مثلن "جمال‏زاده"دن "گلشيرى"يه قدر اوخويوب آنلامالى‏ييق آمما بو سؤز دليل اولماز فارس كلمه‏لرينى و بعضن اؤزه‏ل آنلاملارينى اؤز توركجه‏ميزه يوكله‏دك يوخسا بيزيم ديليميز گئت - گئده بوندان‏دا آرتيق عيبه‏جر اولاجاقدير. 3) باكى و توركيه‏ده‏كى معيار ديله عاييد، بو ايكى معيار ديلين تام قبول ائديلمه‏سى نيهايتده بيزيم يازيچى‏لاريميزى اونلارين قويروغو ائده‏جكدير!
بونودا قيد ائتمه‏لى‏يم: باكى‏لى و توركيه‏لى يازيچى‏لارين بير چوخو اؤز ظن‏لرى‏ايله، بيزى توركى يازماغا دعوت ائديرلر، اونلار گيزلى يادا آيدين حالدا بيزه قوش باخيشى‏لا باخيرلار، بو سؤزو اونودمايين و ساده‏جه اونلارين احتيمال آلقيش‏لارينا گووه‏نمه‏يين 4) فارس توتاليترلرينين ايلگى آراجى‏لارى و قايناق‏لارى‏لا قارشى دورراق آذربايجان جمهوريتى و توركيه جمهوريتى‏نين معيار ديلينى قبول ائتمه‏مه‏لى‏ييك، باكى و آنكارانين اؤزه‏ل كلمه‏لر و قئرامئر نكته‏لريندن فايدالانماق بيز اوچون اؤزه‏ل بير ديققت و ذوق ايسته‏يه‏جك، اؤيله‏كى بيزيم توركجه‏ده كوبود دوشمه‏سين، بيز اوچون بو ايش خطاسيز اولا بيلمز. دئمه‏لى بو سؤزلر بير "اوچ بوجاغلى"(6)رسم ائدير، بيزيم آذربايجانين توركجه‏سى )خالق آرا دانيشيلان توركجه( و باكى‏لا آنكارادا دانيشيلان توركجه، هر بيريسى بو اوچ بوجاغلى‏نين بير بوجاغيدير(7)، بو اوچ بوجاغلى‏دا باكى و آنكار توركجه‏سيندن فايدالاناراق و فايدا وئره‏رك اونلاريلا سينير باغلاييريقدا، بو اوچ بوجاغلى‏نين اوجو بوگون ايستيحاله‏يه اوغراميش تورك ديليميزه و اونون توتاليتر و گئريچى مدافع‏لرينه يوگورور، بو اوچ بوجاغلى دوروم آنتى شووينيستى بير سونگودور(8)و ايستيحاله‏يه اوغراميش توركجه‏ميزى و اونون سبب‏لرينى نيشان توتوبدور بيز بو اوچ دؤولتين تورك ديلينده معيار ديل‏لرينى قبول ائتميريك و قبول ائتمه‏مه‏لى‏ييك، يوخسا: 1) يا فارس ايلگى آراجى‏لارينين يوگورتوسو بيزيم ديليميزى تام ايستيحاله‏يه دوغرو آپاراجاق‏دير 2) يادا بيز نيهايتده باكى و آنكارا يازيچى‏لارينى يامسيديب بيلر - بيلمز، چئينه - توپور ائده‏جه‏ييك، ظن‏ايمجه آوانگارد "معيار ديل" اودوركى اؤز هله‏ليك اولدوغونو هر زامان خاطيرلادا. بيز توتاليتاريزمين خط و قئرامئرينه )فارس ديلينده ايستيحاله‏يه اوغراميش قئرامئرينه( پلانلى يوگورمه‏لى‏ييك.
آرتيرمالى‏يام، توتاليتاريزم تكجه بير يا نئچه حكومت دئييل بلكه تاريخ بويو حاتتا خالق ايچره يئرينه دوشموش و رايج اولموش ايستيبدادى طرزلر فيكيرلر و عنعنه‏لرده اولا بيلير و بعضن توتاليتاريزم بونلارى آذربايجان خالق كولتورو و خالق ديلى آدينا بيزه يوكله‏دير.
حؤرمتلى اوخوجولار! هر اؤلكه‏ده هر كس معيار ديله چوخ احتياط و آچيق فيكرايله ياخين‏لاشمالى‏دير، چوخلو حكومت‏لر، خالق ديلى آديلا پسيكولوژيك و پولتيكال يؤندن ديل، خط و كلمه‏لردن اؤز ايقتيدارلارينا عاييد ترس ايستيفاده ائديرلر و ائده‏جك‏لر، هر كيمين هر قروپون هر خالقين هر حكومت‏ين يازى و دانيشيق اسلوبو معيار اولاركن گئره‏ك بير آلترناتيوى اولسون، من، يا سن، فرق ائتمز. ظن‏ائديرم هر توپلومدا واحيد بير معيار ديلين حاكيم اولماغى ظاهيرده اويغونلوق ياراتسادا، اصلينده اينسان‏لارين فيكرينى باغلايير يادا سينيرلى ساخلايير، ايه‏ر قبول ائتسك‏كى اينسان بيلديگى كلمه‏لر قده‏ر فيكيرله‏شه بيلير، پس هر هانكى معيار ديلى قبول ائتمك‏له تكجه او معيار ديل قده‏رى دونيانى دوشونمك اولور، آنجاق بعضن بؤيله نظره گليركى، منيم بو سؤزوم، گئرچك‏له‏شن حالدا ديل ساحه‏سينده توپلوملاردا بير نوع قارما - قاريشيق‏ليق آرايا گتيره‏جكدير آمما كؤكدن بؤيله اولماياجاق چونكو هر حالدا و هر توپلومدا بير حكومت يا ايقتيدار مركزى بير معيار ديلى، او توپلوما قبول ائتديره‏جك، بو آرادا و بو دونيادا بلكه ضيالى‏لارين بير ايشى‏ده توتاليتاريزمين و حكومت‏لرين قاباغينى آلماق اوچون ديل ساحه‏سينده آلترناتيو بير دوروم ياراتماغدير، حاتتا ايه‏ر بير زامان او آلترناتيو ديل اؤزو گئت - گئده معيار ديله چئوريلسه‏ده، اوندا، يئنه‏ده باشقا بير آلترناتيو ديل، ياراتمالى‏ييق.
حؤرمتلى اوخوجولار! ديل ساحه‏سينده )حاتتا ابدى( توتاليتاريزمه قارشى )ابدى( اوپوزيسيون اولماق! هله‏ليك بودور آماجيم، نه اولور سيزايله فيكيرله‏شك...
اتك يازى‏لارى:
1) زاويه 2) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِكار 3) فارسجا: به سببِ 4) "دوزه‏م پوزماق" فارسجا: ساخت‏شكنى 5) بورادا و فارسجا: طبقه )اجتماعى( 6) مثلث 7) ضلع 8) فارسجا: سرنيزه)آردي وار

"Gelin boğan"! 1-2-3-4-5

2005-06-17T21:27:00.000+04:30

"gelin bogan"! گلين بوغان! (1)

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
اولار آشيم سويى اولماز باشيم سويى
ايضاح: قارى‏لاردان ائشيدميشم: اسكى زامانلاردا بير يازيق گلين، قايين آتادان اوتانديغينا گؤره، سفره باشيندا اوسگورمه‏يه قادير اولماييب و سونوندا اونون بوغازيندا ايليشديگى سوكوك اونو بوغور، او سومويون آدى "گلين بوغان" قالير...!
من، "گلين بوغان" يرا مقاله‏لرده چاليشاجاغام عنعنه(1)و ادبياتيميزدا، يئرلى(2)و اوزگه توتاليتريزمين ايزلرينه و اولسا كؤك‏لرينه ياناشام.
نادير ازهرى

ظن‏ايمجه بير سيرا خالق‏لاركيمى، آذربايجان خالقينين عنعنه‏لرينده و عايله‏لرينده )اسكى زاماندان گونوموزه قدر( توتاليتاريزم، سرطان كيمى كؤك آتيب‏دير. بورادا و ايلكينده آرتيق عايله‏وى(4) ايلگى‏لرين(5)بير سيراسينا ديققت يئتيريرم: "س . جاويد" يازير: "... 60 - 70 ايل بوندان اول، شهرلرده اوغلان يا قيز بير بيرلرينى گؤروب سئومگى چوخ آز اولاردى. چوخ وقت قيزلارى، اوغلان آنالارى اؤز سليقه‏لريله بگه‏نردى. آنا حماما گئدنده يا قوناقليقدا بير قيزين اونا ائتديگى حرمتدن اونون اوچون چكديگى زحمتدن راضى قاليب اونون اخلاقى خوشونا گليردى، او قيزى اوغلونا مصلحت گؤروردو، قيزين ال ايشينى دخى گؤروب بگنمكده قيزين نشانلى اولماغينى آرتيراردى، آنا، قيزى بگنندن سونرا آتانين نظرينى جلب ائده‏ردى، آتاايسه خانمى دئيين سؤزلرى نظرده آلماق‏ايلا، برابر چاليشاردى قيز آتاسينين، مادى وضعيتيندن معلومات اله گتيرسين، آتادا اؤز نظرايله وضعيتى مناسب گؤردوكده راضى اولاندان سونرا، اوغول‏لارينا دئييرديلر: فلان‏كسين قيزين سنه آلاجاييق، اوغلان، قيزى گؤرمه‏دن هئچ بير سؤز دئمه‏زدى و راضى اولاردى..."(6))بوتون فاكت‏لاريميزدا، ايملاء، قايناق‏لاردا يازيلديغى كيمى يازيلميشدير( او زامانين اوغلانلارينين دورومو بؤيله اولان يئرده، سيز، قيزلارينين دورومونو دوشونون...، هله بو، او زامانلاردا ان ياخشى و اوغول فيكرينه قالان آتا - آنالارين عنعنه‏سى ايميش، قالسين فيكيرسيزلرى...
بو عنعنه‏ده آنالارين ديكتاتورلوغو و سونرا آتالارين ديكتاتورلوغو آيدين‏جاسينا گؤزه چارپير و بو عايله‏وى ديكتاتورلوق بيزيم خالق ايچره نئچه يوز ايل‏لر دوغال(7)گؤستريليب و دوغال سانيليبدير، اينديسه، ظن ائتمه‏يين او دوروم ايچدن ده‏ييشيليب، يوخ، او عنعنه‏لرين صورتى ده‏گيشيليب و عايله‏وى توتاليتاريزم باشقا فورمالاردا داوام ائدير، )تكجه ائولنمك قونوسوندا يوخ بلكه باشقا قونولاردادا( بيز سده‏لر بويو حاتتا عايله‏وى و فردى ياشاييشيميزدا اوى(8)حاققيندان محروم اولموش بير خالق و توپلوموق. بيز اوچون عايله‏وى ديكتاتورلوغون نئدن اولدوغو و داوام ائتديگى بير سيرا ايناملاردان يئرسيز قول‏لانماقدادير. ظن‏ايمجه عنعنوى سيخينتى‏لار بؤيله صحنه‏لر يارادا بيليبدير! "س . جاويد" كيتابيندا و "آداخلى بازليق" باشليغينداكى مطلبينده، بير قيز و بير اوغلانين كئچميش زامانلاردا آداخلى‏ليق عنعنه‏لرينه گؤره يازير: "... قيز اوچون اوغلانى گؤرمك آسان‏ايدى. قيز باشقا تويلاردا يا عزا گونلرينده اوغلانى گؤره بيله‏ردى، اوغلان ايسه قيزى بير تماشا اوچون بير دامدا يا )سه‏كى‏ده( اوتورماغيندان خبر دوتاردى، اؤز فيكرينجه آداخلى‏سنين نظرينى جلب ائتمك اوچون اورايا ياخينلاشاندا زنجير ووران اولسايدى، دسته، اورايا چاتاندا، زنجيرى داها آرتيق شدت‏له ووراردى، باش ياران اولسايدى قمه‏نى داها محكم ووراردى...، قيز اؤز دوستلارى قيزلارا دئييردى: گؤردوز منيم آداخليم نه ياخشى زنجير ووروردى، و يا، نه ياخشى باش ياريردى..."(9) اوسته‏كى اؤرنك(10)ده، آيدينجا توپلومسال و و عنعنوى )سنتى( قونولاريميزين بير بيرايله چارپيشماسينى و بير بيرينه توخوندوغونو گؤرورسوز، بو پروبئلم(11)هله‏ده داوام ائدير، ظن‏ايمجه آذربايجان‏لى‏لار، سده‏لر بويو چئشيدلى(12) دويغولارينى، ايستك‏لرينى و دوغال حيس‏لرينى اؤز )ايغون( يئرينده گؤستره‏ممه‏ييبلر، بو خالقين عنعنه‏لرينده بعضن بيلمك اولمور كيم كيمه‏دير، اؤرنك اوچون: "... گلين، اوغلان ائوينه گئتمه‏دن ايلك دفعه غمگين اولاردى، آتا - آناسيندان آيريلديغى اوچون آغلاردى... اينديده آذربايجانين بعضى يئرلرينده تويدان قاباق... روضه‏سى اوخويارلار و بعضن قيزلار آغلار..."(13)من بورادا دئمك ايسته‏ييرم: بيزيم عنعنه‏لريميز، ييغينجاقلاريميز و كولتوروموز سده‏لر بويودوركى "پارادوكس"(14)لارلا دولودور، و بو گؤسترير بيزيم كولتوروموزه چوخلو عنعنه‏لر اؤزگه‏لردن يوك‏لنيبدير. بؤيله بير توپلومدا و بؤيله كولتور و عنعنه‏لرله، عايله‏لر ايچينده و عايله‏لر آراسيندادا توتاليتر حركت‏لر و صداقت‏سيزليق البت گونو - گوندن چوخاليب و نهايتده تظاهر، يالان و ديكتاتورلوق؛ عايله‏وى بير عنعنه اولوب و دوغال نظره گله‏جكدير بو ساحه‏ده حيكايه‏لره و مثل‏لريميزه تكجه گولومسه‏نمه‏يك و اونلارى بيزيم تاريخ بويو نئچه ياشاديقيميزدان اؤرنك‏لر بيلك: "كئچميش‏لرده بير آرواد، نئچه گون آرديجيل، اؤز ارى اوچون »شله« )بير جور خورك‏دير( پيشيرير، بير گون، ار عصب‏له‏شير و آروادينا دئيير: يارين(15)دان، يا من سن و بو ائو، يادا »شله« يارين، ار ناهار يئمك اوچون ائوه گلير و گؤرور آروادى بير بشقاب، يارپاق دولماسى پيشيريبدير، ار، يارپاق دولمالارينا ديققت ائدندن سونرا آروادينا دئيير: "بو همون »شله‏دير«كى چرشاب جوراب ائديب گليب"...(16)" فولكولوروموزدان باشقا بير اؤرنك: "كئچميش زامانلاردا بير گون بير آرواد ايسته‏يير ائوده يووونسون، سو قازانينى اود اوستونه قويور ارينه دئيير گئت بازارا و آش سبزى‏سى آل!، ار ائودن چيخاندان سونرا، قونشونون قيزى، او ائوه گليب و آرواددان سوروشور نه پيشيريرسن، آرواد دئيير اريمى گؤندرميشم سبزى آلسين، آش پيشيرم، قونشونون قيزى دئيير بلكه سنين ارين بو تئزلى‏يه گلمدى، آرواد جاوابيندا دئيير: "اولار آشيم سويى اولماز باشيم سويى(17)" بونلار مثل‏لريميزدن ايكى نمونه‏ديركى كئچميشده قادين‏لارين ارلرينه موناسيبتده باخيشلارينى ايضاح ائدير البت من بو باخيشى تام توتمورام، آمما بؤيله باخيش‏لار او قدر گوجلوايميش كى بيزيم مثل‏لرده يئرله‏شيبدير، اينديسه كئچميش زامانلاردا كيشى‏لريميزين قادين و قادينلارا موناسيبتده نظرلرينين بيريسينى ائشيدين: "دورد آروادين عاقلى بير قره تويوغون عاقلى قدر اولماز"!(18) البت يئنه وورغولاييرام(19)بو بيزيم و مثل‏لريميزين بو قونويا تام باخيشى دئييل، آنجاق بؤيله عيبه‏جر فيكيرلر او قدر گوجلو اولوبلاركى حاتتا بيزيم مثل‏لريميزده،ده قاليب‏لار، بيزيم بول‏لوجا بؤيله مثل‏لريميز و حيكايه‏لريميز واردير و ظن‏ايمجه بو قونو گؤستريركى آذربايجاندا )بير سيرا باشقا اؤلكه‏لر كيمى( عايله‏لرين ايچه‏رى و ائشيك ايلگى‏لرى "آنتريك"(20)و "عكس آنلاشما"(21)لارلا دولودور، من موستثنالارى دانماييرام، آنجاق ظن‏ايمجه بو دوروم آذربايجان عايله‏لرينين تاريخ‏سل دورومودور )هئچ اولماسا مين بئش يوز ايل‏ليك دورومودور( و يئنه ظن‏ايمجه فارس عايله‏لر آراسيندا بو تراژدى )عايله‏لر ايچره آنتريك و عكس آنلاشما قونوسو( ان شدتلى‏دير، فارس‏لار تكجه بير بيرينه يالان دئميرلر بلكه بؤيله گؤستريرلر كى بير بيرينه يالان دئديك‏لريندنده خبرسيزديلر! اينديسه آذربايجان‏لى‏لارا دئييرم: بيزيم توپلوم اوست - اوسته، اؤز آرالاريندا آنتريك ائدن عايله‏لردن قورولوبدور، بؤيله بير توپلوم و توپلوملار، ايه‏ر بو قونونو بيلمه‏ييب و سبب‏لرينى آراماسالار، باشقا ساحه‏لرده‏ده، اونلارين دموكراسى تجروبه‏لرى نهاينده يئنيله‏جكدير. عايله‏وى ديكتاتورلوق و عايله‏وى آنتريك، پولتيكال ديكتاتورلوقلارين تمل داشى‏دير. عايله‏وى ديكتاتورلوغون هر طرزينه، ايلكينده ضياءلى‏لار و يازيچى‏لاريميز صون قويمالى‏ديرلار، آنجاق بو ايش هئچ بيريميزه هاساند دئيل چونكو چوخوموز هئچ اولماسا خيرداجا ديكتاتورلاريق. پراتيكده(22)مقاله‏مين بو دويونلرى آچماق اوچون تك قالديغينى بيله - بيله بو اؤنملى(23)پروبئلم‏لرى هئچ اولماسا طرح ائديم، دئديم.
اتك يازى‏لارى:
(1) فارسجا: آداب و رسوم (2) فارسجا: محلى (3) فارسجا: تماميت‏خواهى (4) فارسجا: خانوادگى (5) فارسجا: رابطه (6) "آذربايجان فولكولوروندان نمونه‏لر" ايكينجى جلد دكتر "س . جاويد" صفحه 7) 51 - 52) فارسجا: طبيعى (8) فارسجا: رأى (9) "آذربايجان فولكولوروندان نمونه‏لر، دكتر س . جاويد" صفحه 10) 59) مثال (11) فارسجا: مشكل (12) فارسجا: گوناگون (13) همون قايناق صفحه 14) 50) تناقض (15) فارسجا: فردا (16) امثال و حكم... آذربايجان تأليف: على‏اصغر مجتهدى صفحه 133 )مضموندان نقل اولونوبدور( (17) همون قايناق صفحه 58 )مضموندان نقل اولونوبدور( (18) همون قايناق صفحه 165 )مضموندان نقل اولونوبدور( (19) فارسجا: تأكيد كردن (20) فارسجا: توطئه (21) فارسجا: سوءتفاهم (22) فارسجا: عمل (23) فارسجا: مهم

(2)گلين بوغان!فولكلوروموزدا قاديندان نئچه فرقلي آنلام

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
حؤرمتلي اوخوجولار !ظن‏ايمجه قادين
آنلامينا گؤره "ده‏ده‏قورقود" كيتابينين باخيشى چوخلو تدقيق هابئله آييرماغا لاييقدير، من "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندا قادين آنلامينا گؤره هم چوخلو ده‏رين هابئله ده‏يرلى، همده چوخلو پارادوكس‏لى و باشقا خالق‏لاردان )وورغولاييرام: باشقا خالق‏لاردان( مثلن عرب‏لردن كولتوروموزه يوكلنميش آنلاملارا راستلاشيرام، قادين قونوسوندا "ده‏ده‏قورقود" كيتابينين باخيشينا عاييد دانيشماغى، دين‏سل(6)قونولارا گؤره باشقا بير دوروما تاپيشيراركن، اوخودوغونوز مقاله‏ده "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندان قادين حاققيندا پوزئتيو(7)اولان آنلاملاردان ده‏يرله‏نيرم( ايندى "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندان "قانلى قوجا اوغلو قان تورالى" ناغيليندان بير حيسسه نقل ائديريك: "... قان تورالى دئدى: آتا من ائله بير قيز ايسته‏ره‏م كى، يئريمدن دورمادان او دورموش اولا، من قارا قوچ آتيمى مينمه‏دن او مينميش اولا، من كافر ائل‏لرينه چاتماميش او چاتميش اولا، قيلينج وورا، باش گتيره(8)..."
يئنه "قانلى قوجا اوغلو قان تورالى" ناغيليندان باشقا بير حيسسه نقل ائديرم: "قانلى قوجا اوغلو قان تورالى" ناغيليندا "سئلجان خاتون" ياغى‏لار هجوم ائدن زامان "قان تورالى"نى يوخودان اويادير: "...ياتماق اوچون يئرمى تاپدين؟ دئييب قيز چاغيردى، "قان تورالى" گيجه‏لدى يئرينده گرنشدى گؤزونو آچمادان سوروشدو: نه سؤيلرسن - گؤزه‏ليم؟ نه اولوبدور؟ قيز دئدى: ايگيد اوستوموزه ياغى گلدى، اويان آياغا قالخ، داوا )داعوا( ميدانيدير، هنر گؤسترمك گره‏ك. گؤزون آچدى، قاپاقلارين قالديردى، گؤردو، گلين آت اوستونده گئينميش، سونگوسو الينده يئرى اويور..."(9)
ناغيلين آردينجا "سئلجان خاتون"، "قان تورالى"ايلا بيرليكده ياغى‏لارلا دويوشوب اونلارا ظفر چاليرلار، سونرا "قان تورالى"، "سئلجان خاتون"ا دئيير: "... آهاى "سئلجان خاتون" دئمك - ايندى بيزيم ائله گئتسك - قيز گلين‏لر دوروب گلر - صحبت ائديب دئييب گولر - هره دوروب بير سؤز دئير - بيربير اؤز اؤزونو اؤير - سن‏ده قالخيب اؤيونرسن - دئيرسن اولماسايديم من - "قان تورالى" يانميش‏ايدى - اولماسايديم باتميش‏ايدى - اؤز تركيمده خيلاص ائتديم، اؤلموش‏ايدى من ديريلنديم. دوش آتدان يئره سنينله ووروشاجاغام. قيز )سئلجان خاتون"( ايشين نه يئرده اولدوغونو گؤروب "قان تورالى"نى ساكيت ائتمه‏يه چاليشدى."(10) ناغيلين آردينجا "قان تورالى" ساكيت اولماييب يئنه "سئلجان خاتون"لا دؤيوشمك ايسته‏يير، "سئلجان خاتون" هيرسله‏نير: "...قيز هيرسلندى: أيه سارساق اوغلو سارساق! من آشاغى قولپدان ياپيشيرام، سن يوخارى قولپدان ياپيشيرسان؟! دوش يئره آخماق اوغلو! اوخونلامى يا قيلينجلامى دؤيوشمك ايسته‏ييرسن؟ گل برى - دئدى. آتينى چاپدى هوندور بير يئره چيخدى.
ساداغيندان دوخسان اوخونو يئره تؤكدو، ايكى اوخونون ده‏ميرينى چيخارتدى، بيرينى گيزلدى، بيرينى الينه آلدى، دميرلى اوخلا آتماغا قييمادى، ايگيد! آت اوخونو - دئدى. "قان تورالى" دئدى: قيزلارين يولو اوّل‏دير، اوّل سن آت! قيز بير اوخلا "قان تورالى"نى نيشان آلدى، آندى، ائله آتدى‏كى، توك‏لرى بيز - بيز دوردو. قورخوسوندان باشينداكى بيتلر آياغينا سوزوب گلدى، او جاواب اوخونو آتمادى، ايره‏لى گلدى، اؤپوشدولر باريشديلار..."(11) حؤرمتلى اوخوجولار! بو دور "ده‏ده‏قورقود" كيتابيميزداكى قادين‏لارا ياناشى باخيش، گؤرون نه قدر اوزاق زامان‏لاردان "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندا باجاريقلى و قورخماز و يئرينده، دؤيوشكن قادين‏لار آلقيش‏لانير.
حؤرمتلى اوخوجولار! گؤرون زامانين نه قدر اوزاق كات‏لاريندان كولتوروموزده قادين‏لار ايلكين و بيرينجى سانيليرلار: "... "قان تورالى" دئدى: قيزلارين يولو اوّل‏دير، اوّل سن آت..."(12)
اينديسه قادين حاققيندا بو مثل‏لريميزه‏ده ديققت يئتيرين:
1) آرواد كج قابيرقادير.
2) آرواد سؤزونه باخان آرواددان اسكيك‏دير.
3) آروادا جهاد حرامدير(13).
4) آروادين ياخشى‏سينادا لعنت پيسينه‏ده...
حؤرمتلى اوخوجولار! من دئييرم كولتوروموزو تنقيد ائدك، بيزه باشقا و تاريخ بويو چئشيدلى خالق‏لار هابئله توتاليترلر طرفيندن يوكلنميش گئريچى(14)آنلاملارين بوتونونو زامانين كئچديينه گؤره اؤز كؤكوموزدن اولان كولتور بيلمه‏يه‏ك.
حؤرمتلى اوخوجولار! من دئييرم دشمن‏دن آييق اولاراق، قورخماياق و كولتوروموزوده تنقيده چه‏كك و تاريخ بويو چئشيدلى و باشقا كولتورلرين هابئله توتاليترلرين گئريچى آنلاملارينى كولتوروموزه كؤك بيليب قبول ائتمه‏يك، حاتتا او گئريچى آنلاملار و عنعنه‏لرين اوستوندن چوخلو زامان كئچميش اولسادا.
ايه‏ر دئدييم دوروم(15)قائيل اولا بيلسك، آذربايجان خالقى حاتتا اؤزوندن دفعه‏لرله آغير توتاليتاريزمه اوغراميش(16)خالق‏لارا قورتولوش(17)يول‏لارينى اؤنرى(18)وئريب و اؤزونو تنقيد ائتمك‏له گئرچك‏دن(19)و ايلكينده باشقا خالق‏لاردان آذربايجان خالقينين كولتورونه داخيل اولان گئريچى عنعنه‏لرى او خالق‏لارين توتاليترلرينين صوفه‏تينه چيرپا بيله‏جكدير؛ اؤرنك(20)اوچون و دئدييم كيمى "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندا اوخويوروق: "قيزلارين يولو اوّل‏دير" باشقا طرفدن مثل‏لريميزده دئيلير: "آرواد كج قابيرقادير" يادا "آرواد سؤزونه باخان آرواددان اسكيك‏دير" ظن‏ايمجه بو ايكى مثل، اصلينده آذربايجان خالقينين اؤز فيكريندن جوشان مثل دئييل )نئجه‏كى حاتتا "ده‏ده‏قورقود" كيتابينادا چوخلو نگاتيو(21)اؤزگه فيكيرلر داخيل اولوبدور( اينديسه بيز نگاتيو مثل‏لر، عنعنه‏لر و آنلاملارى اؤز كولتوروموزده كشف ائتمك‏له و او مثل‏لر و عنعنه‏لرين دوغرو ييه‏لرينى تانيتماغلا آذربايجان كولتورونه و خالقينا خائن چيخيريق؟ يوخسا خيدمت ائدن؟ اوخوجولار قضاوت ائتسين‏لر...
اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: آداب و رسوم (2) فارسجا: محلى (3) فارسجا: تماميت ‏خواهى (4) فارسجا: فرهنگ (5) فارسجا: جهت (6) فارسجا: دينى (7) فارسجا: مثبت (8) "معاصر آذربايجان ديلينده "ده‏ده‏قورقود داستان‏لارى" رسول اسماعيل‏زاده ص 9) 159) همان قايناق ص 10) 178) همان قايناق ص 11) 181) همان قايناق ص 12) 183) همان قايناق ص 13) 183) امثال و حكم در زبان آذربايجانى - على‏اصغر مجتهدى ص14) 14) فارسجا: ارتجاعى (15) فارسجا: وضعيت (16) فارسجا: دچار شده (17) فارسجا: نجات، رهايى (18) فارسجا: پيشنهاد (19) فارسجا: واقعاً (20) فارسجا: مثال (21) فارسجا: منفى

(گلين بوغان(3!
كولتوروموزده اولان "اپورتونيسم"
و "سانسور"ون ايزلرى

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
ايضاح: قارى‏لاردان ائشيدميشم: اسكى زامان‏لاردا بير يازيق گلين، قايين آتادان اوتانديغينا گؤره، سفره باشيندا اؤسگورمه‏يه قادير اولماييب و سونوندا اونون بوغازيندا ايليشديگى سوكوك، اونو بوغور؛ او سومويون آدى "گلين بوغان" قالير...!
من، "گلين بوغان" سيرا مقاله‏لرده چاليشاجاغام عنعنه(1)و ادبياتيميزدا، يئرلى(2)و اؤزگه توتاليتاريز(3)مين ايزلرينه و اولسا كؤك‏لرينه ياناشام.
ظن ايمجه كولتور(4)هابئله فولكلوروموزو تنقيده چكمك، چاغداش اولماق اوچون )هر يؤندن( ايلك آدديم‏دير.
نادير ازهرى
حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرين هانسى توپلومسال(5)و پولتيكال(6)دورومدا يارانديغلارينا گؤره فيكيرله‏شين:
1- "بير شهره گئتدين گؤردون هامى كور، سنده كور"
2- "بيرين گؤردون گؤزو قييق، سنده اول گؤزو قييق"
3- "آيى‏يا، دايى دئه ايشيندن اؤترو"
4- "ارمنى‏يه دايى دئه ايشيندن اؤترو"
5- "چايى كئچينجه ارمنى‏يه دائى دئه"
6- "عمى عمى دئييرم‏كى منه قوش دوتاسان"
7- "آباد اولار بولبولويم، خاراب اولار بايقوشى"
8- "كيمين عربه‏سينده بولونورسان اونون توركوسونو اوخو"
9- "..."
سؤزو اوزاتماق لازيم دئييل، ظن‏ايمجه بيزيم خالقيميز، تاريخ بويو توتاليترلر و توتاليتر دوشونجه‏لره ايليشديگينه گؤره، ايستر - ايستمز بير سيرا "اپورتونيسم"(7)له ايلگى‏ده اولان اينام‏لارا به‏لنيبدير و دئدييميز مثل‏لر بو اينام‏لار اوچون نئچه اؤرنك(8)دير، دئمك بيزيم خالقيميز بو "اپورتونيسم" آنلاملى مثل‏لره عمل ائتمك‏له توتاليترلر اليندن آماندا قالماق ايسته‏ييب‏دير. تأسف‏له بو "اپورتونيسم"، سده‏لر بويودور بيزيم كولتوروموزه قاتيشيبدير، اؤزوموزو آلداتماياق، دوروموموز چوخ دهشتلى‏دير، آمما بو مشكيل‏لرى بيلمك بو پروبئلم(9)لرى آناليز ائتمك، "توتاليتر" دوشونجه‏لردن قورتارماق اوچون ايلك، آمما بؤيوك آدديم‏دير، گلين بو ايشى گؤره‏ك، يعنى كئچميشيميزه تكجه فخر ائتمك‏دن يا كئچميشيميزى اسكيك سانماقدان ال چكك. ظن‏ايمجه بوگون كولتور هابئله فولكلوروموزو تنقيده چكمك ضيالى‏لاريميزين ان بؤيوك گؤره(10)وى‏دير. اينديسه "اپورتونيسم" قونو(11)سوايلا ايلگى‏ده اولان تاريخ‏سل(12)"سانسور" قونوسونون فولكلوروموزدا قويان ايزلرينه بيرليكده ديققت يئتيره‏ك، لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرين هانسى توپلومسال و پولتيكال دورومدا يارانديغلارينا گؤره فيكيرله‏شين:
1- "چوخ بيليرسن، آز دانيش"
2- "ساكيت اولان، سالم قالار"
3- "دانيشماق گوموشدن اولسا، دانيشماماق قيزيلدان‏دير"
4- "دييه‏ن غافيلدير، دئديردن غافيل دئييل"
5- "ديل باشا بلادير"
6- "حكمتدن سؤال اولماز" )باشقا خالق‏لارين فولكولوروندا بو مثل‏لر كيمى باشقا مثل‏لر و اردير(
بورادا من بو مثل‏لرين نئدن دوغولدوغونا ديققت يئتيرمك ايسته‏ييرم، يئنه تاريخ بويو "توتاليتاريسم" دوروموندا ياشايان آذربايجان خالقى اؤز حياتينى قوروماق اوچون، سانكى بعضن، سوسماق، هابئله اؤزونو "سانسور" ائتمك‏دن باشقا بير يول تاپا بيلمه‏ييب‏دير و تأسف‏له بو نگاتيو، ساياقى، بير قايدا و كولتور كيمى نسيلدن نسيله كؤچوردوبدور! دهشتلى‏سى بورادادير: بيز )چوخوموز( همان آداملاريق، اؤرنك اوچون گونوموزده گاهدان يازيچى‏لاريميز تورك ديليندن و آذربايجان خالقيندان مدافيعه ائدن زامان "پان توركيسم" هابئله ايرتيداد ايتتيهاميندان قاچماق اوچون دین سل سؤزلره ال آتيرلار و چاليشيرلار تورك ديليندن و تورك‏لردن بو يؤندن مدافيعه ائتسين‏لر، بو ايش بير جوره "اپورتونيسم" و بير جوره اؤزوموزو "سانسور" ائتمك هابئله باشقا بير توتاليتاريزمه يول آچماق دئييل‏مى؟
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و يازيچى‏لارى اؤز ايچلرينده و آذربايجان كولتورونده تاريخ‏سل "اپورتونيسم" و "سانسور"ون چئشيدلى(13)شكيل‏لرينه فيكيرلشمه‏لى‏ديرلر، يعنى اؤنرى(14)وئريرم: كولتوروموزو تنقيد ائدك! تاريخ‏سل و خالقيميزا يوكلنميش يالنيش‏لارى تانييب اونلاردان جانيميزى و كولتوروموزو قورتاراق. اينديسه، پست مدرن دونيادا هابئله گئرى قالميش دونيادا بو ايشى بوتون خالق‏لارين گؤره‏وى سانيرام و اؤزومو فيكره گلمه‏ين ايتتيهام‏لارا حاضيرلاييرام.
ظن‏ايمجه آذربايجان خالقى و باشقا خالق‏لار اؤزلرى اؤز كولتورلرينى تنقيد ائديب ايره‏لى گئتمه‏لى ديرلر.
اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: آداب و رسوم 2) فارسجا: محلى 3) فارسجا: تماميت‏خواهى 4) فارسجا: فرهنگ 5) فارسجا: اجتماعى 6) فارسجا: سياسى 7) فرصت‏طلبى 8) مثال 9) فارسجا: مشكل 10) فارسجا: وظيفه 11) موضوع 12) فارسجا: تاريخى دينى 13) فارسجا: انواع، اقسام 14) فارسجا: پيشنهاد

(4)گلين بوغان!

( بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
فولکلوروموزدا ائل آنلامینا باشقا بیر باخیش

نادير ازهري

a - حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرده‏كى "پوزئتيو"(5)و بير يؤنلو(6)باخيشا ديققت ائدين:
1) "ائل گوجو، سئل گوجو"
2) "ائل بير اولسا گوجو كرن(7)سينديرار"
3) هر كيم ائله داياندى، ائله بيل شئره ميندى"
ظن‏ايمجه بو اوچ مثليميزده "ائل" آنلامى بوتونلوكده "پوزئتيو" هابئله بير يؤنلو دورومدا ايشله‏نيب‏دير، بو مثل‏لرين "پوزئتيو" يا "نگاتيو"(8)اولدوغوندان باشقا، سيزين ديققت‏ينيزى بو مثل‏لرده آپاريلان بير يؤنلو باخيشا جلب ائديرم.
b - حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرده باشقا دوروم داشى‏يان بير يؤنلو باخيشا ديققت ائدين:
1) "پالازا بورون، ائل ايله سورون"
2) "ار آتانى ائل آتار، ار دوتانى ائل دوتار"
3) "ائل‏ايله الله‏اكبر"(9)
ظن‏ايمجه بو اوچ مثليميزده سيراايلا: 1- "اپورتونيسم"(2 (10- كيشى اوستونلوك(11) )ايه‏ر "اَر" كلمه‏سينى كيشى حيات يولداش معناسيندا دوتساق( 3- و "آسيملاسيون"(12) هابئله "اپورتونيسم" تبليغ اولونوب، بونلاردان علاوه بو اوچ مثلده سانكى "ائل " كلمه سى بير ماسكاديركى اونون داليسيندا توتاليتر قدرت لر )دولت لر( گيزلنيب لر و بويون ائيمه هابئله ايطاعت ائتمك كولتورونو "ائل" آدينا ائلين اؤزونه يوكلتمك ايسته‏ييب‏لر.
c - حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثلى اوخويوب بو مثل‏ده "نگاتيو" هابئله بير يؤنلو باخيشا ديققت ائدين:
1) "ائل اوچون آغلايان، گؤزسوز قالار"
دئمك بو مثلين آنلامينا گؤره ائل قونوسوندا "پوزئتيو" مثل‏لرين ترسينه اولاراق، "ائل" و "خالق "ا اوره‏ك باغلاماق و يانماق تام فايدا وئره‏رسيز و تهلوكه‏لى گؤستريلميشدير ديققت ائدين، بورادادا "ائل" آنلامينا تام بير يؤندن )آمما بو دفعه "نگاتيو" باخيشدان باخيلميشدير( ظن‏ايمجه اوستده‏كى يئددى مثلين دوزه‏م(13)ينده، اورتاق چئوره(14)بو مثل‏لرين آغ - قارا باخيش‏لاريدير )اولسون نگاتيو، اولسون پوزئتيو(، دئمك بو مثل‏لرده ائل آنلامينا 1- يا چوخ "پوزئتيو" و قوتسال(2(15- يادا چوخ ايطاعته لاييق 3- يادا چوخ "نگاتيو" باخيلميشدير، بو مثل‏لرده "ائل" آنلامى يا چوخ ياخشى‏دير يادا چوخ پيس‏دير، بو دوروما جيفت قارشى(16)دئييريك، ساده‏جه‏سين دئسك بو قونو آغ - قارا گؤرمك قونوسودور. اونوتمايين جيفت قارشى و آغ - قارا گؤرمك بوتون متافيزيك و ايرتيجاعى باخيش‏لارين تمل(17)داشى‏دير. ظن‏ايمجه گونوموزده، خصوص گئرى قالميش بوتون اؤلكه‏لرده ياشايان ضيالى‏لار همده پولتيكاچى(18)لارين چوخو "ائل" و "خالق" آنلامينى آغ - قارا گؤروب و دايمن اوندان )دوغرودان يادا ظاهيرده( بير "تؤتم"(19)ياراتماق ايسته‏ييرلر. اينديسه بورادا "ائل" آنلامينين "رئال"(20) انرژى‏سينى خاطيرلاتماق اوچون، "توتاليتاريزم" يارادان "ائل" آنلامينين دوزه‏مينى پوزماق(21)ايسته‏ييرم چونكو "ائل" ماسكاسينى صوفت‏لرينه دوتان‏لار واردير، يعنى دئييرم: "توتاليتاريزم" دوروموندا "ائل"لر و "خالق"لار چئشيدلى(22))كولتورل، اكونوميك(23)، پولتيكال(24) و...( ظلم‏لره معروض قالديقجا گئت - گئده بول جهالته(25)چئوريليرلر آمما او دورومدا "خالق" و "ائل" بول جهالته چئوريلميشسه‏ده، اوندا اولان دئييشيلمه پتانسيل‏ينه گؤره )منيم نظريمدن( حؤرمته لاييقدير. خاطيرلاتمالى‏يام من بو گؤروشو كئچميشده بير موصاحيبه‏ده بيان ائتميشديم(26).
قيد ائتمه‏لى‏يم بو مقاله‏مين، مين يولا يورولاجاغينى بيله بيله، من "ائل" و "خالق" آنلامى‏نين كيليشه اولونموش دورومونا هابئله "ائل" و "خالق" آدلارى آرخاسيندا گيزلنميش "توتاليتر" آنلاملارين ياييلماسى پروسه‏سينه قارشى دايانميشام و اومود ائديرم جهالته قارشى دايانميش اولام‏دا.

اتك يازى‏لارى:

1) فارسجا: آداب و رسوم
2) فارسجا: محلى
3) فارسجا: تماميت‏خواهى
4) فارسجا: فرهنگ
5) فارسجا: مثبت
6) فارسجا: يكسويه
7) فارسجا: كنده، تيرچوبى
8) فارسجا: منفى
9) ائل‏ايله الله‏اكبر - ترجمه: الله‏اكبر هم با جماعت، نظير: خواهى نشوى رسوا همرنگ جماعت شو"، "امثال و حكم در زبان آذربايجان، تأليف: على‏اصغر مجتهدى، صفحه هفتاد و پنج"
10) فارسجا: فرصت‏طلبى
11) فارسجا: مردسالارى
12) استحاله
13) فارسجا: ساختار "structure"
14) فارسجا: حوزه مشترك
15) فارسجا: مقدس
61) binary opposition فارسجا: تقابل دوگانه
17) فارسجا: اساس
18) فارسجا: سياستمدار
19) قوتسال ياراديق )حئيوان، آغاج، كولك و هر هانكى بير دوغال شى(
20) فارسجا: واقعى
21) دوزه‏م پوزماق: فارسجا: ساختارشكنى
22) فارسجا: گوناگون
23) فارسجا: اقتصادى
24) فارسجا: سياسى
25) فارسجا: جهالتِ انبوه
26) "... اين را هم بگويم كه مردم )مردم بيشتر نقاط جهان، البته با تفاوت‏هاى بسيار( به دليل ساختارِ جامعه‏شان، جهل انبوهند اما به دليل قدرت بالقوّه‏ى تغييرشان قابل احترام‏اند؛ آنچنان كه مى‏توان بسيارى از رنج‏ها را به خاطرشان به جان خريد..." "آواى اردبيل" شنبه 24 فروردين ماه 1381 - گفتگويى با "نادر ازهرى"، "زبان به مثابه ايدئولوژى" - گفتگو: "رضا كاظمى" و "آيدين مسنن"

(5)گلين بوغان

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
" كولتور"، "عنعنه" و "خالق" قوتسال ديرمى؟ نه‏ده‏ن
نادير ازهري

ايضاح: قارى‏لاردان ائشيدميشم: اسكى زامان‏لاردا بير يازيق گلين، قايين آتادان اوتانديغينا گؤره، سفره باشيندا اؤسگورمه‏يه قادير اولماييب و سونوندا اونون بوغازيندا ايليشديگى سوموك، اونو بوغور؛ او سومويون آدى "گلين بوغان" قالير...!
من، "گلين بوغان" سيرا مقاله‏لرده چاليشاجاغام عنعنه(1)و ادبياتيميزدا، يئرلى(2)و اؤزگه توتاليتاريزم(3)ين ايزلرينه و اولسا كؤك‏لرينه ياناشام. ظن‏ايمجه كولتور(4)هابئله فولكلوروموزو تنقيده چكمك، چاغداش اولماق اوچون )هر يؤن‏دن(5)) ايلك آدديم‏دير.
نادير ازهرى
حؤرمتلى اوخوجولار! تورك يازى‏لاريندا چوخلو آذربايجان‏لى يازيچى‏لار، آذربايجان كولتور و عنعنه‏لرينى هر زامان قوتسال دوشونورلر، بو باخيشين ايزلرينى تكجه آذربايجان‏لى‏لار كولتورونده يوخ بلكه باشقا خالق‏لارين ايچينده ده قاباريق حالدا گؤرمك اولور. ظن‏ايمجه گونوموزده و ييرمى بيرينجى يوز ايل‏ليين ايلك ايل‏لرينده بوتون خالق‏لار اؤز كولتور و عنعنه‏لرينى تنقيد ائتمه‏لى‏ديرلر، بو سيلاحا قارشى، توتاليترلر و توتاليتاريزم، قالخان‏سيزديرلار، اولسون عرب اولسون فارس يا دا تورك؛ ظن‏ايمجه بو ايش، ايلكينده هر خالقين يازيچى‏لارينين ايشى‏دير )دوشمن‏لريميز بو ايش‏دن ترس ايستيفاده ائده بيلمزلر چونكو بو تنقيدى باخيش، اونلاريندا بوينونا گله‏جك‏دير( بو سطيرلرين يازارينا گؤره كلمه‏لر و "خالق" كلمه‏سى قوتسال دئييل، دئدييم كيمى، دونيانين چوخلو اؤلكه‏لرينده "خالق"، "بول جهالت" دئمك‏دير، حاتتا يازيچى‏لار و ضيالى‏لار اؤزلرى‏ده بو "بول جهالت"ين ايچينده ياشاييرلار هله چوخلارى‏دا بو، بول جهالت‏دن ائتكى‏له‏نيرلر. "خالق" كلمه‏سى قوتسال دئييل آمما خالقين دئيشيلمك پتانسيلى واردير و بونون اوچون "خالق" حؤرمته لاييق‏دير. ظن‏ايمجه يالان‏سيز و دوغرو خالق سئورليك، بوندان عيبارت‏دير: خالق‏لارين و البت خالقيميزين )اؤزوموزون( جهالت‏لرينى گؤرمك، و اونو تنقيد ائتمك آمما خالقين دئيشيلمك استعدادينا گؤره‏ديركى هر زامان اونا )خالقا( حؤرمت بسله‏مك و حؤرمت ائتمك گره‏كلى اولور، تأسف‏له بيزيم و باشقا خالق‏لارين يازارلارى و ضيالى‏لارى بو قونونودا هر زامان آغ - قارا گؤروب و بونلارين هر بريسى اؤز خالقينين كولتور و مدنييتينى گؤى‏لره قالديرير ظن‏ايمجه بو ايش نيهايت‏ده دگماتيسم و توتاليتاريسمه خيدمت ائتمك‏دير، بنزه‏ر اوچون، يازيچى‏لاريميزين بير چوخو بوتون آتا بابا سؤزلريميزى بير اؤلچوايله اؤلچوب تامينى بير خزينه‏دن سانيب، تامينى ده‏يه‏رلى بيليب هئچ "هوش ائتميرلر"كى بو سؤزلرين آرا، چوخ آزديريجى سؤزلرده واردير.
حؤرمتلى اوخوجولار! بير سورغو واردير: كئچميش زامان‏لاردا سومورگه‏چى‏ليك(6)يوخ‏ايميش‏مى؟ ظلم يوخ‏ايميش‏مى؟ جهالت يوخ‏ايميش‏مى؟ ظن‏ايمجه گئرك فولكلوروموزدا توتاليتاريزمين و توتاليترلرين آماج‏لارينى آراييب، به‏ليرديب و خالقيميزا ايضاح ائده‏ك. بو سطيرلرين يازارينا گؤره بيزيم عنعنه و فولكلوروموزدا حاتتا ان محتشم قايناق‏لاريميزدا يئرلى و اؤزگه توتاليتاريزم وقاحت‏ايله اؤز گئريچى باخيش‏لارينى آز - چوخ ثبت ائده بيلميش‏دير، بو گئريچى باخيش‏لار بيزيم خالقيميزين چوخلو پوزئتيو(7)عنعنه و دوشونجه‏لرى‏ايله پارادوكس‏دادير، اؤرنك اوچون يئنه "قادين" حاققيندا "ده‏ده‏قورقود" كيتابينا موراجيعت ائديره‏م، ديققت ائدين: "... قادين‏لار دؤردجور اولور؛ بيريسى ائوين داياغيدير، بيريسى نئجه سؤيله‏رسن باياغيدير. بيريسى سولدوران سويدور، بيريسى دولدوران توپدور. ائوين داياغى اولدوركى چؤلدن. باييردان يازيدان ائوه بير قوناق گلسه، كيشى ائوده اولماسا، او قوناغى يئديردر، ايچيردر، عزيزله‏ييب احتراملا يولا سالار، بونلار حضرت فاطمه‏نين عايشه‏نين نسليندندير بو جور آروادلاردان مينى اولسون، اوجاغينا بو كيمى گلين، گلسين »خان«يم هئى..."(8)
حؤرمتلى اوخوجولار! اوخودوغونوز كيمى بو سطيرلرده زوراكى حالدا تورك خالقينين بير عنعنه‏سى ايسلام قايدالارى‏ايلا باريشديريلماق ايسته‏نيلمكده‏دير )بورادا "داشدان داشا" سيرا مقاله‏لريمين "اسكيلتمك آفتى" مقاله‏سينى خاتيرلاديرام( آنجاق هئچ كس )بلكه( دئمه‏ييب يادا دئيه بيلمه‏ييب: كيشى ائوده اولماياندا )حاتتا گونوموزده( بير مسلمان خانيمين نئجه ايذنى اولا بيلير چؤلدن و باييردان )سن توت ائشيكدن( گلن بير قوناغى يئديرديب ايچيرديب عزيزله‏ييب احتراملا يولا سالسين )گولونج‏لو بوراسى‏ديركى گلن قوناق كيشى اولا حاتتا آبيرلى بير كيشى( ايسلام قايناق‏لارينى و خصوص خانيمِ فاطمه‏يه يازيلان يازى‏لارى اوخويون و قضاوت ائدين حاتتا قايناق‏لارا باخماياراق گونوموزده بو حركت بير مسلمان قادين‏دان نورمال بير حركت دئييل )توپلوم باخيشيندان(. "ده‏ده‏قورقود"دان گئتيردييم فاكت سطيرلر ظن‏ايمجه توپورجك‏له ايكى باشقا عنعنه‏نى بير بيرينه ياپيشديرماق آماجيندادير بير باشقا سند گتيريم دئيه بورادا "ده‏ده‏قورقود" كيتابى‏نين واتيكان نوسخه‏سينى خاطيرلاتماق ايسته‏ييرم، بو نوسخه‏ده سؤز آچديغيم قوندارما و متنه يوكلتيلميش تركيب‏لردن چوخ آز سايى‏دا سوراغ آلماق اولور.×
حؤرمتلى اوخوجولار! بير اؤنرى واريمدير: بيز "ده‏ده‏قورقود" و بونا بنزه‏ر قايناق‏لاريميزى بو يؤندن اوخويوب بئله بئله قوندارما تركيب‏لرى بؤيوك حرف‏لرله قاباريق حالدا يازيب "ده‏ده‏قورقود"دان و باشقا قايناق‏لاريميزدان يئنى بير چاپ يايمالى‏ييق، يوخسا بيزيم حاتتا ضيالى‏لاريميزدا بو جور قوندارما و يوكلتمه تركيب‏لرى بيزيم اؤز كولتور و عنعنه‏ميز ساناجاق‏لار.
حؤرمتلى اوخوجولار! سينيف سال(9)يئرلى هابئله اؤزگه توتاليتاريزمين ايزلرينى تاپماق اوچون، كولتور و عنعنه‏لريميزى آراشديرمالى‏ييق تأسف‏له بو كونو اوخودوغوم و تاپديغيم قايناق‏لارين هئچ بيريسينده باشلانماييب‏دير، يالنيز "بايرام طاهيربى‏وف"، ابوالقاسم حسين‏زاده"نين توپلاديغى آتالار سؤزو حاققيندا بئله يازير: "... استثمار ائديلن باخيميندان »توخون آجدان خبرى اولماز« استثمار ائده‏نين باخيميندان ايسه: »آجين قارنى دويار گؤزو دويماز« نيهايت كئچميشيميز اوچون سجيه‏وى اولان و جمعيتميز اوچون مقبول اولمايان خيلى آتالار سؤزو موجوددور، بوتون اونلار كيتاب ترتيب اولونان زامان بو و يا ديگر ملاحظه‏يه گؤره كوتله‏وى اوخوجونون سويه‏سى، تربيه‏وى و ساير الى آخر نظره آلماقلا حاقلى اولاراق )عينى زاماندا اعتراف ائتمك لازيمديركى آمانسيز جاسينا( رد ائديلميش‏دير..."
حؤرمتلى اوخوجولار ديققت ائتسين‏لر، آراشديرما ايشيندن قاچماقى "ملاحظه‏يه گؤره" خاتيرلاديب و "تربيه‏وى" آدلانديريب، اعتيراف ائديرلركى آمانسيزجاسينا چوخلو آتابابا سؤزلرينى حاضيرلانميش كيتابدان حذف ائديب‏لر چونكو بونلار هر زامان "خالق" آنلامينا آغ - قارا باخيب‏لار ايه‏ر فيلولوگيا علم‏لرى دوكتور، "بايرام طاهيربى‏وف" )هئچ زامان آداملارين تيترلرينه مرعوب اولمايين( و مين‏لر بلكه‏ده ميليون‏لار اونا تاى يازارلار فيكيرله‏شيب جرئت ائديب اؤز خالق‏لارينين كولتور و آتابابا سؤزلرينه تنقيد آچى‏سيندان باخسايديلار اؤزلرى دئميشكن "آمانسيز جاسينا" حذف اولونموش آتابابا سؤزلرى نه‏اينكى يئرينده قالير بلكه او سؤزلر ايضاح‏دا اولوناردى، ديققت ائده‏ك بو ماهيت‏جه نگاتيو(10)و حذف اولونموش آتابابا سؤزلرى "خالق" آنلامينين تام قوتسال اولماغينى لكه‏له‏ندير و بونا گؤره "توتاليتاريزم"ين فيكير سيستئم‏ايله دوز گلمه‏يير. سيستئم‏ايله دوز گلمه‏يير و نيهايت توتاليتاريزم دوروموندا ياشايان و توتاليتاريزمدن ائتگى‏له‏نن يازيچى )اؤزوده فيلولوگيا علم‏لرى دوكتورو( نيهايتده بير سانسورچى اولور، عجبا، عجبا چوخ چارپاشيق زامان‏دير. حذف اولونموش، رد اولونموش بوتون سؤزلر و اثرلر گئرجك‏دن ايضاح اولمالى‏ديرلار آنجاق بو ايش اولماييب چونكو بؤيله ايش‏لر كولتوره‏ل و هر چئشيد توتاليتاريزمين ائوينى ييخير و چوخلو اينسان‏لار چئشيدلى اؤلكه‏لرده بو سيستمدن قيراق )توتاليتاريزمدن قيراق( فيكيرله‏شه بيلمه‏ييب و اصلن فيكيرلشمه‏يه ايمكاندا تاپماييرلار، بوتون دؤولت‏لر، چوخلو پولتيكال قروپ‏لار، بوتون خالق طرفيندن دانيشانلار تاريخ بويو اؤز سؤزلرينى يئريتمك اوچون خالق‏لارينى و مدنيت‏لرينى فال‏سيز و قوتسال گؤستريب‏لر، گونوموزده و ييرمى بيرينجى يوز ايل‏ليين ايلك ايل‏لرينده بو يالنيش داوام ائدير. بو سطيرلرين يازارينا گؤره بوتون خالق‏لار و آذربايجان خالقى‏نين ايلكينده يازارلارى و ضيالى‏لارى اؤز كولتوره‏ل و ادبى قايناق‏لارينى و فولكلورونو يئنى‏دن اوخومالى و بو قايناق‏لارا تنقيدى و سينيف سال يؤن‏دن‏ده باخمالى‏ديرلار، ظن‏ايمجه بيز ائسكى قايناق‏لاريميزا سونرالار داخيل ائديلميش يئرلى و اؤزگه توتاليتاريزمين قوندارما و يوكلتمه سؤزلرينى كشف ائديب دليل‏لريميزى ايضاح ائتمه‏لى‏ييك؛ بؤيله‏ليك‏له قايناق‏لاريميزدا )و بئينيميزده( يئر آلميش قوندارما و يوكلتمه سؤزلرى قاباريق حالدا يازماق‏لا قايناق‏لاريميزى يئنى‏دن چاپ ائديب گونوموزده‏كى و گله‏جك نسل‏لره امانت اولاراق تاپيشيرمالى‏ييق بوتون خالق‏لار اؤز كولتور و عنعنه‏لرينى تنقيد ائتمه‏لى‏ديرلر، ايمتحان ائدين توتاليتاريزم و توتاليترلر ده‏لى اولاجاق‏لار، بوتون دونيادا.
اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: آداب و رسوم 2) فارسجا: محلى 3) فارسجا: تماميت‏خواهى 4) فارسجا: فرهنگ 5) فارسجا: جهت 6) فارسجا: استعمارگرى 7) فارسجا: مثبت 8) "ده‏ده‏قورقود" داستانلارى، رسول اسماعيل‏زاده دوزال ص 22. يادا باخين: كتاب "ده‏ده‏قورقود"، به كوشش م . ع فرزانه، ص 9 .20) بورادا و فارسجا: طبقاتى 10) فارسجا: منفى
× ايضاح: ده‏ده‏قورقود كيتابى‏نين واتيكان نوسخه‏سى چوخلو تعريف‏لرى و يوكلتمه سؤزلرى اؤنله‏يير ائله بو نه ده نه ده واتيكان نوسخه‏سينه ناقيص دئمك نئچه يؤندن دوشونمه‏لى‏دير و سورغو نيشانه‏سى آلتيندادير. )باخين: ده‏ده‏قورقودكيتابينین واتیکان نوسخه سینه باشقا بیر باخیش - نيگين نواده‏رضى

آردي وار