Pazar, Haziran 26, 2005

Dede Qurqud

Dede qurqud"دده‏قورقود كيتابي"واتيكان نوسخه سي"نه باشقا بير باخيش

نيگين نواده‏رضى
ايضاح:"بو مقاله 1378ايلين شهريور آييندا تبريزده قورولموش دده قورقود سمپوزيومونا حاضيرلانميشدير."
تورك ميفولوگيياسي اوزل دده قورقود ميفلري ايله چاليشانلارا سالام.
چاليشديغيملار:1-بو نسخه نين (واتيكان نوسخه سينين ) آرتيق تانيتماقي و بونو درسدن نوسخه سينه ياناشي اورژينال و قديم تقديم ائتمكده
2-بو ايكي نوسخه نين آرا اوزون مدت زامان فاصيله وار دئمك و بونا اثبات يولوندا اورنك لر وئرير مقايسه لر آپارماقدا.
3-واتيكان نوسخه سينده اولان سوز بيرلشمه لرينه ايشاره و بو كي بونلارين وجودو (بو نوسخه ده )شيكار دوورو و بو دوورون معيشت طرزينه سسلشمكده دير.
4-بو كي بو ميف توپلوسونون اولوشوم واختي اينسانين گليشمه سي تفككورونون ايلرله مه سي و اونلارين هله توتميستي باخيشلار صاحيبلري اولدوق لاري زامانا قدر ايزله نه سي دير دمكده .
اورنك لر موقايسه لر
1-بويلارين بير چئشيدينده كي باشلانيش لار (ايكي نوسخه نين آرادا) اوزل ديققته لاييق گورونور او جمله دن : ديرسه خان اوغلو بوغاج خان بويو درسدن نوسخه سينده :"بير گون قامغان اوغلو بايندر خان يئريندن دورموشدو."واتيكان نوسخه سينده :"بير گون" ايفاده سينين اولماماسي بايندر خانين آلتي كؤكدن بيري اولان گونشين اوغلو-ياوروسو اولدوغونا ائله جه ده تام موباريزة1 لرده جانلي و جيددي ايشتيراك ائتديينين ثبوتوندا گوجلو فاكت دير.
2-بوغاج خان بويونداكي سويله مه لرين(2) بيرينده ديرسه همان سالور(بايندر خانين كويكو(3)سو بيريندن يالنيز اولا بيلنمز)خاتونينه خطابن درسدن نوسخه سينده ائودن چیخوب یوروینده سلوی بویلوم "واتیکاندا :"قلقوبنی یوروینده توبا بویلوم".گوروندویو کیمی واتیکان دا یئر آدلاری و زامان حدودلاری (بیچیم لنمیش زامان )یوخدور.بویسا بیزی میرچا الیاده دئمیشكن بيزي بویلارینلا یاناشی زامانین(in illo tempora"(4) سینادوغرو آپاریر .دئمه لی:"قلقوبنی یوروینده "بیر نسنه یه نفوذ ائتمک نیت ایله قالخماق سوزو تامامیلا نوعلرین آرا گئدن بیر اوزل لیک دیر.
3- بوغاج خان بویوندا دیرسه خانی دوغورمازلیغینا( اهریمن دن اولدوغونا اساسن ) واتیکان نوسخه سینده "آلشوبنی"سوزو یوخدور. ایضاح: بایندر خان (گونشین اوغلو) و اونون امر بر لری دیرسه نی دوغور ماز -قیسیر اولدوغو نه دنه حیرزلا نوعلر آرا ایلغاییر اونو قارا اوتاغا قوندورورلار یا خود حیرزلا آلیشور اونو کوتو اولدوغونا نه دن یاندیرماق ایسته ییرلر.
4-بوغاج خان بویوندا درسدن نوسخه سینده مووجود اولورکن واتیکان دا اولمایان:" شامی گونلوگو یئر اوزونه آشانمیشدی " جومله سی بیزی بایندر خانین اصیل گونش یاوروسو الدوغونو دئمه یه دوغرو گوجلندیریر. دئمه لی گونشین یاوروسو اولان یئرده هورموزد اوردوسونون اولدوغو یئرده قارانلیق (شامی گونلوک)(5)اولا بیلمز.
5-سالور قازان بویوندا درسدن نوسخه سینده :"کافیرلر دون بورجوغوندان قازان به یین اوردوسونا گلدی".واتیکان دا:" گئجه ایچینده کافیرلر قازان اوردوسو اوستونه گلدي".ايضاح: کافیرلر (اهریمن چی لر)"قارانلیق"دان فایدالانارکن قازان اوردوسونا قارشی ایلغاییرلار.دئمه لی اونلار ایشیق اولان یئره وارامازدیرلار.
6-سالور قازان بويوندا درسدن ده :"قازانين دونلوغو آلتون بان ائولريني(6) ييخميشوز"واتيكان دا:"قازانين...ييقميشوز" ايضاح :"ييقميشوز"سوزو بيزي مكان "ائو"محدوده سيندن قورتارير و تاماميلا ميفه اوغرادير. ايضاح :"...بيزقازانين ايشيق سوفراسيني ييقميشوز" قارانليقي اورايا يونه لتميشوز.
7-سالور قازان بويوندا درسدن ده :"قونور آتلي قازانا كشيش (7)دئيه ن بگ يگنك(8) دوري آيغرينا ميندي." بو جومله نين واتيكان دا اولماماسي ديققته لاييق دير. ايضاح :قازان هورموزد اوردوسوندان اولدوقويلا ياناشي بگ يگنك ده (اووروزدا) هورموزد اوردوسوندان دير بئله ليكله ايكي هورموزد نماينده سي نين آرا موناسيبت "شر" اولا بيلمز اونلارين آرا تاماميلا اوپوزيت (متضاد)بير دوروم اولا بيلمز (خئيردن خئير دوغار شردن شر)
8-بام بورا اوغلو بامسي به يه رك بويوندا درسدن ده:" ايچ اغوز ديش اوغوز(9) بگلري بايندرخان صحبتينه ديريلميشدي"(10) واتيكان دا:"ايچ اوغوز...درلمشدي. ايضاح : واتيكان نوسخه سينين حركه لي صورتينه مطلق محدودلاشمامالي اولساق دا هر ايكي صورتدن فايدالانمالي گره ك .دئمه لي (e)(,)حركه سي (y)(ي)حرفيندن بدل اولاراق اوندا راحاتجا "ديريلميشدي" سوزونه وارماق ممكن اولور ايضاح:"ايچ اوغوز ديش اوغوز گونشين ياوروسو صحبتينه (اونون حوضورونا) چاتديقدا يئني حايات بولموشلار.
9-بامسي به يه رك بويوندان عالي بير تابلو. درسدن ده دده قورقود ائلچي ليك دن قاييداركن باي بورا (سالور) آيدر:"-دده اوغلانميسان قيزميسان. دده آيدر-اوغلانام"! واتيكان دا:"-دده قوردموسان قيونميسان؟ آيدر- البته قوردام!(11) ايضاح : بورادا چوخ آچيق- آيدين دده نين نوعي اثبات اولونور عين حالدا معنادا مكمل حالدا ايفا اولونور. بويسا واتيكان نوسخه سي نين درسدنه ياناشي چوخ ايلكين چاغلارا آييد اولدوغونو آيدينا چيخارير.
10-بوغاج خان بويوندا درسدن ده :" اوغلان آتا مينير قيلينج قوشانير آو آولر قوش قوش لار اولدو." واتيكان دا:" آولره قوشولار اولدو." ايضاح: 1- بوغاج بير داها كندي نوع داش لاري سيرالارينا قوشولدو.2- بوغاج ساغاليركن اولار بير داها اونون آردي جا قوشولار اولدولار.
11-سالور قازان بويوندا درسدن ده:" يورويه ليم آ بگلر آو آولياليم قوش قوشلياليم" واتيكان دا:"يورويه ليم بگلر آولياليم قوشلياليم."سالور قازان آت رب النوعو اولدوغوندا كندي هم نوعلرينه خطابن "دورا-دورا بئليميز قورودو" وارين يئنه ده شيكاريميزا داوام ائده ك دئيير ايضاح:"قوشلياليم" سوز بيرليگي قوش كيمي هر اوون باشينا ائنمك دئمكدير. هر دورلواوون باشينا نفوذ ائدير اونو دارما-داغين ائتمك دئمكدير. دئمه لي بو اورنك لر واتيكان نوسخه سينين درسدنه ياناشي چوخ ايلكين چاغدان اولدوغونو اثبات ائتمه يه داير وئريلميشدير.سوزلريمين بوراسيندا"دده قورقود"لا چاليشان بو كونونون اوزره آرتيق تخصص صاحيبي اولان اوزمان لارين ديققتيني بو نوسخه نين چوخ قديم اولدوغوندان ساري بونون "حركه سيز" اوخونوشونا جلب ائديرم. بئله اولورسا ميف گنجينه ميز-وارليغيميز-من ليگيميز اوزره بام باشكا گليشمه لره واراجاغيميز ممكنه دولور.
.12- بوغاج خان بويوندا، درسدن نوسخه‏سينده: "اوغلان بوقاتلا بوغانين آلنينا يومروغو تايه‏دى" واتيكان‏دا: "اوغلان بوقاتلا بوغانين آلنينا آلين دايه‏دى. "ملاحظه: بو فاكت‏دا بوغاج )اينه‏ك( رب‏النوعو تقديم اولونور. بونا آييد ايضاح‏لار، أورنكلر:
- "بوغا" سؤزو توركجه‏ده "اينه‏ك" آنلامينى داشيما قدادير.
- بو ميف توپلوسونون "بقا"ياساسينا اساسن، بو توپلودا هر دورلو نؤع أوز "كفو"ينه )ضدّينه( غلبه تاپير، اونو اورتادان قالديراندان سونرا )توپلوجا بو ميف توپلوسوجا( "باش كسيب، قان دؤكندن سونرا، آد آلير، حايات حاققى تاپير. ايشته، آلديغى آد بوغانين نؤعونون ثبوت ائتدير مه‏يينه دايير مؤحكم فاكت‏دير.
- "ج" سس‏ليينين آرتيريلماسى‏دا بوغانين جؤوهر اولدوغونو ايفاده ائدير. بئله‏ليكده بوغانين رب‏النوع اولدوغونادا ايشارت ائتمه‏يه كيفايت ائده‏ر.
- اوغلانين اينه‏ك له آپارديغى مبارزة(12)يا خود مبارزه‏نين طرزى حاتتا اوغلانين نؤعونو ثبوت ائتمكده جانلى فاكت‏دير: ايكى اينه‏ك بوينوز - بوينوزا موباريزه‏يه گيريب‏لر، سونرا بيرى )بو اينه‏ك آغ اينه‏ك دير، آپيس( باشقاسينى ]بو اينه‏ك قارادير )اهريمن نماينده‏سى‏دير( [دؤيوش آلانى‏نين سونونا قدر تعقيب ائدير، سونرا قارا اينه‏گين اؤنونده ايلديك وئرمك‏ايله اونون يئره يئخيلماسينا نَدَن اولور. )قارا اينه‏ك گوجلو دور ائله‏كى بير تخته سنگه بوينوز وورسا ايه‏ر اونو اون‏كيمى دارتار( )آتا اوغول دؤيوش‏لرى‏نين ميفيك مبنالارى بوراداددير، اؤرنه‏يين: رستم‏ايله سؤهراب.(
- خانيم دوكتور ژاله آموزگار جنابلارى يازديغلارى "ايرانين ميفولوژيك تاريخى" آدلى كيتابيندا بئله يازيرلار: "امشا سپندان با سر ديوان همآورد خود ستيز مى‏كنند و دروغ در برابر راستى قرار گرفته‏است." ص 44.
توركجه قايناقلاردا بو نؤعه آييد دئيه‏رلى خبرلر وئريلمكده‏دير. او جومله‏دن:1آزاد نبى‏يئو. دده‏قورقود. ص 85:
"دئمه‏لى اُپ: باى سلبيه‏ايله )پ( اَرغو لوغتى‏جه بوينوز و وران باشى‏ايله يوگورن اينه‏ك دئمك‏دير.
.2 پرفسور خليل پناه‏اوف. دده‏قورقود انتباه آبيده‏سى. ص 74:
گؤزه‏ل‏ليينه گؤره اوزونه نقاب تاخان اوچ اوغوز گنجيندن بيرى اولان قانتورالى، گله‏جك قايين آتاسى قارشى‏سيندا، نقابى گؤتوروب، آغ آلنينى قصدا گوسته‏رير. دده‏قورقود ميف توپلوسونا اويغون، هابئله داشيديغى فونكسيونا اساسن اووروز )آپيس( همن آغ آلينلى اينه‏ك، همن باسسى به‏يه‏رك، همن قانتو رالى‏دير.
ايضاح: اووروزون آغ اينه‏ك اولدوغونو ثبوت ائتديرمكده كؤك‏لرايله رب‏النوعلرين آرا اولان و قالان ايلگى‏لردن فايدالانماق نه ديه‏رلى، نه ضرورى، باخين: ميرچا الياده )دين‏لرين تاريخينده او زامان‏دير( "اَن اوزاق چاغ‏لاردا اينه‏يين بوينوزلارى "آيا" و اونون هلالينا اوخشاديلير."
دائما مهين مادر )ان بؤيوك آنا( نى ستايش ائتمك له، اونونلا ايلگى‏ده اولان اينه‏يه اوخشار بت‏لر )صنم‏هاى گاوسان( يئنى داش دؤورونده داها آرتيق اولوب‏لار. قمرى آللاه‏لار )دوغودا. مديترانه‏ده( اينه‏ك گؤرونوشونده، هابئله اونون اؤزه‏ل‏ليك‏لريندن، متعلقاتيندان فايدالانان گؤسته‏ريليرديرلر. او جومله‏دن: سين (sin)بابل‏لى‏لرين قمرى آللاهى "قدرتلى‏دانا" «enlil» آدلانميشدير، Annarين وصفى URآدلى قمرى آللاهى‏نين نئجه‏لييى بئله ايضاح‏لانميشدير: "سمانين ورزه گنج و قدرتلى اينه‏ك، enlilين اَن سئچگين اوغلو(13)بوكوْنودا دا بو گؤزه‏ل بير تابلودور. سيمبل يارادان اينسان، اهريمنه قارشى مبارزه‏نين اجرايى حالقاسينى، بير كؤك - بير رب‏النوع آراسينداكى ايلگى‏نى، - كؤك‏لر حمايه‏سينى قازاناركن. سئچمه‏گى ايله مكمل‏لشديرير هابئله بو ميف‏لرين "يئنى داش دؤورونده" باش وئرديگينى گؤسته‏رير.
بو گؤسته‏ريش بابل ميف‏لرى‏نين دده‏قورقود ميف‏لرى‏ايله اولان ايلگى‏لرى‏نى خصوصن و عموميتله دده‏قورقود يوردونون ميف توپلوسوايله اولدوغو ايلگى‏لرى مكمل شكيلده گؤسته‏رمكده‏دير. ائله‏كى، قدرتلى دانا enlilدئديكده "قازان خانين ايناغى(14)جومله‏سى‏نين دوز اؤزونو ذهنده يادا سالير."ميرعلى سيداوف" يازير: پاراسارين بايبورد حاساريندان پيرلاييب اوچان، آپ - آلچاق گرده‏يينه قارشى گلن، يئدى قيزين اومودو، قالين اوغوزون ايمره پخى‏سى، قازان به‏يين ايناغى، بوْز آيغرلى به‏يه‏رك يئتدى.(15)
دئييلير: "يعنى گونش آتين، اونون وجودو، جؤهرى و صفت‏لرى‏نين گؤسته‏ريجى‏سى اولدوغو اؤلچوايله، يئر آلتى دونيانين و اؤلولرين ماراق‏لارى‏نين دا گؤسته‏ريجى‏سى اولموش.(16)
اتك يازي لاري:
1-آهوراايله اهريمن اوردولاري آرادير.
2-نظم شكلينده و هاوالي قطعه لر (متنين ايچره)
3-داماد.ميف توپلوسو منطقينه اساسن بو موناسبت لر"وضعي"ديرلر ها بئله بو گونكو آنلامدا معنا اولونمورلار.
4-زامان اولمايان زامان او زامان كي اوندازامان (بيچيملنميش زامان) يوخودو.
5-گونشين اهريمن نماينده سي توسطوايله اسارته دوشمه سينه ايشاره دير.0بو اولاي ميف جه اوچونجو گاهين بيرينجي مين ايلليگينده باش وئرميشدير).
6-چادر قبه زرين:همان گونش
7-ميف جه بيرينجي ايكينجي و اوچونجو گاهلارين اولاي لارينيني اوزونده قورويوب ساخلاميش (اصلي كرم) روايتينده كي قارا كشيش (اهريمن اوردوسوندان دير) منظوردادير.اووروز و سالور قازانين هر ايكي سي آهورا اوردوسوندان اولدوغلاريندان ساري بو سوز "سويوش" حئسابلانير هم ده چون ميف توپلوسو منطقينه اساسن "خئيردن خئير دوغار شردن شر" بئله ليك ده ايكي خيرين آرا شر موناسيبت اولاسي دئييل. اونلارين آرا آنتاقونيك (متضاد) موناسيبت اولا بيلمز.
8-اينه ك نوعونون جووهري.
9-بو بولوم لر استعاري ديرلر.
10-دوقتور "محمد علي فرزانه " جناب لاري نين تصحيح ائله ديگي نوسخه ده (بو نوسخه درسدن نوسخه سي ايله برابردير)
ديريلمك:ييغيشماق: بير كسين يا بيرنه يين دوره سينه ييغيشماق قيد اولونموشدور.
11-دده قورقود:قوردلار رب النوعو-فونكسيونو(ايشله م ):ان مدرك و ان مقدس-عنوان لار:توپلونون آغ ساققالي توپلوم بيلگيني (ائلجه بيلن) دورد گاه قدر عمري وار گئجه ده گونش صاحيبي دير. دده قورقود موباريزه ني تانري لار مجمعينه (توپلوسونا) رئپرت ائدن دير.احتمالي ده ييشيك ليك لري يااونم لي اولاي لار:بو رب النوع گون خانين لا ايلگي ده ديرو
اهريمن له موباريزه ني تانري لار توپلوسونا گزارش ائدن دير.
.12- بو مبارزه گونشين قورتولوشو )اهريمن اسارتينده: گونش ايشيق‏سيزدير( پروسه‏سى‏ديركى ميترائيسمين اساس كونوسودوردا.
.13 ميرچا الياده: دين‏لرين تاريخى. ص 151
.14 ميرعلى سيداوف. آذربايجان ميفيك تفكورونون قايناقلارى، ص 174
.15 ميرعلى سيداوف. دئييلن منبع
16- ميرچا الياده. دين‏لرين تاريخى. ص 431
دده‏قورقود كيتابي "واتيكان نوسخه سي"
نيگين نواده‏رضى
دئمه‏لى ميف توپلوسونا هابئله آتين آهورايى اولدوغونا اساسن گونش يالنيز آتين صفت‏لرى‏نين گؤسته‏رى‏جى‏سى اولا بيله‏ر، يئر آلتى دونياسى‏نين، اونون وجودو، صفت‏لرى‏نين يوخ. همين بو ايلگى خود ميرچا الياده وه‏ريندن، گئنيش سويه‏ده طرح اولونماقدادير: )خاطيرلاتمالى‏كى، دوغوجو، آراشديريجى و قوْروجو آللاهلار رب‏النوعلارين سيراسى‏نين ايله‏رى سيراسيندا يئر توتورلار."(1
گؤروندوگو كيمى بو أورنك‏لرده آللاهلارلا، رب‏النوعلر، ايلگى‏لريندن چوخ صراحتله سؤز دانيشيلميشسادا بو ايلگى‏لرين سايى‏جا آز مقدارى قالميشدير: )"اينه‏ك أوزو آى‏دان كنايه‏دير يا خود آيلا بيرگه‏دير.(2 يا خود بو أورنه‏ك: (isis... گئجه‏لى اوز يريس‏ى گزيردى... io و اونون رسمينين داستانى )او آى علامتلى بير اينه‏ك كيمى رسمه آلينيرميش(.3
دئمك لازم‏ديركى، كؤك‏لرايله رب‏النوعلر ايلگى‏لى‏ديرلر. رب‏النوعلر كؤك‏لرين ممّثلى يئرينه، مبارزه پروسه‏سينى كؤك‏لره رئپرت )گزارش( وئريرلر، يا خود كؤك‏لر اهريمنه قارشى ياخيندان مبارزه‏ده‏ديرلر.
گونش‏له ايلگى اولان آهورا، اينسانى گؤتورور )خئيرلى دوشونجه( ائله‏جه آى‏لا ايلگى‏لى اولان هومن، اينه‏گى(4)هر آلتى كؤكون يا مبارزه‏ده اشتراك‏لارى وار يادا اونلارين وه‏رينده بير رب‏النوع مبارزه‏ده‏دير. توپلو گؤسته‏ريركى، گونش اينسانى گؤتورورسه، آى اينه‏ك رب‏النوعونو، ائله‏جه‏ده گؤى قوردلار رب‏النوعونو گؤتورور. قورد نؤعو هم‏ده مبارزه‏نى آللاهلار مجمعينه )توپلانتى( گزارش ائده‏ن نؤع‏دير. بونونلا ياناشى باشقا كؤك‏لرينده رب‏النوعلارلا ايلگى‏ده اولدوقلارى و مبارزه‏ده اشتراك‏لارى‏نين ايزلرى گؤزه چارپماقدادير.
آغ أوكوز )آپيس(له قارا اينه‏يين مبارزه‏سى، ميترائيسم و اوندا گونشين )اهريمن نماينده‏سى اسارتيندن( اسارتدن قورتاماسى ايله تام عينى‏له‏شير. - اووروز ميترائيسم‏ده گونشى اسارتدن قورتاران و اونو بوينوزوندا حمل ائده‏ن اينه‏ك‏دير.
- اووروز )سونراكى ميترا( قارا اينه‏ك‏له آپ‏ارديقى مبارزه‏ده )بوينوز - بوينوزا( قارا اينه‏يه غلبه چالير و كندى‏نى ابقاء ائدير. گونشين اهريمن قواسى اسارتيندن قورتارماسى حادثه‏سى، ميترائيسمين اساسينى تشكيل ائدير.
اتك‏يازى:
1) ميرچا الياده. دين‏لر تاريخى. ص 431.
2) هاشم رضى. آئين مهر و زروانيسم. ص 6.
3) پير گريمال فرهنگ اساطير يونان و رم. ص 474.
4) گيرشمن. دين ايران باستان. ص 80
سؤزلوك
.1 اوريژينال: اصيل
.2 ميفولوگيا: اسطوره شوناسليق
.3 تقديم ائتمك: معرفى ائتمك
.4اؤرنك: نمونه
.5 سس‏لشمك: سس بيرليك ائتمك، مطابقت
.6 كسيليش: مقطع
.7 چئشيد: نوع
.8 فاكت: مثال، نمونه
.9 بيچيم‏لنميش: تقسيم‏شده )تقسيم شدنى(
.10 قلقوبنى: قالخان زامان
.11 دوغورماز: اوشاغى اولمايان، قيسير
.12 ايضاح: توضيح
.13 حيرزلا: )آجيق‏لانماقلا(
.14 آليشور: حرص‏لنير، آلوولانير
.15 ياورو: أوولاد، اوشاق
.16 دون بورجوغو: آلا قارانليق )بورادا!(
.17 اوردو: قوا، گوج )ارتش(
.18 ايلغايير: حمله ائدير، يورويور
.19 وارماق: گئتمك
.20 اوغراتماق: يؤنه‏لتمك
.21 قونور: اوچان، قانادلى
.22 دورى: دورار ايكن
.23 يئنى: تزه
.24 قوشانماق: تاخماق، باغلاماق )سيلاح(
.25 نؤع داشلارى: هم نوع، عين نؤعدن اولان‏لار
.26 اوزمان: تخصص صاحيبى اولان، اوستاد
.27 گليشمه: گئنيش‏لنمك، ايلرله‏مك - وقاتلا: بو دفعه، بوكز
.28 بقايا ساسى: قانون بقا
.29 ايشته: گؤروندويو كيمى
.30 آلان: حوزه - ميدان
.31 ندن اولماق: سبب اولماق
.32 فونكسيون: فارسجا: خويشكارى: ايشله‏م
.33 پاراسار - بايبورد حاسارى: بونلار مشخص مكان آدلارى‏ديرلار، بونلار متنه گؤره اصيل دئييل ديلر، دئييلدى مشخص، زامان و مكان آدلارى سونراكى حئساب اولونورلار - )منظوره كيتابت تاپان زامان‏دير.(
.34 ايمرنچى: غبطه ائديلن
.35 رسمه آلينماق: رسم ائديلمك. تصوير ائديلمك

Mifoloji(MİR ELİ SEYİD SELAMET İN SORĞULARİMİZA YAZDİĞİ YANİT)1-2-3

Mifolojiميرعلي سيد سلامت‏ ین سورغولاریمیزا یازدیغی یانیت>

اسطوره‏لر آراشديرماسى سورغولارین دیزاینئری :نيگين نواده رضي امکداش:نادیر ازهری

)بيرينجى بؤلوم(
على سيدسلامت، 1325 نجى ايلده تبريزده دونيايا گؤز آچيب. تحصيلاتينى تبريز مدرسه‏لرينده باشا وريب، آكادميك تحصيلاتينى 1350نجى ايلده تبريز دانشگاهيندا "يول و تيكينتى" ساحه‏سينده قورتاريب. اوندان سونرا موختلف يئرلرده و شرايطلرده اولموش، اساطير، فولكلور، ادبيات، موسيقى تئورى‏سى... ساحه‏لرينده آختاريش‏لارى اولموش‏دور. نيگين نواده‏رضى

- بیرینجی سورغو:اسطوره اوزره و دده‏قورقود اسطوره‏لريله ايلگى‏ده آراشديرما ايشينى نئجه باشلادينيز؟ جفرى لؤيزين، دده‏قورقودا آييد ياناشماغيندان يالنيز، اسطوره‏يه ياناشى اولان ايلكين ماراغلارى‏نيزدان بير قده‏ر دانيشماغى‏نيزى سونورق، بيرده نئچه ايلدير بو كونودا چالشيب، قلم چاليرسينيز؟ نئچه نئچه كتابينيز ياييم‏لانيب، نه‏ره‏لرده، نه كونولاردا معروضه ايله چيخيب‏سينيز؟ سون پروژه‏لرينيز حاق‏دادا.
یانیت: من 1370 نجى ايلده بير فرصتيم اولدو، بير كيتاب سرگى‏سينده، تبريزده، فردوسى كيتابخاناسى آدينا باسيلان بير "اصلى - كرم" نوسخه‏سينى آلديم و دديم واخت وارايكن بو كيتابى هم مضمونجا و هم متن‏جه تصحيح ائديم. من چوخ زامان عاشيقلار ايفاسيندا، قهوه‏خانالاردا و... سايره‏ده، "كرمى" عشقين تعريفى تانيرديم.
كيتابى جدى اوخوماغا باشلاديم و گؤردوم كيتاب چوخ درين مضمونلو، خارقه، آمما، شيرازه‏سيز كيتاب‏كيمى اؤز يئرينده اولمايان حيصه‏لرله، زنگين‏دير. "كرم" سانكى، سارى‏قايا، سيرى قويروغو، ساز )مئشه( ياشيل آييرماق، دورنا، جيران... لارلا، دانيشماغا قادير اولور و سوى (soy)ديمكله ياشيل آييرماق‏دان گئچيد آليب، گئچه بيلير.
ايسته‏ديم بئله بير واقعه‏لره زامان آراييب، آختارام، اؤنجه "اوستا" و او زامانلار ذهنه يئتيشيردى، قايناق چوخ آز الده واريميدى. ذهنيمده اولان بيلگى‏لرله "ايشيق - قارانليق" - "خير و شر" مبارزه‏سى، ابتدائاً آرايا گليردى. - بير چوخ مدت واخت آپاردى، تا واقعه‏لرى بير بيرلريله اويغون دوزه بيلم و سوى (soy)لرين بير نئچه‏سينى تصحيح ائده‏م. بير نئچه مدت سونرا اوستا متن‏لرى، گات‏لار، بندهشن و بير سيرا نادير قايناقلار، اليمه چاتدى. مجموعه‏ده‏ن، ايلكين اساطيرلرى، احياء ائده بيلديم. بو مجموعه اساطيرلره گؤره، چوخ مدعى واردير، لاكين اساطيرلرين چوخ اسكى اولدوغونا، چوخ‏لارينين ديلى، قيسا گورونور، علاوه بيزيم كولتورده، نئچه مختلف بيان‏لار بو اساطيرلرده‏ن موجود اولوب. بئله مختلف بيان‏لار، بو اساطيرلرين قايناق يئرلرين گؤسترير. قيساجا بو اساطيرلر، بئله‏دير. دونيانين يارانيش و داوامى 00021ايلده اولموش و اون ايكى مين ايل بير كاميل يارانيش و دوامن دوورو ساييلير.
00021 ايل باشا چاتاندان سونرا ايكى احتمال آرايا گلير. بيرينجى‏سى بوندان عبارتديركى، كاينات و نه‏كى اونداوار، آلت - اوست اولسون. بئله بير احتمال قيامت نظريه‏لرينى اوزوايله داشى‏يير. )تخريب نظريه‏سى(. ايكينجى احتمال بوندان عبارتديركى هئچ بير حادثه باش وئرمه‏سين، بئله بير وضعيتده دئييلير، دوور، آرتيق باشا چاتما اوزه‏رينده‏دير.
اون‏ايكى مين ايل موختليف اوزه‏ل‏ليك‏لرله بولونور. بيرينجى: اون‏ايكى، "هزاره"يه. بئله بير فيكيرين ايره‏لى سورمه‏سينده، ايل بولگوسو يارانير. هر ايل، بير كاميل دوورون سمبولوو هر آى، بير هزاره‏نين سمبولو، ائله‏جه‏ده، هر ايلين باشا چاتماسى، بير دوورون باشا چاتماسيله برابر گورونور. همين اساسدا دوورون باشا چاتماسيندا اولان تخريب مراسيم‏لرى عيان، آئينى مراسيم كيمى اينديده گئچيريير. ايلين باشا چاتماسى يعنى "گون 21 *03"له برابر سايلير و تخريب واقعه‏سى آخير چارشنبه گونونده‏ن باشلانير. ايلك اينسان‏لار، اوزامان‏كى، اووچى‏ليك، اكين‏چى‏ليك دوورونه وارد اولماييب‏لار. معيشت طرزلرى ميوه‏لردن، فايدالانماق‏ايميش و بئله بير زاماندا زومار ميوه‏لر، بو اؤلكه‏لرده، بادام، جويز، كشمش‏ده‏ن عبارت‏ايميش. بئله بير وضعيت‏ده‏كى صاباح قيامت اولماليدير، داها زومار ميوه، لازيم گورونمه‏يير و نه‏كى زومار ميوه وار آرايا گليب يئييلير. بيز هله ايندى بو مراسيمى، آخير چارشنبه و چارشنبه يئميشى عنوانيندا، تكرار ائديريك. آخير چارشنبه يئنه و قيامت گونونون باشلانيشى حئساب اواونور؟ اوغوزنامه‏ده دئييلير: "گون، آى، اولدوز، گوى، يئر، دنيز" اوغوزون اولادلارى‏ديرلار. ميرعلى سيداوو، يازير "اوغوز، آلتى اوولادينى چاغيريب بير مجليس آچدى اوردا اوزونو خاقان اعلان ائديب و قورد رب‏النوعونو، بو مجمعين سوز دانيشانى تعيين ائتدى. بئله‏ليك‏له تازى‏لار مجمعى )ايلك اينسان، گونش، آى، اولدوز، گؤى، يئر، دنيز(ده‏ن عبارت اولدو. بو تفكورون شرفينه، هفته بولگوسو و يدى گون دوورو، آرايا گلمدى و اينديه‏ده‏ك، عينى وضعيت‏ده بير چوخ كولت و كولتورلرده، باقى قالير.
الف: انگليس‏جه، گونش گونو Sunday، آى‏گونو Mondayاولدوزگونو Saturday
ب: فرانسزجه، آى‏گونو Lundi، اولدوز گونو Mercrediسوگونو Mardiيارانيش گونو Jeudi
ج، آلمانجا، گونش گونو، Sonntay آى‏گونو Montay، ايلديريم گونو Donnerstay، يارانيش گونوFreitay
گوى‏گونو، چارشنبه گونو حئساب اولونور و ايلك اينسانلاردا بئله بير اينام وارميش‏كى، "گون، آى، اولدوز" گونلرينده‏كى ايشيق گونو، حئساب اولونور فيرتانا و واقعه باش وئرمز، يالنيز فيرتينالار، چارشنبه گونونده‏ن باشلانير و آخير چارشنبه، قيام، قيامتين باشلانان گونو، حئساب اولونور. بو واقعه، "تخريب"ين باشلانماسى، قيام، قيامتين باشلانماسى آخير چارشنبه‏يه حصر اولونور - سونرالار، "سو چارشنبه‏سى... و سايره ايجمالاردا آرايا گليب. آيين و مراسيم‏لر، ايندى گوستريركى، آخير چارشنبه، يالنيز، تخريب نظريه‏لريله اويوشور و بير پروسه‏نين باشلانيشى حئساب اولور. چون آخير چارشنبه قورتاراندان سونرا، هله تخريب دوورو، قورتارماييب و باقى قالان گونلر، اهريمنه منسوب دورانلاردا آلت - اوست اولما ايمكانى چوخالير. بو تخريب احتمالى خود نوروز گونلرينده، ايلين باشلايان چاغيندا، چوخالير. كوهول، ماغارادا ياتان اينسان، نوروز گونو، گوزون يوخودان آچيب و گوروركى كوهول باشينا اوچماييب. هر زاددان اؤنجه، اوزوندن سوروشور، قونشو كوهول و ماغارا نئجه اولوب؟ نوروزون گوروش‏لرى، بو ساغلامليق‏دان خبردار اولماغا گؤره آرايا گلير و بو ساغلام‏ليقا گؤره شن‏ليك اولونور. نوروزدان سونرا هله، قيامت احتمالى، باقى قالير. ايلين اون ايكى ايلك گونو، اون ايكى هزاره‏نين سمبولو، ساييلير و اون‏ايكى ايلك گون قورتاراندان سونرا، "تخريب" و "آلت - اوست" اولما واقعه‏سى‏نين احتمالى فوق‏العاده چوخالير. اون اوچونجو گون، دام آلتيندا، ياشانيلمير. اونا گؤره‏ده، چول باييرا، گئديليركى، دام باشيميزا، اوچمانين گؤى گويرديلير. "اگر تخريب واقعه‏سى اتفاق دوشسه، اليميزده توخوم اولسون‏كى، اسكى اولگو كيمى كاينات باشدان يارانيلسين. بئله بير وضعيت‏ده، دئملى، يئنى گون "نوروز" - يئنى ايل، "new year" "new jahr"و خود ايل بولگوسو، ايلى اون ايكى آيا بولمه، هفته بولگوسو، گونلرين آدى، اون ايكى عدديندن سونرا "اون اوچ"ون سعد و نحس‏لى‏يى، بو مجموعه اساطيرلرده‏ن آسيلى‏دير. ايكينجى بولگو، - اون ايكى مين ايل دورد حيصه‏يه بولونور، هر حيصه‏نى، 0003ايل قه‏در زامان احاطه ائدير و هر حيصه، "گاه"، "قات"، "قاس" آدلانير و ائلجه‏ده ساييلير: بيرينجى‏گاه، ايكينجى‏گاه، اوچونجوگاه، دوردومجو گاه. - هزاره‏لر اساسيندا، واقعه‏لرده‏ن چوخ آز معلومات الده وار. آمما گاهلار اساسيندا، كل واقعه‏لرى الده ايتمك ممكن اولور. "بيرينجى‏گاه" دايارانيش مينوى )روحانى(دير و كلاً تازى‏لارا حصر اولونور و بئله دئيلير: "بو يارانيش لمس اولونمايان، فيكيرسيز حركت‏سيز" اولموش. لاپ ايلكين چاغلاردا، باشلانيش‏دا، اونداكى بولونموش زامان يوخموش، "زروان، بولونمه‏ميش زامان، نور" واريميش. بئله بير سيستيم‏ده، زروان ايسته‏ييركى، اوولادى اولسون. دئيلير. "زروان، دايانيبان زمزمه ائله‏دى". بو اساطيرلرده كوره ان ايلكين يارانيش كلمه‏دير و كلمه‏نين، سوزون يارانيشى چون تانرى‏لارين يارانيشى‏نين سببى، علتى اولوب، اونا گؤره سوز، كلمه، موقدس‏دير. ايلك يارانيش، بو اساطيرلرده‏ن اوزاق و مجّرد )آبستره( طرزلرده، چوخ مباحثه‏لى، بير كاتيگر، يادير، مثلاً گوته دئيير: "ايلك يارنيش عملى‏دير." بئله بير بحث اساطيرلرده‏ن كناردا بير بحث اولا بيلر. زروانين زمزمه‏سينده 007 ايل گئچنده‏ن سونرا، زروان شك ائدير آيا بئله بير نوطفه، بطنين‏ده وار يا يوخ؟ - بو شبهه‏ده‏ن اهريمن نوطفه‏سى بطنينده باغلانير. زروان خير و شر و ضدليك توپلوسو واوزو يارادان بطن‏دير و "ديالك تيك"ين تعريفى ساييلير. ديالك‏تيكين سون تعريفى، "واحدى ايكى حيصه‏يه بولوب و بو ضدحيصه‏لرى تانيماق. - زروانين، "اهورامزدا، اهريمن" ضدحيصه‏لرينه بولونمه‏سى و هر بير حيصه‏نين الده‏ن گلمه‏ليك‏لرينى، اؤيرتمك، بيزه گوستريركى، ايجماع‏لارين بئله بير قاباقجيلليق‏لاريله، بو نوع كاتيگوريالاردا، هئچ بير زاد، علاوه ائده بيلمه‏ميش‏لر. آردى وار



ميرعلى سيد سلامت‏ ین سورغولاریمیزا یازدیغی یانیت

اسطوره‏لر آراشديرماسى

)ايكينجى بؤلوم(

على سيدسلامت، 1325 نجى ايلده تبريزده دونيايا گؤز آچيب. تحصيلاتينى تبريز مدرسه‏لرينده باشا وريب، آكادميك تحصيلاتينى 1350نجى ايلده تبريز دانشگاهيندا "يول و تيكينتى" ساحه‏سينده قورتاريب. اوندان سونرا موختلف يئرلرده و شرايطلرده اولموش، اساطير، فولكلور، ادبيات، موسيقى تئورى‏سى... ساحه‏لرينده آختاريش‏لارى اولموش‏دور. :

سورغولارین دیزاینئری:نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری


بيرينجى گاه ايكى اولكه يارنماسيله "ايشيق اولكه‏سى آهورامزدا توسطيله، قارانليق اؤلكه‏سى اهريمن توسطيله" 3000 ايل احاطه‏سينده، باشا چاتير و بئله بير تفكورو، موقام ايفاسيندا، "يك گاه" اجراسيندا، "عشيران"لا، ايكى اولكه‏نين يارانماسيندان دانيشيلير. بئله بير ايفاء بارلى. بره‏لى، بيرينجى گاهين تامام حادثه‏لرينى داشى‏يير. ايكينجى‏گاه باشلانير. ايكينجى‏گاهين ان ايلك چاغلاريندا، ايشيق اؤلكه‏سينده، ايلك يارانيش، موقدس اينك و ايلك اينسانى احاطه ائدير. بو يارانيش ان گوزه‏ل صورتده "اصلى - كرم" داستانيندا ساخلانير.
بير قيزيل آلمانين )قيرميزى آلما( ياريسى اصلى، ياريسى كرم‏ده‏ن‏عبارتدير. اير نظرده آلينسا اصلى آدى نه‏دئمكدير، اوستا و اونا ياخين متن‏لرده دئيلير، هر زادين اصلى و جووهرى، موقدس اينك‏ده‏ن عبارتدير. بئله بير وضعيت‏ده، كرم ايلك اينسان و يالنيز بير تك اينسان‏دير. بو نظريه‏نى اگر مثلاً اوستا زمانيله موقايسه ائده‏ك.
اوستادا، يارانيشين اساسى، انسان نسلى‏نه، "مشى و مشيانه" و اونا نظيره، "اولگن، ارليك"، "يم، يمه"... اولوب. اصلى - كرم داستانيندا اولان بير تك اينسان و سونرا آرايا گلن نظريه‏لرله "بير جوت اينسان"لا بير اوزون زمان‏جا، آرالارى اولور. اوستا زمانيندا اولان نظريه‏لرده، جنسيت تانينير و بير جوت اينساندان اينسان نسلى آرايا گلير. آمما، اصلى - كرم داستانيندا اولان نظريه‏لرده بير "تك اينسان"دان، اينسان نسلى، بير بيتگى طرزينده، توخوم يئره توكولنده‏ن سونرا يارانير و بئله بير تفكور، نه اكين‏چى‏ليك دوورو، بلكه اوندان ايلكين، گوروب گوتورمه )مشاهده( تأثيرى آلتيندا اويره‏نيليب و بو ايكى نظريه‏نين آراسى، چوخ مدت اولماليدير.
علاوه، بير آلمانين ايكى وجودا چئوريلمه‏سى، اوزوايله ايكى فلسفه مكتبى‏نى‏ده داشى‏يير.
الف: وحدت وجود "Pantheism" اينديكى وحدت وجود فلسفه مكتبى‏نين بير چوخ قضايالارينى "بير آلمانين ايكى وجود"ا چئوريلمه‏سينده ايضاح ائتمك ممكن‏دور. يالنيز "صنف‏لى وجود"1اسكى چاغ‏لاردا قبول اولونموردى. بير آلمانين ايكى وجودا چئوريلمه‏سى خود وحدت وجودون عالى اثباتى ساييلير.
ب: وحدت موجود "Monism" بير آلمانين ايكى وجودادا چئوريلمه‏سى، وحدت موجود فلسفه مكتبى‏نين بير چوخ، اصول‏لارينى اوزوايله داشى‏يير. وحدت وجود فلسفه مكتبى‏نين "وحدت موجود" فلسفه مكتبى‏له، بير سيرا اورتاق‏ليقى و بير سيرا ضدليك‏لرى اولوب، ضدليك‏لرينين سيراسيندا اولان، بيرى تكامول يولو، ساييلير.
تكامول يولو، وحدت وجودا، بوندان عبارت‏دير. هر كاراكتر كى عالى وجود ساييلير او قه‏در رشد ائده بولركى، كاميل وجودا يئتيشسين و اوندا فنا اولسون.
آمما: وحدت موجوددا، تكامول يولو بوندان عبارت‏ديركى: هر كاراكتر )جماد - نامى - حيوان - انسان( اوز آترى بيوتوندا، او قه‏در رشد ائده بيلركى اوزو، وجود پايلايان اولسون - و ائله بو اساسدا ايكى مكتب اوز به اوز دايانير. وحدت موجوددا وجودلار، مطلق ساييلير و دئييلر بير داشدا او قه‏در وجود واركى دانيشا بيلر، آغاج دانيشا بيلر..." وجودلارين صينيف‏لى اولماسى اينكار اولونور. بئله بير تفكورون نتيجه‏سى مختلف عرفانى كاتيگرريالار، مترقى فيكير حركت‏لرى، مثل نسيمى، حلاج... و اونون اثرينده مختلف مبارزه مكتب‏لرى حروفيه... و يونان‏دا، مادّةالمواد مباحثاتى و سونرالار دورد عنصر بحث‏لرى )سو، اود، توپراق، يئل( بئله بير تفكور كوكونه دايانير هر حالدا، وحدت موجود، مكتبى‏نين واسطه‏سيله، بير گئنيش ميدان، آغاج، مئشه، ياشيل آييرماق، دورنا، جيران... دانيشماسينا آچيلير و خود اساطيرلره‏ده. دامغاسينى ويرير. مثلاً، "ميثرا"، "ميترا"نين يارانيش اساطيرلرينده دئييلر، بير قايا پارچالاندى، ميثرا بير الده قلنج )ميثرى قلينج( و بير الده مشعل )اود( موجود اولدو. بئله بير وضعيت‏ده، گايا )يئر(، بير آناتك، ميثرانين توخومونو )بيتگى طرزينده( بطنينده ساخلانيبب و ميثرانى دونيايا گتيريب. وحدت موجود فلسفه مكتبى بير سوسيال تفكورو، عدالتخواهليق اساس‏لارينا گؤره چوخ زامان انقلابى تفكور ساييليب.
"اصلى - كرم" داستانيندا اولان قيزيل "قيرميزى" آلما. اوز چئوره‏سينده اولان اساطيرلر و تفكورلره، سيلينمز دامغاسينى باغيشلاييب. بو آلمالار چوخ سونرا قيزيل )متال( آلمالارا چئوريليب و "هيپريديق قيزيل" متال، آلمالارينا چئوريليب لاكن، حيات باغيشلايان و تانرى‏ليك پايلاياندير.
ايكينجى گاهدا، ايلكين وجودلار موجود اولاندان سونرا، اوغوزنامه‏ده ذكر اولونان كيمى، آلتى كوك يارانير.
"گون، آى، اولدوز، گوى، يئر، دنيز" بو يارانيش زمانين لابيره‏نتيندن گئچميش و او قه‏در بوللورلانميش‏كى اونون واسيطه‏سيله اوستا و اونا ياخين متن‏لرين كوك‏لرينى اونلاردا عيان، گوزگو كيمى گورمك اولار. Bundahisnده بو يارانيش بئله دئيلير: ]مادى يارانيش‏لاردان ايلكين گوى، سونرا، اوچونجو يئر، دوردونجو بيتگى، بئشينجى قويون، آلتينجى مردم... [گؤرونوركى. اوغوزنامه‏ده اولان روايت كولتور مداومت‏لئييى واسيطه‏سيله، بير سيرا موقدس كيتاب‏لاردان آرتيق قورونوب و ساخلانيب زيرا، كاينات يارانيشى، گونش‏سيز، آى‏سيز، اولدوزسوز، بحث اولونا بيلمز، كايناتى ايضاح ائتمك اوچون قيساجا، اوغوزنامه‏ده وئرسين آلتى كوك كفايت ائدير. لاكين، ايجمالارين عينى شرايطلريده اساطيرلرده عكس اولونور، اوستاده وئريلن روايتده، "گون، آى، اولدوز" اونودولوب، و اونلارين يئرينه، "بيتگى، قويون، مردم" قويولوب، دئمك اولار قويون و مالدارليق آرايا گليب، آى، قويون، گونش‏له، برابرليك ايده‏بولن بير كاتيگرريا حئسابا آلينمير. گونشين مهم اهميته ماليك اولماسى آيدين‏دير و علاوه، دونيا اوزه‏رينه ياييلان مذهبين، اصل مضمونو، گونش‏ده‏ن عبارتدير و گئچميش زمانلاردا، گونش اونودولماز بيرحيصه حئساب اولونور. قويون كاتيگررياسى گونش يئرينه، آى يئرينه ايلشمه‏سى، كسگين‏ليك‏له دئييركى، مالدارليق دوورو باشلانيب و اوغوزنامه‏نين اساطيرلرى، اوستايلا موقايسه‏ده، طبيعت‏له ياخين قونشو اولدوغونا گؤره، اوستاايله، آرالى سايلير. اوغوزنامه‏ده شيكار دوورونده‏ن‏ده چوخ آز ايز گورونور. كيتاب دده‏قورقوددا، اووا گئدمك، بير "دب"، "رسم" كيمى آرايا گلير. دئمك اولار، اصلى - كرمده، بير جيران ياراليسى‏ندان بحث وار، بو او دئمكديركى، اساطيرلر، شيكار دوورونون ايلك چاغلاريندان ايلكين زماندا، اَسَن، ساغلام ياشاييرميشلار و بو او زمانديركى تواين بى Twin.Bدئدييى كيمى، هند، هندوچين، اووروپا، عربستان، ياريم آدا ايميش‏لر و بو اِسنادلارى،، هفته بولگوسونون آدلاريندا گورمك اولار و دئمك اولار ديللرين مختلف صورتلرده، يارانماسيندان ايلكين بو اساطيرلر، واريميش و اونلارين يارانماسيندا و قورولوش بيچيم‏لرينده داخيل اولوب و بو دوشونجه بير ادعانيدا آرايا گتيرير. اساطيرلر، افسانه‏لر، پريلر افسانه‏لرى‏نين اورتاق‏ليقى و علاوه، بير ديل‏كى بوتون ديللرين آناسى ساييلير. هارادا و نئجه آختاريلماليدير. آلتى كوك ياراناندان سونرا، ايلك اينسان و موقدس اينك اولان مجموعه‏ده، عشق كاتيگررياسى آرايا گلير و پايلانير.
هر كاراكترين قابليتى اولارسا، عشق اونا يئتيشير، بئله‏ليك‏له، داغ... گؤى... سايره، قابل گورونمه‏ييرلر. عشق اينسانا يئتيشير. ايلك اينسان اوندان بئله، عاشيق و يگانه عاشيقدير. موقدس اينگين عشقى، اونون اوره‏گينه، لاى، لاى ياتير و "اصلى - كرم" اسكى نوسخه‏لرينده اولان كيمى بير گئجه ياتير، يوخودا بير دولو جام آلير و بو دولو جامى ايچير، بئله‏ليك‏له موقدس اينگين عشقى و صيانتى اونا يئتيشير. موقدس اينك هر زادين اصلى و يارانيشين، جووهرى حئساب اولونور، اوغوزنامه‏ده، كايناتين يارانيشى ايكى حيصه‏يه بولونور، كوسموقونيك جسم‏لر يارانماسى، گوى‏ده‏ن گلن، بير شوعا ايچينده گوزه‏ل قيزلا، اوغوزون ائولنمه‏سى، "گون، آى، اولدوز" يارادير. ايكينجى حادثه‏ده اوغوزون بير قيزلاكى بير آغاجين، كونموشوندا ايله‏شيب، ائولنمه‏سى، "گوى، يئر، دنيز"ى يارادير.
1) مباحثات مثلاً مولوى: از جمادى مردم و نامى شدم / وزنما مردم زحيوان سرزدم...



ميرعلى سيد سلامت‏ ین سورغولاریمیزا یازدیغی یانیت

اسطوره‏لرآراشديرماسی

)اوچونجو بؤلوم(

على سيدسلامت، 1325 نجى ايلده تبريزده دونيايا گؤز آچيب. تحصيلاتينى تبريز مدرسه‏لرينده باشا وريب، آكادميك تحصيلاتينى 1350نجى ايلده تبريز دانشگاهيندا "يول و تيكينتى" ساحه‏سينده قورتاريب. اوندان سونرا موختلف يئرلرده و شرايطلرده اولموش، اساطير، فولكلور،ادبيات،موسيقى تئورى‏سى... ساحه‏لرينده آختاريش‏لارى اولموش‏دور.

سورغولار دیزاینئری:نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری


موقامات بيانيدا، دوگاه ايفاسيندا، روح الارواح "هرزادين اصلى" موقدس اينك يارانيشى،
بايات تورك، "بايات" سوزو اينديده اسكى، كهنه، معناسينا ايشله‏نير و بو كلمه فلسفه‏ده "قِدَمْ" - "حادث" اوزه‏رينده ايشله‏نن قِدَمْ معناسيندا اولوب و تورك تانرى‏سى معناسينى داشى‏يير و ايلك اينسان يارانيشيندان خبر وئرير.
زمين خارا، يئر يارانيشى و ماوراءالنهر دوگاهدا، سو يارانيشيندان دانيشير و بئله بير بيان‏لار، گوستريركى، اساطيرلر، اوغوزنامه‏ده‏ن ايلكين موجود اولوب و اسكى موقامات‏دا اولان يارانيش، خصوصيله "روح‏الارواح"ين اولماسى، گؤى جسملرى و يئر جسملرينى بير بيريندن آييردا ائتمه‏ييب - و اوغوزنامه و كيتاب دده‏قورقود بيرليكده بو اساطيرلرده‏ن سونراكى بيان حئساب اولونور. موقامات‏دا اولان روح‏الارواح يا موقدس اينك‏ده، هله جنسيت، ايحمالار طرفينده‏ن تانينماييب. لاكين اوغوزنامه گلن ائولنمه‏لرده، جنسيت بيان اولونور و آرتيق دده‏قورقود كيتابى‏نين بعضى حيصه‏لرينده وئريلن "اوغول، اوغول، آى اوغول، قيزيمين، گلينيمين چيچگى اوغول" ايحمالاردا تانناندان سونرا .
تاريخ دوورونه عاييد اولور. اساطيرلرى تاريخ‏ده‏ن اؤنجه، او زمان كى، هله زمان يوخموش tempore""In Illoگورمك اولار. ايكينجى گاهدا، آلتى كوك‏ده‏ن سونرا، بيتگى‏لر و حيوانلار عالمى يارانيب. دده‏قورقود كيتابى‏نين اساسيندا دئمك اولار. بو عالم، "آت، اينك، ايت، دوه، اوو، اوچان قوشلار، اصلان و دده‏قورقود" نوع‏لرينده‏ن، عبارت‏دير. دده كلمه‏سى، قوردلار رب‏النوعونون اولينده، اوناره گؤره‏ديركى، قورد كاراكترى اوغوزنامه‏ده، اوغوزا، يول گوستره‏ن و دوردونجو گاهدا، مبارزه‏نين راپورتون تانرى‏لار مجمعينه، تقديم ائده‏ندير و qurd ايلى كاميل ياشاييب. ايجماع، موقدس اينك و ايلك اينسانين وجودايله كاميل اوبراز اولونور.
ايكنجى‏گاه ايشيق اولكه‏سينده، بو يارانيش‏لارلا باشا چاتير و بو مدتده اهريمن بو يارانان وجودلارين ضدليك‏لرينى، قارانليق اولكه‏سينده ياراديب. اوچونجو گاه باشلانير.
اوچونجو گاهين مباحثاتى چوخ زنگين و آئينى مراسيم‏لره چئوريلن حادثه‏لر ديرلر. اوچونجو گاه يئدينجى هزاره‏ايله باشلانير، بو يدينجى مين‏ايل ليك، باياتى‏لاردا، يدى هئجالى اولماقلا، قاليب و چون هر شئى‏ده‏ن اونجه اهريمن بيتگى‏لر عالمينه يوروش ائدير، باغلار خه‏زه‏ل اولور و باياتيلارين اسكى چاغلاردا، مضمونو، باغلارين خه‏زه‏ل اولماسى، آغير فرقت، هجران، درد، غم... و عشقده‏ن عبارت‏ايميش. يدينجى مين‏ايل ليگين ايلك چاغلاريندا كى، ايلك اينسان و اونون ياراديجيليقيندان گيج دوشموشدو، اونو بو گيج‏ليقدان چيخارماغا، دئولر، بير بير اونا مراجعت ائديب و اللرينده‏ن گلن ايشى، سايماغا چاليشيب‏لار، لاكن او اهريمن تسكين اولماييب نهايت‏ده اهريمنين "جهر" آديندا قيزى اونا مراجهت‏ده دئيير: "قالخ آياغا، بيزيم آتاميز، من بو كارزاردا، موقدس اينك و پرهيزگار كيشى‏يه بير درد اعمال ائديم كى ياشاييش يادلاريندان چيخسين." اهريمن اونا اينانير،، آياغا قالخير و كارزار باشلانير. بو دانيشيقين مباحثاتى، "اصلى - كرم"ده باشاباش گوزه چارپير.
"كرم ديير، داغ باشيندا اوتور دوم - درديم اللى ايكن يوزه يئتيريم - لوقمان حكيم كيمى جراح گتيرديم، منيم بو درديمى بيلن اولمادى" يا سنه قوربان اولوم آ. دردكى كرم - اوره‏يين يارادير، ديده‏لروم - دريالار مركب، مئشه‏لر قلم، ميرزه‏لر يازديغجا دردين و ارنين... اهريمن، يوروشونو، هر شئى‏ده‏ن اؤنجه، بيتگى‏لر عالمينه، سونرا يئريدير. اصلى كرم روايتينه گؤره، اهريمن قادير اولور، ايلك اينسانى، اوچونجو گاهدا، موقدس اينك‏ده‏ن اوول يانديرسين و بو مجموعه شرايطه گؤره، ضيافت وظيفه‏سينى داشيماغا گؤره، عشقه گؤره، اويغون گورونور. اؤلوم ترتيبى‏نى و موتيو موقايسه‏سينى نظرده آلماقلا، ادعا ايتمك كى رومئو - ژوليت داستانى، بو بيچيمده يئرله‏شير. بو اؤلومون ترتيبى ترتيبى‏ندن بير آيرى روايت ده وار. اوستاده دئييلير. موقدس اينك، ايلك اينساندان اؤنجه هلاك اولور. بو بيچيمين روايتى، ليلى - مجنون داستانينين، بيچيمى اولور. ليلى - مجنون داستانيندا، رمزلر آچيلاندان سونرا - مكتب‏ده عشقين مجنونا ييتيشمه‏سى و ليلى‏نين مجنوندان اؤنجه اولمه‏سى و مجنونون وحوش ايچينده اولماسى، ايكينجى گاهدا، يارانان ايجمانى، تصوير ائدير.
ابوريحان بيرونين‏نين يازديقينا گؤره ايلك اينسان اولومو عَرَفه‏سينده، قادير اولور، اؤز سلينى قورديان توخومونو، جهنم دروازاسينين اوئزنده، يئره توكسون و بو توخومون بئجره‏ن قالماغينا، بير قابا آغاج‏لاريم اولوركى، بوتون موقدس آغاجلارين كوكو سايليرو دوردونجو گاهين تك اينسانى )بوساط(، بو توخومدان موجود اولور. اوچونجو گاه - ايلك اينسانين و سونرا موقدس اينگين يانماغيله باشا چاتير. ايشيق اؤلكه‏سينده، خه‏زه‏ل اولموش باغلاردان و بيرده آلتى كوك و بير نئچه توخومومدان سونرا، هيچ بيرنسنه باقى قالمير.
دؤردونجو گاه باشلانير - بيرينجى موجود، آنا يئرين )داغ خان(ين، بؤيوك اوغلو، سالوردان عبارت‏دير. سالور، قاضليق داغلى، بير داغ‏جا، آغ آتدان عبارت‏دير. اسكى اساطيرلرده، اونون يارانيشى، ميترا، يارانيشى كيمى، يئرين پارچالانماسينى و آغ آتين دونيايا گلمه‏سينى، تصديق‏له‏يير. آت نووعونون باش‏چى‏سى و هم سايير نوع‏لارين مبارزه‏سينى بير دووره رهبرليك ائده‏ن رب‏النوع، او آغ رنگ‏لى آتديركى، سونرالار، آذر گشسنب آتشكده و تاپيناجاغى اونون آدينا بنا اولور. سالور يئرين بويوك اوغلو اولدوقدا او دئمكديركى، لاپ ايلكين وجود، دؤردونجو گاهدا، سالوردان عبارت‏دير. كيتاب دده‏قورقود متن‏لرينده، بير قوجا قاضليق، صحبتى وارديركى، او نشان وئرير، بير مدتده‏ن سونرا، سالور، قوجالير و اونون يئرينه، مبارزه‏نى هدايت ايتمگه بير آيرى كاراكتر آرايا گلير.
ذكر اولونان كيمى، آت نووعوندان سونرا، كيتاب دده‏قورقودا، سالورون آناسى، بير قيزيل دوه عونوانيندا، آرايا گلير و اوولار رب‏النوعو، بير قيزيل اوو، بورلا آدلى، سالورون قادينى آدلانير و بونلارين ائولنمه‏لرينده‏ن، اينك رب‏النوعو، "اووروز" موجود اولور. اووروز اينك‏لر رب‏النوعو، سالورون اوغولو، اوندان سونرا بو مبارزه‏نى رهبر ائدير. دده‏قورقود كيتابى‏نين ان مهم حادثه‏لريندن بيرى، سالورون خانمانى‏نين ياغمالانماسيندان عبارت‏دير. بويغمادا، اهريمن قادير اولور، اينك رب‏النوعونو، اوو رب‏النوعونو "بورلا" - دَوَه رب‏النوعونو )قيزير دوه( و گونشى اسير توتوب آپارسين. كيتاب دده‏قورقوددا، صراحتى وار، سالورون آناسى، بير قارا دوه بوينوندان آسيلى گئتدى. نظرده آلينساكى، هر كاراكترين ضدليك هالايى، اهريمن اردوسوندا، موجود اولوب، سالورون آناسى‏نين نووعو معين اولونور. يغما زمانى، سالور، خانمانى‏نين يئرينده اولماماغا گؤره، يوخودا واقعه گورور و اوچ گونلوك مسافه‏نى، اوز مركبى "بگيل" ه منيمكله، اوچ گونلوك يولو، بير گونده طى ائدير و واقعه يئرينه يئتيشير. خانمانى‏نين ياغماسينى گورور، مختلف كاراكترلرله، سو، قورد، ايت... له دانيشيب و اونلاردان واقعه‏نى سوروشورر و اونلار يول گوسترمك‏له، اهريمن سركرده‏سى‏نين اردوسونا يئتيشير و اوز ضدهالايى‏نى آرادان گوسترمك له آناسى‏نى )قيزيل دوه‏نى( و قادينى‏نى )بورلانى( اسارتده‏ن قورتار. كيتاب دده‏قورقوددا، بو يالنيز بير تك اپيزود سايليركى، سالور اهريمن سركرده‏سى‏له اوز به اوز اولور. هر كاراكتر، اورضدليك‏لريله، يالنيز بير كره اوز به اوز اولوب و اوز ضدلى‏يى‏نى، آرادان قالديرماقلا، آدليم حيات، رهبرليك حقى‏نى الده ائده بيلير.
سالور، بير داغجا آغ آت و بگيل بير هوندور قوش، بو ايكى كاراكترين، بيرلشمه‏سى، چوخ سونرالار، قانادلى آت‏لارى، يارادير. اوستاد اونا ياخين متن‏لرده رساخلانيركى: بير هوندور قوشون قانادى اوسته بير آغ آت و بير قيزيل دَوَه كى گويلرين يوللارينى تانير، ايله‏شيب‏لر(آردي وار

Morfoloji

(Morfoloji شكيل بيلگى‏سى Morphology)
)بونا آرتيرما "حاجى بى‏اوف"ون "عاشيق‏غريب" اوپئراسينا اؤزل باخيش‏لار(
نيگين نواده‏رضى - نادير ازهرى
ايضاح: "شكيل بيلگى‏سى"(1))قيسا سؤزده( بير متنى، ان كيچيك بؤلوم‏لره بؤلمك و هر بؤلومده متنين بوتونلويونده تدقيق ائتمك و هر بؤلومون باشقا بؤلوم‏لرله نده‏ن ايلگى‏ده(2)اولماغينى آراماق و روايتده)متنده( نيشان‏جى‏لارين(3) ديلالت ائديجى رول‏لارينى بل‏لى ائتمك‏دير، بو ايش بير سيرا )قونوجا( اورتاق متن‏لرين عموم دوزه‏م‏لرينى(4) آيدين‏لاشديرير، اؤرنك(5)اوچون: "ولاديمير پراپ"، "روس" پرى‏لر ناغيل‏لارينين بير چوخونو نئچه مكاشيفه ائتديگى عموم دوزه‏م‏لرده كات‏لانديريب(6)اونلارين اؤزه‏رينده تدقيق ايشى آپارميش‏دير؛ ماراقلى‏سى بوكى "يونيورسيته"ده‏كى "استالين"چى‏لر و "كولتور و ياشايش" آدلى درگى‏نين يازيچى‏لارى 1948نجى ايلده "ولاديمير پراپ"ا، يازديغى بو كيتابينا گؤره هله اسف مكتوبودا(7)يازديرميشلار...!
"شكيل بيلگى‏سى" تكجه آناليز ائتمك دئييل، بلكه يارانميش متن‏لرى يئنى‏دن باشقا فورمالاردا ياراتماغينا ايمكان آچماق و باشقا فورمالاردا اولدوغونون ايمكان‏لارينى خاطيرلاتماقدير.
بورادا بيز، تورك خالقينين ان اسكى چاغلارينا آييد اولان ناغيل‏لارينى اؤنجه‏دن علم‏سل(8)اوخويوب آراشديرماق، سونرا اونلارين عموم و )كونوجا( اورتاق دوزه‏مينى معين‏لشديريب بل‏لى ائتمك ايسته‏ييريك، بو بئواختا قالميش گؤره‏وين(9)بير يا نئچه بيلگين قروپون ايشى اولدوغونو بيله - بيله بيز بونا آييد ايلك آدديم‏لارى گؤتوروروك، اومود، بو، تدقيقات ايشى، ضيالى‏لار و اوخوجولاريميزى ايلكينده علم‏سل و سونرالار باشقا فورمالاردا دوشونمه‏يه آلشديريب كولتور و ادبيات ساحه‏سينده "توتاليتر"(10)ليك‏له چارپيشديرماغا دوغرو آپارا بيلسين.

"عاشيق غريب" ناغيلى‏نين سوزولموشو: )بو ناغيلى "شكيل بيلگى‏سى" يؤنوندن كات‏لاشديرماق و بونا ياناشى "كُد"لاشديرماق(
1- "عاشيق غريب" يوخودا "شاه صنم" آدلى بير قيزين عشق باده‏سى‏نى ايشيق‏لى بير "پير"دن آليب ايچير، باشقا يؤندن "تفليس" شهرينده ياشايان "شاه صنم"ده يوخودا "عاشيق غريب"-ه وورولور )بو ايكى‏سى بيرى بيرينه "بوتا"(11)وئريليرلر( (a) ]تمل گره‏كتيرن(12)]
2- "عاشيق غريب" "تبريز"دن "تفليس" شهرينه )"شاه صنم"ين شهرينه( گئتمك آماجى‏لا(13)آناسى و باجيسى "قنى"دن ايذن ايسته‏يير، سونوندا اونلاردا "عاشيق غريب"له "تفليس" شهرينه دوغرو يولا دوشورلر (b) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن(14)]
3- "عاشيق غريب" گيل "تفليس" شهرينه چاتيب "ده‏لى محمود"ون قهوه‏خاناسينا يئتيشيرلر "ده‏لى محمود" عاشيق غريب"دن )"تبريز"ين وصفينى گؤزل اوخودوغونا گؤره( ايسته‏يير اونون قهوه‏خاناسيندا كارسيز "عاشيق ولى" يئرينه عاشيق‏ليق ائتسين (b1) ]ايزله‏ييجى گره كتيرن[
4- "عاشيق غريب" دئيير: "تفليس" شهرينه عاشيق‏ليق اوچون يوخ بلكه "شاه صنم"ى آراماق اوچون گلميشم، "ده‏لى محمود"سا، قاپى - قاپى گزمه‏يى اونا تكليف ائدير (b2) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
5- اؤنجه‏دن "شاه صنم"ين آتاسى، قيزينين پريشان احوالاتيندان و دانيشديقيندان، اونون بيريسينه وورولدوغونو آنلاميشدير (b3) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
6- "عاشيق غريب" آنجاق اوخويا - اوخويا "شاه صنم"ين قاپى‏سينا چاتير، "شاه صنم"ين قول‏لوقچوسو اولان "آغجه قيز" "شاه صنم"ى شن‏لنديرمه‏يه و ماهنى‏نى دينله‏مه‏يه اورايا چاغيرير، سونوندا "شاه‏صنم" و "عاشيق غريب" بيربيرينى گؤروب، تانييب، در حال هوشدان گئدير (b4) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
7- "شاه ولد" آدلى، وارلى دولت‏لى بير كيشى، "شاه صنم"-ه وورولوب و اونا ائلچى گؤنده‏رير [(a1)تمل گره‏كتيرن[
8) حكيم باشى "شاه صنم"ين عشقدن خسته‏لنديينى اؤنجه‏دن قيزين آتاسينا دئميشدير، ائله بونا گؤره قيزين آتاسى، "شاه ولد"ى الده ساخلاماق آماجى‏لا اونا دئيير: قيز سنين‏دير، آنجاق خسته‏لى‏يينه گؤره بير آز صبر ائتمه‏لى‏سن (b5) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
9- "شاه ولد"ه صبر ائت دئيين آتا، اؤز - اؤزونه قيزينا وارلى دولت‏لى، عين حالدا قيز ايسته‏ين آدامين ائلچى گلمه‏يينى اومود ائدير (b6) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
10- "عاشيق غريب"ين آنا و باجى‏سى "شاه صنم"ين ائلچى‏لى‏يينه گئديرلر (b7) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
11- قيزين آتاسى "عاشيق"دا بير زاد اولمازى دوشونوركن، ائلچى‏لرى رد ائتمك اوچون قيرخ كيسه قيزيل گتيرين دئيير و ائلچى‏لر محزون قاييديرلار (b8) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
12- "شاه صنم" بو ماجيرادان آگه اولور و "عاشيق غريب"-ه من آتامين خزانه‏سيندن قيرخ كيسه قيزيل گتيره‏رم دئيير (b9) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
13- "عاشيق غريب" قبول ائتمير و ايسته‏يير اؤز امكى‏ايله قيرخ كيسه قيزيل قازانسين و "شاه صنم"-ه منى بير ايلدن، يئددى ايله قدر گؤزله‏يرسن، يئددى‏ايله كيمى گلمه‏ديم منى اؤلموش سانارسان، دئيير و اؤز يازيسى آردينجا يولا دوشور (b01) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
14- "شاه صنم"ين آتاسى، قيزينا باشقا وارلى دولت‏لى ائلچى گلمه‏ييندن اومودونو اوزور [(b11)ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
15- "شاه صنم"ين آتاسى "شاه ولد"ين آردينجا قاصيد يول‏لايير و "شاه ولد"ه توى ائتمه‏يه حاصيرلاش دئيير (b21) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
16- "شاه صنم"ين "عاشيق غريب"-ه وورولدوغونو بيلن "شاه ولد" "عاشيق غريب"ى اؤلدورمه‏يه "گول اوغلان" آدلى بير آداما پول وئرير و اونو اؤيره‏دير (b31) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
17- "گول اوغلان" "شاه ولد"ين وعده ائتديگى پولو آلماق اوچون يالاندان "عاشيق غريب"ى اؤلدورموشم دئيير (b41) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
18- "گول اوغلان" بير قانلى كؤينه‏يى، اونون آنا، باجيسى و "شاه صنم" حضورونا آپاريب، يولدا بيز قاچديق آمما قولدورلار "عاشيق غريب"ى اولدوردولر دئيير (b51) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
19- باشقا يؤندن "عاشيق غريب" آز گئدير، چوخ گئدير. گليب "ارزروم" پاشاسى‏نين دربارينا چاتير، اورادا بير چاغ عاشيق‏ليق ائدير، درباردا اولان "عاشيق سليم" آدلى بيريسى‏ايله اؤتوشور، همان "عاشيق سليم" اونو پاشانين حضوروندا عاشيق‏ليق آدينا تأييد ائدير (b61) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
20- )"تفليس"ده "عاشيق غريب"ين اؤلوم خبرى چيخاندان برى، اونون عايله‏سى و "شاه صنم"، اومودسوز اولسالاردا قهوه‏چى "ده‏لى محمود"و، اونون آردينجا بو اؤلكه‏يه، او اؤلكه‏يه يول‏لاييرديلار( بير مدت سونرا، بيرگون "ده‏لى محمود" "ارزروم" پاشاسينين دربارينا چاتير و "عاشيق غريب"ى اورادا گؤرور، سونوندا "ارزروم" پاشاسى "عاشيق غريب"-ه "تفليس" شهرينه دؤنمه‏يه ايذن وئره‏ركن، گؤزل عاشيق‏ليق ائتديگى اوچون اونا قيرخ كيسه قيزيل وئرير (b71) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
21- "عاشيق غريب" "شاه صنم"-ه دئديگى يئددى ايلين، سون گونونده قيرخ كيسه قيزيل‏ايله "تفليس" شهرينه چاتير (b81) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
22- "عاشيق غريب"ين آناسى اونون غميندن چوخ آغلاديغينا گؤره ايل‏لردير، كور اولوبدور [(c)پاسيف گره‏كتيرن(15)]
23- "عاشيق غريب" "تفليس"-ه چاتان گون "شاه صنم" هله‏ده قارا پالتاردادير "عاشيق غريب" دئديگى، يئددى ايل سونا چاتيبدير، "شاه صنم"ده "شاه ولد"ه، گئتمك زوروندا اؤزونو اؤلدورمك قصدينده‏دير.
24- "عاشيق غريب" "ده‏لى محمود"لا، او، توى مجليسينه گلير، "شاه صنم"له گؤروشوب، دانيشير [(b02)ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
25- "شاه ولد" "عاشيق غريب"ين ديرى اولدوغونو و "گول اوغلان"ين اونا دئديگى يالانى بيلير. [(b12)ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
26- باشقا يؤندن "عاشيق غريب"ين آناسى يئتيشيب، سئويندييندن گؤزلرى آچيلير (c1) ]پاسيف گره‏كتيرن[
27- سونوندا "شاه ولد" "عاشق‏ايله معشوقى آييرماق اولماز" دئييه‏ركن او سئودادان واز كئچير [(b22)ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[
28- "عاشيق غريب" و "شاه صنم" بير بيرينه چاتيرلار (b32) ]ايزله‏ييجى گره‏كتيرن[

بورادا "شكيل بيلگى‏سى" يؤنوندن بير نئچه تمل ايصطيلاحى آچيقلامالى گؤردوك، اونلاردان ان اؤنملى‏لرى و بو ناغيليميزلا ايلگى‏ده اولانلار بونلاردان عيبارتدير:
1- حركت: هر روايتين )"سؤيله‏مه"نين( ايچه‏رى‏سينده بير حركت واردير، چونكو هر روايت چئشيدلى رول‏لارلا بيزى ايلكين دورومدان سونونجو دوروما چاتديرير و بو چئوره‏ده البت حركت واردير.
2- ايلك دوروم: حركتى درك ائتمه‏يه، اؤنجه‏دن بير دوروم‏دا اولماق گره‏كدير، سونراكى دؤنوشمه‏لر و اينيقال‏لار بو دورومون وارليغيندا اوز وئره بيلير.
3- گره كتيرن: "گره كتيرن" )متن ده( حركته سبب اولان "ائليم" "ائديم" و انرژى‏دير، بو انرژى بيزى روايت‏ده بير دورومدان باشقا دوروما چاتديرير.
a - تمل گره‏كتيرن: متنين بوتون بيلديرى(16)لرينى ائتكيله‏نديرن(17)اؤزو ايسه اؤزگور(18)هابئله ائشيك سل(19)اولان اساس بيلديرى‏يه "تمل گره‏كتيرن" دئييلير.
b - ايزله‏ييجى گره‏كتيرن: "تمل گره‏كتيرن"ين ائتكيسى‏ايله يارانميش و بيزى ناغيلدا سونونجو دوروملارا دوغرو يؤنلدن "گره‏كتيرن"-ه "ايزله‏ييجى گره‏كتيرن" دئييلير.
c - پاسيف گره‏كتيرن: "پاسيف گره‏كتيرن" روايت بويوندا داشينديريجى رولو يوخدور، هابئله روايت‏ده باشقا بيلديرى‏لردن ائتكيلنمه‏كده‏دير و بو "گره‏كتيرن"ين تمل رولو، متنين معنا چئوره‏سينى گئنيشلنديرمكده‏دير.
)پاسيف گره‏كتيرن بيزى روايتين ايلكين دوروموندان، سونونجو دورومونا چاتديرماغدا رولو يوخدور، بونا اساسلاناراق بو بيلديرى‏نين متندن سيلينمه‏سى، متنه، اساس ضرر يئتيرمز(
عاشيق غريب ناغيلى‏نين "شكيل بيلگى‏سى":
بيز "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين روايت‏لريندن "حاجى بى‏اوف"ون، ترتيب وئرديگى "عاشيق غريب" اوپئراسى‏نين متنينى بورادا آنا متن توتوب )آنا متن سئچه‏رك( بو ناغيلين "شكيل بيلگى‏سى" يؤنوندن "ايلكين دوروم"ونو، ايضاح ائديريك: "تبريز" شهرلرينده "عاشيق غريب" آدلى بير عاشيق واردير، او آناسى و باجيسى ايله بير يئرده ياشايير. بو دوروم "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "ايلكين دوروم"ودور، و بوندان سونرا اوز وئره‏جك، حركت‏لر بو "ايلكين دوروم"دان، آسيلى اولاجاقلار، "ايلكين دوروم" بيزيم وئره‏جه‏ييميز گؤسته‏رگه‏ده بير ديكه‏ى(20) "فلش"له گؤستريله‏جك‏دير يعنى بو نيشان‏جى‏لا:‘
اينديسه بو ناغيلين ايچينده مؤوجود اولان "گره‏كتيرن"لرين نوع‏لرينى تعيين ائديريك:
1- "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "تمل گره‏كتيرن"لرى: بو ناغيلا آييد وئرديگيميز "سوزولموش" حيسسه‏سينده "بير" و "يئددى" نومره‏لى بندلر "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "تمل گره‏كتيرن"لرى ديرلر، چونكو "عاشيق غريب" و "شاه صنم" گؤردوك‏لرى يوخو و اوندا بيرى بيرينه وورولدوغلارى هابئله "شاه ولد" آدلى وارلى دؤلت‏لى بير كيشى‏نين "شاه صنم"-ه ائلچى گؤنده‏رمه‏يى، ناغيلين ايچينده اولان هئچ بير عاميل‏دن يا اولاى‏دان دوغماييب، بلكه اؤز - اؤزونه ناغيلدا مؤوجود اولوبدور. بو ناغيلدا و گؤسترگه‏ميزده ايكى "تمل گره‏كتيرن"ى (a)و (a1)نيشان‏جى‏لارى‏لا گؤسترميشيك.
2- "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "ايزله‏ييجى گره‏كتيرن"لرى: وئرديگيميز "سوزولموشده" ييرمى اوچ (23) ايزله‏ييجى گره‏كتيرن تعيين ائديلميش‏دير و (b)نيشان‏جى‏سى‏لا گؤسته‏ريلميش‏دير، اؤرنك اولاراق، ناغيلين "سوزولموشونده" ايكينجى بند اولان (b)"ايزله‏ييجى گره‏كتيرنى" آچيقلاييريق: "عاشيق غريب" و "شاه صنم" يوخودا بيرى بيرينه وورولماسايديلار )يعنى "تمل گره‏كتيرن" اوز وئرمه‏سه‏يدى ايه‏ر( "عاشيق غريب" "شاه‏صنم" آردينجا "تبريز"دن "تفليس" شهرينه دوغرو يولا دوشمزايدى. بورادا "عاشيق غريب"ين "تبريز"دن "تفليس" شهرينه گئتمگى اولايى "ايزله‏ييجى گره‏كتيرن"دير )"تمل گره‏كتيرن"دن آسيلى‏دير(
3- "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "پاسيف گره‏كتيرن"لرى: وئرديگيميز "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "سوزولموشونده" ايكى "پاسيف گره‏كتيرن" تعيين ائديلميشدير، اؤرنك اوچون: "عاشيق غريب‏ين )يالانچيق( اؤلوم خبرى گلندن سونرا آناسى‏نين آغلاماق زوروندان گؤزلرينين كور اولماغى، بورادا "پاسيف گره‏كتيرن"دير، قيد ائتمه‏لى كى ايه‏ر بو عيبارت و بو صحنه ناغيلدان سيلينسه، ناغيلين متنينه اؤنملى ضرر يئتيرمز آمما بؤيله صحنه‏لر ناغيلين يوروم(21)و معنا چئوره‏سينى گئنيشلنديره بيلر، آرتيرمالى‏كى بو ناغيلدا )هر ناغيل كيمى( چوخلو "پاسيف گره‏كتيرن" سراغ‏لانير، بيز بورادا اؤرنك اولاراق تكجه دئدييميز ايكى "پاسيف گره‏كتيرن"لرى قيد ائتديك. ايندى بو سورغو آرايا گلير: "عاشيق غريب ناغيلى دنيادا ناغيل‏لارين چئشيدلى عموم دوزه‏م‏لرينه باخاراق هانسى دوزه‏مده يئرلشه بيلير؟ بورادا بيز "حاجى بى‏اوف"ون، "عاشيق غريب" اوپئراسينين متنينى "آناروايت" سئچره‏ك بو روايتده ايلكينده "عاشيق غريب" و "شاه صنم"ين گؤردوك‏لرى يوخو و بو يوخويا اساسن بونلارين ياشاييش‏لارى تملدن ده‏ييشديگينه و ناغيلين سونوندا بو ايكى اينسانين بيرى بيرينه چاتديقلارينا گؤره بو ناغيلى "قوروم سوزلوق - قورملو" دوزه‏مينده يئرلشديريريك:
بير ناغيلدا ايلكين دورومدا و ايلكين دورومدان سونراكى اوز وئرن "گره‏كتيرن"لر، ناغيلى ايلكين دورومدان، سون دوروما قدر چكير و داوام ائتديرير؛ بو ايضاح اوستده‏كى گؤسترگه(22)ميزده،ده، گؤستريلميش‏دير، اينديسه دئديك‏لريميزه اساسن "عاشيق غريب" ناغيلى‏نين "شكيل بيلگى‏سى" گؤسترگه‏سينى تقديم ائديريك:

"عاشيق غريب" ناغيلى‏نين گؤسترگه‏سى
تمل گره‏كتيرن
ايزله‏ييجى گره‏كتيرن
پاسيف گره‏كتيرن
سونونجو دوروم
ايلكين دوروم
ايضاح: "شكيل بيلگى‏سيندن" علاوه، بورادا ديققت‏ينيزى "حاجى بى‏اوف"اون "عاشيق غريب" اوپئراسى متنينده مؤوجود اولان تورك ديلى‏نين چئشيد لهجه‏لرينه )ديالكت‏لرينه( جلب ائديريك، اؤرنك اوچون: "حاجى بى‏اوف"ون "عاشيق غريب" اپراسينين متنينه اساسن: "عاشيق غريب" "ارزروم" پاشاسى‏نين درباريندا اولاندا بعضن دانيشيق‏لار "توركيه" )عثمانلى( ديالكتينده باش وئرير، بونلاردان نئچه‏سى بؤيله‏دير:
1- "... پاشا:... نه ايستى‏يورسون )ايستى‏يورسون( 2- ..."عاشيق غريب" "تفليس" آدينى ائشيدنده ديكسى‏نى‏يور )ديكسى‏نى‏يور( 3- ... خور)كر(: هى ... افنديم سن. رحم ائت عاشيقه / سن بو عاشيقه ايذن وئر گيتسون )افنديم - گيتسون( 4- ... گلسين دئميش ايسمارلاميش )ايسمارلاميش( "حاجى بى‏اوف"ون اعمال ائتديگى بو طرز، ايسته‏ر دؤورونه ياناشى، ايسته‏رسه بيزيم اولدوغوموز چاغدا، يئنى و اؤنجول بير آدديم‏دير؛ اؤرنك اوچون، "جيمز جويس" "اوليس" آدلى اثرينده يازديغى ديلين سده‏لر بويو ايشله‏ديلميش لهجه‏لريندن )ديالكت‏لريندن( يئرى گلديكجه فايدالانيبدير. باشقا بير اؤرنك‏ده دئمك اولار: "مارك تواين" "هكلبرى فين ماجيرالارى" آدلى كيتابيندا اؤز پرسوناژينى )"هكلبرى فين"ى( "مى‏سى‏سى‏پى" چاييندا لؤتكه‏ايله اوزون بير سئفره چيخاردير و ناغيلدا اوز وئرن بو سئفرده "هكلبرى‏فين" آدلى پرسوناژ هر چئشيد منطقه‏يه چاتديقيندا عين منطقه‏نين لهجه‏سى‏ايله راستلاشير، يعنى "مارك تواين" "هكلبرى‏فين" ناغيليندا نئچه منطقه‏نين لهجه‏سيندن يئرى گلديكجه فايدالانيبدير؛ "حاجى بى‏اوف" بو تكنيكدن اؤز "عاشيق غريب" اثرينده تخمينن دوقسان ايل بوندان اؤنجه فايدالانيب و بو يؤندن تقريب اؤزره "مارك تواين"دان نئچه ايل سونرا و "جيمز جويس"لا تخمينن عين زاماندا بو ايشه ال وورموشدور )البت "جيمز جويس" هابئله "مارك تواين" اثرلرينى - سبك يؤنوندن - "حاجى بى‏اوف" اثرلرايله مقايسه ائتمك آما جيمز يوخدور(
بونودا آرتيرمالى‏كى "حاجى‏بى‏اوف" اؤز اثرلرينده يئرى گلديكجه تورك ديلى‏نين چئشيد لهجه‏لريندن علاوه تورك اؤلكه‏لرينده ايشله‏ديلن اؤزل كلمه‏لردن‏ده، فايدالانميشدير، بوندادا چاغداش يازارلاريميز اثرلرينده، يئرينى آچا بيله‏جك انرژى وار. اتك يازى‏لارى:
1- Morphology فارسجا: ريخشناسى
2- فارسجا: رابطه
3- فارسجا: نشانه
4- structureفارسجا: ساختار
5- مثال
6- فارسجا: طبقه‏بندى كردن
7- فارسجا: توبه‏نامه
8- علمى
9- فارسجا: وظيفه
10- فارسجا: تماميت‏خواهى
11- بوتا وئريلمك: معنوى بير دورمدا تحفه و تحفه وئريلمك.
12- فارسجا: سببِ اصلى، انگيزاننده اصلى
13- فارسجا: هدف
14- فارسجا: سببِ تابع، انگيزاننده تابع
15- فارسجا: سببِ خنثى، انگيزاننده خنثى
16- فارسجا: خبر، آگاهى
17- فارسجا: تحت تاثير قرار دهنده
18- فارسجا: آزاد، مستقل
19- فارسجا: بيرونى
20- فارسجا: عمودى
21- فارسجا: تأويل
22- فارسجا: نمودار
ايضاح: گؤتوردويوموز قايناق: )كيتابين چاپ ييلى پوزولموشدور( كيتابين كيمليگى بؤيله‏دير: عاشيق غريب 4 مجلسده 8 شكلده موسيقيله ترتيب اولنمش ملى بر اوپه‏رادر مصنف و بسته‏كارى حاجى بگوفدر تاريخ هجرى 1336 - تاريخ ميلادى 1918(آردي وار

Notlar

Notlar"اولدوز"لا "ياشار"ين ائوينى قوروياق...
بير ساباح عادت اوزره قزئته صحيفه‏سى اوستونده سحر يئمه‏گى يئييرديك، بيرده، گؤزوموز قزئته‏ده‏كى درج اولونان خبره زيللندى: "محمدعلى سپانلو": - خوشحالم خانه خاطرات شاعر تهران حفظ مى‏شود...(1)درج اولونموش مقاله‏ده سپانلونون ائوى كولتوره‏ل ايداره‏سى طرفيندن، ميللى قاليق‏لار سياهى‏سيندا(2)يئرلشديريلميشدير. بونونلا ياناشى "على شريعتى"، "سيمين دانشور"ين ائوى و بير چوخ فارس يازيچى و صنعت‏چى‏لرين ائولرى‏نين ميللى قاليق‏لاردان تانينديغى‏دا يادداشيميزدا(3)جانلاندى، در حال "صمد بهرنگى"، "بولود قاراچورلو"، "غلامحسين ساعدى" كيمى تورك يازيچى، صنعت‏چى و موباريزلرين چوخوسونون آدلارى يادداشيميزدا ايشيغلاندى.
بيز آذربايجان‏لى‏لار دائمن فيكيريميزده بونلار ايچين ائو تيكيريك، اوراداسا اونلارى ياشاديريق و هر زامان بو فيكيرى رئال‏لاشديرماغا دوغرو چاليشيريق..
نيگين نواده‏رضى - نادير ازهرى
1) آفتاب يزد، پنجشنبه 7 اسفند 1382، سون صحيفه
2) فارسجا: فهرست
3) فارسجا: حافظه

Şiir (İngilizceden çeviri),Elizabet Bişab,_,Valt Vitmen,

اليزابت‌ بيشاپ‌


چئويرمن‌‌: نيگين‌ نواده‌رضي

çeviri ingilizcedendir

دوغوم‌ ايل‌: 1911 آمريكا، ماسا چوست‌ ايالتي‌.
أولوم‌ ايل‌: 1979. اليزابت‌ بيشاپ‌ گئج‌ گئج‌ يازيب‌ قناعت‌ جبل‌ نشر ائده‌ردي‌، اونون‌ أونملي‌ كيتابي‌ "سؤيلرين‌ سؤيو" آدلي‌ كيتاب‌دير، بو كيتاب‌ اونون‌ چاغداش‌ادبياتدا تمل‌ گوج‌ كيمي‌ تانينماغيندا ائتكي‌لر بوراخميشدير. او بؤيوك‌ باجاريق‌ و اينجه‌ليك‌له‌ فيزيك‌سل‌ ائوره‌نين‌ اوندا (شاعيرده‌) بوراخديقي‌ ائتكي‌لريني‌شعرينده‌ فوكوسا آلميشدير.(1)اونون‌ توپلاشميش‌ اولان‌ سوي‌لرينين‌ چيپلاغي‌ يوزه‌ چاتيرسادا، (آنجاِق) اونون‌ تكنيك‌سل‌ پارلاييشي‌ (باجاريغي‌) هابئله‌اثرلري‌نين‌ فورم‌ باخيميندان‌ موزاييك‌(2)اولدوغو رئالدا حيرت‌لنديريجي‌دير.
بير هنر: 
چيخارلي‌ اولانا اودوزماِق آغير دئييل‌
اشيانين‌ گيزلي‌ده‌ قالماِق ماراِقلاري‌
و چيخارلي‌نين‌ ايتيرديگي‌ ايتيك‌
اونلار ايچين‌ فلاكت‌ دئييل‌
هر گون‌ بير شيي‌ين‌ ايتمه‌سي‌
و ايتميش‌ قاپي‌نين‌
آچارلاري‌
قايغي‌لار گؤزونده‌ دولانيردي‌
گؤم‌ ـ گؤي‌ ساآت‌لار گئچيردي‌
و چيخارلي‌ اولانا اودوزماِق آغير دئييل‌
سونرایسادا
داها اوزاِق
داها پوزغون‌
ايتيرمك‌لره‌ آليشماِق:
آدلارين‌ ايتيرمه‌سي‌
مكان‌لار ايتيرمه‌سي‌
و هر هارا مقصدلي‌ اولدوغونوز
بونلار فلاكت‌ گتيره‌ن‌ دئييل‌
من‌
آنامين‌ ساآتيني‌ ايتيرديم‌...
باخين‌ سون‌ زامانلاريما
اوچ‌ سئوگيلي‌ ائوي‌ ترك‌ ائده‌ن‌ زامانلاريما
ظن‌ايزجه‌ ايتيرديگيم‌ نه‌ اولار؟
چيخارلي‌ اولانا اودوزماِق آغير دئييل‌
من‌ ايكي‌ شه‌هه‌ر ايتيرديم‌
ايستكلي‌ و نهنگ‌، شه‌هه‌رلر
بير قارره‌ بير جوِت ايرماِق اله‌ گتيرديم‌
اونلاري‌دا ايتيرديم‌
بويسادا آمما فلاكت‌ دئييل‌
من‌
سيزي‌ ايتيره‌رسم‌ده‌ حاتتا
(ظارافات‌ يانا بير سس‌
سئوديگيم‌ ژست‌له‌)
يالان‌
ساتماياجاغام‌
بو بير نيشانه‌دير
چيخارلي‌ اولانا اودوزماِق آغير دئييل‌
بو حاتتا فلاكته‌
(بونو ياز!) فلاكته‌
بنزه‌رلي‌ اولسادا.

بنزين‌ دوراغي‌: 

اوه‌، بو چيركلي‌دير!
بو كيچيك‌ بنزين‌ دوراغي‌
قيزغين‌
اوست‌ ـ اوسته‌
آيدين‌ليغا دوغرو.
آييق‌ داوران‌ او شعله‌دن‌!
آتا چيرك‌لي‌ پالتار گئيينيب‌
قوللاري‌ آلتيندان‌ كئچن‌
ياغ‌ ايسلاتميش‌ بير أونلوك‌؛
و نئچه‌ سيرتيق‌
جه‌لد و ياغلي‌ اوغلان‌لار
اونو يارديم‌ ائدير
(بو بنزين‌ دوراغي‌ آيله‌وي‌دير)
هامي‌لاري‌ بو سبوتون‌ چيرك‌لي‌.
(گؤره‌سن‌ بونلارين‌ ائوي‌
ائله‌ بورادير؟)
ناسوسون‌ آرخاسيندا أورتولو ايوان‌
يئرينده‌سه‌ ازيلميش‌
ياغا بولاشميش‌
بوريا
كاناپه‌ اوزه‌رينده‌
اولونجا گولونج‌لو
چيرك‌لي‌ بير ايت‌
نئچه‌ كميك‌ كيتابلار،
بير ايلكه‌ بويانين‌ أوزه‌ل‌ بوياسيني‌
حاضيرلاميش‌
بونلار كيچيك‌ بير ماسا اوزه‌رينه‌ سريلميش‌
يئكه‌ بير تاباِق آلتي‌ اوزره‌
(بير توپلومدان‌ بير حيسسه‌)
بونلارا ياناشي‌ يئكه‌ بير "بئگوني‌يا"(3)
پئير- پئيز
بورادا نه‌دن‌ ياد بير گؤيه‌ره‌نتي‌؟
كيچيك‌ ماسا نه‌دن‌؟
نه‌دن‌، اوه‌ نه‌دن‌
تاباِق آلتي‌؟!!
چيچگ‌ تيكيلميش‌،
"مينا" چيچگي‌
"مارگاريت‌" چيچگي‌،
چيچك‌ تيكيشلي‌ بير تاباِق آلتي‌
كدرلنيرم‌ كولو رنگلي‌(4)ناخيش‌لاري‌ايلا
بيريسي‌ چيچك‌ تيكميش‌دير تاباِق آلتي‌يا
بيريسي‌ چيچك‌لري‌ سووارير
اولسون‌دا ياغلايير!
بيريسي‌ده‌ چه‌للك‌ سيرالاريني‌ سهمانلايير
بونون‌ ايچين‌ ديركي‌ اونلار راحاتجا:
بؤيله‌
بؤيله‌
پس‌ بؤيله‌..."
دئيه‌ بيليرلر
قيزغين‌ اتوموبيل‌لره‌ ياناشي‌
بيريسي‌
هامي‌ميزي‌ سئوير
اتك‌ يازي‌لاري‌: 
1) ديققت‌ مركزينه‌ آلميشدير 2) بورادا "چئشيدلي‌" آنلاميندادير. 3) بير چئشيد گؤيه‌ره‌نتي‌ 4) فارسجا: خاكستري‌ رنگ‌




والت ويتمن

چئويرمن:نيگين نواده رضي

çevri ingilizcedendir

1819نجى ايل، ماى آى‏نين 13نده دوغولان "والت ويتمن" (Walt whitman)دووارچى(1)"والتر ويتمن"ين هابئله "لوئيزاوان وئلسور"ون (Louisa van velsor)ايكينجى اوغلوايدى. دوققوز اوشاقدان عيبارت اولان آييله‏سى 1820 دن 1830 قده‏ر "بروكلين" (Brooklyn)هابئله "لانگ ايسلند"(2)ده )"اوزون آدا"دا( ياشادى.
21 ياشلاريندا "ويتمن" رسامچى‏ليق صنعتيندن ماددى يؤندن كئچينمه‏يى اؤيرنمه‏يه باشلادى، سونرا يازى يازماق دونياسينا وورولدو. اوزون سوره، اؤز - اؤزونه اوخوماغا وورولوب، اوندان ايسه دويماق بيلمه‏ين "ويتمن"، "هومر"، "دانته"، "شكسپير" هابئله "بيئبل" يا پيت(3)لارينا تانيش اولدو - اوخودو.
"نيويورك سيتى"ده (NEWYORK City)آتيله‏ده‏كى صنعت اثرلرى‏نين يانغين(4)ا اوغراشديغى(5)ساريندان، بو ايشى ترك ائتدى. 71ياشلى "ويتمن" بير اؤيره‏تمن(6)اولاراق، ياشامينا، بير، بير اودالى ائوده، "اوزون آدا" اوخول(7)لاريندا باشلادى.
1481نجى ايل اولوب "ويتمن" ايسه ژورناليسمه اوز گتيريب، بو ايشى بوتون واخت بير ايش بيله‏نه قدر، اؤيرتيم(8)ايشينه داوام وئردى، سونرا "اوزون آدالى‏لار" آدلى بير هفته‏ليكده آردى‏جا "بروكلين" و "نيويورك" گونده‏ليك‏لرى‏نين بير چوخوسوندا ائديتور(9)ايشله‏دى.
8481ده او "قارتال گونده‏ليگى‏نى"، "نيو اورلئان هلالى"ندا بير ائديتور اولسون دئيه، ترك ائتدى. "نيو اورلئان"ين كؤله ساتما(10)بازارلاريندا "ويتمن" كؤله‏ليك‏چى‏ليگين(11)آجى‏ماسيزليغى(12)ايله آراجى‏سيز تانيش اولدو. 8481نجى ايلين سونوندا، او، "بروكلين"-ه گئرى دوندو، سونرا "سربست وطن" هابئله "ايفتيخارلانميش شهرلى"(13) گونده‏ليك‏لرى‏نين تمل داشينى قويدو(14). سونرا ايسه سؤى(15)اوزره اؤز تاى‏سيز استيلينه(16)و اونون گليشديرمه‏يينه(17)داوام وئردى؛ "رالف والدو امرسون"ون (Ralph Waldo Emerson)استون قابيلييتينه حيرتلنه - حيرتلنه، 5581ده "اوتلاق يارپاقلارى" آدلى اثرلرينى‏ين ايلكين ياييمى‏نين يازماق حاققينى الده ائده بيلدى(18)، بو كيتاب بير اؤن سؤز(19)و اون ايكى باشليق‏سيز(20)شعردن عيبارت‏ايدى. او، اؤز كيتابينى ياييم‏لاديب و 5581ين ايول (July)آييندا او كيتابدان بير نوسخه "امرسون"ا گؤنده‏ردى.
6581دا، "ويتمن" 33 شعرينى هابئله "امرسون"ون "ويتمن"ين بيرينجى كيتابينا يازديقى آلقيش مكتوبونو هابئله "امرسون" مكتوبونا يانيب(21)اولاراق "ويتمن"ين اوزون و باشى آچيق مكتوبونو(22)احتوا ائتميش، ايكينجى كيتابينى ياييم‏لادا بيلدى او سونراكى ايشينه گئده‏نه‏دك، بو كيتابينى كره‏لر(23)ائديت ائتدى.
)آمئريكا( ايچ سل ساواش(24)ى باشلاركن "ويتمن" اؤزايله صاف و خاليص ياشاماغى شرطلشدى، سونرا سربست ژورناليست كيمى ايشله‏دى و بئله‏ليك‏له "نيويورك" "رئژيونون"(25)خسته‏خانالارينداكى ساواش يارالى‏لاريندان گؤروش ائله‏دى.
سونرا "واشنگتن" (Washington) شهرينه دؤندو و بير خسته خانادا ايشه باشلادى، داها سونرا بير "آپارتمان"ين ايچ‏سل ايش‏لرينين مأمور(26)لوغوندا ايشله‏دى، بو ايش ايسه عين(27)"آپارتمان"ين مودورو "جيمز هارلان" (James Harlan)"ويتمن"ين "اوتلاق يارپاق‏لارى" آدلى كيتابين يازارى اولدوغونو بيلن گونه قدر داوام ائله‏دى )"هارلان" او كيتابى آلچاق دؤشورولو(28)سانيردى( "هارلان" "ويتمن"ى ايشدن عزل ائتدى. "ويتمن" "واشنگتن" شهرينده مأمورلوق گليريندن هابئله كيتابلارى‏نين تأليف حاققيندان ياشاماغينا داوام وئردى، سونرا بئيين كيسن تى‏لى‏يى(29) نه دنينه(30)"واشنگتن"ا دؤنمك اونا اولماز اولدو(31). گاهدان آمئريكا و اينگلتره يازارلارى‏نين توپلاشديريب اونا گونده‏رديك‏لرى پول‏لاردان كئچينه‏جك ائتدى. 0781ده "كامدن"ده (Camden) ساكين اولدو، سونرا "اوتلاغين يارپاقلارى" كيتابى‏نين ياييم‏لاماسى ساريندان الينه كئچن يئته‏نه‏كلى(32)پولون يارديمى ايله "كامدان"ده بير ائو آلا بيلدى. "ويتمن" 1981نجى ايلده اؤز ياشامى‏نين سون ايل‏لرينى او ايكى كاتلى(33)تاختا دؤشه‏نميش ائوده، اؤز سونونجو شعر و يازى(34)دان عيبارت اولموش "اسن قالين ايسته‏ك‏لريم"(35)آدلى كيتابى‏نين يئنى‏لتمه، آرتيرما و دوزه‏لتمه ايش‏لرينه، حصر ائتدى.
"ويتمن" نهايت، 2981نجى ايلين مارت آى‏نين 62سيندا "هارلى كئمئترى" (Harleigh Cemetery)مكانيندا، اؤزونون توسطوايله پلانلاشيلميش(36)هابئله چوخ حيسسه‏سى اوزه‏رينده الى‏ايله ايشله‏ميش اولان تاپينجا(37)دا باستيريلدى.

"ويتمن"ين شعير كيتابلارى:
1) "اوتلاغين يارپاقلارى 5581
)يئددى كره ائديت: (1981 - 18 - 67 - 07 - 76 - 06 - 6581
2) "طبيلين پسدن سسى" 1865 )Drum Taps)
3) "طبيلين پسدن سسى" )آردى( (Sequel to Drum Taps( 5681
4) اسن قالين ايستك‏لريك (Good - Bye, My Fancy( 1981
"ويتمن"ين "يازى" كيتابلارى:
1) فرانكلين ايوانز يا دائم سرخوش Franklin Evans, or the Inebriate )2481)
2) دئمكراتيانين پئرسپئكتيولرى Democratic Vistas )1781)
3) ساواش چاغلاريندا، مئموراندو memoranda during the war )5781)
4) اؤزل گون‏لر و دوعا specimen days and collect )1881)
5) نوامبرين آنا بو داغ‏لارى November boughs )8881)
6) يازى اثرلرينين توپلوسو Complete prose works )2981)

گونئى(38)گئجه ياريسى!

بو زامان سنين اؤزلوگونون صيفير واقتى‏دير
سنين قودورغان(39)تنهاليغينا تونله‏نديگين(40)واقتى‏دير،
اينجه ليك‏دن اوزاق
كيتاب‏لاردان اوزاق
اوخونولموش بير اوخو(41)
پوچا چيخميش بير گون...
سن بوسبوتون تاپيلاركن
حيرتله باخاركن
و سوساركن(42)
چوخ سئوديگين قونويا(43)دالاركن(44):
گئجه، اويغو(45)
اؤلوم و اولدوزلار...

گاهدان سئوديجى‏ييم(46)بيرى‏سيله:

بير سيرا گون‏لر وار
گئرى دؤنمه‏يه‏جك...
دولدورورام اؤزومو چالخالانميش قورخوايلا
سئوگى‏نين آشيرى(47)قورخوسوندان
و سئوديجى‏ييم بيرى‏سيندن
جزا يولو، يالنيز قالان يولدا
جزا يولوندا تاپيليرام
گئرى دؤنه‏جك سئوگى يوخدور
بونو
آنيرام(48)
آرخايين بيريسينى سئوه‏ركن
سئوگيم گئرى دؤنمه‏دى!
و بونلاردان سوواى
بو ماهنى‏لارى يازاسى‏يام(49)
ايشته(50)

سس‏سيز، دؤزوملو هؤرومجك(51):

بير سس‏سيز
دؤزوملو هؤرومجك
يالنيز كيچيك بير ديكليكده دورموشدو
گؤز قويدوم اونا...
او تئل، تئل، تئل
ديشارى(52)يا تونله‏نير،
اؤزوندن اوزاغا
هر زامان تورونو آچاندا
سورعتلى
و يورولمادان
و سن
اى منيم هر نه‏ئيم
دئييم
هارداسان:
دويغوسوزلوغا سينيرلانميش(53)
دالغين
و ده‏لى قانلى
باشقا دونيالارى آراييب(54)
اونلارا قوووشقان...
گؤزله‏ديگين كورپو وار اولونجا
اويسال(55)داياناجاغا چاتينجا
و هؤرومجك تورونو توتونجا.
آه اى منيم
هر نه‏ئيم.
اتك يازى‏لارى:
(1) فارسجا: بنّا (2) Long Island فارسجا: جزيره دراز (3) فارسجا: اثر (4) فارسجا: آتش‏سوزى (5) اوغراشماق، فارسجا: دچار شدن (6) فارسجا: معلم (7) فارسجا: مدرسه (8) فارسجا: آموزش (9) فارسجا: ويراستار (10) فارسجا: برده‏فروشى (11) فارسجا: برده‏دارى (12) آجى ماسيزليق، فارسجا: قساوت، خشونت (13) فارسجا: شهروند افتخارى (14) فارسجا: تأسيس كرد (15) فارسجا: شعر (16) فارسجا: سبك كارش (17) فارسجا: پيشرفت آن (18) فارسجا: بدست آورد (19) فارسجا: مقدمه (20) فارسجا: بدون عنوان (21) فارسجا: جاواب (22) نامه سرگشاده (23) فارسجا: دفعه (24) فارسجا: جنگ داخلى (25) فارسجا: ناحيه، منطقه (26) فارسجا: كارمند (27) فارسجا: همان (28) فارسجا: اهانت‏آميز )آلچاق دؤشورولو" بيزيم اؤنريميزدير( (29) فارسجا: سكته مغزى (30) فارسجا: به علت ِ (31) فارسجا: غيرممكن شد (32) فارسجا: به قدر كفايت (33) فارسجا: دو طبقه (34) نثر (35) فارسجا: بدرود دلبستگيهاى من )آرزوهاى من( (36) فارسجا: طراحى شده (37) فارسجا: آرامگاه (38) فارسجا: آفتابگير (39) فارسجا: هار (40) تول‏لانديقين (41) درس (42) سوسماق، فارسجا: ساكت شدن (43) موضوع (44) دالماق، فارسجا: فرو رفتن، مستغرق شدن (45) فارسجا: خواب (46) سئوديگيم (47) فارسجا: افراطى (48) باشا دوشوره‏م (49) يازمالى‏يام (50) ايشته: بويورون، بودور، ايندى و...، بو كلمه‏دن نئچه معنالى اولدوغونا گؤره فايدالانديق (51) عنكبوت (52) فارسجا: بيرون، خارج )بو كلمه‏دن شعرين هاواسينا اويغون اولدوغونا گؤره قول‏لانيلميشدير(. (53) فارسجا: احاطه شده، محاصره شده (54) آراماق، فارسجا: جستجو كردن (55) فارسجا: نرم‏خو، منعطف
پورترئت: اويماايشى )گراور سازليق( 4581"ساموئل هولليئر" "Samuel Hollyer"

Geleceye dönmek(İngilizceden çeviri):1-2-3-4-5

Ceviri (meqaleler) (1)! گله‏جه‏يه دؤنمک!
يازار: تونى نئگرى (Toni Negri)

چئویریجی(اینگیلیزجه دن): نيگين نواده‏رضى - امكداش: نادير ازهرى

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: بو چاليشما چاغداش پالى‏تيكال فلسفه‏لريندن بيرى‏سينى (يئنى سول گوروش‏چولوک چئوره‏لرينده يازيلميش "تونى نئگرى"نين مقاله‏سينى) احتيوا ائدير. بورادا قيد ائتمه‏لى‏كى بو مقاله ايتاليان ديلينده‏دن مايكل هارت توسطوايله چئوريليب، اينديسه ايلكين اولاراق تورك ديلينه چئوريلمك‏ده‏دير. تونى نئگرى ماركسيزم فلسفه مكتبينده "دوزه‏م پوزوجو"(1)بير وار ساييمجى(2)دير، توركجه‏ميزده بو وارساييمجى‏نين باخيش‏لارايلا آرتيق تانيش اولماق ايسته‏ينلر وئريلن قايناغا دؤنه بيلرلر: " - "داشدان داشا" سيرا مقاله‏لريندن "كلاسيك ماركسيزم" بؤلومو. آختاريش: نيگين نواده‏رضى - نادير ازهری. اينترنت قايناغى: www.Toni Negri.com
ديققت: بو تئكست، تونى نئگرى‏ايله، اونون ايتاليايا هابئله محبسه گيرمه‏سى‏نين اونونلا بير اؤندر كيمى دانيشيق ويدئوسونون كاغيذ اوزه‏رينه كؤچورولموشودور. دئييلن ويدئو ايتاليان. ديللى، فرانسيزجادا ياريم باشليق‏لى اولموشدور هابئله L,yeux ouverts امكداش‏لارى توسطايله حاضيرلانميشدير. بو ويدئونون اوزاديلميش و ئر سي یاسى Exilباشليقى آلتيندا، پاريس‏ده Mille et un Nuits 8991 يايين ائوى ساريندان نشر اولونموشدور. بو چئويرى تئكستين چئويرمنى ايذنى‏ايله آدرسيميزه پوستالانميشدير.

محبس و ياشام: من بير شيئ‏ى تيكمك ايچين محروم‏لوق چكمه‏يه دوغرو چاليشانلارا تاى دئييلم، مازوخيست دئييلم. من محبس‏لى ليك‏له دينج سربست‏ليگين آرا دوغرولوق فرق. اولماديغينى دوشونوره‏م. اونداكى بيريسى ياشامينا آييد بير ايش گؤره بيلمه‏دى يا اونداكى ياشام، اؤزگورجه - شخصه‏آييد - يافالانيلمادى، اوندا ياشامين بير محبس اولاجاغينى دوشونوره‏م، بيز محبس‏ده اؤزگور اولا بيله‏ريك يادا ديشاريدا محبس‏لى، محبس اؤزگورلويو كايب ائتمك دئييل، اؤيله كيم ياشام اؤزو كندى - كندينه اؤزگورلوك دئييل، محبس‏دن اؤزگور بير كورام(3)ياراتماق‏دا دئييل. ايش اونداديركى بيريسى ياشامى‏نين ثابت‏لشميش چوشغونلوق‏لارينى آكتيف ائده بيلسين - ثابت‏لشميش جوشغون‏لوقلار، بيرى‏نين نه‏تور محبس‏لى يا اؤزگور اولا بيله‏جه‏ييندن بيچديگى قاورام‏دير. ثابت‏لشميش جوشغون‏لوقلار، بيرى‏سينده علاقه‏لردن اؤزگور اولماق هابئله ماراق ياراتماق كيمى گئنئل‏ليك بير قاورام يارانماسى‏دير. بويسادا زامان حركتينى ياخلاماق قابلييتى و اونو موراليست(4)بير پروسه ايچينه داشينديرماق‏دير. باشقا سؤزده شخصه آييد ماراغين، عوموما آييد يا سونراسيز ايلاهى سئوگى ماراغينا آييد بير قاوراييش آخيمينا داشينديرماق‏دير.
تنهاليق: تنهاليق آنلامينى آچيقلاماق آغيردير، بو آيدين سؤزدور منجه، من بلكى گوجسوزلوك تنهاليق‏دير دئمك زوروندايام، بودور تنهاليقين كانكرت(5)آچيق‏لاماسى. بير چاغ‏لار گليركى سيز كانكرت اؤيرنمه او بيئكتيندن، كانكرت بير ايش تؤعيندن اوزولوب كندى‏نيزى تنها بولورسونوز، اؤرنه‏يين فرانسزدا، بير چاغ گلدى منيم اورايا ايلكين چاتديغيم گون‏لرده، منيم نئجه دئيه‏رسينيز اورادا تنها اولدوغوم گون‏لرده، منيم نه‏تكجه يؤنوندن بلكه فيكير ماتئريالى اولماديغى يؤنونده‏ن‏ده تنها اولدوغوم گون‏لرده و بونلارين هپى‏سى منى آچيق‏جا "لئوپاردى"نين تنهاليق ياناشى گؤسته‏رديگى رئاكسى يايا، تاى، رئاكسى‏يا، گؤسته‏رمه‏يه يؤنه‏لتدى. "لئوپاردى"نين تنهاليقا گؤسته‏رديگى رئاكسى‏ياسى؛ باشقا كورامسال رئاكسى‏يالاردان اوستون "لوكئوتيوس"ا، تاى گئرچك‏لشميش بؤيوك دونيالارين قابليتينى كشف ائتمك مادى دونيالارين گئرچك نيته‏ليكى و اورادا گئچه‏رلى بولونان وارليقين يوزومو و اونلارداكى يئنى و اولاغان دونيالار ياراتماقداكى قابليت. بودور "لئوپاردى" بدبين‏ليگينده‏كى ان اؤنملى شيئى: دونيالار ياراتماق، فرقلى دونيالار، بونلارين‏لا عين زاماندا فرقلى دونيالار ياراتماق، دورمادان هرنه‏يى اؤز يارارلى يئرينده اوتورتماق، هانسى نسنه گئنئل‏ليك‏دير؟ بشرى گئنئل‏ليك نه‏دير؟ سيزين "لئوپاردى"ده بولدوغونوز نسنه رئال‏دا اينسان اؤلوموندن سونرا گلن هومانيزم‏دير. رئالدا ده‏نه‏يله‏دييم(6)هرنه گوجسوزلوكدن ايله‏رى گلميش تنهاليق‏دير، اؤرنه‏يين "95" پالى‏تيكال چابالارى و اونون ياراتديغى حيران ائديجى تشيوثو، بيزده توپلومون داها بير دفعه‏ده يارانا بيله‏جه‏يينه، هابئله مطلق ديماكراتييانين دوزه‏مينى دوشونمه‏يه زمين ياراتدى؛ او، اويوملايان ساكيت‏لشديرمه چاباسى، بيزيم آناليزدن اولان آماجيميزين اكسيك‏ليينه اويغون گلن ساكيت‏لشديرمه. بيز "95" چابالارينى چؤزوم‏له‏مه‏لى هابئله دوشونمه‏لى‏ييك، اونلارى قاريشيق‏سيز آماجلارى ايلا دوشونمه‏لى‏ييك، يوخسا اونلارى پالى‏تيكال گئنيش‏لنديرمك‏ده تاماميلا يئته‏نه‏ك‏سيز قالاحاغيق. او منيم تنهاليق اولموشدور. او پالى‏تيكال داورانماقدا اولان گوجسوزلوك، هر زامان بيريسى بو بؤيوك حاديثه‏نى ده‏نه‏يلدى، بودور "پاريس كمونو"نون يئنى‏دن اورتايا چيخماسى - بو تاريخ‏سل اولاى هر اللى ايل، هر اوتوز ايلدن بير، بيزلره تاماميلا تمل‏لى اولان شيئى‏ى و اونون پالى‏تيكال تئورى‏لرينى يئنى‏دن آلغى‏لامايا ايمكان‏لار بخش ائدير. بو منيم سوسييولوژيكال )توپلوم‏سال( ايشى داوام وئرمك‏ده‏كى گوجسوزلويوم باخيشيندان ايله‏رى گلير، بيزيم بير چئشيد تنها قالماغا باشلاديغيميز و اونوده نه‏يله‏ديگيميز.

محبسي‌ سئچمك‌: "دلوزه‌" تئريمينده‌ بير يورويوش‌ چيزگي‌سي‌ واردیر.
بير واخت‌ لاروار آچيق‌ سئچيق‌ رئال‌ ليق‌ لارلا قارشي‌ لاشمادا اولاندا بيرآلان‌ كي‌ تام‌ صريح‌ اولماغا يورويور، سيز اوندا تام‌ باخيش‌ يؤن‌لريندن‌ بولابيله‌رسينير:پالي‌ نيكال‌، دويغوسال‌، ائتكي‌له‌ ييجي‌ باخيش‌ يؤنوئدن‌، سنود اورادا كورام‌ يابماِ ايچين‌ بير ايمكان‌وار اولدوغونو آنلایيرسینيز، پير ايمكان، بير گره‌ك‌ و باشقاسی يؤندن‌ بيلرله‌ تا بيلق‌، اؤرنه یین‌: محبس‌ دن‌، توپلانميش‌ زونالاريندان‌ و عين‌ قالان‌ ايكينجي‌، ده‌كانکرت‌ يوروتوجو قورو لوشدان‌ اولابيله‌ بيله‌ چه‌ ييني‌بليرته‌ن‌ كيه‌ي‌، اؤنملي‌ اولاني‌ نه‌دير بو چئشيد آتاليزلري‌ گونده‌ليك‌ ائديم‌ لريله‌ بير لشريرمك‌ ده‌، بيرقوروجو اورونورِ بولماِ ايچين‌ اونون‌ تام‌ ائلئمان‌لاريني‌ بيوليكده‌ توپلا شديرمادا.بيز لر هر بيسي‌ رئال‌ ليتي‌ اوره‌تن‌ بير ماكيتادير.
بيزلر هر بيرسي‌ اوره‌تن‌ ماكيتادير. بوگون‌ اوزون‌ سوره‌ دير داها بؤيوك‌ اؤندر يوقدور، مدت‌لردير بو ايسيسترليق‌دا خالقي‌ قورولوشا پاغيران‌ بؤيوك‌ اؤندر يوفدور،اوراداياينز گريلا وار، باشنا سؤزده‌ تكجه‌ بوتؤولوك‌ له‌ دونيادا، يوخسول‌ لوِ دنه‌ يبشي‌ نين‌ ميراث‌ چي‌ سي‌ اولان‌ ايستيثمارين‌ و طالع‌ سيز ليگين‌ يئني‌ فورمالاريني‌ اعلان ائدک و اؤزگورلوك‌ پروسه‌سي‌ چئوره‌لرينده‌ تشكيلات‌ لاشماني‌ بلكه‌ ده‌ يونلاردا شريك‌ ليك‌ ائتمه‌ني‌ اعمالات‌ ائدن‌ كيمسه‌ وار. "ماركس‌" و"لنين‌" ين‌ استايل‌ ين‌دا اؤندرليگين‌ بؤيوك‌ سه‌وي‌ یه‌ده اؤندر ليگين‌ نيته‌ ليگي‌ تاماميلا يوخ‌ اولما قدادير. بوگون هر بپري‌ ميزين‌ ده‌ نه‌ ميش‌ اولدوغوموز"سئچيك‌" وار ليق‌ بيليم‌لي‌ ياپي‌چي‌ بير تيكيشين‌ بسيط‌ اولدوغو بلير ياشام‌دا هر كيمسه‌ نين‌ تورلو و سرت‌ ليك‌ لرله‌ ده‌ نه‌ سوره‌ لر وار، بوناياناشي‌، رئال‌ تنماليق‌ايمماننت‌ وئرگي‌سي‌ سونوچوندان‌ ـ كندي‌ قابوغا گؤمولمك‌ ـ ايله‌ ري‌ گلميش‌ تنهاليق‌ دير، رئال‌ ليقين‌ هر آتوموندان‌ گئجه‌ بيلن‌ كانكرت‌ آناليز و رئالين‌ بو اتوموبيچيمينده‌ ايلگي‌ لييه‌، قورپار يلماغا، آنتاقونيزمه‌ و پونلارين‌ لا ايلگي‌ ده‌ يولونان‌ كونولارا گيتريب‌ چيخا را بيله‌جه‌ك‌، بويولدان‌ سا پروسه‌ني‌ ايله‌ر لتمه‌يه‌درغرولدا بيله‌جك‌ بير "توپلوم‌" ياراتماِ دير. بو با نيش‌ دان‌ من‌ اينانيرام‌ پست‌ مدرنيته‌ ده‌ كي‌ گئرچك‌ لشميش‌ يا گئوچك‌ لشمه‌ ميش‌ اولان‌ ايشين‌ (materia11abor _ immateria1 1 abor) چئوره‌ سي‌ عين‌ درجه‌ ده‌ بيربيرينه‌ قارشيت‌ ليغا شونو جلانا قدير.
اؤندر ليگين‌ ليگي‌ (فيگو رو نو‌)يعني‌ انتئللئكتوئل‌، اونوت‌ تاماميلا رئاليزه‌ اولدوغونداداها رولو يوخدور و بونه‌ده‌ نه‌ گؤره‌ ديركي‌ ميليتانليق‌ تمل‌لي‌اولماغا يؤنه‌ لير باشقاسؤزده‌، بيزيم‌، حاضيركي‌ عصرين‌ اول‌ لرينده‌ بيرله‌ شيك‌ اؤلكه‌ لرين‌ ايچره‌ (i w w) يا اويه‌ اولانلارا بئزه‌رلي‌ خالقا احتيياجيميز وار.
يا يوان‌ با تي‌ نين‌ ياشا ياشيني‌ ريل‌ لرين‌ اوسته‌ ملي‌ ائده‌نلر، هر دوراِ دا بير اوداِ، بير موباريزه‌ اوداغي‌ ياراتماغا دايير دايانانلار كيمي‌ خالقا احتيياجيميزواردير.
موباريزه‌لريق‌آرا ايلگي‌لر، اؤزله‌ مه‌ لر، اوتو كونوتو (مؤقعي‌) آرالاريندان‌ كئچن‌ سقولر، آيري‌ سؤزده‌ بيز كوتسال‌ "آسيس‌" لي‌ نواينسيس‌" بنزه‌ر اولماغي‌سؤيريك‌ يعني‌ گئوچك‌ دت‌ يوخسول‌. يوخسول‌، يعني‌ يالنيز او سطح‌ ده‌ تنماليفي‌ يئتي‌ دن‌ بولماغادايير،بوگوبكو سؤمورگه‌چي‌ ـ ليگين‌ ايله‌ اويغون‌ لاشديرمايادايير، اليميزده‌ اولان‌ رئال‌ اؤرنك‌ بو "ياشام‌ پولي‌ تيكال‌،تيپيك‌ خاليقين‌ ايچرده‌ ايلگي‌لي‌ اولاراِ اونلارا ايش‌ سايئله‌ يا شام‌ باغيشلايير و بونا گؤرده‌، او، تانيش‌ليق‌لي‌ فاكت‌ لارلا، اؤرگوت‌ سل‌، توبلوم‌ سال‌ و پالي‌ تيكال‌ دويغوله‌ و ائتكي‌لي‌ ناكت‌ لارلا دولودور. (آردي‌ وار)
1- فارسجا: (مجازاً) ساخت‌ شكن‌
2- تئوريسين‌
3- فارسجا: نظريه‌ فلسفي‌
4- فارسجا: معلم‌ اخلاِ
5- فارسجا: دقيق‌، مشخص‌
6- فارسجا: آنچه‌ كه‌ تجربه‌ كرده‌ام‌
7-فارسجا: منطقه‌، ناحيه‌، حوزه‌‌ !




(2)گله جه يه دونمك!

چاليشماِق

(يازار: توني‌ نئگري‌ ـ Toni Negri ـ چئويریجی(اینگیلیزجه دن)‌: نيگين‌ نواده‌رضي‌ ـ امكداش‌: نادير ازهري‌)

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

(ايضاح‌: بو چاليشما چاغداش‌ پالي‌تيكال‌ فلسفه‌لريندن‌
بيري‌سيني‌)
(يئني‌ سول‌ گؤروش‌ چولوك‌ چئوره‌لرينده‌ يازيلميش‌ "توني‌ نئگري‌"نين‌ مقاله‌سيني‌) احتيوا ائدير. بورادا قيد ائتمه‌لي‌كي‌ بو مقاله‌ ايتاليان‌ ديلیندن‌ "مايكل‌ هارت‌" توسطو ايله‌ چئوريليب‌،اينديسه‌ ايلكين‌ اولاراِق اينگيليزجه‌دن‌ تورك‌ ديلينه‌ چئوريلمك‌ده‌دير. توني‌ نئگري‌ ماركسيزم‌ فلسفه‌ مكتبينده‌ "دوزه‌م‌ پوزوجو"(1)بير وارساييمجي‌دير(2)، توركجه‌ميزده‌ بووارساييمجي‌نين‌ باخيش‌لاريلا آرتيق‌ تانيش‌ اولماِق ايسته‌ينلر وئريلن‌ قايناغا دؤنه‌ بيلرلر: " "داشدان‌ داشا" سيرا مقاله‌لريندن‌ "كلاسيك‌ماركسيزم‌" بؤلومو ـ آختاريش‌: نيگين‌ نواده‌رضي‌ ـ نادير ازهري‌
اينترنت‌ قايناغي‌: www.Toni Negri.com

4ـ work "چاليشماِق
هامي‌لارين‌ چاليشماغي‌ نده‌نينه‌ چوخ‌ سايي‌دا چاليشماقلار وار. هامي‌لار توپلومون‌ قورلوشونا عايد مال‌ وارليق‌لاري‌ (ثروت‌) سونماقداديرلار. بودا ـ هر شخصين‌ ـ باغلي‌ليقدا هابئله‌آخيم‌دا اولدوغوندان‌ بيرده‌ هر شخصين‌ چاليشماقداكي‌ قابليتيندن‌ ايله‌ري‌ گله‌ بيلير. "كريستين‌ ماراززي‌" دئميشكن‌ بو، چاليشماقدان‌ بير "ياشام‌ پالي‌تيكال‌" بيريكمه‌ هائبله‌ "انفلاسيیا" يي‌(تورم‌ كنترولو) كنترل‌ ائتمه‌ده‌ تمل‌ بير أوزه‌ل‌ليك‌دير، باشقا سؤزده‌ ايش‌ بيرليگين‌ (امكداش‌ليق‌) كندي‌ باشينا تؤره‌تديكي‌ خرجلري‌ هائبله‌ ايش‌ بيرليگين‌ ايسته‌ك‌لري‌نين‌ توپلوم‌سال‌"سيتواسييا"سي‌نين‌ (كونوم‌، وضعيت‌) خرجلري‌نين‌ تامي‌ني‌ اكسيلتمك‌دير. كاپيتاليزمين‌ ايچره‌ اولان‌ بو گئچيد، "مدرنيته‌"دن‌ "پست‌مدرنيته‌"يه‌ دوغرولدولموش‌ بير گئچيد اولموشدور،"فورديزم‌"دن‌ "پست ‌فورديزم‌"ه‌ده‌. مال‌ وارليقي‌ اوئرتيمينده‌ تمللي‌ ماده‌ (مينرال‌ ماده‌) كيمي‌‌ تانينميش‌ اولان‌ ايشي‌ احتيوا ائتميش‌ بير پالي‌تيكال‌ گئچيد. پالي‌تيكال‌ گوجوندن‌ سويونموش‌ايش‌. ايشين‌ پالي‌تيكال‌ گوجو گئرچك‌ده‌، فابريكادا، ايشچي‌لر بيرليك‌لرينده‌ و پالي‌تيكال‌ قورولوشلارين‌ بير يئره‌ ييغيشميشيندان‌ عيبارت‌دير. بو قورولوشلارين‌ ييخيلماسي‌، ديش‌اوزدن‌(4)قارماقاريشيق‌ گؤسته‌رن‌ كوتله‌وي‌ خالقي‌ وجودا گتيرميشدير: پرولتاریاجا سينا توپلوم‌سال‌ يئر قيطعه‌لرينده‌ چاليشانلارا تاي‌، داواملي‌ اشتراك‌ و ايش‌ بيرليك‌لري‌ يؤنوندن‌ مال‌وارليغي‌ني‌ اوره‌تن‌ قاريشقالارا تاي‌ پرولتارياني‌.
گئرچك‌دن‌، بيز اشيايا آشاغي‌ یؤندن‌ باخارساِق ايه‌ر؛ بيزيم‌ حاياتيميزين‌ گليشدييي‌ يئر، قاريشقالارين‌ دونياسيندان‌، بيز بو يئني‌ ايشچي‌لرين‌ اؤنجه‌دن‌ الده‌ ائتديك‌لري‌ اورون‌(5)لرين‌حيرتلنديريجي‌ قابليتيني‌ تانييب‌، قبول‌ ائده‌ريك‌. بيزيم‌ اونا راست‌لاشديغميز نه‌قدر حيرت‌لنديريجي‌ پارادوكس‌. ايشله‌مه‌ك‌ هله‌ده‌ اوغراشي‌(6)سانيلير. يعني‌ او بير طور دگيشكن‌كاپيتال‌دير، كاپيتال‌ "خيدمتينه‌ آلينميش‌" ايش‌ كيمي‌. اونو در حال‌ كاپيتالا ربط‌ وئره‌بيليب‌ و كاپيتالي‌ قاليجي‌ ائده‌بيله‌ن‌ طرزيله‌ كاپيتال‌ خيدمتينه‌ آلينميش‌ ايش‌. بوگون‌ ائسكي‌ ماركسيزمه‌آييد بو ايليشگي‌ (رابطه‌) چاتلاميش‌دير، دئملي‌ بو ايليشگي‌ ماركسيزمه‌ آييد اولمادان‌ اؤنجه‌ كلاسيك‌ پالي‌تيكال‌ اكونومي‌ ساريندان‌ مؤحكم‌ ائديلميشدي‌. بوگون‌ ايشچي‌لرين‌ ايشله‌مك‌آراجينا اصلاً احتياجي‌ يوخدور. يعني‌ فيكس‌ اولونموش‌ كاپيتال‌ (قاليجي‌ كاپيتال‌) كاپيتالي‌ تجهيز ائتمك‌دير. قاليجي‌ كاپيتال‌ بو، دورما يئرينده‌، (مرحله‌) هر شخصين‌ كندي‌ بئينينده‌داشيديغي‌ آراجدير، بي‌ اولا، قادين‌ اولا. بوگون‌ اوره‌تن‌ حاياتدا بو دور مطلق‌ تمل‌ و گره‌كن‌ يئني‌ "ائلئمان‌"(7)تاماميلا بير گره‌كلي‌ "فنومن‌"(8)نيه‌كي‌ كاپيتال‌، اؤز گليشيمي‌ هابئله‌ اؤز ايچري‌قاريشيق‌ليقي‌ايله‌، بيرده‌ نئورئاليزم‌ توسطوايله‌ باشلاميش‌ دئوريم‌ هابئله‌ "وئلفئرين‌"(9) ييخيلماسي‌، سونو چوندا، ايشله‌مه‌گين‌ گوجونو "اودموش‌"دور. آمما كاپيتال‌ اونو نه‌تور اودموش‌؟قورولوش‌جا اؤرتولو، بير بيرينه‌ قارشيت‌ هابئله‌ اويوم‌ سوز بير "سيتواسييا"نين‌ (كونوم‌. وضعيت‌) ايچره‌ ايشله‌مه‌ك‌ اوغراشي‌ دئييل‌. اوغراشي‌دا سيغمايان‌، رسمي‌ اولمايان‌ هابئله‌ ماساآلتي‌ ايشله‌مه‌يين‌ اوره‌تديگي‌ مال‌ وارليغي‌، رسمي‌ اولموش‌ اوغراشي‌نين‌ اوره‌تديگيندن‌ آرتيق‌دير. ايشله‌مه‌ك‌ گوجونون‌ دؤنوكلوك‌(10)هابئله‌ دگيشیم‌(11)قابليتي‌ بير اصل‌دير كي‌ نه‌تكجه‌ كاپيتالا بلكي‌ "وئلفئر"چي‌لرين‌(ایی و ساغلام یاشاماغا عایید چالیشانلار) يادا يئني‌پلان‌ چئوره‌سينده‌ اوزلاشماقلارين‌(12)(موافق‌ اولماقلارين‌) يوخ‌ اولماقلاري‌نا تخمينن‌ ياريم‌ عصره‌ آييد وضع‌ اولونموش‌ پالي‌تيك‌لره‌(سياست‌لره‌) يوكله‌ تيلمه‌يير. بوگون‌ كندي‌ميزي‌ اؤزه‌ت‌ بير "سيتواسييا"نين‌لا اوز به‌ اوز گؤرمك‌ده‌ييك‌: ايشله‌مك‌، "ايشدن‌ چيخاريلميش‌دير." كسين‌ اولاراِق، كاپيتال‌ فاتح‌ چيخميشدير وظن‌ ائديلن‌ هر هانسي‌ پالي‌تيكال‌ قورولوشلارين‌ و بو ايشين‌ پالي‌تيكال‌ "گوج‌"ونه‌ اؤنجول‌لوك‌ ياپميشدير. حاضردا بو گئرچك‌دن‌ ديشاري‌دا، "آپتي‌ميزم‌" (خوش‌بين‌ليك‌)دن‌ قبراِق، بيرلحظه‌ آرايارساِق، بيز، بيزيم‌ تانيديق‌ اولدوغوموز ايشله‌مه‌ك‌ گوجو، ايش‌چي‌ صينيفي‌ني‌ هابئله‌ فابريكا كوراليني‌ (فابريكا ياساسيني‌) رد ائتمك‌ آماجيله‌ چابالامادادير دئمك‌؛ زوروندابولوناجاغيق‌. داها بير كره‌ده‌ كندي‌لريميزي‌ بير پالي‌تيكال‌ گئچيدي‌ ده‌گرلنديرمك‌ زوروندا اوز به‌ اوز گؤروروك‌؛ بو گئچيد فرانسزدا، اورانين‌ ائسكي‌ رژيميندن‌ "فرانسز دئوريمي‌"گئچيدينه‌ قدركي‌ گئچيددن‌، تاريخسل‌ يؤندن‌ آرتيق‌ اؤنم‌ داشيماقدادير. گئرچك‌دن‌ دئيه‌ بيله‌ريك‌ بيز یيرمينجي‌ يوزييلين‌ ايكينجي‌ ياري‌سيندا، ايشله‌مك‌ اوز گوجوندن‌ چيخاريلميش‌(قورتارميش‌) اولدوغونو احتيوا ائدن‌ بير گئچيدي‌ دنه‌يله‌ميشيك‌. بير گئچيدكي‌، فابريكا كوراليندان‌ قورتولموش‌ اولا بيله‌جي‌يي‌، "انتئلئكتوئل‌"(13) هابئله‌ گئرچك‌لشمه‌ميش‌(مادي‌لشمه‌ميش‌) اولا بيله‌جه‌يي‌ قابلييتيندن‌ قورتارميشدير. بودا چاغداش‌ كاپيتاليست‌ توپلومونون‌، راديكال‌ دئوريمي‌ني‌، تمللي‌ اولماغيني‌ هابئله‌ ائورنسل‌لشمه‌يي‌نين‌(14)اولاغان‌لاريني‌(احتيمال‌لاريني‌) گؤسته‌رمك‌ده‌دير. بو باخيش‌دان‌، كاپيتاليست‌ بير پارازيته‌ (انگل‌، آسالاك‌) چئوريلميش‌دير، كلاسيك‌ ماركسيست‌ تئريمينده‌ اولان‌ پارازيت‌ يوخ‌ بير مالي‌ كاپيتاليست‌؛آچيق‌ دئييشده‌، چاليشماِق پروسه‌لري‌ اؤزلوگونه‌ (ماهيت‌) قاريشا بيله‌جه‌يينه‌ (مداخله‌ ائتمك‌) اصلا گوجو اولمايان‌ بير پارازيت‌.
اتك‌يازي‌لاري‌:
1) فارسجا: (مجازاً) ساخت‌شكن‌ 2) تئوريسين‌ 3) "نئگري‌" مقاله‌سينده‌ work سؤزوندن‌ ذهني‌ بير قاورام‌ (مفهوم‌) الده‌ ائديله‌ بيلير، آنجاِ labour سؤزوندن‌ بير چاپا، حركت‌ و بيرايشه‌ داخيل‌ اولماِ قصد ائديله‌ بيلير. 4) فارسجا: از جنبه‌ي‌ صوري‌ 5) استحصال‌ اولونموش‌ بير نسته‌، فارسجا: محصول‌
6) فارسجا: حرفه‌، شغل‌ 7) فارسجا: عنصر 8) فارسجا: پديده‌
9) فارسجا: نظام‌ به‌زيستي‌ همگاني‌ "welfare state"
10) فارسجا: انعطاف‌پذيري‌ 11) فارسجا: تغيير 12) فارسجا: موافقت‌ كردن‌ 13) فارسجا: (در اينجا) عقلاني‌ شده‌
14) فارسجا: جهاني‌ شدن‌



(3)گله جه یه دونمک!

یازار:تونی نئگری

چئویریجی(اینگیلیزجه دن):نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده
ايضاح‌: بو چاليشما چاغداش‌ پالي‌تيكال

فلسفه‌لريندن‌ بيري‌سيني
يئني‌ سول‌ گؤروش‌ چولوك‌ چئوره‌لرينده‌ يازيلميش‌ "توني‌ نئگري‌"نين‌ مقاله‌سيني‌) احتيوا ائدير. بورادا قيد ائتمه‌لي‌كي‌ بو مقاله‌ ايتاليان‌ ديلیندن‌ "مايكل‌هارت‌" توسطو‌ ايله‌ چئوريليب‌، اينديسه‌ ايلكين‌ اولاراِق اينگيليزجه‌دن‌ تورك‌ ديلينه‌ چئوريلمك‌ده‌دير. توني‌ نئگري‌ ماركسيزم‌ فلسفه‌ مكتبينده‌ "دوزه‌م‌پوزوجو"(1)بير وارساييمجي‌دير(2)، توركجه‌ميزده‌ بو وارساييمجي‌نين‌ باخيش‌لاريلا آرتيق‌ تانيش‌ اولماِق ايسته‌ينلر وئريلن‌ قايناغا دؤنه‌ بيلرلر: " "داشدان‌ داشا" سيرا مقاله‌لريندن‌ "كلاسيك‌ ماركسيزم‌" بؤلوموآختاریش:نیگین نواده رضی نادیر ازهری.
اينترنت‌ قايناغي‌: www.Toni Negri.com

5- بئيين‌ ماكيناسي‌: "Brain Machine"
كسين‌ اولاراِق، بيز دئيه‌نده‌كي‌ چاليشما ادواتي‌، بير ادوات‌ديركي‌ ايش‌چي‌لر اونو كاپيتال‌دان‌ آييرميش‌، اونو اؤز ياشام‌لاري‌ايله‌ ياناشي‌ اؤزلري‌ايله‌ داشيميش‌هابئله‌ بئيين‌لرينده‌ اونا فورم‌ باغيش‌لاميشلار (اونو حاياتا كئچيرميش‌لر، اونو تجسم‌ ائتديرميش‌لر)، يا دئيه‌نده‌كي‌، چاليشانين‌ (بورادا چاليشما ايفاده‌سيندن‌منظور "ايش‌ آنلامي‌"دير، چئويرمن‌) رد ائديلمه‌سي‌ نه‌ده‌ني‌، فابريكا ديسيپلين‌لي‌ رژيمي‌ني‌ اؤزونه‌ جذب‌ ائتميشدير، بو، تمل‌لي‌ داها گره‌كلي‌ و اؤنملي‌ بيرايدعادير. باشقا سؤزده‌ ايش‌ و ايش‌ ادواتي‌ بئيين‌ده‌ تجسم‌ ائديله‌رسه‌، سونرا ايش‌ ادواتي‌ اولان‌ بئيين‌، ثروتي‌ استحصال‌ ائتمه‌يه‌ دوغرو، داها يوكسك‌استحصال‌چي‌ليق‌ قابليت‌لي‌ بير شيئي‌ اولاجاقدير. بونونلا عين‌ زاماندا اينسانلارين‌ تامي‌ندا بئيين‌ اينساندان‌ بير حيسسه‌دير. ادوات‌ يالنيز بئيين‌ده‌ يوخ‌ بلكه‌"دويولو أرگانلار"ين‌ "organs of sensation" تامي‌ندا، بلكه‌ "دوغال‌ اَسن‌ليك‌لر"ده‌ "animal spirits" تجسم‌ ائديليركي‌، بودا اينسان‌ ياشامي‌نين‌ ديرچه‌لمه‌سينه ‌نه ده‌ن‌ اولموشدور. بئله‌ليكله‌ ايش‌، تجسم‌ ائديلميش‌ بير ادوات‌لا ياراديلير. بو تجسم‌ ائتديرمه‌ ادواتين‌ منيمسه‌نيلمه‌سي‌ اوجوندان‌ ياشامي‌ دؤرره‌له‌ميش‌دير(حاسارلاميشدير). ياشام‌ نه‌دير؟
چاليشماِق زوروندا قالماِق. آنجاِق ياشامي‌ چاليشماِق حئسابلاماِق، ياشام‌دا چاليشماِق زوروندا قالماِق، نه‌دن‌ عيبارت‌دير گئرچك‌دن‌؟ ياشام‌داكي‌ ايلگي‌قورماِق عونسورلريندن‌. تك باشينا (سویوت‌ دوروم‌لو) ياشام‌ اصلا استحصال‌چي‌ اولماز. سويوت‌لاشميش‌ ياشام‌ يالنيز باشكا اينسانلار و باشكا تجسم‌ائتديريلميش‌ ادواتلا علاقه‌ده‌ (commonicates) اولماقلاري‌ هابئله‌ بو علاقه‌ چئوره‌سي‌نين‌ گئنيش‌لنمه‌سي‌ اوجوندان‌ديركي‌ استحصال‌چي‌ اولا بيلير. سونرا، بودوغرو چيخارسا
ايه‌ر، ايش‌ بيرليگين‌ و استحصال‌چي‌ فيكير استحصال‌ينين‌ اساس‌ فورماسي‌ اولان‌ "ديل‌" (دانيشماِ گوجو) (language) بو پراسه‌ايله‌ ياناشي‌ تمل‌له‌شه‌بيله‌جه‌ك‌.
ديل‌، بئيين‌له‌ اوخشارلي‌، اينسانلا بيرله‌شه‌ بيلير. اينسان‌ ايسه‌ كنديني‌ آچيق‌لامايير يالنيز "عاغيل‌ يادا ساختا عاغيل‌"لا (rational or pseudo rational) ايلگي‌ده‌اولموش‌ فورم‌لار و ايماژلارايله‌. او (اينسان‌) هابئله‌ گوجون‌ توسطو‌ايله‌ (ياشام‌ گوجو) بيزيم‌ اونو "ائتكي‌له‌ييجي‌" آدلانديرديغميز اولان‌ گوجون‌ توسطوايله‌ كنديني‌آچيق‌لايير. بو اوزدن‌ ياشام‌، اينسانين‌ ادواتين‌ ايچره‌ جسم‌له‌نمه‌سي‌نين‌ بير ايفاده‌سي‌ حئسابلانير.
ايشين‌ بو گونكو سؤيله‌نميش‌ آنلامي‌ بودور: بير شيئي‌كي‌ ساده‌ يول‌ايله‌ مال‌وارليغي‌ (ثروت‌) حاسيلي‌ دئييل‌،
بلكه‌ يوكسك‌ اولاراِق ديلين‌ حاسيلي‌ديركي‌ ثروتي‌ استحصال‌ ائديب‌، اونو يوزوم‌لاييب‌، اوندان‌ فايدالانا
بيلير.
بونلار عين‌ درجه‌ده‌ عاغيلا ايلگي‌لي‌، هابئله‌ ائتكي‌لي‌ديرلر و بونلارين‌ تامي‌ كونولاردا مؤوجود اولان‌ فرقلي‌ليگين‌ نظر مركزيندن‌ أولچويه‌ گلمز سويه‌ده‌ أونم‌داشييان‌دير. بيز بيركره‌ایشچی سينيفيندن‌ سربست‌ اولاندا، (اوندان‌ سويوناندا)، ايشچي‌ سينيفي‌ نه‌ دئمك‌دير؟ استحصال‌چي‌ ايشين‌ يالنيز تمثيل‌چي‌سي‌ و وارليق‌آوانتاژي‌ (اوستون‌لوگو) بيزيم‌ اونو (ايشچي‌ سينيفيني‌) تورلو كونولاردا آراشديرديغيميز، او جومله‌دن‌ تجسم‌ ائديلميش‌ ادوات‌ و ديل‌چي‌ليك‌ فورم‌لاريندا، بونظر مركزيندن‌ يئنه‌ده‌ دئيه‌ بيليريك‌كي‌ "گره‌كي‌ميش‌ گوجلرين‌" (vital powers) استحصال‌چي‌سي‌ بو پراسه‌نين‌ بير حيسسه‌سي‌دير و اونون ایچین‌ تمل‌لي‌دير.أورنه‌يين‌ فيكير ائدين‌: ايش‌ گوجونون‌ گئچيردييي‌ تام‌ دؤوره‌لريني‌، دوغوم‌دان‌ علم‌ أويرنمه‌يه‌ قدر، اورادان‌ سربست‌ اولماِق چاغينا قدر، بونلارين‌ تامي‌استحصال‌دان‌ بير حيسسه‌دير. "كمونيزم‌"ه‌ دوغرو گئدن‌ يولدا، بيز بير خارقه‌لي‌ اولاسي‌ليق‌لا اوز به‌ اوزوِق، اونسوز كي‌ ـ الده‌ ـ كاپيتاليزم‌ كاته‌ قورياسي‌ني‌، عاغيلااويغون‌لاشديريجي‌، سرعت‌لنديريجي‌، يادا مدرن‌ و يا مدرن‌ اوستون‌لنديريجي‌ مدليميز اولسون‌. بورادا بيزيم‌ موناسيب‌ بير دوروم‌ اليميزده‌ وار: آچيق‌لاماِق،استحصالين‌ و بؤيله‌ليكله‌ اينسان‌ ياشامي‌نين‌ تشكيلات‌لانديرماغي‌ني‌، هابئله‌ گوجلرين‌، ادواتي‌ استحصال‌ ائده‌ بيله‌ن‌ ثروتين‌ آچيق‌لاماسي‌: ديل‌لر هابئله‌ائتكي‌لنديرمك‌لر.

اتك‌يازي‌لاري‌:
1) فارسجا: (مجازاً) ساخت‌شكني‌
2) تئوريسين‌





(4)گله‌جه‌يه‌ دؤنمك‌!

یازار:تونی نئگری

چئویریجی(اینگیلیزجه دن):نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

(ايضاح‌: بو چاليشما چاغداش‌ پالي‌تيكال‌ فلسفه‌لريندن‌ بيري‌سيني‌ يئني‌
سول‌ گؤروش‌ چولوك‌ چئوره‌لرينده‌ يازيلميش‌ "توني‌ نئگري‌"نين‌ مقاله‌سيني‌) احتيوا ائدير. بورادا قيد ائتمه‌لي‌كي‌ بو مقاله‌ ايتاليان‌ ديلیندن‌ "مايكل‌ هارت‌"توسطو‌ ايله‌ چئوريليب‌، اينديسه‌ ايلكين‌ اولاراِق اينگيليزجه‌دن‌ تورك‌ ديلينه‌ چئوريلمك‌ده‌دير. توني‌ نئگري‌ ماركسيزم‌ فلسفه‌ مكتبينده‌ "دوزه‌م‌پوزوجو"(1)بير وارساييمجي‌دير(2)، توركجه‌ميزده‌ بو وارساييمجي‌نين‌ باخيش‌لاريلا آرتيق‌ تانيش‌ اولماِق ايسته‌ينلر وئريلن‌ قايناغا دؤنه‌ بيلرلر: "آواي‌اردبيل‌" "داشدان‌ داشا" سيرا مقاله‌لريندن‌ "كلاسيك‌ ماركسيزم‌" بؤلوموآختاریش:نیگین نواده رضی نادیر ازهری.
اينترنت‌ قايناغي‌: www.Toni Negri.com

7) "چوخاليش‌" (چوخلو، كلي‌ ميقدار) "multitude"
بورادا نئچه‌ تاريخسل‌ ايضاحلار لازيم‌لي‌ گؤرونور. "چوخاليش‌" تئريمي‌ بيراينكار اولونموش‌ و اهانت‌ ائديجي‌ تئريم‌ ديرو كلاسيم‌ پالي‌تيكال‌ بيلگي‌لر ايسه‌ اونودؤنمه‌ يئرينه‌ (موراجيعت‌ نوقطه‌ سينه‌) بنزه‌تميش‌لر. "چوخاليش‌"بير توپلوم‌ دا ياشاميش‌ و اوستونلوك‌ قازانماسي‌ گره‌ك‌ لي‌ اولموش‌، خالق‌ دان‌ بير كوتله‌ دير(گروپ‌ دور). "چوخاليش‌" هوبز "Hobbes" دئييمينده‌ دوروست‌ بؤيله‌ معنا ائديلير. تام‌ گلنه‌ك‌سل‌ (كلاسيكال‌) مدرن‌، پست‌ مدرن‌ پالي‌ تيكال‌ بيليم‌لرين‌ ايچره‌"چوخاليش‌" تئريمي‌ آلچاِق و اكسيك‌ و ساير بوکيمي‌ سؤزلره‌ ايشارت‌ دير. پالي‌ تيكال‌ "چوخاليش‌" احكم‌ سوره‌ جكلي‌ بير كيمسه‌ كيمي‌ قارشي‌ لاشير. بونلارين‌تامي‌ كاپيتاليزم‌ اُولوشوموندان‌ (وجوده‌ گلمه‌سيندن‌) أونجه‌ مدرن‌ عصرينده‌ باش‌ وئرير. كاپيتاليزمين‌ اشياني‌ دئيشديرمه‌يي‌، آيدين‌دير، نه‌دني‌ بوكي‌، كاپيتاليزم‌"چوخاليشي‌" توپلوم‌سال‌ سينيف‌لره‌ داشينديرير. باشكا سؤزده‌، "چوخاليش‌"ين‌ توپلوم‌سال‌ سينيف‌لره‌ بؤلونمه‌سي‌، بير سيرا اؤلچه‌ك‌لري‌ (معيارلاري‌) معين‌ائدير: مال‌ وارليغي‌ داغينيمي‌ نين‌ معياري‌، بو سينيف‌لرين‌، امه‌يين‌ چوخ‌ تناسب‌لي‌ و دقت‌لي‌ بير بؤبوشدورولمه‌ سينه‌ اويغون‌ و اونا تابع‌ اولدوقلاري‌ معياري‌،بوگون‌ مدرنيته‌ دن‌ پست‌ مدرنيته‌ يه‌ دوغرو، مال‌ وارليغي‌ نين‌ گئري‌ قايئتماسي‌ پروبلئمي‌. او توپلوم‌ سال‌ سينيف‌لر بير حده‌ قدر نئچه‌ حيسسه‌لره‌ بؤلونورلر و بئله‌ليكله‌ بير توپلوم‌ سال‌ سينيفين‌ مركز ائديلميش‌ (متمركز) تشكيلات‌ لانديرماِق ايمكاني‌ اورتادان‌ قالخير. بونه‌دنه‌ بيز أوزوموزو يئني‌دن‌ فردلرين‌ بير توپلوسوايله‌اوز ـ اوزه‌ گؤروروك‌. بو "چوخاليش‌" آنجاِق تاماميلا فرقلي‌ بير نسنه‌ اولموش‌دور. بو بيزيم‌ أونجه‌ده‌ گؤرودويوموزه‌ تاي‌، انتئلئكتوئل‌ (آيدين‌) توپلوكيمي‌گروپ‌لاشماقدا اولان‌ بير "چوخاليش‌" اولموشدور. بو اصلا آلچاِق و اكسيك‌ آدلانديريلماياجاِق بير "چوخاليش‌" دير. بوزنگين‌ "چوخاليش‌"دير.
بو يسامني‌ "اسپينوزا" نين‌ بو تئريم‌ دن‌ (چوخاليش‌ دان‌ ـ چئويرمن‌) نئجه‌ كوللانديغي‌ني‌ دوشونمك‌ زورندا بوراخير، نيه‌كي‌ اسپينوزا، غيرعادي‌ليگين‌ أوزونه‌أوزه‌ل‌ پرسپكتيويندن‌ تئوريزه‌ ائده‌ بيلدي‌ گي‌ (او گئنيش‌، "بردائل‌" ين‌ اونو دونيانين‌ مركزي‌ آدلانديرديغي‌، هابئله‌ 17 نجي‌ يوزيليين‌ اول‌ ايللرينده‌ اوخو آلماِق اورادا گره‌ك‌ سي‌ ميش‌ اولدوقو يئر، گئنيش‌ "هوللاند" يا جمهورلو غودور. توپلانمانين‌ دوزه‌ني‌ اوندا داها مؤحكم‌ اولموش‌ بير مركز. أونجه‌ ده‌ وجود تاپميش‌ مال‌وارليغيندان‌ بير فورما، مال‌ وارليغيندان‌ داهادا دب‌ دوشموش‌ بير فورما. اوراداكي‌ اويه‌لري‌ (عضولري‌) أونجه‌دن‌ زنگين‌ ايميش‌لر و اسپينوزا بؤيله‌ دوشوندوكيم‌،او دموكراسي‌، بو زنگين‌ "چوخاليشين‌"ين‌ ياراديجي‌ فعاليتي‌نين‌ ان‌ گئنيش‌ معناسي‌نين‌ بياني‌ اولموشدور. اسپينوزا، دمكراسي‌ني‌، بو زنگين‌ "چوخاليش‌"ياراديجي‌ چاليشقانليقينين‌ ان‌ ائتكي‌لي‌ و ان‌ گئنيش‌ معناسيندا ايفاده‌ اولدوغونو دوشوندو. بو نده نه‌ من‌ اينانيرام‌ اسپينوزانين‌ بو تئريم‌دن‌ كوللانديغي‌(4) آنلام‌،(بوآنلام‌ أونجه‌ده‌ "چوخاليش‌"ين‌ نگاتيو آنلاميني‌ دئويرميش‌دير) (لغو ائتميش‌ دير) "هگل‌"ين‌ اونو، "دوغال‌ حيوانليق‌" آدلانديرديغي‌ايله‌ اوخشارلي‌دير،"چوخاليش‌" بو آنلام‌دا أوز هئژمونياسيني‌ قورمالي‌ و دوزن‌لتمه‌لي‌دير. بو زنگين‌ "چوخاليش‌"ي‌ اسپينوزا مدرنيته‌دن‌ رئال‌ليقدا عكس‌ دوشونمه‌ سانيب‌ و بو زنگين‌"چوخاليش‌" "ماكيا‌وللي‌"دن‌ "ماركس‌"ا قده‌ر چاتان‌ بير دوشونمه‌ طرزي‌ديركي‌ اسپينوزا اونو آز چوخ‌ مركز دئيه‌، فورمالا شدير ديغي‌ "تمل‌ مركز"، زيروه‌نوقطه‌سي‌، دئييشمه‌ نوقطه‌سي‌، ابهاملي‌ (دوزه‌ن‌سيز)، آنجاِق مؤحكم‌ سانيب‌دير. "چوخاليش‌"دان‌ اولان‌ بوآنلام‌، بيزيم‌ أونجه‌دن‌ اونا استناد أئتديگيميز آنلام‌دير.بوگون‌ "تبعه‌"لرين‌ چوخاليشي‌ تاپيلماقدادير. "تبعه‌" دئمك‌ آنجاِق يئته‌رلي‌ دئييل‌ نيه‌كي‌ "تبعه‌"لر سؤزو ساده‌جه‌ رسمي‌ و حقوقي‌ تئريم‌لرله‌ بونو (تبعه‌ليگي‌)تعريف‌ ائتمك‌دير. بو تعريفه‌ اساسن‌ او شخص‌لر رسمي‌ اولاراِق سربست‌ديرلر. سيز، "بوگون‌ انتئلئكتوئل‌ ايش‌ چي‌ لردن‌ بير چوخاليش‌ تاپيلير دئيه‌ بيله‌رسينيز،حاتتا دئديينيز يئته‌رلي‌ اولماسادا. سيز بلكه‌ بؤيله‌ سؤيله‌ ملي‌ سينيز: توپلومو دوزه‌ن‌ له‌ يه ن‌ موضوعلاردا ملكه‌ اولونموش‌ و مجسم‌ اولونموش‌ اوره‌تيم‌ (توليد)ادواتيندان‌ بير چوخاليش‌ تاپيلير، يئته‌رلي‌ سيز اولسادا.
سيز چوخلو دقيق‌ ليك‌ له‌ چوخالديلان‌ و ائتكي‌لي‌ بير گئرچه‌يي‌ بو سؤزه‌ ضميمه‌ ائتمه‌لي‌ سينير: لذت‌ و خوش‌ اولمايا داير احتياج‌، چوخاليش‌ بوگون‌ بودور. بوناگؤره‌ أوز ممكن‌ يوكسه‌ لمه‌سيندن‌ سويوندورولموش‌ بير چوخاليش‌، بو "چوخاليش‌" آجيماسيزليق‌ و بونا اساسن‌ پارازيتيك‌ (انگل‌ لنميش‌) بير يولدان‌ أوزاستيلاسيني‌ قورا بيله‌ بيلمه‌ يه‌ ن‌ بير "چوخاليش‌" دير.
اتك‌ يازي‌ لاري‌:
1) فارسجا: (مجازاً) ساخت‌ شكني‌
2) تئوريسين‌
3) فارسجا: روشنفكر
4) فارسجا: استفاده‌ كردن‌





(5)گله‌جه‌به‌ دؤنمك‌!

یازار:تونی نئگری

چئویریجی(اینگیلیزجه دن):نیگین نواده رضی امکداش:نادیر ازهری

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

"دلوز" و "گئتاري‌" نين‌ مين‌ يايلا (فلات‌) آدلي‌ كيتابلارينداکيچیلمه‌ آنلامي‌: "دلوز" و "گئتري‌" بو كتيابي‌ 1980 لارين‌ايلك‌ ييل‌ لاريندا يازميش‌ لار. اونلارين‌ ايشچي‌ توپاسي‌ نين‌ (توده‌ سيني‌) كريزي‌ سيني‌ (بحرانيني‌) تانيما قدا كئنيش‌تدبيرلري‌ اولموش‌. اونلار بيزيم‌ ايتاليان‌ جا كونتئكستده‌ (متن‌ ده‌) اونو یئني‌ جه‌ باشلانان‌ فئنومئنا (پديده‌) آدلانديردیغیمیزی اويغون‌ كيچيك‌ لشمه‌يي‌ تانيميش‌ لار.
"workerism" (ايشچي‌ مكتبي‌)، مختاريت‌ ده‌، نوپلوم‌ سال‌ هابنله‌ ايشين‌ دئویرمك‌ ده‌ اولان‌ يانال‌ (فرعي‌)فورمالاري‌ دير. "مين‌ يايلا) كيتابيندا ارايه‌ اولونموش‌ سوسيو پالي‌ تيكال‌ تعريف‌ رئالدا فئنو مئنولوژيك‌ (پديدارشوناسلیق‌ لي‌) آناليز باخيميندان‌ بوندان‌ ايله ري‌ گئتمه‌ مك‌ ده‌ دير. بو نده‌نه‌ رئالدا ظن‌ ائديره‌م‌ اونلار چوخاليشدان‌بوقايناغي‌ (بو منشابي‌)، بوفصلي‌، بوگون‌ اونو بيز تئريم‌ اولاراِق كوللانديغيميز كيمي‌ دوشونورلر. اونلار، اونلارين‌كيچيلمه‌ باراديليشيندان‌ تا چو خلوقدان‌ يئني‌ بير آنلام‌ آنلاتان‌ انتئلئكتوئل‌ آناليزلري‌ واسيطه‌ سيله‌، ايش‌ بيرليگي ‌ياپيرلار. نيه‌ كي‌ بو، يارا ديچيليق‌ قابليتيندن‌، ايش‌ بيرليگي‌ قابليتيندن‌ بيرتوبلوم یونشمه دیر(توبلوم علاقه لنمه دیر جمعی تمایل ائتمک دیر)اونلارین خاطیرلات دیقلاری اونم داشییان دیره نیش (مقاویمت)و گوذر ائتمه یین اونمی دیرمنیسه .)
اونو داها چوخ‌ أونملي‌ دوشوندوم‌. من‌ اونلارين‌ كيتابي‌ نين‌ بو حیسسه سيندن‌ بير شئی یین آچيق‌جاخاطيرلات‌ مالي‌ يام‌. اونلار ايتاليان‌ وركريست‌ لريني‌ (ايشچي‌ مكتبيندن‌ اونلاري‌) بوچئشيد دنه‌ ييشدن‌ (تجربه‌ دن‌(فايدالي‌ بير قايناِق نوكتاسي‌ كيمي‌ خاطيرلات‌ ميش‌ لار.
من‌ اينانيرام‌ "ژيل‌" ين‌ و "فيليكس" ين‌ دوشونجه‌لري‌ هر زامان‌ بو جهته‌ یونه لير و باشكا سؤزده‌ "دلوز" ون‌ سونونجو كيتابيندا("ماركس‌" ين‌ اولولوغو) عادت ديشاري‌ بير مو باحيسه‌ يه‌ اوغرا ييريق‌، بير بيلگي‌ شونا سليق‌ يؤنلو علتي‌ بليرتن‌ (بیان‌ائدن‌) بير موباحسيه‌. بير موباحسيه‌ كي‌: "گئنئل‌ آدلار" تعريفي‌ ني‌ احتيواء ائدير، وجود تاپماِق آنلام‌ لاري‌ نين‌ ادراك‌قوه‌ سيندن‌ بير سیراسيني‌ احتيواء ائدن‌ موباحيسه‌، ديل‌چي‌ليك‌ يوزوملو بير بيلگي‌ شوناسليق‌ یونلو توپلومو‌ احتيواءائدن‌ موباحيسه‌.
بو پراسه ني‌ وارليق‌ شوناسليق‌ يؤنلو بير پراسه‌ يه‌ چئويرن‌ بير موباحيسه‌.
كمونيزم‌ اورتاِق حالينه‌ گلميش‌ بير چوخاليش‌ دير. بير ايده‌آل اولاراِق قطعی توتولموش‌ بيرنسنه‌يي‌ (بير شيي‌ي‌)قصدائتمه‌يه‌ن‌ بير موباحيسه‌، بلكه‌ وارليق‌ شوناسليق‌ و مجرد شكيلده‌ گيزله‌ تيلميش‌ بير موباحيسه‌. بوایسه توپلوم‌ آنلامي‌ني ‌داشيماماقدادير.
اورتاِق لیق(اشتراك‌) بير شئیه ‌ قارشي‌ چيخماِق دئمك‌ دير. آنتي‌ بلاتونيزم‌ دير (آنتي‌ افلاطونيزم‌ دير) نهايت‌ درجه‌ سينده‌بوهابئله‌ كمونيزم‌ دن‌ او روايتده‌ قصد اولونموش‌ ايده‌يانين‌ ترسي‌ دير، اوتوپيانين‌ اورادا بير توپلوم‌ دوزه‌ لتمه‌یي‌ كره‌ك‌سي‌ديگي‌ (اونون‌ زوروندا قالديغي‌) و توپلومون‌ اقتدار اوستونلوگو پروبئلمی نين‌ (مشكلي‌نين‌) چؤزولدويو(حل‌اولوندوغو) بير سيتوا سييادير (مؤقع‌ دير).
بودور اورتاقليقي‌ يارادان‌ بير چوخاليش‌. بودور كمونيزم‌ دن‌ بير آنلام‌. منيم‌ اوندان‌ آنلاديقيم‌ قدريله‌ و بودور بيزيم‌"دلوز" ون‌ (ماركس‌" ين‌ اولولوغو) ("ماركس‌" ين‌ عظمتي‌) آدلانان‌ یاري‌دا قالميش‌ كيتابيندان‌ آنلادیغیمیز.
اتك‌يازي‌ لاري‌:
1ـ فارسجا: (مجازاً) ساخت‌ شكني‌
2ـ تئوريسين‌

Daşdan daşa 1-2-3-4-5-6

كلاسيك عدالت
نادير ازهرى

(داشدان داشا(1!

)كولتورل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار(

(بو سیرا مقاله لرآردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى(1)سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتورل(2)آچى(3)دان نئچه پولتيكال(4)قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا!" سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش(5)يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى(6)لارى دونيادا كولترول و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(7)سى نه‏ده‏نينه(8)، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(9)، اويغون(10)گؤرونور.
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دولت" )دولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.

حؤرمتلى اوخوجولار! سانكى دونيادا "عدالت"ين يوروتمه(11)سى گونو - گوندن چتين‏له‏شير و "عدالت" كلمه‏سيندن آرتيق ظلم ائتمك يادا دوشور! آنجاق اونودماياق: ضيالى‏لارين و خالق‏لارين پاسيف(12)دوروما دوشمه‏ك و "عدالت" آنلاميندان بوتونلوك‏له واز كئچمك(13)لرى توتاليترلرين ان بؤيوك ايسته‏يى‏دير.
عدالت نه دئمك دير؟ دونيادا هر دوولت‏ين، هر قروپدن(15))ايدئولوگيانين( هابئله هر كسين بو سورغويا چئشيدلى(16)جاوابى اولا بيلر.
ظن‏ايمجه بو گون "عدالت"ين تعريفى، چئشيدلى يارارلارى(17)مودورلوق ائتمك‏ده‏دير. بيز ناغيل‏لاردا يادا تاريخ‏سل(18)روايت‏لرده فيلان پاديشاهين يا فيلان كسين عادل اولماغينى چوخ ائشيديب، اوخوموشوق، ايه‏ر بو روايت‏لرين بير سيراسى دوغرو اولسادا، بو آداملار مكاتيكلاشماميش(19)آزيجيق(20)و آز ايلگى‏لى(21) توپلوملارينداديركى بيره‏ى‏سل(22)عدالتى يوروده بيليب‏لر.
بوگون دونيادا اؤزل(23)اكونوميك(24)، پولتيكال، حقوق‏لا ايلگى‏لى(25)دوزه‏م(26)لر و دوزه‏ن(27)لر وارديرو هئچ كس حاتتا هئچ دوولت بو دوزه‏م‏لر و دوزه‏ن‏لره اعتناسيز اولا بيلمز، دئمك ايسته‏ييرم: ظن‏ايمجه پولتيكال ساحه‏ده "عدالت" آنلامى بيره‏ى‏سل قاليبده دوغرولا بيلمز و بير پولتيكاچى تكجه بيره‏ى‏سل استعدادلارينا گؤره عادل اولا بيلمز، ساده‏لشديريم: سياست عالمينده عدالت مسئله‏سى هابئله عدالت آنلامى شخصى مسئله دئييل و تكجه بير نثرين ال‏ايله اولمالى دئييل بلكه عدالت، هر توپلومون(28)اكونوميك، كولتورل و پولتيكال دوروملارايلا ايلگيلى بير قونودور، تأسف‏له آيدين‏جاسينا يا گيزلى شعور(29)لاريندا هله‏ده بيزيم خالقيميز )حاتتا ضيالى‏لاريميزين چوخو( مين ايل‏لر بوندان اؤنجه كيمى "عدالت" آنلامينى نفرده آختارير. آذربايجان اونودمامالى‏دير: بو كى بير نفر تاپيلا و بير خالقى بيردن بيره توتاليترلر اليندن و توتاليتاريزمين اؤزوندن قورتارا ظن‏ايمجه اولمالى دئييل.
ظن‏ايمجه "عدالت" خونوسونا رمانتيك باخماق هابئله "عدالت" قونوسونا تكجه بير فضيلت كيمى باخماق اصلينده گئريچى(31)بير باخيش‏دير، بلكه گونوموزده "عدالت"، يارارلارين، مودورلوغو و "عادل" كيمسه، بير محاسيبه‏چى اوزمان(32)اولمالى‏دير، باشقا بير سؤزايله: "عدالت" بير جوره علم سل اؤزه‏ل‏لشديرمه(33)ده اولا بيلر.
"عدالت" قونوسونا كلاسيك باخيش‏لاردان بيريسى‏ده عدالت آنلامينا "ايدئولوژى" آچى‏سيندان باخماق‏دير، بير سيرا ايدئولوگى يا صاحيب‏لرى "عدالت" آنلامينى سينيرلنديريب و تكجه اؤز باخيش‏لارينى "عدالت" آدينا يوروتمك ايسته‏ييرلر.
بو باخيش‏لاردادا توتاليتاريزمين ايزلرينى آيدين‏جاسينا گؤرمك اولور.
ظن‏ايمجه بو گئنيش ايلگى‏لى و مكانيكلاشميش دونيادا، "عدالت" آنلامينى ايدئولوژى‏جاسينا بير آنلام تانيتماق، "عدالت" آنلامينى آرادان آپارماغدير، يعنى دئمك ايسته‏ييرم: ظن‏ايمجه پولتيكال ساحه‏ده "عدالت" آنلامى ايدئولوژى‏جاسينا بير قاليبده دوغرولا بيلمز. سؤزومو توپلاشديريرام:
1) بيز و چوخلو باشقا خالق‏لار، "عدالت" قونوسونا متافيزيك باخيش‏لا باخيريق و عدالت قونوسونو تكجه بير جوره فضيلت بيليريك آمما بو فضيلتين چئوره‏سى هئچ بيريميزه آيدين دئييل
2) بير سيرا ضيالى‏لار، "عدالت" قونوسونا ايدئولوژى آچى‏سيندان باخيب "عدالت" قونوسونو سينيرلنديريرلر
3) يادا دئدييميز بيره‏ى‏سل "عدالت"سه دوغرو گئديرلر.
ظن‏ايمجه ضيالى‏لاريميز هابئله اصلينده پولتيكاچى‏لاريميز اؤزلرينى بو اوچ آفت‏دن قورومالى‏ديرلار. اينديسه بو اوچ متافيزيك باخيش‏لا قارشى دوراراق دئييرم: بلكه‏ده "عدالت" توپلومسال يارارلارين ممكن اولدوقجا اويقون(35)مودورلوغودور و "عدالت" منفعت‏لر و يارارلارين ممكن اولدوغجا علم‏سل(36)پلانلاماسى‏دير(37)ظن‏ايمجه "عدالت"-ه اؤزل بير رياضيات كيمى باخمالى‏ييق! البت هله‏ليك...
اتك‏يازى‏لارى:
(1) فارسجا: رابطه، بستگى (2) فارسجا: فرهنگى (3) زاويه (4) فارسجا: سياسى (5) فارسجا: تفكر (6) فارسجا: سياستمدار (7) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار (8) فارسجا: به سببِ (9) دوزه‏م پوزماق: فارسجا: ساخت‏شكنى (10) فارسجا: مناسب (11) فارسجا: اجرا كردن (12) فارسجا: خنثى، منفعل (13) فارسجا: صرف‏نظر كردن (14) فارسجا: تماميت‏خواه (15) فارسجا: گروه، دسته (16) فارسجا: گوناگون (17) فارسجا: منفعت (18) فارسجا: تاريخى (19) غيرِ مكانيزه (20) فارسجا: محدود (21) فارسجا: كم‏رابطه، كم ارتباط (22) فارسجا: شخصى (23) خاص (24) فارسجا: اقتصادى (25) فارسجا: حقوقى (26) فارسجا: ساخت (27) فارسجا: نظم (28) فارسجا: اجتماع (29) فارسجا: ناخودآگاه (30) فارسجا: قبل (31) فارسجا: ارتجاعى (32) فارسجا: متخصص (33) فارسجا: تخصص (34) سينيرلنديرمك: فارسجا: محدود كردن (35) فارسجا: مناسب (36) فارسجا: علمى
(37پلانلاما: فارسجا: برنامه‏ريزى كردن!

داشدان داشا2

نادير ازهرى

)كولتورل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار(

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى(1)سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتورل(2)آچى(3)دان نئچه پولتيكال(4)قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا!" سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش(5)يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى(6)لارى دونيادا كولترول و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(7)سى نه‏ده‏نينه(8)، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(9)، اويغون(10)گؤرونور.
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دولت" )دولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.


كلاسيك "ميللت" و "دؤولت" آنلامى

حؤرمتلى اوخوجولار! سانكى "دؤولت"كلمه‏سى‏نين مدرن آنلامى )ييرمى يوز ايل‏ليك(11)ده آرايا
گلن "دؤولت" آنلامى( اصلينده آوروپادان آلينميش بير آنلامدير. آوروپادا پاديشاهلاردان سونراكى چاغدا "دؤولت" آنلامى گئت - گئده ايچدن يئنى‏لشيب، ده‏ييشيب، بو گونكو دورومونا(12)چاتميشدير، آنجاق همين مدرن آنلام گونوموزده، آوروپا هابئله آمئريكادا يئنه، ده‏ييشمكده‏دير، بو ده‏ييشمه‏لردن هئچ اولماسا آگاه اولماق "دؤولت" هابئله "ميللت" آنلامى‏نا تنقيد آچى‏سيندان باخماق همده اؤيرنمك، آذربايجان ضيالى‏لارى اوچون ظن‏ايمجه گره‏كلى(13)دير، آنجاق ديققت ائده‏ك، بيزيم توپلوم(14)همين ده‏ييشيلمه‏ده اولان "دؤولت"، "ميللت" آنلاميندان چوخ گئرى‏ده قالميش بير توپلومدور.
اينديسه چاليشاجاغام بو قونويو آچيقلايام: ييرمى‏نجى يوز ايل‏ين ايلك(15)ايل‏لرينده اكونوميك(16)آچى‏دان بنزه‏ر(17)اوچون بير ماشين‏ين "ايلك ماتريال"(18)ى او ماشين‏ين ده‏يه‏رينين(19)قيرخ فايزى(20)اولا بيلرميش، يعنى ييرمى‏نجى يوز ايلين باشلانيش ايل‏لرينده "ايلك ماتئريال"هابئله معدن، يئر و اؤلكه، اكونوميك چابالاردا بيرينجى رولو و اؤنم(21)ى وارايميش، بو اكونوميك دوروم اؤزونه اويغون پولتيكال دوزه‏م(22)لر و دوزه‏ن(24)لر يعنى اؤزل(25)"دؤولت" و "ميللت" آنلاملارينى يارادميشدير، او چاغدا آوروپالى‏لار اوچون ميللت آنلامى ايلكينده اؤزل سينيرلرى اولان بير اؤلكه و او اؤلكه‏ده ياشايان توپلوم دئمك ايميش )چونكو اكونوميك يؤندن "ايلك ماتئريال"، معدن و اؤلكه، چوخ اؤنملى‏ايميش( بو آنلاملا ايلگى‏ده، "دؤولت" سينيرلنميش اؤلكه‏نين ياسالارينى(22)چئشيدلى(28)دوروملارا گؤره حدودلاشديرمالى‏ايميش، سينيرلر هابئله سوى(29)لار ديققت‏له نظره آلينيب حدودلارى تعيين ائديلميشدير )هر دؤولت‏ين اؤز يارارلارينا گؤره(
گونوموزده يعنى ييرمى بيرينجى يوز ايلين، باشلانيش ايل‏لرينده، دونيادا اكونوميك و پولتيكال ده‏ييشيك(31)لره راستلاشيريق )اصلينده آوروپا و آمئريكادا( بنزه‏ر اوچون، ايندى بير "بيلگى سايار"(32)ين "ايلك ماتئريال"لارى او "بيلگى سايارين ده‏يه‏رينين تكجه بير فايزى‏دير، يعنى او "بيلگى سايار"ين ده‏يه‏رينين دوقسان دوققوز فايزى "ايلك ماتئريال"لارى يوخ، بلكه اوندا ايشلنميش علم‏دن و بيلگى‏دن آسيلى دير، يعنى گونوموزده دونيادا "ايلك ماتئريال" هابئله هر اؤلكه‏نين "ايلك ماتئريال"لارى يوخ بلكه ايلكينده هر اؤلكه‏نين آداملارينين علم و اؤزل بيلگى‏سى اؤنملى‏دير؛ بو يؤيوك اكونوميك ده‏ييشيك، تئزليك‏له آوروپا و آمئريكادا "دؤولت" و "ميللت" آنلامينى و رولونو ده‏ييشيب بو ايكى قونودا گئت - گئده يئنى پولتيكال فورمالار دوغاجاقدير، بو علم‏سل هابئله اكونوميك ده‏ييشيك‏لر ايلكينده آوروپا و آمئريكادا "ميللت" آنلامينى بير سينيرلنميش اؤلكه‏ده ياشايان توپلومدان )آداملاردان(، اورتاق(34)اكونوميك يارارلارى اولان توپلوملارا )آداملارا( ده‏ييشه‏جك‏دير و بونونلا ياناشى دؤولت‏لرين پروقرام(35)لارى و دوزه‏م‏لرى ده‏ييشه‏جك؛ بنزه‏ر اوچون، آلمانيانين ژاپون‏داكى "هوندا" فابريكاسى‏لا بؤيوك تيجارت قرارينا(36)گلمه‏سى ميللى بير حركت سانيلا بيله‏جكدير )بو تكجه بير بنزه‏ردير( يعنى ميللى يارارلار، اكونوميك قرارلارا دؤنمكده‏دير و گئت - گئده آوروپاداكى اؤلكه‏لرين ميللى يارارلارى بوتون سينيرلردن آشيب - داشير )بو پروسه‏نين دالغالارى بيزه طرف گلمه‏ك‏ده‏دير( ايندى آوروپا هابئله آمئريكادا ميللى يارار، تكجه اؤلكه‏لر آراسيندا يوخ بلكه چئشيدلى و بؤيوك تيجارت سئنترلر آراسيندا تعيين اولونور و بونونلا ياناشى "دؤولت"لرين ياسالارى، ياسا دوروموندان چيخيب، دوزوك(38)و قرار دورومونا ده‏ييشير و دؤولت‏ين رولو گونو - گوندن اسكيلير. ايندى بير آندا بير اؤلكه‏نين بؤيوك اكونوميك سئنترلرى باشقا اؤلكه‏لرين اكونوميك سئنترلرى‏ايله باغلاشماغدا احتيمال كى اؤز اؤلكه‏سينين ميللى يارارلارى‏نيدا قوروسون هابئله اولا بيلركى عين زاماندا همان اؤلكه‏نين اكونوميك سئنترى؛ باغلاشديغى اؤلكه‏لرين قارشى‏سيندا دوران باشقا بير اؤلكه‏نين اكونوميك سئنترلرى‏ايله ده باغلاشسين )بورادا هله‏ليك بو پروسه‏دن مدافيعه يا بو پروسه‏يه هجوم قصديميز يوخدور( دئمك بو يئنى ده‏ييشيكده، دؤولت‏لرين ياسالاريندان آرتيق، بؤيوك اكونوميك سئنترلرين دوزوك‏لرى هابئله قرارلارى دونيادا اؤنملى اولاجاقدير، بو پروسه‏ده بيلگى‏نين بيرينجى رولو و اؤنمى واردير، ايندى، يعنى ييرمى بيرينجى يوز ايلده(39)"قدرت" "ايلك ماتئريال"لارا صاحيب اولماقدا دئييل، ايندى دونيادا "قدرت" علم، هابئله "اؤزل بيلگى"لره صاحيب اولماقدادير، بوندان سونرا بيزه تاى اؤلكه‏لر، اكونوميك و بيلگى ساحه‏لرينده ايشيق سرعت‏ايله آوروپادان گئرى قالاجاقلار، چونكو "ايلك ماتئريال"ين ده‏يه‏رى بيلگى قارشى‏سيندا گونو - گوندن يئنه‏جكدير )حاتتا ايه‏ر نفت، اللى دلارا ساتيلسادا )مثلن( بير الكتريك پارچا(40)سى‏نى آوروپادان آلماق اوچون نئچه برابر اؤده‏مه‏لى‏ييك( دونيادا بو اكونوميك ده‏ييشيك، گله‏جكده بوتون اؤلكه‏لر و اورتا دوغو(41)اؤلكه‏لرينده گرچك‏دن اؤزل پولتيكال و اكونوميك ائتكى(42)لر قوياجاقدير.
ايندى بو اؤنرى(43)لرى طرح ائديريك:
1) "ميللت"، "دؤولت" و "ميللى دؤولت" آنلامينى يئنى‏دن تعريف ائتمك. دونيادا غاليب اولان اكونوميك دوروم بوتون سينيرلرى آشيب - داشديغى حالدا، ميللى دؤولت‏لرين چوخ ديققت‏لى اكونوميك پروقراملارى اولمالى‏دير )بو قونونو بلكه باشقا بير فرصت‏ده آچيقلاديق( هله‏ليك آذربايجانلى فيكير صاحيب‏لريندن بو قونو حاققيندا فيكيرلشمه‏يه دعوت ائديرم.
2) آذربايجانين "ژئوپولئتيك(44)" ايمكان‏لارينا يئنى‏دن گؤز گزديرمك و او ايمكان‏لارى طرح ائتمك.
3) آذربايجاندا "انتئلئكتوئل(45)بير نسل ياراتماق و توپلاشديرماق )قوزئى آذربايجاندادا بو پروبئلم(46)واردير(
4) بو گون بيزيم اؤزل تشبث(47)لره و آذربايجانلى تكنوكرات(48)لارا و آذربايجانا يانانلارا آرتيق احتياجيميز واردير، اونودماياق.
سونوندا دئمه‏لى‏يم بو گونكو دوروموموزا گؤره، آذربايجان سئوه‏رليك، او واخت چوخ ده‏يه‏رلى ديركى بيزيم اليميزدن آذربايحان اوچون ده‏يه‏رلى بير ايش گلسين، آذربايجان اوچون چاليشانلار كاش آيدين‏جاسينا پروقراملارينى طرح ائده بيلسين‏لر، يوخسا يئنه كور احساس‏لا دايانماق و ساوادسيز يادا فيكيرسيز ساوادلى، )و صداقت‏سيز( ليدرلر(49)دالينا دوشمك و تكجه شعارلارا اوغراماق(50)قدرت داعواسينا چاتاجاقدير، اومود خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين...
اتك‏يازى‏لارى:
(1) فارسجا: رابطه، بستگى (2) فارسجا: فرهنگى (3) زاويه (4) فارسجا: سياسى (5) فارسجا: تفكر (6) فارسجا: سياستمدار (7) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار (8) فارسجا: به سببِ (9) دوزه‏م پوزماق: فارسجا: ساخت‏شكنى (10) فارسجا: مناسب (11) فارسجا: قرن بيستم (12) دوروم، فارسجا: وضعيت
(13) فارسجا: ضرورى (14) فارسجا: اجتماع (15) فارسجا: اول، ابتدا (16) فارسجا: اقتصادى (17) مثال (18) فارسجا: ماده اوليه (19) فارسجا: بها، ارزش (20) فارسجا: "درصد" (21) فارسجا: تلاش (22) فارسجا: اهميت (23) فارسجا: ساختار (24) فارسجا: نظم (25) خاص، مخصوص (26) فارسجا: مرز (27) فارسجا: قانون (28) فارسجا: گوناگون (29) فارسجا: نژاد (30) فارسجا: منفعت، سود (31) فارسجا: دگرگون (32) كامپيوتر (33) فارسجا: علمى (34) فارسجا: مشترك (35) فارسجا: برنامه (36) فارسجا: قرارداد (37) فارسجا: مركز (38) دوزوك: توزوك، فارسجا: آيين‏نامه (39) فارسجا: قرن بيست و يكم (40) فارسجا: قطعه (41) فارسجا: خاورميانه (42) فارسجا: تأثير (43) فارسجا: پيشنهاد (44) فارسجا: جغرافياى سياسى (45) فارسجا: روشنفكر، انديشمند (46) فارسجا: مشكل (47) فارسجا: ابتكار (48) فارسجا:
(49) فارسجا: رهبران (50) فارسجا: دچار شدن
ايضاح: بو مقاله‏نين اكونوميك حيسسه‏لرى‏ايله ايلگى‏ده "ژان مارى گنو" دوشونجه‏لريندن
ائتكى‏لنميشم
.
(3داشدان داشا!

نادير ازهرى

)كولتوره‏ل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار(
بو سیرا مقاله لر آردلجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى‏سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتوره‏ل آچى(1)دان نئچه پولتيكال قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا"! سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى دونيادا كولتوره‏ل و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(2)سى نه‏ده(3)نينه، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(4)، اويغون گؤرونور.
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دؤولت" )دؤولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.

توپلومسال دئوريم و اسكيلتمك آفتى
"آنتونيو گرامشى"نين نظرلريندن ائتكى(5)له نه‏رك ايكى چئشيد(6)دئوريمدن آد آپارماق اولور: 1) پولتيكال دئوريم 2) توپلومسال دئوريم.
پولتيكال دئوريمده بير توپلومون دوشونوشى فونداسيونلاريندا چوخلو ده‏ييشيك باش وئرمه‏يير و تكجه توپلومون اوز، و، اوست قورولوش‏لارى )اؤزل حالدا حكومت فورماسى( ده‏ييشيلير، بنزه‏ر اوچون: Xآدلى ديكتاتور گئديب Y آدلى باشقا بير ديكتاتور قدرته چاتير و تكجه ديكتاتورلوغون آدى و سبب‏لرى ده‏ييشيلير، دئمك پولتيكال دئوريمده بير توپلومون اورتاق سه‏وى‏يه‏سى و گئديشى ده‏ريندن ده‏ييشمه‏يير؛ آمما توپلومسال دئوريم، بير توپلومون چوخلو دوشونوش‏لرينين ده‏ييشمه‏سيندن عيبارت‏دير. توپلومسال دئوريم بير توپلومون فيكرينده چوخ ده‏ريندن يئر سالميش گئريچى(7)فيكيرلرينى ده‏ييشمكدير، دئمك توپلومسال دئوريمده بير توپلومون تمل(8)فيكيرلرينده ده‏ييشيك‏ليك باش وئرير. بو سطيرلرين يازارينا گؤره آذربايجانين چاغداش پولتيكاچى‏لارى )اورتالاريندا اولان چوخلو فرق‏لرايله( يا بير سيرا رفورملارا دوغرو چاليشيرلار )بير سيرالارى يالواريرلار( يادا بير سيراسى آيدين پروقراملارى اولماياراق، بوتون سل و گئنل كلمه‏لره و آنلاملارا هابئله شعارلارا اوغراياراق پولتيكال يؤن‏لرده چاليشيرلار )ظن‏ايمجه علم‏سيز و بيلگى‏سيز صداقت، فاجعه يارادار(. بو سطيرلرين يازارينا گؤره هر كيم و هر قروپ ايلكينده آذربايجانا گؤره اؤز پروقراملارينى علم‏سل و آيدين‏جاسينا دئمه‏لى‏دير.
اونودماياق: تاريخ بويو، توتاليترلر بوتون سل، گئنل و ايبهام‏لى و يوروملولو كلمه‏لردن و جمله‏لردن فايدالانيب‏لار، ترسينه سربست اينسان‏لار هر زامان فيكيرلرينى آيدين‏جاسينا و پيلانلاشميش حالدا ايضاح ائديب‏لر، گونوموزده كولتوروموز و آذربايجانين ميللى حركتى‏نه، دوغرو چاليشيرام دئييب آرديجا "ايران، ايسلام و تورك" دئيين‏لر بو فيكيرلرينين پولتيكال سونوجونو و قورولوشونو و نئجه دؤولت اولا بيله‏جه‏يينى آيدين‏جاسينا ايضاح ائتمه‏لى‏ديرلر.(9)
ظن‏ايمجه بو گون ضيالى‏لار و يازيچى‏لاريميز توپلومسال دئوريمين فونداسيون‏لارينى ياراتمالى‏ديرلار، يوخسا X گئديب X1 گله‏جك و حسن كچل گئديب كئچل حسن گله‏جكدير، بو نئچه يوز ايل‏ليك فاجيعه‏دن قورتارماق اوچون ضيالى‏لار و دوشونن‏لر:
1) چوخلو كلاسيك و چاغداش متن‏لرى تنقيد آچى‏سيندان اوخومالى‏ديرلار )باشقا ديل‏لرى اؤيره‏نمه‏لى ديرلر(
2) ده‏ريندن دوشونمك و دوروملارينى آناليز ائتمه‏يى و يئنى فيكير ياراتمانى تمرين ائتمه‏لى‏ديرلر.
3) اسكيلتمك آفتى‏ايله امانسيز جاسينا چيرپيشمالى‏ديرلار.
بو مقاله‏ده تاريخ‏سل اسكيلتمك قونوسونا عاييد ايضاح وئرمه‏لى‏يم: ظن‏ايمجه تاريخيميزده اسكيلتمك قونوسونا عاييد آيدين‏جاسينا يازان "ميرزا فتحعلى آخوندزاده"دير، گؤركملى‏سى بوراسى‏ديركى "ميرزافتحعلى آخوندزاده"نين "كمال‏الدوله مكتوب‏لارى" آدلى كيتابى 130 ايل بوندان اؤنجه يازيلاراق 4291نجى ايلده باكى‏دا يئنى اليفباايله چاپ اولونور و 5891نجى ايلده يئنه باكى‏دا فارسجا چاپ اولونور، بورادا "ماشاالله آجودانى"نين "مشروطه‏ى ايرانى" آدلى كيتابيندان فاكت گئتيريرم )البت "ماشاالله آجودانى"نين باشقا فيكيرلرى بو سطيرلرين يازارينين فيكيرلرى‏ايله اوست اوسته دوشمه‏يير(
"آخوندزاده"، "مستشارالدوله"نين "يك كلمه" كيتابينا گؤره يازير:
"... شما براى اجراى عدالت به "احكام شريعت" متمسك مى‏شويد، به خيال شما چنان مى‏رسد كه گويا به امداد احكام شريعت "كنستى توسيون" فرانسه را در مشرق زمين مجرى مى‏توان داشت. حاشا و كلا، بلكه محال و ممتنع است..."(10)
"مستشارالدوله" باشقا بير مكتوبدا "آخوندزاده"يه يازير:
"... بدان جهت آن قوانين را )آوروپا قانون‏لارينى( به آيات و احاديث و اخبار مستند كرده و براهين آورده بود كه "... ديگر نگويند، فلان چيز مخالفِ آئين اسلام يا آئين اسلام مانعِ ترقى و "سيويليزاسيونه است" و در نامه‏ى ديگرى از "آخوندزاده" كه "آدميّت" هم بخشى از آن را در كتاب خود نقل كرده است "آخوندزاده" صريحاً به اين موضوع اشاره و انتقاد مى‏كند كه "... رساله‏اى كه شما از يوروپا آورده بوديد و جميع آيات و احاديث را نيز به تقويت مدعاى خود در آن رساله دليل شمرده بوديد، نتيجه خيالاتِ )بورادا "فيكيرلر" معناسيندادير( يوروپائيان است... مگر كافه مردم آيات و احاديث را مى‏فهمند؟ نگر چاره اين كار آيات و احاديث است؟..."(11)
باشقا بير يازيدا، او واخت‏كى "آخوندزاده"دن ايسته‏ييرلركى اؤز كيتابينين )"كمال‏الدوله مكتوب‏لارى"( لحنينى يوموشالتسين و اسكيلتسين و بير سيرا سؤزلرى "پرده" ايچره دئسين، "آخوندزاده" دئيير: "... »عرفاى متقدمين« ما چنين كرده‏اند يعنى "فيلسوفيّت را خودشان فهميده‏اند، اما در بيانش به عامّه ملت و به عامّه نوع بشر بر مقتضاى جبونى و كم‏جرئتى رفتاركرده‏اند. از اين جهت مراد ايشان تا امروز غيرمنكشف مانده است" اما حكماى يوروپا مثل "ولتر" فرنگى و "بوقل" انگليسى و ديگران آنچه را كه خود فهميده‏اند به عامّه مردم نيز بر طبق ادراك خودشان در كمال صراحت بدون جبن و هراس و بدون پرده‏كشى و سرپوش فهمانيده‏اند..." و تصريح مى‏كند كه نسخه مورد نظرش بايد "به همان وضع و تركيب" بدون هيچ نوع تغيير و تبديل و "پرده‏كشى و سرپوش" چاپ شود چرا كه "... غرض من از اين نسخه تنها »سيويليزه« شدن ملت من نيست، من مى‏خواهم راه ارباب خيال را )بورادا دوشونن‏لر معناسيندادير( بگشايم و به خيالِ )بورادا فيكير معناسيندادير( فيلسوفان و حكماى خودمان كه هزار و دويست و هشتاد و هفت سال است در قيد و حبس است آزادى ببخشم..." منظور "آخوندزاده" از خيال در آن عبارت همان تفكر و تعقل فلسفى و انديشيدن است..."(12)
بيزيم خالقيميز و خالقيميزين مثلن ضيالى‏لارى نئچه يوز ايل‏لردير توتاليترلر الينده بو اسكيلتمك ايشينده‏ديرلر و بو ايش اوچون هر زامان مين بير بهانه ياراديب‏لار، بونا گؤره يوز اوتوز ايل بوندان اؤنجه‏نين پروبئلم(13)لرى ايندى‏ده بيز اوچون پروبئلم‏دير و بوندان‏دا آرتيق بو اؤلكه‏ده هر زامان باشقا فيكيرله‏شنلرين گونو قاراايميش، بنزه‏ر اوچون: "... سرنوشت نشر اين "مكتوباتِ" "آخوندزاده" با سرنوشت سانسور در ايران گره خورده است. نگارش اصلِ كتاب و صورت اوليه‏ى آن در اواسط سال 1282 ه . ق (1865 ميلادى( پايان مى‏گيرد. تلاش دردآلوده‏اش براى چاپ و نشر آن در ايران يا خارج از ايران، همه جا با مشكل و مانع رو به رو شد. داستان دراز دامنِ اين تلاشِ بى‏وقفه در نامه‏هاى او بازتاب گسترده‏اى يافته است. مأيوس و خسته از همه‏ى اين تلاش‏ها براى انتشار آن به نسل آينده و به قرن آينده چشم مى‏دوزد. در نامه‏اى به "ملكم" "متذكر مى‏گردد كه انتشار "كمال‏الدوله" براى من ميسر نگرديد شايد پس از صد سال، اخلاف ما به چاپ اين تأليف موفق بشوند..." بيش از صد و سى سال از تاريخ نگارش "مكتوبات كمال‏الدوله" مى‏گذرد، انقلاب مشروطه هم درگرفت، مشروطيت هم اعلان شد و سرانجام، سلطنت هم برافتاد، اما هنوز از پس آن همه ماجراها و فراز و نشيب‏ها و انقلاب به كتاب او در كشور ما ايران، اجازه‏ى نشر آزاد داده نشده است..."(14)
بودور يازيميز؟ بير چئشيد يازيقليغى مين ايل‏لر ياشاماق؟ نه اولور فيكيرله‏شين...
اتك يازى‏لارى:
(1) زاويه (2) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار (3) فارسجا: به سببِ (4) "دوزه‏م پوزماق" فارسجا: "ساخت‏شكنى" (5) تأثير (6) طرز، نوع (7) فارسجا: ارتجاعى (8) فارسجا: اساس (9) مثلن باخين "آواى اردبيل 10) 233) "مشروطه‏ى ايرانى"، "ماشاالله آجودانى"، نشر اختران، 1382، ص 11) 44) همان قايناق ص 12) 47) همان قايناق ص 13) 48) فارسجا: مشكل (14) همان قايناق ص 33 و 34


2) "زبان به مثابه ايدئولوژى" - گفتگو با نادر ازهرى - آواى اردبيل - 162 نجى سايى.(


)داشدان داشا4 كولتوره‏ل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار
(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

نادير ازهري
ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى‏سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتوره‏ل آچى(1)دان نئچه پولتيكال قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا"! سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى دونيادا كولتوره‏ل و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(2)سى نه‏ده(3)نينه، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(4)، اويغون گؤرونور. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دؤولت" )دؤولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر. اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.
"فدراليسم" فونداسيون‏لارى
0381جو ايلده "ويكتور هوگو" يازير: "من هله قورولماميش بير پارتى‏يانين(5)تمثيل‏جى(6)سى‏يم: مدنيت دئوريمى پارتى‏ياسى؛ بو پارتى‏يا ييرمى يوز ايل‏لى‏يين(7)يول گؤستره‏نى اولاجاقدير و ايلكينده "آوروپا بيرلشميش دؤولت‏لرينى" و سونرا "دونيا بيرلشميش دؤولت‏لرينى" ياراداجاقدير..."(9481 (8جو ايلده "باريش يولداشلارينين كنگره‏سى"(9)"ويكتور هوگو" باشچى‏ليقى‏لا "پاريس" شهرينده "آوروپا بيرلشميش دؤولت‏لرى" ايده‏سينى يوروتمك اوچون ايشه باشلادى. باشقا يؤندن 3681 جو ايلده "پرودون" "فدراتيو پرنسيبى" آدلى كيتابيندا يازير: مركزلشميش دؤولت‏لرين" دؤرو آرتيق قورتارميش‏دير و ييرمى‏نجى يوز ايل؛ فدراسيون‏لار دؤره‏سى‏دير" ايندى، ييرمى بيرينجى يوز ايلين ايلك ايل‏لرينده، "ويكتور هوگو" و "پرودون" دئيين سؤزلر، اوست - اوسته دوغرو چيخيب، آنجاق ديققت ائده‏ك: يوز آلتميش ايل بوندان اؤنجه "آوروپا"دا "فدراتيو" تئورى‏لرى و اونا عاييد كنگره‏لر يارانميش‏دير، اوصول‏لو باخساق "فدراتيو" قورولوشوندا ايلكينده دموكراسى تجروبه‏لرى و دموكراتيك بير دوروم گئره‏ك‏لى‏دير، او ميللت‏لركى "سنديكا"، "پارتى‏يا" و دموكراتيك ايله‏نجه‏لره ماليك دئييل‏لر و دموكراسى ساحه‏سينده پراتيك تجروبه‏لرى يوخدور؛ "فدراتيو" ساحه‏لرده‏ده بويوك پروبئلم‏لرله ال به ياخا اولاجاخلار، ظن‏ايمجه بيزيم اؤلكه بو سيرا اؤلكه‏لردندير. ايه‏ر دونيادا ايندى‏كى پارتى‏يالارين آناسى، فرانسه‏ده و آوروپادا اولان "دانيشيق سالون‏لارى"ايدى (1789 دان‏دا اؤنجه(، ايه‏ر، اون‏سگگيزنجى يوز ايل‏ده فرانسه‏ده "سنديكا اوتاق‏لارى" يارانميش‏دير )اودا چوخ آكتيو(10)دورومدا(، بو گون بيزيم اؤلكه‏ده و ييريمى بيرينجى يوز ايلين ايلك ايل‏لرينده نه اؤزگور(11)سنديكا نه اؤزگور پارتى‏يا نه‏ده فدراتيو بير قورولوش واردير، نه‏ده حاتتا بو قونولار دوغرولوك(12)سانيلير، ظن‏ايمجه چاغداش تاريخ بويو، ايران آدلى اؤلكه‏ده هله ضيالى آدلانميش كيمسه‏لرين چوخو )مجبور قالديقدان سونرا( تكجه چاليشيبلار آوروپادان گلميش فيكيرلرى دين‏ايله باريشديرسينلار و بو يولدا چوخلو پروبئلم‏لر ياشدير.
2) فارس شووينيزمى.
3) فارس ضيالى‏لارينين )بير چوخو( نهايتده آذربايجانا عاييد فارس شووينيست‏لرى كيمى فيكيرلشمه‏يى.
4) "كورد" خالقى‏نين دورومو.
بيرينجى پروبئلم يعنى دموكراسى يوخسول‏لوغو، ايراندا ياشايان خالق‏لارين ائپيدئمى پروبئلمى‏دير، ظن‏ايمجه ايلكينده دموكراسى ساحه‏لرينه آدديم قويماق اوچون صينفى ايله‏نجه‏لر و صينفى قورولوش‏لار )سنديكالار كيمى( گره‏كلى‏دير، ايلكينده يازيچى‏لار، مطبوعات‏چى‏لار و ضيالى‏لاريميز، اؤزگور صينفى قورولوش‏لارينى ياراتمالى‏ديرلار )بو قونويا آييد بلكه "سنديكا و پارتى‏يا" بؤلومونده ايضاح وئره بيلديم(
ايكينجى پروبئلمه عاييد، فارس شووينيزمينى و بوتون شووينيزم‏لرى تنقيده چكمك گره‏كلى‏دير، ضيالى‏لاريميز )مثلن( شعارلا يوخ بلكه فارس شووينيزمى فيكرينى آناليز ائتمك‏له او فيكرى آرادان قالديرمالى‏ديرلار.
اوچونجو پروبئلمه عاييد دئمه‏لى‏يم فارس ضيالى‏لار و فارس يازيچى‏لارين بعضن شووينيست باخيشلاريندان وازكئچمه‏مك(14)و اونلارا تنقيد آچى‏سيندان باخماق گره‏كلى‏دير، آذربايجان‏لى‏لارا شووينيست‏جه‏سينه باخماق فارس ديلينده حاتتا گوجلو شاعير يا يازار طرفيندن اولسادا باغيشلانمازدير )همده تورك اولوب فارس ديلينده يازانلارين طرفيندن مثلن باخين: آواى اردبيل - 230 - حؤرمتلى اؤزگه‏لر" مقاله‏سينه( دؤردونجو پروبئلمه عاييد ظن‏ايمجه آذربايجان و "كورد" خالقى‏نين "مئتره پولتيك" دورومو و فارس شووينيزمين يارارلارى(15)گله‏جكده بو ايكى خالقى بلكه بير بيرى‏له ساواشديرا، آذربايجان ضيالى‏لارى هابئله يازارلارى "كورد" خالقينين ضيالى‏لارى و يازارلارى‏ايلا ايلگى‏لى اولمالى‏ديرلار، ايه‏ر ايندى‏دن باريش دورومو آذربايجان و "كورد" خالقى‏نين طرفيندن اونلارين خالقلارينا آچيقلانماسا، گله‏جكده بؤيوك پروبئلم‏لره شاهيد اولاجاغيق، گونوموزده نه "كورد" خالقينين ضيالى‏لارى نه‏ده آذربايجان خالقى‏نين ضيالى‏لارى بو كونويا ماراق گؤسترمه‏ييرلر و ايكى طرف بير بيرينى - بير جوره قورخو سانيرلار و نيفرت بو ايكى خالق آراسيندا بوى آتماغدادير، بو كونويا عاييد بؤيوك بير آييق - ساييق‏ليق وئريرم...
گونوموزده، دونيادا "فدراتيو" اؤلكه‏لرين دورومونو آناليز ائتمك و هر اؤلكه‏ده نئجه فدراتيو بير قورولوش يارانماغينين آناليز ائتمه‏يى گره‏كلى‏دير، فدراليسم باتى‏دان گلمه قونودور و بوگون، هر، يئريندن دوران ايسته‏يير اؤز عالمينده اوندا ده‏ييشيك‏ليك ياراتسين بو ماهناياكى بوراسى باتى دئييل ايراندير، بو "قاش آليم دئييب گؤز چيخاردان لار" هاچانادك...؟!
سونوندا دئمه‏لى‏يم فارس‏لارين سده‏لر بويو سلطنت ائديب حاكيم اولماغلارى و اونلارين پولتيكال منليك‏لرى، باشقا خالق‏لارايلا فدراتيو ياشاماغلارينى چوخ زور ائده‏جك‏دير، بو قونولار بيره‏ر - بيره‏ر آناليز ائتمه‏لى و دوشونمه‏لى‏ديرلر، نه اولور فيكيرله‏شين...
اتك يازى‏لارى:
1) زاويه 2) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار 3) فارسجا: به سببِ 4) "دوزه‏م پوزماق، فارسجا: "ساخت‏شكنى" 5) فارسجا: حزب 6) فارسجا: نماينده 7) فارسجا: قرن بيستم 8) "اصول علوم سياسى - ج اول - دكتر رضا علومى - صص 195 و 691 9) paixLe Gongres des Amis de La 01) فعال 11) مستقل 12) فارسجا: جدى 13) فارسجا: مشكل 14) فارسجا: صرفنظر نكردن 15) فارسجا: منفعت )ايضاح: بو يازارين توركجه‏سينين نه‏ده‏ن بو شيوه‏ده اولدوغونون عيللت‏لرينى بيلمك اوچون همين يازارين آشاغيدا آدى گله‏جك مقاله‏ سینه موراجيعت ائده بيلرسينيز: جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لريندن: "اوچ بوجاغلى ادبى دوروم" - - ".(


كلاسيك ماركسيسم

داشدان داشا5!
آختاريش: نادير ازهرى - نيگين نواده‏رضى

)كولتوره‏ل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار(

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست ايلگى‏سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتوره‏ل آچى(1)دان نئچه پولتيكال قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا"! سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى دونيادا كولتوره‏ل و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(2)سى نه‏ده(3)نينه، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(4)، اويغون گؤرونور.
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دؤولت" )دؤولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.

كلاسيك ماركسيسم
گونوموزده و كمونيست آدلانان دؤولت‏لرين داغيليشيندان سونرا، دونيانين "سول گؤروش" ضيالى‏لارى
آستا - آستا بو اولايين نه‏دن‏لرينى آرامايا باشلاييب و سوسياليزم، كمونيزم گله‏جه‏يينى هابئله ماركسيسم - لنينيسم فلسفه مكتبينى يئنى تنقيد ائتمك آماجينا گليب‏لر، بو "سول گؤروش" ضيالى‏لارين اؤنملى‏لرينيدن "آنتونيو نگرى" و "مايكل هارت"دان آد آپارماق اولور. گونوموزده و كمونيست آدلانان دؤولت‏لرين داغيليشيندان سونرا، "آنتونيو نگرى" و "مايل هارت" يئنى "سول گؤروش" سانيلاركن "ايمپيراتورلوق" آدلى تئورينى )بيرينجى اولاراق( طرح ائده بيلميشل‏لر. بو گونكو ائورن‏ده(5))اوچونجو دونيا اؤلكه‏لرينده" و بيزه اوخشار اؤلكه‏لرده اؤزه‏ل‏ليك‏له( سوسياليزم و كمونيزمه قسمن، اوچ اؤنم داشى‏يان قارشيلاشما واردير:
1) بونلاردان بير ساييمى "ساوه‏ت"لرين داغيليشيندان سونرا، سوسياليزم، ماركسيسم و كمونيزمى قورتارميش و آرادان قالديريلميش بير فيكير و دوزه‏م سانيرلار )گئريچى دؤولت‏لر و كاپيتاليست اؤلكه‏لرين بو گؤرشو يايماغدا، اؤنملى رولو واردير( دئمه‏لى بيزيم اؤلكه‏ده، ده خالقيميزين، حاتتا ضيالى‏لاريميزين چوخو هله‏ليك بو قونويو بؤيله دوشونور.
2) آزيجيق بير ساييم، كلاسيك ماركسيسم‏ين تمل پرنسيب‏لرينه اينانماقدا هله‏ده "ماركسيسم"ين ده‏ييشمز تعليماتينا آز - چوخ بئل باغلاميشلار.
3) يئنى بير آخيم، "سول" حركتينين موباريزه‏سينه نئجه داوام وئرمه‏يينين يول‏لارينى آراييب و ماركسيسمه يئنى تنقيد يؤنوندن ياخين‏لاشا بيلميش‏دير، دوغروسو بونلارى يئنى "سول‏جو"لار آدلانديرماق ممكن‏دور. ظن‏ايميزجه، اؤنملى بوراسى‏ديركى دونيادا يئنى بير آخيم "سول" حركتينى بير داها تئوريزه ائتمه‏يه باشلاميش و "سول" حركتينين گله‏جه‏يينه عاييد چاليشماقدادير. بو قونودا طرح اولونموش، ان اؤنملى تئورى‏لردن بيريسى‏ده "آنتونيونگرى" و "مايكل هارت"ين ايره‏لى سوردوك‏لرى "ايمپيراتورلوق" آدلانميش تئورى‏لرى‏دير.
بورادا بيز بو آخيمى طرح ائتمك آماجيندا اولاراق بو تئورى‏نين تاماميلا قووت‏لنديرمه‏يى يا خود رد ائتمه‏يينى هله‏ليك تئز بيليريك، بو قونودا آرتيق قايناق‏لارى آراشديرمايا احتياج گؤرونور )هله‏ليك آذربايجان ضيالى‏لارى بو قونودان خبرسيز قالمالسين دئديك(
"نگرى "يه گؤره "ايمپيراتورلوق" آرتيق بير كينايه كيمى ايشله‏نيلير و "ايمپيراتورلوق"دان آماج، گؤرونمز و سوبژه بير ايقتيداردير )كاپيتاليزمين ان گليشميش و يئنى ايقتيدارى( وورغولاييريق، اوخوجولاريميز "ايمپيراتورلوق" ايفاده‏سى‏نى يادداش‏لاردا قالميش اسكى آنلاميندان آييرمالى‏ديرلار. "نگرى"نين "ماركسيسم فلسفه مكتبينه عاييد تنقيدى باخيش‏لارينى بلكه "ماركسيسم"ده بير نوع "دوزه‏م پوزماق" سانماق اولور "نگرى"نين "ايپميراتورلوق" تئورى‏سينين اؤنملى اؤزه‏ل‏ليك‏لرى بونلاردان عيبارت‏دير: 1- "ايمپيراتورلوق" سونوندا ائورنسل(6)بير جمهورلوق‏دور 2- "ايمپيراتورلوق" قاپساييجى و سينيرسيز بير دوزه‏م‏له قاسارلانميش(7)و حاضيرلانميش بير ايقتيدارين اويغون‏لاشديريلماسى و ايشه سالماسى‏دير 3- "ايمپيراتورلوق" ايچره زهر كيمى قارشيت(8)موازنه‏لر واردير 4- بو "ايمپيراتورلوق"ون اؤزه‏ل بير مركزچى‏ليك و اؤنده‏رليگى(9)يوخدور )حاتتا "آمئريكا" اؤلكه‏سى‏ده بو گؤزه گؤرونمز كاپيتاليزم ايمپيراتورلوغونون تكجه اؤنملى بير اويه‏سى‏دير(5 .((10- "ايمپيراتورلوق"ون )"نگرى"نين قيد ائتديگى اؤزه‏ل آنلاميندا( ياييلماسى امپرياليزم ياييلماسى‏ايلا فرقلى‏دير، "ايمپيراتورلوق" سومورگه‏چى‏ليك(11)ساحه‏سينده، فتح ائدن، ياغمالايان، قتل‏عام ائدن و خالق‏لارى كؤله‏لشتيرن ميللت - دؤولت‏لره دايانماماغدادير. نيهايت "ايمپيراتورلوق"ون گليشمه(13)سينين و ياييلماسينين تملينده باريش آرايشى اولدوغو اونوتمامالى‏دير. 6- چئشيدلى امپرياليست اؤلكه‏لر بير بيرى‏ايله ساواشماق يئرينه اؤز يارارلارينى تأمين ائتمك اوچون باريش آرايشى ايچينده‏ديرلر؛ بو امپرياليست اؤلكه‏لر بير بيرى‏لرينه قارشى اولسالاردا يئنى بير دؤنم نقطه‏سينه اينانيب و بير بيرى‏لرينى حيمايه ائتمه‏يه اينانيرلار. 7) چاغداش دونيادا بيلگى، مال ماتئريال و سرمايه‏دن داهادا اؤنملى سانيلير 8- "نگرى" دئيير: "... سيستم‏ده‏ييشدى، چونكو سؤمورو ده‏ييشدى..." يعنى دونيادا استعمارين نوع‏لرينين ده‏ييشديگى، سيستم‏لرين‏ده، ده‏ييشمه‏سينه سبب اولوبدور. 9- "نگرى"نين يوروتدوگو "ايمپيراتورلوق" تئوريسينده اؤزه‏ل چوخونلوق آنلامى، سينيف سال(14)بير آنلامدير و سينيف آنلامينين يئنى بير بوداغيدير يعنى "نگرى" و "هارت"ا گؤره، تكجه "پرولتاريا" يوخ، بلكه اونا تابع يادا حاتتا اونا قارشى اولان توپلومسال سينيف‏لاردا دئوريمجى اؤنم صاحيبى‏ديرلر. 10- "نگرى"يه گؤره، "ماركس"ين "ديه‏ر ياساسى"(15)بوتون ساحه‏لرده اورتادان قالخماقدادير، چونكو "ايش" و "ديه‏ر"ين ايلگى‏لرى بير يؤنلو دئييل و گونوموزده ايلگى‏لرين دييشمه‏سى ندنسه "اوست تيكيلى"(16)و "آلت تيكيلى"(17)آنلاميندان گؤز يوممالى‏ييق. دئمك گونوموزده "ايش" محض داورانيش دئييل، بلكى "ايش" چاغداش دونيادا اؤزه‏ل بير داورانيش اولاراق ديه‏رلنديريلير، بو داورانيش توپلولوق باخيميندان "ده‏ير" اوره‏تن(18)يدير، "نگرى"يه گؤره "ايش" آنلامى دئيشيليب و "كاپيتاليزم" ياسالارى، توپلوملارين هر گوشه‏سينى آشيب بوتون توپلولوقدا ياييلماسينا سبب اولموشدور. "نگرى"يه گؤره گونوموزده توپلوم‏لار "فابريكا - توپلوم" دئيشمه‏سينه معروض قاليب‏لار. )گره‏يينده قاليب‏لار( و قالاجاقلاردا، "نگرى" بو اولايا، ياناشى: "ماركسيزم" ياسالارينى بير داهادا تنقيد ائديب ايصلاح ائتمك گره‏كلى‏دير. گونوموزده )اؤزه‏ل‏جه آوروپا و آمئريكادا( "ايش" آنلامى يالنيز ماددى‏ليك‏ده قالمير و ديگر يؤن‏لره چكيلمكده بولونور، اؤرنه‏يين: دويغوسال ايش، فيكيرسل ايش، بيلگى‏سل ايش، "ترتيب‏لنميش باخيم ايشى"(19)هابئله "بيلگى سايار"لا ياپيلا بيلن ايش‏لرين چوخالديقيندان، ايش آنلامى جوهرى‏نين‏ده دئيشمه‏سى ايره‏لى گلير، "نگرى" دئيير: صنايع‏لشميش پورلتاريا سينيفى، توپلوم‏دا اؤز تمل موقعينى اودوزموش‏دور، بو دئيشيم‏له ياناشى يئنه "نگرى" دئيير، ايش آنلامى بو دئيشيك‏ليك‏لردن سونرادا ان اؤنملى آنلام‏لارين يئرينده دورماقدادير، آنجاق "ايش" آنلامى‏نين دئيشمه‏سى حكومت‏لرين دوزه‏مينى و اونلارين ياسالارينى‏دا دئيشه‏جكدير نيهايت. سيستم دئيشدى چونكو سؤمورو دئيشدى. "نگرى" دئيير: "ماركس"، "ايش" آنلامينى اينسان تاريخى‏نين جؤوهرى بيلميش‏دير، بو آنلام آشيرى گئتمه دئيل ترسينه، بيزيم زامانيميزا يئته‏رلى دئييل. "نگرى" دئيير: ايندى‏كى )"فوكو" دئميشكن( "كاپيتاليزم" بوتون دونيانى قاپساييب و سيخيشديرير و يئنه، ايندى‏كى، "كاپيتاليزم"؛ توپلوملارى بير ديشارى‏سيز قورولوشا چئوريتديرير، بؤيله‏ليك‏له بو اولاى‏لار تنقيدچى ذهن‏لرى يئنى‏چى بير پروقراما دوغرو يؤنلدير: "اؤزونو يئنى‏دن برپا ائتمك، "پوزيتيو" وارليقى ياراتماق و راديكال دئوريمه يول آچماق"، "نگرى"يه گؤره، گونوموزده سوسياليزم قاريشيقليقى )كريزمى( و "ديه‏رياساسى" قاريشيقليقى )كريزمى( توپلومسال ديه‏رلنديرمك‏لرينى و يادداش‏لار شكيل‏لنمه‏سينى آرادان قالديرا بيلمز. "نگرى"يه گؤره گونوموزده "ايش" آنلامى‏نين دئيشمه‏سى، موباريزه شكيل‏لرينى‏ده دئيشديريب و دئيشديره‏جكدير.
12- موباريزه آنلامى: "نگرى" "پست مدرنيته" چاغيندا "موباريز" اولان كيمسه‏دن باشقا بير آنلام ايره‏لى سوردورور. "نگرى" يازير: "خالق" فيگورو اورتادان قالخديقيندا، چوخونلوغون ياشامينى ان دوزگون ايفاده ائدن، "موباريز" كيمسه، آدلانير، "نگرى" بو گونكو "سول گوروش" موباريزين اؤرنه‏يينى "اوچونجو انترناسيونال" موباريزلرينه تاى اولدوغونو اينانمايير؛ او دئيير، بو گونكو موباريز كئچميش‏ده‏كى موباريزلره تاى، "ديسيپلين"لى و گؤره‏و، تمليندن حركت ائدن دئييل، بو گونكو موباريزين هر چئشيد حركتى بير "ايده‏آل" پلان‏دان ايره‏لى گلمير، ترسينه بو گونكو موباريز، هر آن موباريزه‏نين يول‏لارينى يئنى‏دن يئنى‏يه كشف ائتمه‏لى‏دير.
"موباريز" و "موباريزه"يه ياناشى، "نگرى" "فرانسيس" افسانه‏سينى نقل ائدير، بو افسانه‏يه اساسن "فرانسيس" بير قدديس‏ايدى، او يوخسول‏لارا قاريشيب "كريستيان"(20) ليق‏دا يئنى دوغماقدا اولان "كاپيتاليزم" آراج‏لارى و ديسيپلين‏لرى رد ائتدى. "نگرى"يه گؤره گونوموزده، "ايمپيراتورلوق" ايقتيدارى سفالتى‏نين قارشى‏سينا وارليقين نشئه‏سينى چيخارتمالى‏ييق، بو دئوريم هئچ بير گوجون كنترولونا كئچمزدير چونكو "نگرى"يه گؤره چاغداش دئوريم و "كمونيزم" ايش بيرليگى و دئوريم، سئوگى ايچينده، بسيطليك ايچينده و حاتتا معصوملوق ايچينده اؤزونو گؤستره بيلير. اؤزه‏ت حالدا، "نگرى"يه گؤره سؤمورونون دئيشمه‏سى سيستمى دئيشير و "ديه‏رياساسى" دئيشير، بو دئيشمه‏لرله ياناشى "سينيف" آنلامى و "پرولتاريا" سينيفينين، آنلامى‏دا دئيشير، بؤيله‏جه صنايع‏لشميش "پرولتاريا" اؤز كئچميش اؤنمى‏نى ايتيرير، يئنه‏ده بونلارا ياناشى موباريزه طرزلرى و "موباريز" اولان كيمسه‏نين اؤزه‏ل‏ليك‏لرى دئيشيلير، اؤرنك اوچون "نگرى" آوروپادا "طيب باجى‏لارى"(21) حركتينه آييد دئيير، بونلارين گؤردوك‏لرى ايش هم دويغولودور هم ده فن‏لى يؤن‏لرى واردير، بو "طيب باجى‏لارى" توپلومدا اؤز ايش‏لرينين اؤزل‏ليك‏لرينى نه اينكى طرح ائده بيليب‏لربلكى توپلومون‏دا ديققتينى اؤز ايش‏لرينه و اونون اؤزل‏ليك‏لرينه چكه بيلميش‏لر و بؤيله‏ليك‏له بونلار موباريزه‏ده يئنى يول‏لارا ال تاپا بيلميش و بو سوره‏نين آردينجا يئنى تشكيلات‏لانديرماق يول‏لارينى‏دا كشف ائده بيلميش‏لر. باشقا بير بنزه‏ر: 1987 جى ايلده بير دئوريمجى - عصيانچى قروپ، (Act-up)"ايدز" خسته‏لى‏يى "كريزمينه" )قاريشيقليقينا( قارشى "نيويورك" شهرينده قورولموشدور، بونلارين موباريزه يول‏لارى و اؤز كشف ائتديك‏لرى موباريزه يول‏لارى بونلاردان عيبارت‏دير: 1- سننت اوزره توپلومسال ياسالاردان بويون قاچيرما 2- مدرن ايلگى آراجى‏لاريندان(22)"قرييلا"(23)جاسينا عكس ايستيفاده ائتمك 3- پولتيكال اينجه صنعت 4- گئنل قاريشيق‏ليق 5- دؤولت توپلانتى‏لارينى ائتكى‏لنديرمك 6- طب‏سل كنگره‏لر 7- "تلويزى‏يا"نين جانلى يايين‏لاريندان فايدالانماق يادا اونلارى ائتكى‏لنديرمك )نفوذ ائتمك(. بو قروپ "ايدز" خسته‏لى‏نين فن‏لى ساحه‏لرينده داخيل اولوب تداوى تجرويه‏لرينى قازانديقدان سونرا اؤزل داوالار و اؤزل تداوى يول‏لارينى سئچمه‏يه عاييد مركز دؤولت‏لرينه زور گليرلر... 13- "نگرى"يه گؤره بوگون "پرولتاريا"يا، عاييد انترناسيوناليزمين زامانى‏نين كئچتيگينى آچيق‏جا قبول ائتمه‏لى‏ييك )"ايش"، "ديه‏رياساسى" و خالق فيگورونون گئت - گئده اورتادان قالخماسى نه‏ده‏نينه هابئله صنايع‏لشميش پرولتاريانين سينيف‏سل اؤنمى‏نين اسكليمه‏سى نه‏ده‏نينه( بو سطيرلرين يازارلارينا گؤره "نگرى" كلاسيك "ماركسيسم" ساحه‏سينده "دوزه‏م پوزوجو"(24)بير ضيالى اولاراق يئنى‏دن دونيادا "سول" باخيشينى رئال حالدا برپا ائتمك آماجيندادير، او "ماركسيزم" و "ماركسيزم"-ه ياپيشديريلان دگم‏لاردان دوغرولوق چكينمه‏كده‏دير بونا عاييد كلاسيك "ماركسيست"لر شيددت‏له "نگرى"نين "ايمپيراتورلوق" تئورى‏سى‏له قارشى قارشى‏يا چيخيرلار و "نگرى"نين "كائوتسكى"دن ائتكيلنمه‏سى‏نى ايضاح ائديرلر )"كائوتسكى"نين "سوپر امپرياليزم"-ه عاييد يازديق‏لاريندان( بو قونويو "پى يئتر و دى ناردو" Nardo()Pietro Di"ايمپيراتورلوق يوخدور" آدلى مقاله‏سينده ايضاح ائديب و كلاسيك ماركسيست‏لر طرفيندن "نگرى"نين فيكيرلرينى نيهايتده "كاپيتاليزم"-ه خيدمت ائدن بير فيكير بيلير. دوغروسو، بورادا، بيز "نگرى"نين فيكيرلرينين تكجه تيترلرينى يازا بيلميشيك بيز اينگليز ديلينه احاطه‏سى اولان ضيالى‏لاردان )بو قونوايلا ماراقلانانلاردان( "آنتونيو نگرى" و "مايكل هارت"ين كيتاب‏لارينى توركجه‏يه چئويرمه‏يه يارديم ديله‏ييريك، تأسفله گونوموزده حاتتا فارس ديلينده‏ده "نگرى"دن آزاراق چئورى الده واردير، ظن‏ايميزجه بو قونو، ايران‏دا بوتون خالق‏لار آرا ضيالى‏لرين دونياداكى چاغداش دوشونجه‏لردن اوزولمه‏يينى گؤسترير. حؤرمتلى اوخوجولار! بو مقاله‏ده كلاسيك "ماركسيزم" و دونيادا "يئنى سول گوروش"لرين اؤنملى فيكيرلرى، حضورونوزدا تقديم اولدو، دوروموموزا عاييد بونلارين آرا دوشونمك بيزيم اؤنرى‏ميزدير، نه اولور فيكيرله‏شين...
اتك يازى‏لارى
1- زاويه 2- فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِ كار 3- فارسجا: به سببِ 4- "دوزه‏م پوزماق" فارسجا: ساخت شكنى 5- فارسجا: دنيا 6- فارسجا: جهانى 7- فارسجا: برنامه‏ريزى شده 8- فارسجا: متضاد 9- فارسجا: رهبريت 10- فارسجا: عضو 11- فارسجا: استعمارگرى 12- فارسجا: برده كردن 13- فارسجا: تكامل، پيشرفت 14- فارسجا: طبقاتى 15- فارسجا: "قانون ارزش" 16- فارسجا: روبنا 17- فارسجا: زيربنا 18- فارسجا: توليدكننده 19- فارسجا: تلفيقِ كار مراقبتى 20- بورادا فارسجا: مسيحيت 21- فارسجا: زنان پرستار 22- فارسجا: رسانه‏هاى ارتباطى 23- فارسجا: چريك 24- فارسجا: ساخت‏شكن.

داشدان داشا6 )كولتوره‏ل دوشونجه‏لر و پولتيكال قايغى‏لار
نادير ازهري

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
ايضاح: "جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لرينده "ادبيات و سياست" بؤلومونده، ادبيات و سياست
ايلگى‏سى‏نى )اؤز ظن‏ايمجه( آچيقلاميشام، او سيرا مقاله‏لرده كولتوره‏ل آچى(1)دان نئچه پولتيكال قونويا باخميش‏ايديم. اينديسه "داشدان داشا"! سيرا مقاله‏لر، دوغروسو آذربايجاندا چاغداش )وورغولاييرام: چاغداش( پولتيكال دوشونوش يارانماغينين آرزى‏سيدير. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى دونيادا كولتوره‏ل و پولتيكال آنلاملارين ده‏ييشمه‏سينى ده‏ريندن دوشونوب بيلمه‏لى و بو يئنى آنلاملارا تنقيد آچى‏سيندان باخمالى‏ديرلار يعنى زامانين گه‏تيرگه(2)سى نه‏ده(3)نينه، كلاسيك پولتيكال دوشونوش‏لرين دوزه‏م‏ينى پوزماق(4)، اويغون گؤرونور. ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و پولتيكاچى‏لارى، "ميللت"، "عدالت"، "سياست"، "ميللى دؤولت" )دؤولت شكيل‏لرينى( و "ايدئولوژى" آنلاملارينى باشدان باشا يئنى‏دن تعريف ائتمه‏لى‏ديرلر.
اومود، خالقيميزين باشى داشدان داشا ده‏يمه‏سين.

ديل، ايدئولوژى آنلاميندا
بو سطيرلرين يازارينا گؤره )"ترى ايگلتون"دان ائتكى‏له‏نه‏رك(. ايدئولوگيانين آدليم
آنلاملاريندان باشقا، آيرى بير آنلامى‏دا اولا بيلير، هر توپلومداكى اينسان‏لارين ياشاييشينا غاليب اولان دوروم و غاليب حالدا ده‏يه‏ر سانيلان دوشونجه يا دوشونجه‏لر و بير باخيش طرزينين چوخونلوغو، بير توپلومون گئرچكته بيلر - بيلمز، اصلى ايدئولوگياسيدير، بنزه‏ر اوچون بير توپلومدا منفعت‏چى‏ليك روحيه‏سى غاليب اولان حالدا او توپلومدا اوست - اوسته منفعت‏چى‏ليك؛ بير نوع غاليب ايدئولوگيادير؛ آيدين‏دير ايدئولوگيانين بو تعريفى، ايدئولوگيانين كلاسيك تعريف‏لريندن چوخلو فرق‏لى‏دير. بؤيله‏ليك‏له خصوص "اوچونجو عالم" اؤلكه‏لرينده توتاليتاريزم زوروندا هر شى و هر قونو نئجه‏كى دئييليب پولتيكال يؤن تاپا بيلير، ايدئولوگيادان دئدييم يئنى تعريفه گؤره بيزيم اؤلكه‏ده ايل‏لردير بنزه‏ر اوچون اينسانين حاتتا گئينيش طرزلرى‏ده ايسته‏ر - ايسته‏مز، پولتيكال بير حركت حسابلانيب و حكومت ده‏يه‏رلرينى قبول ائديب ائتمه‏مه‏يينين گؤسته‏ريجى‏سى اولوب و اولا بيليرده.
حؤرمتلى اوخوجولار! بورادا ديل قونوسونون اؤنملى ايدئولوژيك )ايدئولوژيدن دئدييم يئنى تعريفه گؤره( رل‏لارينى آچيقلاماق ايسته‏ييرم، بير بنزه‏ر: فرانسه‏نين بؤيوك دئوريميندن سونرا (1789) هر كس )او زاماندا( "وطن‏داش" كلمه‏سينين يئرينه مثلن "آقا"، "خانيم" يا اشراف‏لارين لقب‏لريندن فايدالانسايدى "گيوتين"-ه تاپيشيريلمالى‏ايدى. دئدييم بنزه‏رده بير حكومت‏ين "ديل"دن تام پولتيكال فايدالانماغينى و اؤز نفعينه "هنجار" بير ديل ياراتماغى اوچون چاليشماغينى آيدين‏جاسينا گؤروروك، بورادا "هنجار" ديله عاييد پولتيكال يؤندن ايضاح وئرمه‏لى‏يم، بو سطيرلرين يازارينا گؤره هر زاماندا هنجار ديله اينانماق و اونو دانيشيقدا و يازيدا رعايت ائتمك بير نوع )وورغولاييرام، بير نوع( ايقتيدار و قدرت آراماق، يادا بير نوع ايقتيدار و قدرته تابع اولماقدير باشقا يؤندن حاتتا بير توپلومون چئشيدلى سينيف(5)لرى آراسيندادا تام )وورغولاييرام تام( اورتاق ديل و تام هنجار ديل يوخدور بنزه‏ر اوچون بير سينيف ايچره فلارافات سانيلان بير كلمه، باشقا بير سينيف ايچره ايهانت سانيلا بيلير. "هنجار ديل" آدينا تثبيت اولان قونو، تاريخ بويو چئشيدلى اؤلكه‏لرده و توپلوملاردا بير جاماعات يا بير غاليب گلن قروپون اؤزل يارارلاريندان آسيلى اولوبدور، دوشونجه صاحيب‏لريميز اونودماسين‏لار، تاريخ بويو توتاليتر كولتورلر و توتاليتر فيكيرلر هر جاماعت هابئله هر قروپ ايچره بوتون خالق ديلى آدينا )وورغولاييرام: بوتون خالق ديلى آدينا( ايره‏لى سوردورولوبدور. دئدييم كيمى توپلوم‏لاردا "هنجار ديل" ايقتيدار مركزلرى و دؤولت‏لرين باخيشيندان آسيلى‏دير، گؤنوموزده و بيزيم آذربايجاندا يازيچى‏لار اوچ معيارديله ايسته‏ر - ايسته‏مز آرتيق ماراق گؤستريرلر: 1) "ايسلام جمهوريتينين" "صدا - سيما"سيندان ياييلان توركجه! 2) "باكى"دا معيار ديل سانيلان توركجه 3) توركيه‏ده معيار ديل سانيلان توركجه، آمما هئچ كس فيكير وئرميركى هر دؤولتين يا هر توپلومون معيار ديلينين قبول ائديلمه‏سى اؤز - اؤزونه و نيهايتده او دؤولتين و او توپلومون گيزلى و آيدين كولتوره‏ل و پولتيكال باخيشينى قبول ائتمه‏يه گتيريب چاتديرا بيلير، حاتتا ايه‏ر او معيار ديلى رعايت ائدن يازيچى او دؤولت‏له )اؤز عالمينده( قارشى - قارشى‏يا دورموش اولسادا. بوگون آذربايجانيميزدا بير تورك يازيچى‏نين چاره‏سى نه‏دير؟ بو ديلده يازى - پوزونون اولماديغى و بو ديلين گونو - گوندن ماتئريال‏لارينين الدن گئتمه‏سى، يازيچى‏لارين اوخوجولارينى ال‏لريندن آلاركن اوخوجولاريدا اؤز ديل‏لرينده اوخوماغدان محروم ائدير. ظن‏ايمجه: 1) ديل قونوسونا و ديليميزه دويغولو ياخين‏لاشماغى هله‏ليك‏ده اولسا باشدان ائديب، اونون فلسفى و پولتيكال وارليغينا آرتيق اؤنم وئرمه‏لى‏ييك 2) فارس اثرلرايله ده‏ريندن تانيش اولمالى‏ييق آمما توركجه‏ميزين دورومونا گؤره و ايستيحاله‏دن )آسيميلاسيون‏دان( قاچماق اوچون، آنلايا - آنلايا فارس كلمه‏لرين چوخونو بير پروسه‏ده ديليميزدن سيلمه‏لى‏ييك، بو سؤز ظن ائتديينيز وطن سئورليك ماهناسيندان دئييل، دئمه‏لى بيزيم تورك ديلينده يازى - پوزونون اولماديغى و فارس قايناق‏لار و ايلگى آراجى‏لارى بيزيم اولان - قالان كلمه‏لريميزى )حاتتا خالق ايچره( گئت - گئده آرادان آپارير، كولتور و آنلام باخيشيندان بيز مثلن "جمال‏زاده"دن "گلشيرى"يه قدر اوخويوب آنلامالى‏ييق آمما بو سؤز دليل اولماز فارس كلمه‏لرينى و بعضن اؤزه‏ل آنلاملارينى اؤز توركجه‏ميزه يوكله‏دك يوخسا بيزيم ديليميز گئت - گئده بوندان‏دا آرتيق عيبه‏جر اولاجاقدير. 3) باكى و توركيه‏ده‏كى معيار ديله عاييد، بو ايكى معيار ديلين تام قبول ائديلمه‏سى نيهايتده بيزيم يازيچى‏لاريميزى اونلارين قويروغو ائده‏جكدير!
بونودا قيد ائتمه‏لى‏يم: باكى‏لى و توركيه‏لى يازيچى‏لارين بير چوخو اؤز ظن‏لرى‏ايله، بيزى توركى يازماغا دعوت ائديرلر، اونلار گيزلى يادا آيدين حالدا بيزه قوش باخيشى‏لا باخيرلار، بو سؤزو اونودمايين و ساده‏جه اونلارين احتيمال آلقيش‏لارينا گووه‏نمه‏يين 4) فارس توتاليترلرينين ايلگى آراجى‏لارى و قايناق‏لارى‏لا قارشى دورراق آذربايجان جمهوريتى و توركيه جمهوريتى‏نين معيار ديلينى قبول ائتمه‏مه‏لى‏ييك، باكى و آنكارانين اؤزه‏ل كلمه‏لر و قئرامئر نكته‏لريندن فايدالانماق بيز اوچون اؤزه‏ل بير ديققت و ذوق ايسته‏يه‏جك، اؤيله‏كى بيزيم توركجه‏ده كوبود دوشمه‏سين، بيز اوچون بو ايش خطاسيز اولا بيلمز. دئمه‏لى بو سؤزلر بير "اوچ بوجاغلى"(6)رسم ائدير، بيزيم آذربايجانين توركجه‏سى )خالق آرا دانيشيلان توركجه( و باكى‏لا آنكارادا دانيشيلان توركجه، هر بيريسى بو اوچ بوجاغلى‏نين بير بوجاغيدير(7)، بو اوچ بوجاغلى‏دا باكى و آنكار توركجه‏سيندن فايدالاناراق و فايدا وئره‏رك اونلاريلا سينير باغلاييريقدا، بو اوچ بوجاغلى‏نين اوجو بوگون ايستيحاله‏يه اوغراميش تورك ديليميزه و اونون توتاليتر و گئريچى مدافع‏لرينه يوگورور، بو اوچ بوجاغلى دوروم آنتى شووينيستى بير سونگودور(8)و ايستيحاله‏يه اوغراميش توركجه‏ميزى و اونون سبب‏لرينى نيشان توتوبدور بيز بو اوچ دؤولتين تورك ديلينده معيار ديل‏لرينى قبول ائتميريك و قبول ائتمه‏مه‏لى‏ييك، يوخسا: 1) يا فارس ايلگى آراجى‏لارينين يوگورتوسو بيزيم ديليميزى تام ايستيحاله‏يه دوغرو آپاراجاق‏دير 2) يادا بيز نيهايتده باكى و آنكارا يازيچى‏لارينى يامسيديب بيلر - بيلمز، چئينه - توپور ائده‏جه‏ييك، ظن‏ايمجه آوانگارد "معيار ديل" اودوركى اؤز هله‏ليك اولدوغونو هر زامان خاطيرلادا. بيز توتاليتاريزمين خط و قئرامئرينه )فارس ديلينده ايستيحاله‏يه اوغراميش قئرامئرينه( پلانلى يوگورمه‏لى‏ييك.
آرتيرمالى‏يام، توتاليتاريزم تكجه بير يا نئچه حكومت دئييل بلكه تاريخ بويو حاتتا خالق ايچره يئرينه دوشموش و رايج اولموش ايستيبدادى طرزلر فيكيرلر و عنعنه‏لرده اولا بيلير و بعضن توتاليتاريزم بونلارى آذربايجان خالق كولتورو و خالق ديلى آدينا بيزه يوكله‏دير.
حؤرمتلى اوخوجولار! هر اؤلكه‏ده هر كس معيار ديله چوخ احتياط و آچيق فيكرايله ياخين‏لاشمالى‏دير، چوخلو حكومت‏لر، خالق ديلى آديلا پسيكولوژيك و پولتيكال يؤندن ديل، خط و كلمه‏لردن اؤز ايقتيدارلارينا عاييد ترس ايستيفاده ائديرلر و ائده‏جك‏لر، هر كيمين هر قروپون هر خالقين هر حكومت‏ين يازى و دانيشيق اسلوبو معيار اولاركن گئره‏ك بير آلترناتيوى اولسون، من، يا سن، فرق ائتمز. ظن‏ائديرم هر توپلومدا واحيد بير معيار ديلين حاكيم اولماغى ظاهيرده اويغونلوق ياراتسادا، اصلينده اينسان‏لارين فيكرينى باغلايير يادا سينيرلى ساخلايير، ايه‏ر قبول ائتسك‏كى اينسان بيلديگى كلمه‏لر قده‏ر فيكيرله‏شه بيلير، پس هر هانكى معيار ديلى قبول ائتمك‏له تكجه او معيار ديل قده‏رى دونيانى دوشونمك اولور، آنجاق بعضن بؤيله نظره گليركى، منيم بو سؤزوم، گئرچك‏له‏شن حالدا ديل ساحه‏سينده توپلوملاردا بير نوع قارما - قاريشيق‏ليق آرايا گتيره‏جكدير آمما كؤكدن بؤيله اولماياجاق چونكو هر حالدا و هر توپلومدا بير حكومت يا ايقتيدار مركزى بير معيار ديلى، او توپلوما قبول ائتديره‏جك، بو آرادا و بو دونيادا بلكه ضيالى‏لارين بير ايشى‏ده توتاليتاريزمين و حكومت‏لرين قاباغينى آلماق اوچون ديل ساحه‏سينده آلترناتيو بير دوروم ياراتماغدير، حاتتا ايه‏ر بير زامان او آلترناتيو ديل اؤزو گئت - گئده معيار ديله چئوريلسه‏ده، اوندا، يئنه‏ده باشقا بير آلترناتيو ديل، ياراتمالى‏ييق.
حؤرمتلى اوخوجولار! ديل ساحه‏سينده )حاتتا ابدى( توتاليتاريزمه قارشى )ابدى( اوپوزيسيون اولماق! هله‏ليك بودور آماجيم، نه اولور سيزايله فيكيرله‏شك...
اتك يازى‏لارى:
1) زاويه 2) فارسجا: بنا به ضرورت، آمدِكار 3) فارسجا: به سببِ 4) "دوزه‏م پوزماق" فارسجا: ساخت‏شكنى 5) بورادا و فارسجا: طبقه )اجتماعى( 6) مثلث 7) ضلع 8) فارسجا: سرنيزه)آردي وار

Cuma, Haziran 17, 2005

"Gelin boğan"! 1-2-3-4-5

"gelin bogan"! گلين بوغان! (1)

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
اولار آشيم سويى اولماز باشيم سويى
ايضاح: قارى‏لاردان ائشيدميشم: اسكى زامانلاردا بير يازيق گلين، قايين آتادان اوتانديغينا گؤره، سفره باشيندا اوسگورمه‏يه قادير اولماييب و سونوندا اونون بوغازيندا ايليشديگى سوكوك اونو بوغور، او سومويون آدى "گلين بوغان" قالير...!
من، "گلين بوغان" يرا مقاله‏لرده چاليشاجاغام عنعنه(1)و ادبياتيميزدا، يئرلى(2)و اوزگه توتاليتريزمين ايزلرينه و اولسا كؤك‏لرينه ياناشام.
نادير ازهرى

ظن‏ايمجه بير سيرا خالق‏لاركيمى، آذربايجان خالقينين عنعنه‏لرينده و عايله‏لرينده )اسكى زاماندان گونوموزه قدر( توتاليتاريزم، سرطان كيمى كؤك آتيب‏دير. بورادا و ايلكينده آرتيق عايله‏وى(4) ايلگى‏لرين(5)بير سيراسينا ديققت يئتيريرم: "س . جاويد" يازير: "... 60 - 70 ايل بوندان اول، شهرلرده اوغلان يا قيز بير بيرلرينى گؤروب سئومگى چوخ آز اولاردى. چوخ وقت قيزلارى، اوغلان آنالارى اؤز سليقه‏لريله بگه‏نردى. آنا حماما گئدنده يا قوناقليقدا بير قيزين اونا ائتديگى حرمتدن اونون اوچون چكديگى زحمتدن راضى قاليب اونون اخلاقى خوشونا گليردى، او قيزى اوغلونا مصلحت گؤروردو، قيزين ال ايشينى دخى گؤروب بگنمكده قيزين نشانلى اولماغينى آرتيراردى، آنا، قيزى بگنندن سونرا آتانين نظرينى جلب ائده‏ردى، آتاايسه خانمى دئيين سؤزلرى نظرده آلماق‏ايلا، برابر چاليشاردى قيز آتاسينين، مادى وضعيتيندن معلومات اله گتيرسين، آتادا اؤز نظرايله وضعيتى مناسب گؤردوكده راضى اولاندان سونرا، اوغول‏لارينا دئييرديلر: فلان‏كسين قيزين سنه آلاجاييق، اوغلان، قيزى گؤرمه‏دن هئچ بير سؤز دئمه‏زدى و راضى اولاردى..."(6))بوتون فاكت‏لاريميزدا، ايملاء، قايناق‏لاردا يازيلديغى كيمى يازيلميشدير( او زامانين اوغلانلارينين دورومو بؤيله اولان يئرده، سيز، قيزلارينين دورومونو دوشونون...، هله بو، او زامانلاردا ان ياخشى و اوغول فيكرينه قالان آتا - آنالارين عنعنه‏سى ايميش، قالسين فيكيرسيزلرى...
بو عنعنه‏ده آنالارين ديكتاتورلوغو و سونرا آتالارين ديكتاتورلوغو آيدين‏جاسينا گؤزه چارپير و بو عايله‏وى ديكتاتورلوق بيزيم خالق ايچره نئچه يوز ايل‏لر دوغال(7)گؤستريليب و دوغال سانيليبدير، اينديسه، ظن ائتمه‏يين او دوروم ايچدن ده‏ييشيليب، يوخ، او عنعنه‏لرين صورتى ده‏گيشيليب و عايله‏وى توتاليتاريزم باشقا فورمالاردا داوام ائدير، )تكجه ائولنمك قونوسوندا يوخ بلكه باشقا قونولاردادا( بيز سده‏لر بويو حاتتا عايله‏وى و فردى ياشاييشيميزدا اوى(8)حاققيندان محروم اولموش بير خالق و توپلوموق. بيز اوچون عايله‏وى ديكتاتورلوغون نئدن اولدوغو و داوام ائتديگى بير سيرا ايناملاردان يئرسيز قول‏لانماقدادير. ظن‏ايمجه عنعنوى سيخينتى‏لار بؤيله صحنه‏لر يارادا بيليبدير! "س . جاويد" كيتابيندا و "آداخلى بازليق" باشليغينداكى مطلبينده، بير قيز و بير اوغلانين كئچميش زامانلاردا آداخلى‏ليق عنعنه‏لرينه گؤره يازير: "... قيز اوچون اوغلانى گؤرمك آسان‏ايدى. قيز باشقا تويلاردا يا عزا گونلرينده اوغلانى گؤره بيله‏ردى، اوغلان ايسه قيزى بير تماشا اوچون بير دامدا يا )سه‏كى‏ده( اوتورماغيندان خبر دوتاردى، اؤز فيكرينجه آداخلى‏سنين نظرينى جلب ائتمك اوچون اورايا ياخينلاشاندا زنجير ووران اولسايدى، دسته، اورايا چاتاندا، زنجيرى داها آرتيق شدت‏له ووراردى، باش ياران اولسايدى قمه‏نى داها محكم ووراردى...، قيز اؤز دوستلارى قيزلارا دئييردى: گؤردوز منيم آداخليم نه ياخشى زنجير ووروردى، و يا، نه ياخشى باش ياريردى..."(9) اوسته‏كى اؤرنك(10)ده، آيدينجا توپلومسال و و عنعنوى )سنتى( قونولاريميزين بير بيرايله چارپيشماسينى و بير بيرينه توخوندوغونو گؤرورسوز، بو پروبئلم(11)هله‏ده داوام ائدير، ظن‏ايمجه آذربايجان‏لى‏لار، سده‏لر بويو چئشيدلى(12) دويغولارينى، ايستك‏لرينى و دوغال حيس‏لرينى اؤز )ايغون( يئرينده گؤستره‏ممه‏ييبلر، بو خالقين عنعنه‏لرينده بعضن بيلمك اولمور كيم كيمه‏دير، اؤرنك اوچون: "... گلين، اوغلان ائوينه گئتمه‏دن ايلك دفعه غمگين اولاردى، آتا - آناسيندان آيريلديغى اوچون آغلاردى... اينديده آذربايجانين بعضى يئرلرينده تويدان قاباق... روضه‏سى اوخويارلار و بعضن قيزلار آغلار..."(13)من بورادا دئمك ايسته‏ييرم: بيزيم عنعنه‏لريميز، ييغينجاقلاريميز و كولتوروموز سده‏لر بويودوركى "پارادوكس"(14)لارلا دولودور، و بو گؤسترير بيزيم كولتوروموزه چوخلو عنعنه‏لر اؤزگه‏لردن يوك‏لنيبدير. بؤيله بير توپلومدا و بؤيله كولتور و عنعنه‏لرله، عايله‏لر ايچينده و عايله‏لر آراسيندادا توتاليتر حركت‏لر و صداقت‏سيزليق البت گونو - گوندن چوخاليب و نهايتده تظاهر، يالان و ديكتاتورلوق؛ عايله‏وى بير عنعنه اولوب و دوغال نظره گله‏جكدير بو ساحه‏ده حيكايه‏لره و مثل‏لريميزه تكجه گولومسه‏نمه‏يك و اونلارى بيزيم تاريخ بويو نئچه ياشاديقيميزدان اؤرنك‏لر بيلك: "كئچميش‏لرده بير آرواد، نئچه گون آرديجيل، اؤز ارى اوچون »شله« )بير جور خورك‏دير( پيشيرير، بير گون، ار عصب‏له‏شير و آروادينا دئيير: يارين(15)دان، يا من سن و بو ائو، يادا »شله« يارين، ار ناهار يئمك اوچون ائوه گلير و گؤرور آروادى بير بشقاب، يارپاق دولماسى پيشيريبدير، ار، يارپاق دولمالارينا ديققت ائدندن سونرا آروادينا دئيير: "بو همون »شله‏دير«كى چرشاب جوراب ائديب گليب"...(16)" فولكولوروموزدان باشقا بير اؤرنك: "كئچميش زامانلاردا بير گون بير آرواد ايسته‏يير ائوده يووونسون، سو قازانينى اود اوستونه قويور ارينه دئيير گئت بازارا و آش سبزى‏سى آل!، ار ائودن چيخاندان سونرا، قونشونون قيزى، او ائوه گليب و آرواددان سوروشور نه پيشيريرسن، آرواد دئيير اريمى گؤندرميشم سبزى آلسين، آش پيشيرم، قونشونون قيزى دئيير بلكه سنين ارين بو تئزلى‏يه گلمدى، آرواد جاوابيندا دئيير: "اولار آشيم سويى اولماز باشيم سويى(17)" بونلار مثل‏لريميزدن ايكى نمونه‏ديركى كئچميشده قادين‏لارين ارلرينه موناسيبتده باخيشلارينى ايضاح ائدير البت من بو باخيشى تام توتمورام، آمما بؤيله باخيش‏لار او قدر گوجلوايميش كى بيزيم مثل‏لرده يئرله‏شيبدير، اينديسه كئچميش زامانلاردا كيشى‏لريميزين قادين و قادينلارا موناسيبتده نظرلرينين بيريسينى ائشيدين: "دورد آروادين عاقلى بير قره تويوغون عاقلى قدر اولماز"!(18) البت يئنه وورغولاييرام(19)بو بيزيم و مثل‏لريميزين بو قونويا تام باخيشى دئييل، آنجاق بؤيله عيبه‏جر فيكيرلر او قدر گوجلو اولوبلاركى حاتتا بيزيم مثل‏لريميزده،ده قاليب‏لار، بيزيم بول‏لوجا بؤيله مثل‏لريميز و حيكايه‏لريميز واردير و ظن‏ايمجه بو قونو گؤستريركى آذربايجاندا )بير سيرا باشقا اؤلكه‏لر كيمى( عايله‏لرين ايچه‏رى و ائشيك ايلگى‏لرى "آنتريك"(20)و "عكس آنلاشما"(21)لارلا دولودور، من موستثنالارى دانماييرام، آنجاق ظن‏ايمجه بو دوروم آذربايجان عايله‏لرينين تاريخ‏سل دورومودور )هئچ اولماسا مين بئش يوز ايل‏ليك دورومودور( و يئنه ظن‏ايمجه فارس عايله‏لر آراسيندا بو تراژدى )عايله‏لر ايچره آنتريك و عكس آنلاشما قونوسو( ان شدتلى‏دير، فارس‏لار تكجه بير بيرينه يالان دئميرلر بلكه بؤيله گؤستريرلر كى بير بيرينه يالان دئديك‏لريندنده خبرسيزديلر! اينديسه آذربايجان‏لى‏لارا دئييرم: بيزيم توپلوم اوست - اوسته، اؤز آرالاريندا آنتريك ائدن عايله‏لردن قورولوبدور، بؤيله بير توپلوم و توپلوملار، ايه‏ر بو قونونو بيلمه‏ييب و سبب‏لرينى آراماسالار، باشقا ساحه‏لرده‏ده، اونلارين دموكراسى تجروبه‏لرى نهاينده يئنيله‏جكدير. عايله‏وى ديكتاتورلوق و عايله‏وى آنتريك، پولتيكال ديكتاتورلوقلارين تمل داشى‏دير. عايله‏وى ديكتاتورلوغون هر طرزينه، ايلكينده ضياءلى‏لار و يازيچى‏لاريميز صون قويمالى‏ديرلار، آنجاق بو ايش هئچ بيريميزه هاساند دئيل چونكو چوخوموز هئچ اولماسا خيرداجا ديكتاتورلاريق. پراتيكده(22)مقاله‏مين بو دويونلرى آچماق اوچون تك قالديغينى بيله - بيله بو اؤنملى(23)پروبئلم‏لرى هئچ اولماسا طرح ائديم، دئديم.
اتك يازى‏لارى:
(1) فارسجا: آداب و رسوم (2) فارسجا: محلى (3) فارسجا: تماميت‏خواهى (4) فارسجا: خانوادگى (5) فارسجا: رابطه (6) "آذربايجان فولكولوروندان نمونه‏لر" ايكينجى جلد دكتر "س . جاويد" صفحه 7) 51 - 52) فارسجا: طبيعى (8) فارسجا: رأى (9) "آذربايجان فولكولوروندان نمونه‏لر، دكتر س . جاويد" صفحه 10) 59) مثال (11) فارسجا: مشكل (12) فارسجا: گوناگون (13) همون قايناق صفحه 14) 50) تناقض (15) فارسجا: فردا (16) امثال و حكم... آذربايجان تأليف: على‏اصغر مجتهدى صفحه 133 )مضموندان نقل اولونوبدور( (17) همون قايناق صفحه 58 )مضموندان نقل اولونوبدور( (18) همون قايناق صفحه 165 )مضموندان نقل اولونوبدور( (19) فارسجا: تأكيد كردن (20) فارسجا: توطئه (21) فارسجا: سوءتفاهم (22) فارسجا: عمل (23) فارسجا: مهم



(2)گلين بوغان!فولكلوروموزدا قاديندان نئچه فرقلي آنلام

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
حؤرمتلي اوخوجولار !ظن‏ايمجه قادين
آنلامينا گؤره "ده‏ده‏قورقود" كيتابينين باخيشى چوخلو تدقيق هابئله آييرماغا لاييقدير، من "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندا قادين آنلامينا گؤره هم چوخلو ده‏رين هابئله ده‏يرلى، همده چوخلو پارادوكس‏لى و باشقا خالق‏لاردان )وورغولاييرام: باشقا خالق‏لاردان( مثلن عرب‏لردن كولتوروموزه يوكلنميش آنلاملارا راستلاشيرام، قادين قونوسوندا "ده‏ده‏قورقود" كيتابينين باخيشينا عاييد دانيشماغى، دين‏سل(6)قونولارا گؤره باشقا بير دوروما تاپيشيراركن، اوخودوغونوز مقاله‏ده "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندان قادين حاققيندا پوزئتيو(7)اولان آنلاملاردان ده‏يرله‏نيرم( ايندى "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندان "قانلى قوجا اوغلو قان تورالى" ناغيليندان بير حيسسه نقل ائديريك: "... قان تورالى دئدى: آتا من ائله بير قيز ايسته‏ره‏م كى، يئريمدن دورمادان او دورموش اولا، من قارا قوچ آتيمى مينمه‏دن او مينميش اولا، من كافر ائل‏لرينه چاتماميش او چاتميش اولا، قيلينج وورا، باش گتيره(8)..."
يئنه "قانلى قوجا اوغلو قان تورالى" ناغيليندان باشقا بير حيسسه نقل ائديرم: "قانلى قوجا اوغلو قان تورالى" ناغيليندا "سئلجان خاتون" ياغى‏لار هجوم ائدن زامان "قان تورالى"نى يوخودان اويادير: "...ياتماق اوچون يئرمى تاپدين؟ دئييب قيز چاغيردى، "قان تورالى" گيجه‏لدى يئرينده گرنشدى گؤزونو آچمادان سوروشدو: نه سؤيلرسن - گؤزه‏ليم؟ نه اولوبدور؟ قيز دئدى: ايگيد اوستوموزه ياغى گلدى، اويان آياغا قالخ، داوا )داعوا( ميدانيدير، هنر گؤسترمك گره‏ك. گؤزون آچدى، قاپاقلارين قالديردى، گؤردو، گلين آت اوستونده گئينميش، سونگوسو الينده يئرى اويور..."(9)
ناغيلين آردينجا "سئلجان خاتون"، "قان تورالى"ايلا بيرليكده ياغى‏لارلا دويوشوب اونلارا ظفر چاليرلار، سونرا "قان تورالى"، "سئلجان خاتون"ا دئيير: "... آهاى "سئلجان خاتون" دئمك - ايندى بيزيم ائله گئتسك - قيز گلين‏لر دوروب گلر - صحبت ائديب دئييب گولر - هره دوروب بير سؤز دئير - بيربير اؤز اؤزونو اؤير - سن‏ده قالخيب اؤيونرسن - دئيرسن اولماسايديم من - "قان تورالى" يانميش‏ايدى - اولماسايديم باتميش‏ايدى - اؤز تركيمده خيلاص ائتديم، اؤلموش‏ايدى من ديريلنديم. دوش آتدان يئره سنينله ووروشاجاغام. قيز )سئلجان خاتون"( ايشين نه يئرده اولدوغونو گؤروب "قان تورالى"نى ساكيت ائتمه‏يه چاليشدى."(10) ناغيلين آردينجا "قان تورالى" ساكيت اولماييب يئنه "سئلجان خاتون"لا دؤيوشمك ايسته‏يير، "سئلجان خاتون" هيرسله‏نير: "...قيز هيرسلندى: أيه سارساق اوغلو سارساق! من آشاغى قولپدان ياپيشيرام، سن يوخارى قولپدان ياپيشيرسان؟! دوش يئره آخماق اوغلو! اوخونلامى يا قيلينجلامى دؤيوشمك ايسته‏ييرسن؟ گل برى - دئدى. آتينى چاپدى هوندور بير يئره چيخدى.
ساداغيندان دوخسان اوخونو يئره تؤكدو، ايكى اوخونون ده‏ميرينى چيخارتدى، بيرينى گيزلدى، بيرينى الينه آلدى، دميرلى اوخلا آتماغا قييمادى، ايگيد! آت اوخونو - دئدى. "قان تورالى" دئدى: قيزلارين يولو اوّل‏دير، اوّل سن آت! قيز بير اوخلا "قان تورالى"نى نيشان آلدى، آندى، ائله آتدى‏كى، توك‏لرى بيز - بيز دوردو. قورخوسوندان باشينداكى بيتلر آياغينا سوزوب گلدى، او جاواب اوخونو آتمادى، ايره‏لى گلدى، اؤپوشدولر باريشديلار..."(11) حؤرمتلى اوخوجولار! بو دور "ده‏ده‏قورقود" كيتابيميزداكى قادين‏لارا ياناشى باخيش، گؤرون نه قدر اوزاق زامان‏لاردان "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندا باجاريقلى و قورخماز و يئرينده، دؤيوشكن قادين‏لار آلقيش‏لانير.
حؤرمتلى اوخوجولار! گؤرون زامانين نه قدر اوزاق كات‏لاريندان كولتوروموزده قادين‏لار ايلكين و بيرينجى سانيليرلار: "... "قان تورالى" دئدى: قيزلارين يولو اوّل‏دير، اوّل سن آت..."(12)
اينديسه قادين حاققيندا بو مثل‏لريميزه‏ده ديققت يئتيرين:
1) آرواد كج قابيرقادير.
2) آرواد سؤزونه باخان آرواددان اسكيك‏دير.
3) آروادا جهاد حرامدير(13).
4) آروادين ياخشى‏سينادا لعنت پيسينه‏ده...
حؤرمتلى اوخوجولار! من دئييرم كولتوروموزو تنقيد ائدك، بيزه باشقا و تاريخ بويو چئشيدلى خالق‏لار هابئله توتاليترلر طرفيندن يوكلنميش گئريچى(14)آنلاملارين بوتونونو زامانين كئچديينه گؤره اؤز كؤكوموزدن اولان كولتور بيلمه‏يه‏ك.
حؤرمتلى اوخوجولار! من دئييرم دشمن‏دن آييق اولاراق، قورخماياق و كولتوروموزوده تنقيده چه‏كك و تاريخ بويو چئشيدلى و باشقا كولتورلرين هابئله توتاليترلرين گئريچى آنلاملارينى كولتوروموزه كؤك بيليب قبول ائتمه‏يك، حاتتا او گئريچى آنلاملار و عنعنه‏لرين اوستوندن چوخلو زامان كئچميش اولسادا.
ايه‏ر دئدييم دوروم(15)قائيل اولا بيلسك، آذربايجان خالقى حاتتا اؤزوندن دفعه‏لرله آغير توتاليتاريزمه اوغراميش(16)خالق‏لارا قورتولوش(17)يول‏لارينى اؤنرى(18)وئريب و اؤزونو تنقيد ائتمك‏له گئرچك‏دن(19)و ايلكينده باشقا خالق‏لاردان آذربايجان خالقينين كولتورونه داخيل اولان گئريچى عنعنه‏لرى او خالق‏لارين توتاليترلرينين صوفه‏تينه چيرپا بيله‏جكدير؛ اؤرنك(20)اوچون و دئدييم كيمى "ده‏ده‏قورقود" كيتابيندا اوخويوروق: "قيزلارين يولو اوّل‏دير" باشقا طرفدن مثل‏لريميزده دئيلير: "آرواد كج قابيرقادير" يادا "آرواد سؤزونه باخان آرواددان اسكيك‏دير" ظن‏ايمجه بو ايكى مثل، اصلينده آذربايجان خالقينين اؤز فيكريندن جوشان مثل دئييل )نئجه‏كى حاتتا "ده‏ده‏قورقود" كيتابينادا چوخلو نگاتيو(21)اؤزگه فيكيرلر داخيل اولوبدور( اينديسه بيز نگاتيو مثل‏لر، عنعنه‏لر و آنلاملارى اؤز كولتوروموزده كشف ائتمك‏له و او مثل‏لر و عنعنه‏لرين دوغرو ييه‏لرينى تانيتماغلا آذربايجان كولتورونه و خالقينا خائن چيخيريق؟ يوخسا خيدمت ائدن؟ اوخوجولار قضاوت ائتسين‏لر...
اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: آداب و رسوم (2) فارسجا: محلى (3) فارسجا: تماميت ‏خواهى (4) فارسجا: فرهنگ (5) فارسجا: جهت (6) فارسجا: دينى (7) فارسجا: مثبت (8) "معاصر آذربايجان ديلينده "ده‏ده‏قورقود داستان‏لارى" رسول اسماعيل‏زاده ص 9) 159) همان قايناق ص 10) 178) همان قايناق ص 11) 181) همان قايناق ص 12) 183) همان قايناق ص 13) 183) امثال و حكم در زبان آذربايجانى - على‏اصغر مجتهدى ص14) 14) فارسجا: ارتجاعى (15) فارسجا: وضعيت (16) فارسجا: دچار شده (17) فارسجا: نجات، رهايى (18) فارسجا: پيشنهاد (19) فارسجا: واقعاً (20) فارسجا: مثال (21) فارسجا: منفى

(گلين بوغان(3!
كولتوروموزده اولان "اپورتونيسم"
و "سانسور"ون ايزلرى

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
ايضاح: قارى‏لاردان ائشيدميشم: اسكى زامان‏لاردا بير يازيق گلين، قايين آتادان اوتانديغينا گؤره، سفره باشيندا اؤسگورمه‏يه قادير اولماييب و سونوندا اونون بوغازيندا ايليشديگى سوكوك، اونو بوغور؛ او سومويون آدى "گلين بوغان" قالير...!
من، "گلين بوغان" سيرا مقاله‏لرده چاليشاجاغام عنعنه(1)و ادبياتيميزدا، يئرلى(2)و اؤزگه توتاليتاريز(3)مين ايزلرينه و اولسا كؤك‏لرينه ياناشام.
ظن ايمجه كولتور(4)هابئله فولكلوروموزو تنقيده چكمك، چاغداش اولماق اوچون )هر يؤندن( ايلك آدديم‏دير.
نادير ازهرى
حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرين هانسى توپلومسال(5)و پولتيكال(6)دورومدا يارانديغلارينا گؤره فيكيرله‏شين:
1- "بير شهره گئتدين گؤردون هامى كور، سنده كور"
2- "بيرين گؤردون گؤزو قييق، سنده اول گؤزو قييق"
3- "آيى‏يا، دايى دئه ايشيندن اؤترو"
4- "ارمنى‏يه دايى دئه ايشيندن اؤترو"
5- "چايى كئچينجه ارمنى‏يه دائى دئه"
6- "عمى عمى دئييرم‏كى منه قوش دوتاسان"
7- "آباد اولار بولبولويم، خاراب اولار بايقوشى"
8- "كيمين عربه‏سينده بولونورسان اونون توركوسونو اوخو"
9- "..."
سؤزو اوزاتماق لازيم دئييل، ظن‏ايمجه بيزيم خالقيميز، تاريخ بويو توتاليترلر و توتاليتر دوشونجه‏لره ايليشديگينه گؤره، ايستر - ايستمز بير سيرا "اپورتونيسم"(7)له ايلگى‏ده اولان اينام‏لارا به‏لنيبدير و دئدييميز مثل‏لر بو اينام‏لار اوچون نئچه اؤرنك(8)دير، دئمك بيزيم خالقيميز بو "اپورتونيسم" آنلاملى مثل‏لره عمل ائتمك‏له توتاليترلر اليندن آماندا قالماق ايسته‏ييب‏دير. تأسف‏له بو "اپورتونيسم"، سده‏لر بويودور بيزيم كولتوروموزه قاتيشيبدير، اؤزوموزو آلداتماياق، دوروموموز چوخ دهشتلى‏دير، آمما بو مشكيل‏لرى بيلمك بو پروبئلم(9)لرى آناليز ائتمك، "توتاليتر" دوشونجه‏لردن قورتارماق اوچون ايلك، آمما بؤيوك آدديم‏دير، گلين بو ايشى گؤره‏ك، يعنى كئچميشيميزه تكجه فخر ائتمك‏دن يا كئچميشيميزى اسكيك سانماقدان ال چكك. ظن‏ايمجه بوگون كولتور هابئله فولكلوروموزو تنقيده چكمك ضيالى‏لاريميزين ان بؤيوك گؤره(10)وى‏دير. اينديسه "اپورتونيسم" قونو(11)سوايلا ايلگى‏ده اولان تاريخ‏سل(12)"سانسور" قونوسونون فولكلوروموزدا قويان ايزلرينه بيرليكده ديققت يئتيره‏ك، لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرين هانسى توپلومسال و پولتيكال دورومدا يارانديغلارينا گؤره فيكيرله‏شين:
1- "چوخ بيليرسن، آز دانيش"
2- "ساكيت اولان، سالم قالار"
3- "دانيشماق گوموشدن اولسا، دانيشماماق قيزيلدان‏دير"
4- "دييه‏ن غافيلدير، دئديردن غافيل دئييل"
5- "ديل باشا بلادير"
6- "حكمتدن سؤال اولماز" )باشقا خالق‏لارين فولكولوروندا بو مثل‏لر كيمى باشقا مثل‏لر و اردير(
بورادا من بو مثل‏لرين نئدن دوغولدوغونا ديققت يئتيرمك ايسته‏ييرم، يئنه تاريخ بويو "توتاليتاريسم" دوروموندا ياشايان آذربايجان خالقى اؤز حياتينى قوروماق اوچون، سانكى بعضن، سوسماق، هابئله اؤزونو "سانسور" ائتمك‏دن باشقا بير يول تاپا بيلمه‏ييب‏دير و تأسف‏له بو نگاتيو، ساياقى، بير قايدا و كولتور كيمى نسيلدن نسيله كؤچوردوبدور! دهشتلى‏سى بورادادير: بيز )چوخوموز( همان آداملاريق، اؤرنك اوچون گونوموزده گاهدان يازيچى‏لاريميز تورك ديليندن و آذربايجان خالقيندان مدافيعه ائدن زامان "پان توركيسم" هابئله ايرتيداد ايتتيهاميندان قاچماق اوچون دین سل سؤزلره ال آتيرلار و چاليشيرلار تورك ديليندن و تورك‏لردن بو يؤندن مدافيعه ائتسين‏لر، بو ايش بير جوره "اپورتونيسم" و بير جوره اؤزوموزو "سانسور" ائتمك هابئله باشقا بير توتاليتاريزمه يول آچماق دئييل‏مى؟
ظن‏ايمجه آذربايجان ضيالى‏لار و يازيچى‏لارى اؤز ايچلرينده و آذربايجان كولتورونده تاريخ‏سل "اپورتونيسم" و "سانسور"ون چئشيدلى(13)شكيل‏لرينه فيكيرلشمه‏لى‏ديرلر، يعنى اؤنرى(14)وئريرم: كولتوروموزو تنقيد ائدك! تاريخ‏سل و خالقيميزا يوكلنميش يالنيش‏لارى تانييب اونلاردان جانيميزى و كولتوروموزو قورتاراق. اينديسه، پست مدرن دونيادا هابئله گئرى قالميش دونيادا بو ايشى بوتون خالق‏لارين گؤره‏وى سانيرام و اؤزومو فيكره گلمه‏ين ايتتيهام‏لارا حاضيرلاييرام.
ظن‏ايمجه آذربايجان خالقى و باشقا خالق‏لار اؤزلرى اؤز كولتورلرينى تنقيد ائديب ايره‏لى گئتمه‏لى ديرلر.
اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: آداب و رسوم 2) فارسجا: محلى 3) فارسجا: تماميت‏خواهى 4) فارسجا: فرهنگ 5) فارسجا: اجتماعى 6) فارسجا: سياسى 7) فرصت‏طلبى 8) مثال 9) فارسجا: مشكل 10) فارسجا: وظيفه 11) موضوع 12) فارسجا: تاريخى دينى 13) فارسجا: انواع، اقسام 14) فارسجا: پيشنهاد


(4)گلين بوغان!

( بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
فولکلوروموزدا ائل آنلامینا باشقا بیر باخیش

نادير ازهري

a - حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرده‏كى "پوزئتيو"(5)و بير يؤنلو(6)باخيشا ديققت ائدين:
1) "ائل گوجو، سئل گوجو"
2) "ائل بير اولسا گوجو كرن(7)سينديرار"
3) هر كيم ائله داياندى، ائله بيل شئره ميندى"
ظن‏ايمجه بو اوچ مثليميزده "ائل" آنلامى بوتونلوكده "پوزئتيو" هابئله بير يؤنلو دورومدا ايشله‏نيب‏دير، بو مثل‏لرين "پوزئتيو" يا "نگاتيو"(8)اولدوغوندان باشقا، سيزين ديققت‏ينيزى بو مثل‏لرده آپاريلان بير يؤنلو باخيشا جلب ائديرم.
b - حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثل‏لرى اوخويوب، بو مثل‏لرده باشقا دوروم داشى‏يان بير يؤنلو باخيشا ديققت ائدين:
1) "پالازا بورون، ائل ايله سورون"
2) "ار آتانى ائل آتار، ار دوتانى ائل دوتار"
3) "ائل‏ايله الله‏اكبر"(9)
ظن‏ايمجه بو اوچ مثليميزده سيراايلا: 1- "اپورتونيسم"(2 (10- كيشى اوستونلوك(11) )ايه‏ر "اَر" كلمه‏سينى كيشى حيات يولداش معناسيندا دوتساق( 3- و "آسيملاسيون"(12) هابئله "اپورتونيسم" تبليغ اولونوب، بونلاردان علاوه بو اوچ مثلده سانكى "ائل " كلمه سى بير ماسكاديركى اونون داليسيندا توتاليتر قدرت لر )دولت لر( گيزلنيب لر و بويون ائيمه هابئله ايطاعت ائتمك كولتورونو "ائل" آدينا ائلين اؤزونه يوكلتمك ايسته‏ييب‏لر.
c - حؤرمتلى اوخوجولار! لطفن آشاغيداكى مثلى اوخويوب بو مثل‏ده "نگاتيو" هابئله بير يؤنلو باخيشا ديققت ائدين:
1) "ائل اوچون آغلايان، گؤزسوز قالار"
دئمك بو مثلين آنلامينا گؤره ائل قونوسوندا "پوزئتيو" مثل‏لرين ترسينه اولاراق، "ائل" و "خالق "ا اوره‏ك باغلاماق و يانماق تام فايدا وئره‏رسيز و تهلوكه‏لى گؤستريلميشدير ديققت ائدين، بورادادا "ائل" آنلامينا تام بير يؤندن )آمما بو دفعه "نگاتيو" باخيشدان باخيلميشدير( ظن‏ايمجه اوستده‏كى يئددى مثلين دوزه‏م(13)ينده، اورتاق چئوره(14)بو مثل‏لرين آغ - قارا باخيش‏لاريدير )اولسون نگاتيو، اولسون پوزئتيو(، دئمك بو مثل‏لرده ائل آنلامينا 1- يا چوخ "پوزئتيو" و قوتسال(2(15- يادا چوخ ايطاعته لاييق 3- يادا چوخ "نگاتيو" باخيلميشدير، بو مثل‏لرده "ائل" آنلامى يا چوخ ياخشى‏دير يادا چوخ پيس‏دير، بو دوروما جيفت قارشى(16)دئييريك، ساده‏جه‏سين دئسك بو قونو آغ - قارا گؤرمك قونوسودور. اونوتمايين جيفت قارشى و آغ - قارا گؤرمك بوتون متافيزيك و ايرتيجاعى باخيش‏لارين تمل(17)داشى‏دير. ظن‏ايمجه گونوموزده، خصوص گئرى قالميش بوتون اؤلكه‏لرده ياشايان ضيالى‏لار همده پولتيكاچى(18)لارين چوخو "ائل" و "خالق" آنلامينى آغ - قارا گؤروب و دايمن اوندان )دوغرودان يادا ظاهيرده( بير "تؤتم"(19)ياراتماق ايسته‏ييرلر. اينديسه بورادا "ائل" آنلامينين "رئال"(20) انرژى‏سينى خاطيرلاتماق اوچون، "توتاليتاريزم" يارادان "ائل" آنلامينين دوزه‏مينى پوزماق(21)ايسته‏ييرم چونكو "ائل" ماسكاسينى صوفت‏لرينه دوتان‏لار واردير، يعنى دئييرم: "توتاليتاريزم" دوروموندا "ائل"لر و "خالق"لار چئشيدلى(22))كولتورل، اكونوميك(23)، پولتيكال(24) و...( ظلم‏لره معروض قالديقجا گئت - گئده بول جهالته(25)چئوريليرلر آمما او دورومدا "خالق" و "ائل" بول جهالته چئوريلميشسه‏ده، اوندا اولان دئييشيلمه پتانسيل‏ينه گؤره )منيم نظريمدن( حؤرمته لاييقدير. خاطيرلاتمالى‏يام من بو گؤروشو كئچميشده بير موصاحيبه‏ده بيان ائتميشديم(26).
قيد ائتمه‏لى‏يم بو مقاله‏مين، مين يولا يورولاجاغينى بيله بيله، من "ائل" و "خالق" آنلامى‏نين كيليشه اولونموش دورومونا هابئله "ائل" و "خالق" آدلارى آرخاسيندا گيزلنميش "توتاليتر" آنلاملارين ياييلماسى پروسه‏سينه قارشى دايانميشام و اومود ائديرم جهالته قارشى دايانميش اولام‏دا.

اتك يازى‏لارى:

1) فارسجا: آداب و رسوم
2) فارسجا: محلى
3) فارسجا: تماميت‏خواهى
4) فارسجا: فرهنگ
5) فارسجا: مثبت
6) فارسجا: يكسويه
7) فارسجا: كنده، تيرچوبى
8) فارسجا: منفى
9) ائل‏ايله الله‏اكبر - ترجمه: الله‏اكبر هم با جماعت، نظير: خواهى نشوى رسوا همرنگ جماعت شو"، "امثال و حكم در زبان آذربايجان، تأليف: على‏اصغر مجتهدى، صفحه هفتاد و پنج"
10) فارسجا: فرصت‏طلبى
11) فارسجا: مردسالارى
12) استحاله
13) فارسجا: ساختار "structure"
14) فارسجا: حوزه مشترك
15) فارسجا: مقدس
61) binary opposition فارسجا: تقابل دوگانه
17) فارسجا: اساس
18) فارسجا: سياستمدار
19) قوتسال ياراديق )حئيوان، آغاج، كولك و هر هانكى بير دوغال شى(
20) فارسجا: واقعى
21) دوزه‏م پوزماق: فارسجا: ساختارشكنى
22) فارسجا: گوناگون
23) فارسجا: اقتصادى
24) فارسجا: سياسى
25) فارسجا: جهالتِ انبوه
26) "... اين را هم بگويم كه مردم )مردم بيشتر نقاط جهان، البته با تفاوت‏هاى بسيار( به دليل ساختارِ جامعه‏شان، جهل انبوهند اما به دليل قدرت بالقوّه‏ى تغييرشان قابل احترام‏اند؛ آنچنان كه مى‏توان بسيارى از رنج‏ها را به خاطرشان به جان خريد..." "آواى اردبيل" شنبه 24 فروردين ماه 1381 - گفتگويى با "نادر ازهرى"، "زبان به مثابه ايدئولوژى" - گفتگو: "رضا كاظمى" و "آيدين مسنن"


(5)گلين بوغان

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
" كولتور"، "عنعنه" و "خالق" قوتسال ديرمى؟ نه‏ده‏ن
نادير ازهري

ايضاح: قارى‏لاردان ائشيدميشم: اسكى زامان‏لاردا بير يازيق گلين، قايين آتادان اوتانديغينا گؤره، سفره باشيندا اؤسگورمه‏يه قادير اولماييب و سونوندا اونون بوغازيندا ايليشديگى سوموك، اونو بوغور؛ او سومويون آدى "گلين بوغان" قالير...!
من، "گلين بوغان" سيرا مقاله‏لرده چاليشاجاغام عنعنه(1)و ادبياتيميزدا، يئرلى(2)و اؤزگه توتاليتاريزم(3)ين ايزلرينه و اولسا كؤك‏لرينه ياناشام. ظن‏ايمجه كولتور(4)هابئله فولكلوروموزو تنقيده چكمك، چاغداش اولماق اوچون )هر يؤن‏دن(5)) ايلك آدديم‏دير.
نادير ازهرى
حؤرمتلى اوخوجولار! تورك يازى‏لاريندا چوخلو آذربايجان‏لى يازيچى‏لار، آذربايجان كولتور و عنعنه‏لرينى هر زامان قوتسال دوشونورلر، بو باخيشين ايزلرينى تكجه آذربايجان‏لى‏لار كولتورونده يوخ بلكه باشقا خالق‏لارين ايچينده ده قاباريق حالدا گؤرمك اولور. ظن‏ايمجه گونوموزده و ييرمى بيرينجى يوز ايل‏ليين ايلك ايل‏لرينده بوتون خالق‏لار اؤز كولتور و عنعنه‏لرينى تنقيد ائتمه‏لى‏ديرلر، بو سيلاحا قارشى، توتاليترلر و توتاليتاريزم، قالخان‏سيزديرلار، اولسون عرب اولسون فارس يا دا تورك؛ ظن‏ايمجه بو ايش، ايلكينده هر خالقين يازيچى‏لارينين ايشى‏دير )دوشمن‏لريميز بو ايش‏دن ترس ايستيفاده ائده بيلمزلر چونكو بو تنقيدى باخيش، اونلاريندا بوينونا گله‏جك‏دير( بو سطيرلرين يازارينا گؤره كلمه‏لر و "خالق" كلمه‏سى قوتسال دئييل، دئدييم كيمى، دونيانين چوخلو اؤلكه‏لرينده "خالق"، "بول جهالت" دئمك‏دير، حاتتا يازيچى‏لار و ضيالى‏لار اؤزلرى‏ده بو "بول جهالت"ين ايچينده ياشاييرلار هله چوخلارى‏دا بو، بول جهالت‏دن ائتكى‏له‏نيرلر. "خالق" كلمه‏سى قوتسال دئييل آمما خالقين دئيشيلمك پتانسيلى واردير و بونون اوچون "خالق" حؤرمته لاييق‏دير. ظن‏ايمجه يالان‏سيز و دوغرو خالق سئورليك، بوندان عيبارت‏دير: خالق‏لارين و البت خالقيميزين )اؤزوموزون( جهالت‏لرينى گؤرمك، و اونو تنقيد ائتمك آمما خالقين دئيشيلمك استعدادينا گؤره‏ديركى هر زامان اونا )خالقا( حؤرمت بسله‏مك و حؤرمت ائتمك گره‏كلى اولور، تأسف‏له بيزيم و باشقا خالق‏لارين يازارلارى و ضيالى‏لارى بو قونونودا هر زامان آغ - قارا گؤروب و بونلارين هر بريسى اؤز خالقينين كولتور و مدنييتينى گؤى‏لره قالديرير ظن‏ايمجه بو ايش نيهايت‏ده دگماتيسم و توتاليتاريسمه خيدمت ائتمك‏دير، بنزه‏ر اوچون، يازيچى‏لاريميزين بير چوخو بوتون آتا بابا سؤزلريميزى بير اؤلچوايله اؤلچوب تامينى بير خزينه‏دن سانيب، تامينى ده‏يه‏رلى بيليب هئچ "هوش ائتميرلر"كى بو سؤزلرين آرا، چوخ آزديريجى سؤزلرده واردير.
حؤرمتلى اوخوجولار! بير سورغو واردير: كئچميش زامان‏لاردا سومورگه‏چى‏ليك(6)يوخ‏ايميش‏مى؟ ظلم يوخ‏ايميش‏مى؟ جهالت يوخ‏ايميش‏مى؟ ظن‏ايمجه گئرك فولكلوروموزدا توتاليتاريزمين و توتاليترلرين آماج‏لارينى آراييب، به‏ليرديب و خالقيميزا ايضاح ائده‏ك. بو سطيرلرين يازارينا گؤره بيزيم عنعنه و فولكلوروموزدا حاتتا ان محتشم قايناق‏لاريميزدا يئرلى و اؤزگه توتاليتاريزم وقاحت‏ايله اؤز گئريچى باخيش‏لارينى آز - چوخ ثبت ائده بيلميش‏دير، بو گئريچى باخيش‏لار بيزيم خالقيميزين چوخلو پوزئتيو(7)عنعنه و دوشونجه‏لرى‏ايله پارادوكس‏دادير، اؤرنك اوچون يئنه "قادين" حاققيندا "ده‏ده‏قورقود" كيتابينا موراجيعت ائديره‏م، ديققت ائدين: "... قادين‏لار دؤردجور اولور؛ بيريسى ائوين داياغيدير، بيريسى نئجه سؤيله‏رسن باياغيدير. بيريسى سولدوران سويدور، بيريسى دولدوران توپدور. ائوين داياغى اولدوركى چؤلدن. باييردان يازيدان ائوه بير قوناق گلسه، كيشى ائوده اولماسا، او قوناغى يئديردر، ايچيردر، عزيزله‏ييب احتراملا يولا سالار، بونلار حضرت فاطمه‏نين عايشه‏نين نسليندندير بو جور آروادلاردان مينى اولسون، اوجاغينا بو كيمى گلين، گلسين »خان«يم هئى..."(8)
حؤرمتلى اوخوجولار! اوخودوغونوز كيمى بو سطيرلرده زوراكى حالدا تورك خالقينين بير عنعنه‏سى ايسلام قايدالارى‏ايلا باريشديريلماق ايسته‏نيلمكده‏دير )بورادا "داشدان داشا" سيرا مقاله‏لريمين "اسكيلتمك آفتى" مقاله‏سينى خاتيرلاديرام( آنجاق هئچ كس )بلكه( دئمه‏ييب يادا دئيه بيلمه‏ييب: كيشى ائوده اولماياندا )حاتتا گونوموزده( بير مسلمان خانيمين نئجه ايذنى اولا بيلير چؤلدن و باييردان )سن توت ائشيكدن( گلن بير قوناغى يئديرديب ايچيرديب عزيزله‏ييب احتراملا يولا سالسين )گولونج‏لو بوراسى‏ديركى گلن قوناق كيشى اولا حاتتا آبيرلى بير كيشى( ايسلام قايناق‏لارينى و خصوص خانيمِ فاطمه‏يه يازيلان يازى‏لارى اوخويون و قضاوت ائدين حاتتا قايناق‏لارا باخماياراق گونوموزده بو حركت بير مسلمان قادين‏دان نورمال بير حركت دئييل )توپلوم باخيشيندان(. "ده‏ده‏قورقود"دان گئتيردييم فاكت سطيرلر ظن‏ايمجه توپورجك‏له ايكى باشقا عنعنه‏نى بير بيرينه ياپيشديرماق آماجيندادير بير باشقا سند گتيريم دئيه بورادا "ده‏ده‏قورقود" كيتابى‏نين واتيكان نوسخه‏سينى خاطيرلاتماق ايسته‏ييرم، بو نوسخه‏ده سؤز آچديغيم قوندارما و متنه يوكلتيلميش تركيب‏لردن چوخ آز سايى‏دا سوراغ آلماق اولور.×
حؤرمتلى اوخوجولار! بير اؤنرى واريمدير: بيز "ده‏ده‏قورقود" و بونا بنزه‏ر قايناق‏لاريميزى بو يؤندن اوخويوب بئله بئله قوندارما تركيب‏لرى بؤيوك حرف‏لرله قاباريق حالدا يازيب "ده‏ده‏قورقود"دان و باشقا قايناق‏لاريميزدان يئنى بير چاپ يايمالى‏ييق، يوخسا بيزيم حاتتا ضيالى‏لاريميزدا بو جور قوندارما و يوكلتمه تركيب‏لرى بيزيم اؤز كولتور و عنعنه‏ميز ساناجاق‏لار.
حؤرمتلى اوخوجولار! سينيف سال(9)يئرلى هابئله اؤزگه توتاليتاريزمين ايزلرينى تاپماق اوچون، كولتور و عنعنه‏لريميزى آراشديرمالى‏ييق تأسف‏له بو كونو اوخودوغوم و تاپديغيم قايناق‏لارين هئچ بيريسينده باشلانماييب‏دير، يالنيز "بايرام طاهيربى‏وف"، ابوالقاسم حسين‏زاده"نين توپلاديغى آتالار سؤزو حاققيندا بئله يازير: "... استثمار ائديلن باخيميندان »توخون آجدان خبرى اولماز« استثمار ائده‏نين باخيميندان ايسه: »آجين قارنى دويار گؤزو دويماز« نيهايت كئچميشيميز اوچون سجيه‏وى اولان و جمعيتميز اوچون مقبول اولمايان خيلى آتالار سؤزو موجوددور، بوتون اونلار كيتاب ترتيب اولونان زامان بو و يا ديگر ملاحظه‏يه گؤره كوتله‏وى اوخوجونون سويه‏سى، تربيه‏وى و ساير الى آخر نظره آلماقلا حاقلى اولاراق )عينى زاماندا اعتراف ائتمك لازيمديركى آمانسيز جاسينا( رد ائديلميش‏دير..."
حؤرمتلى اوخوجولار ديققت ائتسين‏لر، آراشديرما ايشيندن قاچماقى "ملاحظه‏يه گؤره" خاتيرلاديب و "تربيه‏وى" آدلانديريب، اعتيراف ائديرلركى آمانسيزجاسينا چوخلو آتابابا سؤزلرينى حاضيرلانميش كيتابدان حذف ائديب‏لر چونكو بونلار هر زامان "خالق" آنلامينا آغ - قارا باخيب‏لار ايه‏ر فيلولوگيا علم‏لرى دوكتور، "بايرام طاهيربى‏وف" )هئچ زامان آداملارين تيترلرينه مرعوب اولمايين( و مين‏لر بلكه‏ده ميليون‏لار اونا تاى يازارلار فيكيرله‏شيب جرئت ائديب اؤز خالق‏لارينين كولتور و آتابابا سؤزلرينه تنقيد آچى‏سيندان باخسايديلار اؤزلرى دئميشكن "آمانسيز جاسينا" حذف اولونموش آتابابا سؤزلرى نه‏اينكى يئرينده قالير بلكه او سؤزلر ايضاح‏دا اولوناردى، ديققت ائده‏ك بو ماهيت‏جه نگاتيو(10)و حذف اولونموش آتابابا سؤزلرى "خالق" آنلامينين تام قوتسال اولماغينى لكه‏له‏ندير و بونا گؤره "توتاليتاريزم"ين فيكير سيستئم‏ايله دوز گلمه‏يير. سيستئم‏ايله دوز گلمه‏يير و نيهايت توتاليتاريزم دوروموندا ياشايان و توتاليتاريزمدن ائتگى‏له‏نن يازيچى )اؤزوده فيلولوگيا علم‏لرى دوكتورو( نيهايتده بير سانسورچى اولور، عجبا، عجبا چوخ چارپاشيق زامان‏دير. حذف اولونموش، رد اولونموش بوتون سؤزلر و اثرلر گئرجك‏دن ايضاح اولمالى‏ديرلار آنجاق بو ايش اولماييب چونكو بؤيله ايش‏لر كولتوره‏ل و هر چئشيد توتاليتاريزمين ائوينى ييخير و چوخلو اينسان‏لار چئشيدلى اؤلكه‏لرده بو سيستمدن قيراق )توتاليتاريزمدن قيراق( فيكيرله‏شه بيلمه‏ييب و اصلن فيكيرلشمه‏يه ايمكاندا تاپماييرلار، بوتون دؤولت‏لر، چوخلو پولتيكال قروپ‏لار، بوتون خالق طرفيندن دانيشانلار تاريخ بويو اؤز سؤزلرينى يئريتمك اوچون خالق‏لارينى و مدنيت‏لرينى فال‏سيز و قوتسال گؤستريب‏لر، گونوموزده و ييرمى بيرينجى يوز ايل‏ليين ايلك ايل‏لرينده بو يالنيش داوام ائدير. بو سطيرلرين يازارينا گؤره بوتون خالق‏لار و آذربايجان خالقى‏نين ايلكينده يازارلارى و ضيالى‏لارى اؤز كولتوره‏ل و ادبى قايناق‏لارينى و فولكلورونو يئنى‏دن اوخومالى و بو قايناق‏لارا تنقيدى و سينيف سال يؤن‏دن‏ده باخمالى‏ديرلار، ظن‏ايمجه بيز ائسكى قايناق‏لاريميزا سونرالار داخيل ائديلميش يئرلى و اؤزگه توتاليتاريزمين قوندارما و يوكلتمه سؤزلرينى كشف ائديب دليل‏لريميزى ايضاح ائتمه‏لى‏ييك؛ بؤيله‏ليك‏له قايناق‏لاريميزدا )و بئينيميزده( يئر آلميش قوندارما و يوكلتمه سؤزلرى قاباريق حالدا يازماق‏لا قايناق‏لاريميزى يئنى‏دن چاپ ائديب گونوموزده‏كى و گله‏جك نسل‏لره امانت اولاراق تاپيشيرمالى‏ييق بوتون خالق‏لار اؤز كولتور و عنعنه‏لرينى تنقيد ائتمه‏لى‏ديرلر، ايمتحان ائدين توتاليتاريزم و توتاليترلر ده‏لى اولاجاق‏لار، بوتون دونيادا.
اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: آداب و رسوم 2) فارسجا: محلى 3) فارسجا: تماميت‏خواهى 4) فارسجا: فرهنگ 5) فارسجا: جهت 6) فارسجا: استعمارگرى 7) فارسجا: مثبت 8) "ده‏ده‏قورقود" داستانلارى، رسول اسماعيل‏زاده دوزال ص 22. يادا باخين: كتاب "ده‏ده‏قورقود"، به كوشش م . ع فرزانه، ص 9 .20) بورادا و فارسجا: طبقاتى 10) فارسجا: منفى
× ايضاح: ده‏ده‏قورقود كيتابى‏نين واتيكان نوسخه‏سى چوخلو تعريف‏لرى و يوكلتمه سؤزلرى اؤنله‏يير ائله بو نه ده نه ده واتيكان نوسخه‏سينه ناقيص دئمك نئچه يؤندن دوشونمه‏لى‏دير و سورغو نيشانه‏سى آلتيندادير. )باخين: ده‏ده‏قورقودكيتابينین واتیکان نوسخه سینه باشقا بیر باخیش - نيگين نواده‏رضى


آردي وار

Cizma qaralar! 1+(yanit)-2-3-4-5-6-7-

Cizma qaralar(1)!جيزما - قارالار!
نادیر ازهرى
( بو سیرا مقاله لرآردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
ايضاح: "جيزما - قارالار" بو گون ظن‏ايمجه عموم ضياءلى‏لار و اؤزل حالدا آذربايجان ضياءلى‏لارين )آرتيق ادبى باخيشدان( بير سيرا تمل(1)مسئله‏لرينين يئنى‏دن آراشديرما، يا هئچ اولماسا او مسئله‏لردن باشقا يؤندن(2)سؤز آچماسى اولا بيلر.
من حاضير جاواب اولماقدان چكينيرم و فيكيرلريمى هر ساحه‏ده بير اؤنرى(3) كيمى ياييرام.


خط - خت - XرT - ... !
"سوسور"ه گؤره، ديل، "سميولوژى"(4) يانين بير اؤنملى حيسسه‏سى دير. "سميولوژى" نيشانه‏لر دوزه‏مينين(5) آراشديرماسيدير، "سوسور" نيشانه‏نين توپلومسال(6) ايشلمينه(7) اؤنم وئرير و بو مقاله‏ده من آرتيق بو يؤندن "خط" مسئله‏سينه باخاجاغام؛ اومودم واردير بو مقاله تكجه‏هاى - بودوروق اؤزره قالماسين.
هانسى خت؟ يا هانسى اليفبا؟ عرب اليفباسى؟ )البت همين اليفبايا، تكجه عرب اليفباسى دئمك گويا تام دوغرو دئيل( هانسى اليفبا؟ لاتين اليفباسى؟ يا اويغور اليفباسى؟! يا يئنى بير اليفبا...؟
ايندى يازديغيم بو اليفبا؛ توركجه‏ميزده عرب اليفباسينا مشهور اولوبدور، هر حالدا منيم كؤكدن بو اليفبايا آييد باخيش‏لار و سورغولاريم واردير:
1) گويا بو اليفبا تورك يازيسينا ياراشيقلى دئيل و چوخلو چتين‏ليك‏لر يارادير، بو چتين‏ليك‏لر آز - چوخ هامى‏يا آيدين‏دير و من اونلارين قيد ائتمه‏يينى داها لازيم بيلميرم.
2) اؤنملى، بوراسى ديركى بيزيم آذربايجاندا، بير اوخوجو تورك ديلينى بو اليفباايله اوخوياندا گيزلى شعوروندا(8) و پسيكولوژيك(9) يؤنوندن عرب و فارس‏لارين اوستونلوك چئوره‏سيندن چيخابيلمير و بيلمز حالدا سانكى تورك ديلينين فارسا محتاج اولدوغونو دالبادال تحمل ائدير و چونكو تورك ديلى عرب اليفباسيندا مبتدى اوخوجويا چتين‏ليكده، يارادير، اودوركى اوخوجو گئج - تئز بو اليفباايله تورك ديلينده يازى - پوزونون خيريندن كئچير...
اينديسه گونوموزده عرب اليفباسينا گؤره )تورك‏لر ايچره( ايكى پروسه و ايكى آنلام واردير:
1) بير گروپ، عرب اليفباسينى بو، ديل اوچون اويغون بيلير و كئچميشه خاطير خت كونوسونا سنت باجاسيندان باخير؛ بونلارين نظرينده ايه‏ر بيز عرب اليفباسينى باشقا اليفباايله دئيشسك كئچميشيميزدن قيريلاجاغيق!
2) بير گروپ‏كى "اورتوقراف" آديلا آدلانيب‏لار، دفعه‏لرله، ايله‏نجه‏لرده چاليشيب‏لار عرب اليفباسينى تورك ديل‏ايله باريشديرسينلار، بو گروپ چئوره‏سينده نئچه خيرداجا پروسه‏ده وارديركى اصلينده همين گروپ‏دان آيريليب آمما نهايتده اونلارين‏دا آماجى(10) عرب اليفباسينى تورك ديل‏ايله باريشديرماغدير.
بيرينجى گروپون نظرلرينه آييد، گؤرورم اونلار نهايتده اوخوجويا دئيرلركى بعضن حسن يازيب حسين اوخويا بيلرسيز چونكو سيزين دده - بابالاريزدا بؤيله يازيب اوخويوبلار!!
بو گروپون صون سؤزو، سنت و اونا آييد اولان ده‏يرلردير )البت اؤز نظرلرينه گؤره( آمما بو گروپون بو سؤزوكى ايه‏ر بيز اليفباميزى دئيشسك كئچميشيميزدن آيريلاجاغيق و بوتون كولتوره‏ل ده‏يرلريميز الدن گئده‏جك!، آراشديرمالى‏دير: ظن‏ايمجه بيز بورادا آغ - قارا گؤرمك‏دن چكينمه‏لى‏ييك بيرده‏كى اليفبانين دئيشيلمه‏سينين چتين‏ليك‏لرينى، بو ايشين ضرورتيندن آييرمالييق و ايه‏ر بو باخيشا گلسك كى عرب اليفباسى بيز اوچون يئترلى دئيل اونون دئيشيلمه‏سينين چتين‏ليك‏لرى‏ده بير يولا قويولا بيلر.
ظن‏ايمجه: 1) ايه‏ر بيز عرب اليفباسى‏لا يازساق گله‏جگيميزى و بوگونوموزو الدن وئره‏جه‏ييك )كى الدن وئريريكده!(
2) دئدييم بيرينجى گروپ، كئچميش‏لرى قيمت‏لنديرير آمما همين كئچميشى آرامايير و او كئچميشده اولان مين بير ايناملارين سارساق و زاى‏واخ اولماغينى آنلامير.
3) بو گروپ متافيزيك باخيشينا گؤره )جيفت قارشى(11) گؤرمه‏يينه گؤره( اؤز خت‏تينى قوتسال(12) بيلير! ظن‏ايمجه ايه‏ر بيز دوزه‏م پوزماق(13) نظرلرينى آراساق گؤره‏ريك‏كى دال و مدلول كسين‏سيزديرلر(14) و بونا گؤره هئچ نيشانه و، خت قوتسال دئيل و بيز اينسانلار، اونلارى قوتسال ساييريق.
4) ايه‏رخطين دئيشيلمه‏سى كولتوره‏ل كئچميش‏ايله باغلاشماق اوچون بير سيرا چتين‏ليك‏لر يارادسا، اولا بيلركى بير سيرا تدبيرلرله بو چتين‏ليك‏لرى اسكيلده‏ك، بو ايش اوزون بير پروسه‏ده ايكى اليفبالى كيتابلارلا باشلانا بيلر بؤيله كيتابلاردا مبتدى اوخوجو عرب اليفباسينى مثلن لاتين اليفباسيلا هم توتوشدورا بيلر، همده گؤره‏ركى تورك ديلينين فارس و عرب‏دن آيرى و كاميل بير خت دوزه‏مى واردير و بو ايش اوخوجولاريميزين فارس‏لار و عرب‏لرين سده‏لر بويو پسيكولوژيك سولطه‏سيندن چيخماق اوچون ايلك آدديم اولا بيلر، گله‏جكده درس كيتابلاردا عرب و لاتين اليفباسى بير بيچيملنميش زاماندا برابر تدريس اولونا بيلر )بو ايش آرتيق ديققت و آراشديرمايا محتاجدير و باشقا بير اؤزل بحث‏دير(
5) تورك ساحه‏سينده عرب اليفباسيندان حمايه ائدنلر، نيشانه شوناسليق و معنا شوناسليقى، تام، بير دوشونورلر و ظن‏ايمجه بو تاريخ‏سل بير يالنيش‏دير. خط، نيشانه شوناسليقين )سميولوژى يانين( بير حيسسه‏سى‏دير، دئمه‏لى خط معنادان آيرى دئيل آمما اؤزوده دئيل.
ايندى ايكينجى گروپون )اورتوقرافيچى‏لارا مشهور اولان گروپون( نظرلرينه باخيرام، آنجاق ياخچى‏سى بودور، اونلارين اؤز ديل‏لريندن ائشيده‏ك، "جواد هيئت" جنابلارى دئيير: "... در سمينار دوم بالاتفاق تصميم بر اين گرفته شد كه تمامى واژه‏هاى بيگانه و غير اصيل به صورت فونوتيك نوشته شود، لذا از آن زمان شروع به اين كار كرديم ولى با اعتراض بعضى‏ها مواجه شديم. از طرف ديگر نشريات ترك زبان نيز اين را رعايت نمى‏كنند بنابراين تصميم داريم در اين زمينه تجديد نظرهايى صورت گيرد... )"احرار" دوشنبه 20 مرداد 82 - شماره مسلسل 416)
اوخودوغوز كيمى اؤزلرى دئيرلر عرب اليفباسينى تورك ديله‏ايله باريشديرا بيلمه‏ييب‏لر، اينديسه لاتين اليفباسينا آييد بير سورغونون جاوابيندا، "جواد هيئت" دئيير: "... الفباى لاتين شمشير دولبه است و در مورد ما نيز موضوع سياسى است لذا در اين شرايط مصلحت نيست در اين باره صحبت شود..." )همان قايناق( بو سؤزكى لاتين اليفباسينين سياسى آنلاميدا واردير دوغرودور، آمما سوروشورام بيز بو دليله خاطير گئرك عرب اليفباسينين تورك ساحه‏سينده چاتمامازليقينى تحمل ائده‏ك؟ دوغال‏ديركى دؤولت‏لر ديل‏لرى‏كيمى، اليفبالارينادا سياسى يون وئرسين‏لر، آمما بو دليل اولماز بيز او اليفبالارين چاتمامازليغينا آييد دانيشماياق و هله‏ليك‏ده اولسا سوكوت ائده‏ك، گلين تورك ساحه‏سينده عرب اليفباسينين چاتمامازليغينا بير دفعه آيدين حالدا اعتراف ائدين تا سونرا يئنى ايمكان‏لارى آراشديراق. "هيئت" همان موصاحيبه‏ده دئيير: "... الفباى لاتين به باسوادشدن سرعت مى‏بخشد، در دو هفته، روستايى، زبان مادرى خود را مى‏آموزد اما اين الفبا نمى‏تواند كمكى به تحقيق و پژوهش زبان تركى بكند..."
"هيئت"دن سوروشان يوخدوركى تورك ديلينده و اصلن هر ديلده "تحقيق و پژوهش" كيملرين ايشى‏دير؟ البت اؤزل ساوادلى‏لارين؛ و بيزيم اينتيظاريميز اولا بيلمز مثلن بير عادى كَند اهالى‏سى تورك ديلينده يا هر ديلده علمى حالدا تحقيق ائده‏لر پس لاتين اليفباسينين كئچميشه آييد و بو يؤنده تحقيقه آييد چاتمامازليغى اولسادا، بو چاتمامازليق كسين دئيل و علاج اولمالى‏دير و اونو اؤزل تحقيقاتچى‏لار جبران ائده بيلرلر آمما باشقا يؤندن "هيئت" اؤزو دئميشكن: "الفباى لاتين به باسواد شدن سرعت مى‏بخشد، در دو هفته، روستايى، زبان مادرى خود را مى‏آموزد..." قيد ائتمه‏لى‏كى بوندان علاوه دئدييم كيمى عرب اليفباسيندان قورتولماق، آذربايجان‏لى‏لارى سده‏لر بويو عرب و فارس‏لارين پسيكولوژيك سلطه‏سيندن قورتاراجاق )آمماتكجه خطين دئيشلمه‏سى علت‏لرين بير علتى اولا بيلر( "هيئت" جنابلارى، لاتين اليفباسينا گؤره هله‏ليك بيزى سوسماغا دعوت ائدير و دئيير چون بو سياسى كونودور هله‏ليك سسينيزى چيخارتمايين!
كاش اولا بيلردى بيز همين لاتين اليفباسيندا بير سيرا دئيشيك‏ليك‏لر )اؤز ديليميزه اويغون( وئريرديك تا بيزلر "باكى" يا "آنكارا" مزدورلارى سانيلمايايديق! بو ايش، اولان اولسادا ديلچى‏لر و اونا آييد خط شوناسلارين ايشى‏دير بيرده خاطيرلاديرام‏كى مثلن "كيريل" اليفباسينى، "كيريل" آددا بير نفر (اؤز قارداشينين يارديمى‏لا( اختراع ائتدى و ايسلاولارا كيمليك وئرمك اوچون )كليسانين لاتين اليفباسينا قارشى( تبليغ ائتدى، اونودماياق نئجه‏كى هر دؤولت يا هر توپلومسال گروپ يا سوى(15) بير معيار ديلى تبليغ ائدير خط كونوسوندادا بو قانون حاكيمدير و بورادا مقاله‏مين باشلانيشينا و نيشانه‏لرين توپلومسال ايشلمينه يئنه ايشاره ائديرم و ايسته‏ييرم گونوموزده‏كى ضياءلى‏لار "سوسو"رون بو نظرينى آرتيق دوشونسونلر.
عرب اليفباسينى حمايه ائده‏نلر و اورتوقرافچى‏لارين نظرلرينى دوشونوره‏ك خت كونوسوندا اؤنريلريم بونلاردير:
عرب الفباسينين تورك ديل‏ايله باريشماز اولدوغونا گؤره، او زامانا قدر كى من مجبورام بو اليفبادان فايدالانام، بو خطى اؤيله يازاجاغام كى اوخوجوم:
1) نقدر اولسا راحات اوخوسون
2) بو خت‏تين عيبه‏جرليينى و تورك ساحه‏سينده قايدا گؤتورمه‏مزليينى دوشونسون؛ نئجه‏كى همين مقاله‏ده هم )خط( و هم خت( يازميشام. اؤنرى‏لريمدن باشقا بونودا شخصن قيد ائتمه‏لى‏يم: ايندى‏كى ذاتن عرب اليفباسى تورك ديل‏ايله ايغون دئيل، بيريسينين حاققى يوخدور بيز اوچون بو عيبه‏جر اليفبانى توصيه ائده يا بيز اوچون گونو - گوندن آرتمادا قايدا - قانون دوزه‏لتسين.
عرب اليفباسى تورك ديلى اوچون، "مشدى عباد" و اونون پاپاقيدير، هر دئدييم ايكى گروپا دئييرم: سيز بو پاپاقى هر نئجور باشينيزا قويسوز، يئنه اوخوجو )قيز( سيزى به‏ينمه‏يه‏جكدير!
اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: اساس 2) فارسجا: جهت 3) فارسجا: پيشنهاد 4) فارسجا: نشانه‏شناسى sإmiologie 5) فارسجا: ساختار Structure 6) فارسجا: اجتماعى 7) فارسجا: كاربرد 8) فارسجا: ناخودآگاه 9) فارسجا: روانشناسى 10) فارسجا: هدف 11) فارسجا: تقابل دوگانه binary opposition12) فارسجا: مقدس 13) فارسجا: ساخت‏شكنى 14) فارسجا: غيرقطعى 15) فارسجا: نژاد



عادل ارشادى‏فرد جنابلارينا جاواب
خط + ر...!
1) بويوروبلار: "...يازيچى، مملكتيميزده عرب اليفباسينى حيمايه ائدن شخصيت‏لره قارشى چيخيب دئيير: "ايه‏ر بيز عرب اليفباسى‏ايله يازساق گله‏جگميزى و بو گونوموزوده الده‏ن وئره‏جه‏ييك!..."
"او كئچميشيميزى‏ده بو گوروشوايلن كى او كئچميشين مين بير ايناملارى سارساق و زاى‏واخ‏دى بير ديبلى پوچا چيخاريب و اؤز ظن‏ايجه كئچميشيميزى‏ده رد ائدير..."
جاواب: من "خط..." مقاله‏مده بؤيله يازميش‏ايديم: "... دئدييم بيرينجى گروپ، كئچميش‏لرى قيمت‏لنديرير، آمما همين كئچميشى آرامايير و او كمئچميشده اولان مين بير ايناملارين سارساق و زاى‏واخ اولماغينى آنلامير..." قيد ائتمه‏لى‏يم، مقاله‏مده دئدييم بيرينجى گروپ، عرب اليفباسيندان تورك قراماتولوژياسيندا تام حيمايه ائدنلرديرلر، اونلارين ان اؤنملى‏سى "حسينقلى سليمى" جنابلاريدير )"رسم‏الخطّيميز حقّينده" كيتابين يازارى( اينديسه بو يازار حاتتا اورتوقئرافچى‏لاريدا خط قونوسوندا جايميش بيلير؛ هر حالدا من "ارشادى‏فرد"جنابلارين مقاله‏سينده، دئديگيم اوست‏ده‏كى پاراقئرافدا "بيرديبلى" كلمه‏لرينه اعتراضيم واردير.
"خت" كونوسوندا "كئچميش ده‏يرلرى"، بير عيدده‏نين الينده "تابو" اولوبدور، ايندى‏كى خصوص ايراندا ياشايان تورك‏لرين كئچميشى اؤزره هله اورتاق بير نظره چاتا بيلمه‏ميشيك؛ بو "كئچميش ده‏يرلرى" تدقيق اولونمادان )اؤزوده بو هيبتده( هارادان گليب؟! من بو قونونو آغ - قارا گؤرمه‏ميشم، من دئييرم "كئچميش ده‏يرلرى" دئيينلر؛ چوخ واخت بو سؤزدن، بو گون، اؤز پولتيكال، يادا، دوروملارينا آييد اولان آماج‏لارينا گؤره )يارارسيزجا( قول‏لانيرلار.
2) بويوروبلار: "... يازيچى مقاله‏سى‏نين سونوندا اورتوقئرافى عوضولرينه و اؤزل‏ليك‏له اونون باشقانينا اوز توتوب دئيير: ايندى‏كى ذاتن عرب اليفباسى تورك ديل‏ايله ايغون دئييل، بيريسى‏نين حاققى يوخدور بيز اوچون بو عيبه‏جر اليفبانى توصيه ائده يا بيز اوچون گونو گوندن آرتمادا قايدا قانون دوزه‏لتسين..."
جاواب: حؤرمتلى "ارشادى‏فرد" جنابلارى بو پاراقئرافدان اؤنجه نئچه كلمه‏نى قيد ائتمه‏ييب‏لر، من او مقاله‏ده يازميش‏ايديم: "... اؤنرى‏لريمدن باشقا بونودا شخصن قيد ائتمه‏لى‏يم، ايندى‏كى ذاتن عرب اليفباسى..." من او مقاله‏مين سونوندا اورتوقئرافچى باشقانينا يوخ بلكه بوتون اورتوقئرافچى‏لارا بو سؤزو دئميشم )بورادا عينادچيليق قصديم يوخدور(. آمما بو سؤزو اؤنرى‏لريمدن آييرميشام، بو كونودا يئنه دانيشاجاغام.
من اورتوقئرافچى‏لارين باشقانينا )"ارشادى‏فرد" جنابلارى دئميشكن( آييد، اونون سؤزلريندن فاكت وئرره‏ركن، آرتيق مقاله‏مين اورتا حيسسه‏لرينده دانيشميشام.
3) "ارشادى‏فرد" جنابلارى مقاله‏سينين نومره بير پاراقئرافيندا عرب اليفباسينين تورك ديلى ساحه‏سينده تاريخ‏سل چتين‏ليك‏لرينه ايشاره ائديب دئييب‏لر بو يئنى بير سؤز دئييل و يازيرلار: "... مين ايل بوندان قاباق، بؤيوك عاليم "قاشقارلى محمود"دا بو نوقصانلارايله اوز به اوز اولوب و بو اليفبانى تورك ديلى‏ايله اويغونلاشديرماغا چاليشيب و نئچه يارارلى ايصلاحاتادا ال وورموشدور..."
جاواب: من مقاله‏مين هئچ بير سترينده قيد ائتمه‏ميشم خطين ده‏ئييشيلمه‏سينه آييد منم كى ايلكين اولاراق دانيشيرام، حاتتا او مقاله‏ده آذربايجان‏لى‏لارين پسيكولوژيك سلطه‏دن چيخمالارينا آييد يازميش‏ايديم: "آمما تكجه خطين دئييشيلمه‏سى علت‏لرين بير علتى اولا بيلر..."
4) حؤرمتلى "ارشادى‏فرد" مقاله‏سينين آرديندا، تورك ساحه‏سينده عرب اليفباسيندان يارارلانانلارين تاريخ بويو بو اليفبانى ايصلاح ائتمك و عرب اليفباسينى تورك ديلى‏ايله اويغونلاشديرماغا چاليشان مين‏ايل بوندان قاباق "قاشقارلى محمود"دان توتوب بوگونكو اورتو قئرافچى‏لارا قدر دانيشير.
جاواب: )سورغو( پس نئچون بو مين ايل‏ده نه "قاشقارلى محمود" )مين ايل بوندان قاباق( و نه ايندى‏كى اورتوقئرافچى‏لار بو ايرادلارى آرادان قالديرا بيلمه‏ييب‏لر؟! آنجاق، بورادا قيد ائتمه‏لى‏يم، مين ايل بوندان قاباق، قاشقارلى محمودون ايصلاحلارى، ظن‏ايمجه تام اؤنجول و آوانگارد بير ايش سانيلا بيلير، آمما بوگون اورتو قئرافچى‏لار و اونلاردان‏دا گئرى قالان قروپ‏لار، بيزيم تورك ديلينين باجادان باخماسينا ايمضا آتيرلار.
5) "ارشادى‏فرد" جنابلارى سونرا يازيرلار: "... آنجاق نه »قاشقارلى محمود« نه داهى »فيضولى« و نده اينديكى اورتوقئرافى يا عضولرى و نده اونلارا تنقيدى اولان ديگر شخصيت‏لر هئچ واخت بو كيچيك نوقصلانلارى اساس گؤتورمه‏ييبلر كى مين ايل‏ليك اليفباميزى دگيشديرمك فيكرينه دوشسونلر و اونو ايره‏لى سورسونلر چونكو او جوره‏كى اظهرى جنابلارى مقاله‏سينده قابارديب، مووجود اولان نوقصانلار، عرب اليفباسى‏نين آيرى قابليت‏لرى قارشى‏سيندا چوخ كيچيك‏دير..."
جاواب: الف. ظن‏ايمجه "قاشقارلى محمود"ون ايشى اؤز زامانينا گؤره )مين ايل بوندان اؤنجه( خت‏ين دئييشمه‏سيندن قالان بير ايش دئييلميش.
ب. بو كى "قاشقارلى محمود"، "فضولى" و توت گل اورتوقئرافچى‏لارا و اونلارا تنقيد ائدن كيمسه‏لر، خطين ده‏ئييشيلمه‏سينين فيكرينه دوشمه‏ييب‏لر. منيم سوكوتوم اوچون دليل اولا بيلر مى؟ اوخوجولار قضاوت ائتسين‏لر...
پ. "ارشادى‏فرد" جنابلارى، منيم، عرب اليفباسينا سايديقيم چاتمامازليق‏لارى عرب اليفباسينين قابليت‏لرى قارشى‏سيندا چوخ كيچيك سانيبلار و گويا من بو چاتمامازليق‏لارى قابارتميشام، ايندى سوروشورام: بونلار نئجه كيچيك چاتمامازليق‏ديرلار كى مين ايل بوندان قاباق‏دان ايندى‏يه قدر آرادان گئتمه‏ييب‏لر؟!!!
بورادا قيد ائتمه‏لى‏يم تورك ديلينده دوققوز سس‏لى مصوت واردير، بو سس‏لى مصوت‏لر لاتين‏جا چوخ ساده گؤستيرله بيلير:
A - ر - I - غ - E - O - ع - U - غ
ايندى سوروشورام. عرب اليفباسيندا بو دوققوز سس‏لى مصوتين نئچه‏سينى حرف‏ايله )وورغولاييرام1 حرف‏ايله( يازماق اولور؟!
بيرده، هئچ اولماسا دوقسان فايز2 تورك كلمه‏لرى عرب اليفباسى‏ايله، ايكى يا اونداندا آرتيق شكيلده يازيلا بيلر، بو مسئله عرب كلمه‏لرينين توركجه شكلينى يازماغدادا آيدينجا گؤرونور. هله نقده‏ن "ارشادى‏فرد" جنابلارى بونلارا دئييرلر كيچيك نوقصان‏لار!!!
حؤرمتلى "ايرشادى‏فرد" جنابلارينا عرض ائديرم، "ميشل مالرب" )دونيانين بويوك ديلچى‏لريندن( يازير: "ويژگى زبان عربى فقر واكه‏ها و غنى بودن همخوان‏هاى آن است..."3
عرب ديلى، قئرامر و سس‏سيزلر يؤنوندن چوخ زنگين4 و سس‏لى‏لر و خط يؤنوندن دونيانين الن كاسيب ديل‏لريندندير، خصوص تورك ديلى ساحه‏سينده. )همان قايناقدا عرب خطينه آييد ستيرلره باخين(
تورك ديلى اوچون عرب ديلينين قئرامئر و سس‏سيزلرى )يعنى زنگين حيسسه‏سى( هئچ ايش گؤره بيلمه‏ييب، آمما سس‏لى مصوت‏لريميزى بوتون قاريشديريب و گيزله‏ديبدير.
6) الف. بويوروبلار: "... لاتين اليفباسى جيناس صنعتينى گؤستره بيلمز..."!
جاواب: الف. حؤرمتلى "ارشادى‏فرد"، "گوناهى" كلمه‏سينى لاتين‏جا ايكى يئرده، دوم، غلط يازيب‏لار، دوغروسو بؤيله‏دير: Gدnahiو Gدn ahi
ب. و بويوروبلار ايه‏ر ايسته‏سك لاتين‏جا "گوناهى" و "گون آهى" كلمه‏لرينين جيناسينى گؤستره‏ك: "... مجبوروق Gدn و ahiسؤزلرين آراسيندا فاصيله ياراداق! بو لاتين اليفباسى‏نين بير نومونه اسگيك‏ليگى‏دير..."
جاواب: ب. )اؤنجه‏دن اوخوجولاريميزا "ارشادى‏فرد" جنابلارينين لاتين اليفباسينا ايراد توتماق اوچون، گئديب هارالارا چيخديقينى خاطيرلاديرام(. دئمه‏لى‏يم، يوخ. سيز لاتين‏جا بو جيناسى هم ياپيشيق، همده آيرى يازا بيلرسيز؛ اودا دونيانين هر خطينده اولان "ويرگول" يا "آپاستروف" علامت‏ايله بؤيله (Gدnahi - Gدnؤhi) و بو ايكى كلمه‏نى آيريجا دا يازا بيلرسينيز، بؤيله: (Gدnahi - Gدn ahi)
ماراقلى‏سى بو جيناسين عرب اليفباسيندا تكجه آيرى يازيلا بيلمه‏سى‏دير، "ارشادى‏فرد" اؤزو، عرب اليفباسى ايله بو ايكى كلمه‏نى بؤيله يازيب: "گون‏آهى" "گوناهى"، بونا گؤره "ارشادى‏فرد" جنابلارى عرب اليفباسينين چاتمامازليقينى، لاتين اليفباسينين بوينونا ييخير!
7) بويوروبلار: "... بورادا، توركيه‏ده مين‏لرجه ايشله‏نن عربجه سؤزلردن ايكى ميثال گتيريرم:..."
جاواب: دئمه‏لى‏يم ديل‏چى‏ليك ساحه‏سينده بوتون ديل‏لرين بير بيريندن ائتكيلنمه‏سى5 دوغال‏دير و ايرادسيزدير.
بنزه‏ر اوچون: عربجه "سلام" كلمه‏سى عبرى‏جه "shalom" كلمه‏سيندن آلينيبدير.
عددلر، عبرى و عرب ديلينده ايكى استيثناايله تقريبن بيرديرلر، بنزه‏ر اوچون: "اربع" و "arba" عبرى و عربى ديلينده، دؤرد دئمك‏دير. "سبع" و "sheva"عبرى و عربجه، يئتميش دئمك‏دير.
باشقا بنزه‏رلر: "sama" "سمع" - "saat""ساعت" - "satan" "شيطان" - "ras" "رأس" و...
هابئله عبرى و عرب ديل‏لرين قوهوم كلمه‏لرى، بنزه‏ر اوچون: "shem""اسم" - "hadash" "حديث" - و مين‏لرجه عرب ديلينين عبرى‏دن ائتكيلنمه‏سى...
البت بورادا باكى و توركيه توركجه‏سينه أوزل نظريمين اولدوغونو بيلديريرم، بو قونولارا گؤره أوز ياييملانميش مقاله‏لريمدن، گلن ستيرلرده فاكت وئره‏جه‏يم.
8) "انقسام" و "ابطال" كلمه‏لرينه گؤره، "ارشادى‏فرد" جنابلارى بير سيرا سؤزلر يازيب‏لار.
جاواب: حؤرمتلى "ارشادى‏فرد" جنابلارى بو ايكى كلمه‏نى هم توركيه لاتين‏جاسينا، همده آذربايجان لاتين‏جاسينا غلط يازيب‏لار، "ارشادى‏فرد" جنابلارى‏نين يازديقلارى كلمه‏لر بؤيله‏دير: "inkisam" و "iptرl"و يئنه بو ايكى كلمه‏نين دوغروسو آذربايجان لاتين‏جاسينا بؤيله‏دير: "inqisam" و "ibtal" دئملى‏يم بيزيم آذربايجان لاتين اليفباسيندا G)غ( و Q)ق (حرفى واريميزدير، نئچون "ارشادى‏فرد" جنابلارى بو ايكى كلمه‏نين توركيه توركجه‏سينى )و اونودا يالنيش ايملاايله( من اوچون گتيريب‏دير، اوخوجولار قضاوت ائده‏رلر. توركيه‏لى‏لر "ق" و "غ" حرف‏لرينى أوز ديل‏لريندن پوزوب‏لار، اما بيزيم آذربايجان لاتين اليفباسيندا بو ايكى حرف اوچون (G - Q) واريميزدير. 7
لاتين اليفباسيندا عرب كلمه‏لرين كؤكؤنو راحات تاپماق اولماز دئيين "ارشادى‏فرد" جنابلارينا دئييرم: ايه‏ر كلمه‏نى لاتين‏جا، سيزين تكين غلط يازساق بلى تاپماق اولماز، سيز توركيه يا دا آذربايجان لاتين سؤزلوك‏لرينه باخين. بنزه‏ر اوچون توركيه‏نين "توركجه سؤزلو"يونده بؤيله يازيب‏دير:
iptal - li is .)aptal:l( Ar . ibtal و عرب‏جه كؤكونو، اختيصار حرف‏لرى‏ايله بيلديريبدير.
"ارشادى‏فرد" جنابلارى ابطال كلمه‏سى‏نين توركيه توركجه‏سيندن )اودا غلط( ميثال گتيرمه‏يى مغلطه‏دير، "ارشادى‏فرد" جنابلارى من اوچون ميثال )أوزلرى دئميشكن( گتيرنده آذربايجان توركجه‏سيندن و آذربايجان لاتين اليفباسيندان "ميثال" گتيرمه‏لى‏ديرلر، بيز آذربايجان‏دا، عرب‏جه "ابطال" كلمه‏سينى "ايپطال" تلفظ ائتميريك )البت "ارشادى‏فرد" جنابلارى ايپتل يازيب‏لار، بو توركيه توركجه‏سى‏ايله، ده دئديم غلطدير، قالسين آذربايجان توركجه‏سى‏ايله( بلكه "ابطال" كلمه‏سينى "ايبطال" تلفظ ائديريك و ايپ! يادينادا دوشموروك، تورك ديلينين كؤك كلمه‏لرينى تاپماق چوخ راحات‏دير )ايلتيصاقى اولدوغو اوچون( بو ايش عرب كلمه‏لرينه گؤره عرب قايدالارى و عرب ساوادى و عرب سؤزلوك‏لرى ايسته‏يير، بيزيم گوناهيميز نه‏دير ايه‏ر اونلارين فعل‏لرى )اؤزوده چوخلو اوچ حرف‏لى فعل‏لرى( حاتتا اؤز ديل‏لرينده و اؤز يازديقلاريندادا آيدينجا گؤروشمور.
اؤز تورك سؤزونو عرب كلمه‏لرايله دولدوران "ارشادى‏فرد" جنابلارى هله مقاله‏سينين سونوندا منه دئيير: "لازيم گؤرورم نئچه كيچيك آنديرمانى‏دا)!( حؤرمتلى قلمداشيميزا يئتيره‏م: بيز كلمه‏لرين كوكونو )ء ء ؟!( ايتيرمه‏مه‏لى‏يك..." )ديرناق آرالارى مندن‏دير(
حؤرمتلى "ارشادى‏فرد" جنابلارينين جاوابيندا دئييرم: بوندان اؤنجه "ارشادى‏فرد" جنابلارى گئرك تورك‏لر و خصوص آذربايجان‏لى‏لار اوچون، عرب اليفباسيندا دوققوز، سس‏لى )مصوتيميزين( حرف‏ايله گؤستريلمه‏مه‏سينى حل ائتسين‏لر، تا آذربايجانلى، هله عرب اليفباسى‏ايله تورك ديلينى تام و راحات اوخويا بيلسين و سونرا تورك ديلينده عرب كلمه‏لرينين ذاتن گيزلى اولان اوچ حرف‏لى فعل‏لر تاپماقينين قايدينا قالسين.
باشقا يؤندن عرب كلمه‏لرينى تورك متن‏لرده ايزله‏ييب اونلارين كؤكؤنو بولماق بير آذربايجانلى‏نين نئچه‏نجى احتياجى اولا بيلير؟ بو ايش، آرتيق عربجه تحصيل آلانلار، يادا تدقيق ائدنلر و سونوندا "روحانى"لرين )واعيظلرين( ايشى‏دير.
"ارشادى‏فرد" جنابلارى هله عرب اليفباسيندا دوققوز، سس‏لى تورك مصوت‏لرينى )حرف‏ايله( تام گؤسترمه‏دن )گؤستريلمزدير(؛ ايه‏ر لاتين‏جا يازساق، عرب كلمه‏لرين كؤكؤنو تئز تاپانماريق دئييرلر )يالنيش‏دير(
9) "ارشادى‏فرد" جنابلارى بويوروبلار، ايه‏ر لاتين اليفباسى‏ايله يازساق، خطاطليق هنرى آرادان گئدر!
جاواب: )اؤنجه‏دن اوخوجولاريميزا "ارشادى‏فرد" جنابلارينين لاتين اليفباسينا ايراد توتماق اوچون، گئديب هارالارا چيخديقينى خاطيرلاديرام( "ارشادى‏فرد" جنابلارى "نيشانه شوناسليق" و "معنا شوناسليق" قونولارينى تام بير دوشونورلر، خطاطليقدا نيشانه‏لرين )خطين( معناسى يوخ، بلكه تركيب‏لرى، هارمونى يا و گؤزل‏ليك يارادير، سيز بو سؤزو يؤنسيز6 و "ممتاز" درجه‏لى خطاطلاردان سوروشا بيلرسينيز، ظن‏ايمجه "ارشادى‏فرد" جنابلارى منيم لاتين اليفبا دئمه‏ييمدن، عرب اليفباسى‏ايله ايلگيده اولان هر نئين آرادان گئتمه‏سينى دوشونورلر، من اوچون بؤيله دئييل، بيرده هر خطين بير سيرا هنرلره )صنعت‏لره( آرتيق اويغونلو غونو قيد ائده‏رك "ارشادى‏فرد" جنابلارينا لاتين اليفباسى‏نين "گرافيك" و "كوبيسم" و "كولاژ" هنرينده اَن گؤزه‏ل چيخيش‏لارينى خاطيرلاديرام.
10) "ارشادى‏فرد" جنابلارينين "Eكk"يازديقينا آييد؛
جاواب: حؤرمتلى "ارشادى‏فرد" جنابلارى "عشق" كلمه‏سينى هم توركيه لاتين اليفباسى‏ايله هم‏ده آذربايجان لاتين اليفباسى‏ايله غلط يازيب‏لار، "ارشادى‏فرد" يازيب: Eكk بونون دوغروسو، توركيه توركجه‏سينده Aكk و آذربايجان لاتين اليفباسيندا: eكqاولمالى‏دير.
11) "ارشادى‏فرد" جنابلارى‏نين لاتين اليفباسينا گؤره اوگئى‏ليگ حيسسينه آييد )فاكت سطرلرينده آرتيق "ارشادى‏فرد" جنابلارى‏نين أوز دئديگى كلمه‏لرى گتيريرم(
جاواب: بو كونونو آرتيق آچيقلامالى‏يام: اوشاق ايلك سينيف‏ده7اوخودوغو و يازديغى زامان فارس ديلينده تانيش‏ليق و راحات‏ليق حيس ائده بيلير! آمما لاتين اليفباسى‏ايله )بو ديل اوچون يارانان اليفباايله( تانيشليق و راحات‏ليق حيس ائتمه‏يه‏جكدير؟!!
هئچ كس أوزو، ننه‏سينين قارنيندان فارس، يا تورك دوغولمور، "ارشادى‏فرد" جنابلارى بيلمه‏ليديرلر آذربايجان اوشاق‏لارى، ايلك صينيف‏ده، ايملالاريندا فارس كلمه‏لرى؛ بيلمه‏دن، فونتيك يازماق ايسته‏ييرلر و بللى‏دير عرب اليفباسيندا نومره‏لرى چُوخ آشاغى اولاجاقدير و يئنه بللى‏دير آذربايجان لاتين اليفباسى‏ايله بوتون فونتيك سؤزلريميزى راحات‏جا يازا بيله‏ريك. من ديلچى دئييلم آمما "ارشادى‏فرد" جنابلارى مقاله‏لرينده بويوروبلار: "... من بير ديلچى كيمى بو مقاله‏نين گؤروشلرى‏ايله هئچ نوع راضيلاشا بيلمه‏ديم..." )يعنى منيم مقاله‏مدن(
"ارشادى‏فرد" جنابلارينا عرض اولونور، دونيادا ديل دوروملارينين و ديللرين ايكيسى، "پيجين"8و "كرئول"دور: پيجين (pidjin)كلمه‏سى‏نين كؤكو، اينگيليزجه businessكلمه‏سيندن، ايش و شغل معناسيندادير، يعنى ايش و شغل اوچون يارانميش بير ديل.
بنزه‏ر اوچون: ايه‏ر "تهران"دا ياشايان بير تورك عايله‏سى، ائوده تورك ديل‏ايله و ائشيكده فارس ديل‏ايله دانيشسالار، اونلار اوچون اؤزل10بير دوروم11اوز وئره‏جكدير، بير تورك آدام، چاليشاجاق فارس ديلينده دانيشسين و بو دانيشيقين سونوجو، بير عيبه‏جر فارس ديلينده دانيشماق اولاجاقدير، بورادان "پيجين" دورومو هله باشلانير. اينديسه ايه‏ر فرض ائتسك همان عايله اوزون زامانلار "تهران"دا و فارس ديله‏ايله ايلگى‏ده ياشاسا، فارس كلمه‏لريندن باشقا حاتتا فارس ديلينين چوخلو قئرامر اؤزل‏ليك12لرى، عيبه‏جر و غريب دورومدا او عايله‏نين تورك ديلينده يئر آچيب گونو گوندن چوخاليب سونوندا او عايله‏نين دانيشديقى ديل، تام تورك - فارس قاتيشيق و عيبه‏جر بير ديل اولاجاقدير، ديل‏چى‏لر بو دوروما "كرئول" آدينى سئچيب‏لر و بو "قاتيشيق ديل" دئمك‏دير. منيم بو سؤزوم تكجه تورك - فارس داعواسينا دخلى يوخدور و دونيادا بو اولاى هر يئرده و هر ديلده اوز وئره بيلير، البت احتياج يوخدور بيز آذربايجان‏لى‏لار، ديليميزى الدن وئرمك اوچون حتمن "تهران"دا يادا اونا تاى فارس شهرلرده ياشاياق، گؤنوموزده فارس ايلگى آراجى‏لارى13و قزئته‏لرى، بو ديلده تحصيل آلماق و فارس ديلينين بيزيم ديله گؤره آرتيق مين بير ايمكانات‏دان قول‏لانماقى و باشقا دليل‏لره گؤره )بو سؤز ايلك دفعه اولاراق دئييلير:( بيزيم آذربايجان شهرلرينده ايندى خالق دانيشديقى توركجه اوست اوسته فارس ديلينين "كرئول" ديلينه ده‏ييشيلمكده‏دير، هله بؤيله قاتيشيق ديل‏ايله ادبيات ساحه‏سينده و مدرن ادبيات ساحه‏سينده نه ائتمك اولار، قالسين!
"ارشادى‏فرد" جنابلارينا، گؤنوموزده دونيادا ميليون‏لار ميليون اينسانين باشقا و اؤزگه بير ديلده، ديلينين اريمه‏يينى و باشقا بير ديلين "كرئول" ديلينه دئيشيلمه‏سينى ياخاتيرلاديرام! يا دئييرم. بنزه‏ر اوچون: كامرون، چاد، مالزى، آنتيل آدالارى و...14
12) "ارشادى‏فرد" جنابلارى مقاله‏سينين آرديندا روسلار و تركيه‏لى‏لرين طرفيندن مسلمان خالقلارين حاققينده گئتميش، ظلم‏لره عاييد دانيشيب‏لار...
جاواب: بو بيز اوچون تجروبه‏دير، آنجاق آذربايجانيميزدا لاتين اليفباسى‏ايله يازماق حتمن "استالين" يا "آتاتورك" يولونو، عينن گئتمك دئييل )باشقا يؤن‏لرده( من بير آذربايجانلى اوخوجو و بلكه يازيچى عنوانيندا ادبيات و سياست ايلگى‏سى و بوگون تركيه و آذربايجان جمهوريتى توركجه‏سينه و فارس ديليينه عاييد دوروموموزدان، هابئله خط، "پست‏مدرنيزم" و آذربايجاندا اولان دورومو بيرده "دوزه‏مچى‏ليك"15 و "دوزه‏م پوزماق"16قونولاردا "آواى اردبيل" و "آدينه" درگى‏سينده يازى يازميشام، بونلاردا استالينيزم و "آتاتورك"ون پولتيكال باخيشينى نئجه بوتون گوُرورسونوز تعججوبم!
ظن‏ايمجه بيز آذربايجانلى يازيچى‏لار: 1. چوخ آز اوخويوروق، يا دا تكجه بير يؤندن اخويوروق 2. ايسته‏ييريك يازيچى و ضيالى17تانيناق آمما بونلارين اؤزل خرجينى اؤده‏مكدن قاچيريق. 3. دوولت‏لريميزدن قورخوروق، آمما ايسته‏ميريك بيريسى دوولت‏دن قورخدوغوموزو، بيلسين، اودوركى اؤنملى18سؤزلرى، بوروشدوروب، سونوندا بير آز فرق‏ايله دوولت‏لريميزين سؤزلرينى تيكرار ائديريك، او بير آز فرق، خط ساحه‏سينده اولور: اورتوقئرافچى‏لاريميز و بو ايش ايستمه‏دن اوز وئرير.
13) مقاله‏نين اوچ نومره‏لى پاراقئرافيندا منيم لاتين اليفباسينا عاييد نظريمه گؤره بويوروبلار: "... اظهرى جنابلارى بويورماميشديركى بو سونوج اونون شخصى حيسسيياتيندان آسيلى‏دير يا معين بير گؤروشلر اساسيندا سؤيله‏نميشدير..."
جاواب: حؤرمتلى "ارشادى‏فرد" جنابلارينين دينجلمه‏يينه گؤره عرض ائديرم: اينقيلاب زامانى من سول گوروش ايديم، سؤز آلديلار هئچ گروپدان اولماياق، ايندى آرتيق دوشونمك، شك ائتمك و يئنه دوشونمك و ديالوقا ماراقيم واردير، آمما متن ايچره.
قيد ائتمه‏لى‏يم من آمما همين سورغونو "ارشادى‏فرد"دن سوروشمورام چونكو بو سورغو، ديالوقا اينامى اولان آدامين سورغوسو دئييل.
14) بويوروبلار: "... گؤره‏سن بيز لاتين سيرالى اليفبالارا كئچسك بيزيم اوخوجولاريميزين گيزلى شعورو اويانماياجاقمى و پسيكولوژيك باخيميندان غربى‏لرين اوستونلوگون دويماياجاقمى؟..."
جاواب: ايه‏ر لاتين خطينى "اصولا باغلى"19خط ائدن دوولت، دين‏سل علاقه‏لرى، زورايلا بوغماسا و دموكرات بير دوولت اولسا، بيزه و خصوص بيزدن سونرا گلن نسل‏لره لاتين اليفباسى اؤزگه اولا بيلمز، هر حالدا منيم وورغولاديقيم سؤز، لاتين اليفباسينين تورك ديلينه هم دوققوز سس‏لى مصوت‏لريميزى يازماق و هم دئديگيميزى عينن بو اليفباايله )لاتين‏جا( يازيماغيميزين ايمكانيدير.
15) بويوروبلار: "عرب اليفباسينين حاتتا فارس ديلينده‏ده نقصانى واردير و ايلكينده گئرك فارس‏لار بو اليفبادان چكينه‏لر، نه بيز..."
جاواب: ايلكينده بيز گئرك بو اليفبادان چكينك نه فارس‏لار، چونكو بو اليفبا تورك‏لر اوچون آرتيق موشكيل تؤره‏دير، هر حالدا قضاوت اوخوجولاريندير و ايه‏ر "ارشادى‏فرد" جنابلارى مندن كدرلنمه‏سه‏لر، عرض ائديرم: "ارشادى‏فرد" جنابلارينا عرب اليفباسيندان باجارماديغى يولدان حيمايه ائتمگينه تعججوب وار!
16) بويوروبلار: "اظهرى" جنابلارى توركجه سؤزون: توركى اوخوجولارينا آنلاتماق اوچون فارس ديلى‏نين سؤزلرينه موراجيعت وئرير..."
جاواب: آذربايجان توركجه‏ميزين، فارس ديلينين "كرئول" دورومونا معروض قالديقينا گؤره من هله‏ليك مجبورام بعضى كلمه‏لريميزين فارسجا معناسيندا، اتك يازى‏لاريمدا قيد ائده‏م و بيرده انگليزجه كلمه‏لرين معادلينى تورك ديلينده ياراتماقيم و ياراديلميش‏لارين فارسجا معناسى قيد ائتمك لازيمدير.
ظن‏ايمجه آذربايجانيميزدا، خصوص گونوموزده، چوخلو تورك ديلينده يازارلار ايلكينده فارس ديلينده نئچه يازى تجروبه‏لرى اولوب سونرا آستا - آستا اؤز آنا ديل‏لرينده يازييرلار، هامى‏ميز ايلكينده فارس ديلينده قلم اله آلميشيق )هئچ اولماسا تحصيل آلماق زامانيندا( اينديسه يازارليق عالمينده چوخلاريميز بعضن فارس ديلينده فيكيرله‏شيب تورك ديلينده يازيريق، يادا ترسينه تورك ديلينده فيكيرله‏شيب فارس ديلينده يازيريق، بو، دوروم آذربايجانيميزين يازارلارينين چينينده تاريخ‏سل20 بير يوكدور، بو يوكلنميش دوروم، بيز اوچون قوشا ديل‏لى‏ليك21مسئله‏سينى يارادير، آنجاق قوشا ديل‏لى‏ليك نئچه بؤلومه بؤلونور:
1. ائوسل22قوشا ديل‏لى‏ليك: يعنى ايكينجى ديلدن تكجه ائوده قول‏لانماق.
2. اوخول‏سل23قوشا ديل‏لى‏ليك: يعنى ايكينجى ديلدن تكجه اوخولدا قول‏لانماق
3. ائشيك‏سل24قوشا ديل‏لى‏ليك: يعنى ايكينجى ديلدن تكجه كوچه بازاردا قول‏لانماق.
اينديسه كتبى و شفاهى )سؤزلو( يؤندن:
1- شيفاهى قوشا ديل‏لى‏ليك )يعنى هر ايكى ديل‏ايله شيفاهى حالدا دانيشماق(
2- كتبى قوشا ديل‏لى‏ليك )يعنى بير ديل‏ايله شيفاهى و بير ديل‏ايله كتبى حالدا ايلگيده اولماق(25
بيز، آذربايجانيميزدا بو دورملارا معروض قالميشيق:
1- اوخول‏سل قوشا ديل‏لى‏ليك
2- كتبى قوشا ديل‏لى‏ليك )ايكينجى ديلى فارس ديلى توتوروق(
3- هر كس بعضن سايديقيميز باشقا دوروملارادا معروض قالير.
البت هله پسيكولوژيك و "ديل ضررشوناسليقى"26 و "ديل پوزغونلوغو"27و "ايكى ديل‏لى‏ليك پوزغونلوغو"28يؤنوندن بيزيم آذربايجاندا هئچ بير ديلچى‏نين فيكرينه‏ده گلمير ديليميزى آراشديرسين )بو قونولاردا بيليجى‏لردن يارديم ايسته‏ييرم(
قوشا ديل‏لى‏ليك يؤنوندن تكجه "تام قوشا ديل‏لى‏ليك" دورومو دونيا عاليم‏لرى اوچون ده‏يرلى تانينير )ايكى ديلين هر يؤندن تام برابر ايمكان‏لارا صاحيب اولماقلارى( بوندان باشقا قوشا ديل‏لى‏ليك‏لر )سايديقيميز دوروملار( عيبه‏جر ديرلر بيزيم آذربايجانلى‏لار عيبه‏جر قوشا ديل‏لى ديرلر، فارس ديلينين مين بير ايمكانات‏لاردان قول‏لانماقى تورك ديلينه ممكن دئيل و بو آسيميلاسى يا پروسه‏سينين بير قلچماقى؛ عرب اليفباسيدير.
ايل‏لر بوندان اؤنجه بويوك يازاريميز "جليل محمدقلى‏زاده"، من هله تورك ديلينى اؤيره‏نيرم دئيير، ايندى بيزيم بو باسقى آلتيندا قالميش ديليميزايله الوان ايدعالاريميز هارا چاتاجاقدير؟!
معيار ديلين اؤزونه و قايدالارينا گؤره ساوادسيزليقيميزى مدرنيته آديلا گيزله‏ديريك، يادا چاغداش فيكيرلره و صنعت‏لره گؤره ساوادسيزليقيميزى باكى يا آنكارا لغت‏لرينى يا قئرامرينى اؤيره‏نمك‏له گيزلتمك ايسته‏ييريك، يوخ، سايين هر يازيچى!، آذربايجان تورك ديلينده هر يازيچى‏نين چاتماماز ليقلارينين بير بؤلومو تاريخ‏سل‏دير و يازيچى‏لاريميزين چيين‏لرينه يوكلنيبدير، عرب اليفباسى بو آغير يوكون بويوك تاى‏لاريندان دير!
17) "ارشادى‏فرد" جنابلارى، من آغ ساققال‏لارى ايتتيهام‏لانديرميشام و حؤرمت‏سينيريندن كئچميشم، بويوروبلار.
جاواب: همين مقاله‏نين ايكى نومره‏لى پاراقئرافينا دونون، قيد ائتمه‏لى‏يم "هيئت" جنابلارينين بويوردوغو: "...مصلحت نيست در اين باره صحبت شود... )يعنى لاتين اليفباسينا گؤره( هم ادب‏سل همده پولتيكال يؤنوندن تكليف تعيين ائتمكدير بو سؤزده كسين‏ليك واردير، بو سؤزو من اخويوب دئميشم: "بيريسينين حاققى يوخدور بيزه تكليف تعيين ائتسين..." منيمده كسين جاوابيم واردير...
ظن‏ايمجه هيئت جنابلارينين نده‏ن بو سؤزو دئمه‏يينى، همين مقاله‏نين اون ايكى‏نجى پاراقئرافين اوخوماغلا بلكه "ارشادى‏فرد" جنابلارى بولدولار.
18) بويوروبلار: "...ايندى هر كيمسه بو اورتوقئرافييا تركيبينى بگنميرسه اؤزونه باشقا يول سئچمه‏ليدير..."
جاواب: بورادا من اوچون "ارشادى‏فرد" جنابلارينين "اورتو قئرافييا تركيبينى بگنميرسه" سؤزوندن بير آز ابهام يارانير، بلكه فيكيرله‏شيرلر من اورتو قئرافچى‏لارين بيرى يا بير سيراسى‏ايله سؤزوم اولوبدور خير و اونلارين سمينارلارينا گئتمه‏دن عذر ايسته‏ميشمده.
ظن‏ايمجه هيئت جنابلارينين امكداش‏لارينا اولان باخيشى، "ارشادى‏فرد" جنابلارينين باخيشيندان چوخ گئنيش‏دير، بير موصاحيبه‏ده "هيئت"دن سوروشورلار: "... جناب دكتر، انتقادى كه بعد از بيست و پنج سال به نشريه "وارليق" وارد مى‏شود اين است كه اين نشريه به انديشه‏ها و ايده‏هاى نسل امروز چندان جايگاهى قايل نيست و اين انديشه‏ها با عدم استقبال "وارليق" مواجه مى‏گردد. شما اين نقد را چقدر وارد مى‏دانيد؟
- اين انتقاد تا حدودى درست و وارد است، چون "وارليق" نشريه 25 ساله است لذا با نسل امروز به شكل تام نمى‏تواند همگام شود)!!!(، اما امروز تنها نشريه "وارليق" نيست، نشريات ديگرى نيز هستند. نسل امروز بيش از 50 نشريه و روزنامه دارد... اما وارليق از جايگاه خاصى برخوردار است، "وارليق" نمى‏تواند اسلوب خود را تغيير دهد!! اما تلاش خواهد شد با نسل امروز همگام گردد و از قافله روز عقب نماند اما نمى‏تواند ارگان نسل جديد باشد... )تعججب علامت‏لرى مندن‏دير( )"احرار" دوشنبه 20 مرداد 82 شماره 416)
19) بويوروبلار: »... هئچ كس دئييه بيلمز كى "حسن" يازيب "حسين" اوخويا بيلرسينيز« و دئييب‏لر »"ازهرى"نين بو سؤزو دوم يالاندير.«
جاواب: من مقاله‏مده يازميش‏ايديم: "... بيرينجى گروپون نظرلرينه آييد، گؤرورم اونلار نهايتده اوخوجويا دئييرلركى بعضن حسن يازيب حسين اوخويا بيلرسيز..."
يازديقيم بيرينجى گروپ عرب اليفباسينين تورك ديلى ساحه‏سينده ان ماراقلانانلاريديرلار، بو گروپ حاتتا اورتوقئراف‏چى‏لاريدا مرتد )خط يؤنوندن( بيلير و تام فارس و عربجه يازير.
"ارشادى‏فرد" جنابلارى ديققت ائتسين‏لر من يازميشام "... اونلار نهايتده اوخوجويا دئييرلر..." يعنى بونلارين اسلوبلارينا بير نوماد گتيرميشم نه ميثال )بنزه‏ر(، آمما بورادا سؤزلريمين آلتيندان قاچماسينين شبهه‏سينى آرادان قالديرماق اوچون ايندى بير بنزه‏ر )ميثال( گتيريرم: توركجه‏ده "على‏اصغر" آديندا بير آدامى چاغيراندا نئجه چاغيريرسينيز؟ من عرب اليفباسى‏ايله )سيز دئيين اليفباايله( بو آدى توركجه تلفظ ايله يازيرام: "علسگر" يا "السگر" "ارشادى‏فرد" جنابلاريندان سوروشورام بويله اليفباايله كيم بو آدى دوز يازا بيلر؟ و كيم اوخويا بيلر؟!
سيز منه على‏اصغرين تورك تلفظينى يازين )عرب اليفباسى‏ايله( آمما من آذربايجان لاتين اليفباسى‏ايله يازيرام:
)على اصغر( "رli asgar" و علسگر!! يا السگر!! "رlasgar" لاتين‏جا بير جوره يازيلير بير جوره‏ده اوخونور.
يازيق "ميرزامهدى استرآبادى" )نادير شاهين مونشى‏سى و "جهانگشاى نادرى" و "درّه نادره" آديندا كيتاب‏لارين يازارى( اؤز توركى - فارسى سؤزلوگونده، او زامان يازير:
"اوت: به هفت معنى آمده: اول: اسم جنس است از براى آتش زدن. دويّم: گياه و علف را گويند. سيّم: به تركى رومى نور بود.
چهارم: دوا و مسهلات را نامند. پنجم: به معنى زهر باشد.
كه آن را به عربى زهر خوانند. ششم: امر است از گذشتن. هفتم: امر است از سراييدن و خوانندگى كردن و به اشباع ضمّه دو معنى دارد: اول: امر است از بردن قمار و گرو. دويّم: امر است از خوشه و حاصل و كلّه حيوانات را به آتش گرفتن، چنانكه مذكور شد و به زبان هندى شتر را گويند" )سنگلاخ - فرهنگ تركى به فراسى از سده دوازدهم هجرى( "ميرزامهدى استرآبادى" صفحه 35
"ارشادى‏فرد" جنابلارى بيلمه‏لى‏ديرلر تاريخ بويو تورك ديلينده عرب اليفباسى‏ايلا يازانلارين امك‏لرى سونوجدا لازيم نتيجه‏نى وئرمه‏ييبدير )ايسلامدان اؤنجه تورك‏لرين مين بئش يوز ايل‏ليك اليفبالارى وارايميش( يازيق "ميرزامهدى استرآبادى" عرب اليفباسى‏ايله "دt" و "ut" و "خt" otدئمك ايسته‏يير آمما عرب اليفباسى‏ايله اون ايكى سطير يازاندان سونرا هله‏ده هانكى كلمه‏نين هانسى تلفظايله هانسى معنانى وئرمه‏يينى باشا سالا بيله‏ممه‏يير و بو اونون گوناهى دئييل بؤيله‏ليك‏له "ميرزا مهدى استرآبادى" نئجه "درّه نادره" و "جهانگشاى نادرى" كيتابلارينى )ايه‏ر ايسته‏سه‏يديلرده توركجه يازسين‏لار( تورك ديلينده يازا بيلردى؟!
باخين! تاريخ بويو تكجه ميرزا اولوب ميرزا قالميشيق و بو، نه فارس و نه عرب ديلينين گوناهيدير، يوخ، سيزدن سورورام بو كيمين گوناهى‏دير؟!
20) "ارشادى‏فرد" جنابلارينين مقاله‏سينين يئددى‏نجى بؤلومونه عاييد،
جاواب: لوطفن منيم "آواى اردبيل"ده ياييملانان "اوچ بوجاغلى ادبى دوروم" آديندا )جيزما - قارالار! سيراسيندان( مقاله‏مى اوخوسونلار.
21) "ارشادى‏فرد" جنابلارى‏نين "حيدربابا" و "سهنديه" و "مدرنيته" و "فرامدرنيته" )أوزلرى بؤيله يازيب‏لار( قونوسوندا يازديقلارينا؛ و بوكى "سهنديه" فرامدرنيته اولا بيلر و...
جاواب: تأسف‏لر، حؤرمتلى "ارشادى‏فرد" جنابلارى!، تأسف‏لر...!!! من قضاوتى بو باره‏ده تام چاغداش اوخوجولارا تاپشيريرام.
22) "ارشادى‏فرد" جنابلارى‏نين منيم كلمه‏لريمه توتدوغو ايرادلار حاققيندا
جاواب: اؤزلرى بويوروبلار "آرى - ارى" شكيلچى‏سى بيزيم توركجه‏ده "ديشارى"، "ايچرى" و "اوجارى" )اوجقارى( كلمه‏لرينده ايشله‏نيبدير. منده دؤردونجو اولاراق، "اؤنرى" كلمه‏سيندن )فارسجا "پيشنهاد"( قول‏لانميشام آنجاق بو كلمه مندن دئييل باخين "جمشيد صالحپور" سؤزلوگونه، بيرينجى جيلد صفحه 268.
2- "دوزه‏مچى‏ليك" كلمه‏سى "تقى قيصرى" جنابلارينين اؤنرى سيدير و بو كلمه و "يئرينه گلمه" و "بيرگلمه" كلمه‏سى (paradigmatic - syntagmatic - structuralism) اوچون ايلكينده "تقى قيصرى" جنابلارى طرفيندن "بايقوش" آدلى درگى‏ده قيد اولونوبدور. "دوزه‏م پوزماق" )ساختار شكنى( كلمه‏سى و نئچه باشقا اؤزل ديل‏چى‏ليك كلمه‏لرين توركجه‏سى منيم اؤنريمدير. من "تقى قيصرى" جنابلارينين "دوزه‏ن‏چى‏ليك" )دوزنچى‏ليك( يئرينه بيله بيله "دوزه‏مچى‏ليك" دئديگينى قبول ائتميشم چون بير سيرا تنقيدلرى "دوزه‏مچى‏ليك" آديلا "آدينه" درگى‏سينين 98 - 99 - 100نجى سايى‏لاريندا يازيب و "دوزه‏م پوزماق" تنقيدى اوچون كلمه‏نين اؤز دوزه‏مينى )دوزه‏نينى( پوزموشام و چون بو ايش اؤنجه‏دن "دوزه‏مچى‏ليك" )دوزه‏نچى‏ليك( كلمه‏سينده اوز وئرميشدير من "دوزه‏نچى‏ليك" يوخ ائله "دوزه‏مچى‏ليك" كلمه‏سيندن قول‏لانميشام و "آدينه"ده اولان "دوزه‏مچى‏ليك" مقاله‏لرين بيرينجى بؤلومونده اتك يازيدا اوستده قيد ائتيگيم اوچ كلمه‏نين "تقى قيصرى"دن اولدوغونودا يازميشام و بو كلمه‏لره گؤره نئچه باشقا شاعير و يازيچى‏نين اؤنرى‏لرينى ده قيد ائتميشم، و ايه‏ر سيز دئديگيز "قورُلوش" كلمه‏سينى قبول ائتسك گئرك يازاق "قورلوش چولوق" بو اؤنرى اؤنجه‏دن‏ده وئريلميشدير آمما ظن‏ايمجه چوخ كوبود و آغيزدا دولاشان بير كلمه اولور. قيد ائتمه‏لى‏يم بير كلمه‏نين دوزه‏مينى پوزماق اوچون آرتيق باخين "ژاك دريدانين" "ازگراماتولوژى" كتابيندا "تفاوت" و "تفاوط" بحثينه
(diFFerer à deFerer à Differance!!)
3- "قونو" كلمه‏سينه آييد، باخين "آواى اردبيل" 185نجى سايى
»چارلز بوكوفسكى« "نگين نواده‏رضى - نادر ازهرى" اورادا هم "كونو" هم "قونو"دان قول‏لانميشيق )ائله بو مقاله‏كيمى . منيم "ايشلم" كلمه‏سينه قايناغيم "توركجه سؤزلوگو" بيرينجى جيلد صفحه 731دير، "ارشادى‏فرد" جنابلارينين بويوردوقلارى "ايشلنمه" كلمه‏سى؛ فارسجا "كاربرد" معناسينى ايفاده ائتمير و "به كار برده شدن" معناسينى وئرير.
4- "كسين" كلمه‏سينه آييد، چون "كس" و "كسمك" بيز اوچون تانيش‏دير )كؤك بيز اوچون تانيشدير( توركيه توركجه‏سيندن اؤز ديليميزه گتيرميشم، قايناقيم: "توركجه سؤزلوگو" "ارن" بيرينجى جيلد صفحه 842
23) بويوروبلار: "مقاله‏نى بيتيرمكده‏ن قاباق لازيم گؤرورم بير نئچه كيچيك آنديرمانى‏دا حؤرمتلى قلمداشيميزا يئتيره‏م..." جاواب: "ارشادى‏فرد" جنابلارينين منى آنديرماق! چاليشمالاريندان تشكر ائديرم، آنجاق من چاليشرام ديالوقوم اولسون نه آنديرماقيم...
24) بويوربلار، كلمه‏لرين كوكونو ايتيرمه‏مه‏لى‏ييك،
جاواب: "كوكونو" دئييل "كؤكؤنو"دير، بيرده بو سورغويا بو مقاله‏نين سكگيزينجى بؤلومونده اؤنجه‏دن جاواب وئرميشم لوطفن بيرده اوخوسونلار.
25) بويوروبلار "ده‏ييشيلمه" يازين و "دئيل" يازمايين بلكه "دئييل" يازين.
جاواب: "خط" مقاله‏مده "دئيل" يازماغيمى گؤروبسينيز، لوطفن "آواى اردبيل"ين 205نجى سايى‏سيندا "دوزه‏م پوزماق" (post strocturalis)مقاله‏مين اون و اون‏بيرينجى سطيرلرينه باخين، اورادا يازميشيق: "هر كلمه‏نين يارى‏سى اورادا دئييل و ديگر يارى‏سى او دئييل..." دئمك دئييل يازماغيمدا گؤرون، منيم بو ايش‏لريم عرب اليفباسينين عيبه‏جرليينى گؤسترمك اوچوندور بو عرب اليفباسى‏ايله بير تورك كلمه‏سينى اوچ - دورد جوره يازماق اولور بو نئجه اليفبادير؟! همين "ده‏ييشيلمه" كلمه‏سينده زهتابى چوخ واخت كلمه‏نين آراسيندا "ه" يازمايير، هله قالسين "فرزانه" جنابلارى، هله قالسين "حسينقلى سليمى" جنابلارى، هله قالسين اورتوقئرافچى‏لار جنابلارى و... بير كلمه و بو قدر تفاوت‏لى نظرلر، تك، "ده‏ييشيلمه" كلمه‏سى يوخ، بوتون كلمه‏لريميز بو عرب اليفباسيندا ائله بو دورومدايرلار، بونونلا من "ارشادى‏فرد" امر ائتديگى ايملا قايدالارينا خيدمت گؤسترمه‏رم، بلكه هر مقاله‏مده بير كلمه‏نى نئچه جوره يازاجاغام، بو عينادچيليق دئييل يوخ دئييل، من عرب اليفباسينين قايدا گؤتورمه‏مزليينى گؤسترميشم و گؤسترمه‏لى‏يم. سونوندا سوروشورام، "ارشادى‏فرد" جنابلارينين 1. مقاله‏سينده لاتين‏جا بئش غلط يازديقى كلمه 2. "تئرمين" كلمه‏سينى بيزيم توركجه‏ايله اويغون بيلمه‏يى 3. مقاله‏سينين بوتونونده "ه"لرين، )ها"لارين( دوروملارى. 4. مقاله‏سينين بوتونونده فارس ديلينين بول‏لوجا "ى" )ياى نسبت(دن قول‏لانماسى )ايكى اوچ ده‏نه دئيل( 5. مقاله‏سينين بوتونونده فارس ديلينين بول‏لوجا "كه"دن )"كى"دن( قول‏لانماقى )البت آز تعداددا قول‏لانيرلار آمما بو ايش توركجه قئرامئرينه فارس قئرامئرينى داخيل ائدير.( 6. "فرامدرنيته" و "غربى" كلمه‏لردن قول‏لانماسى )صدا - سيما ساياقى( 7. "قطعى" كلمه‏سينه باخيشى و بو كلمه اوستونده زور دئمه‏يى 8. مندن بير مفتش كيمى هانسى گؤروشدن آسيلى اولماقيمى سوروشماقى. 9. و منى آنديرماغى اوچون تشكرلريمى بيلديريم يا تأسفيمى؟!
گؤرون "ايشله‏ك" كلمه‏سيندن نئجه قول‏لانيب‏لار، كلمه‏لرين كؤكؤنو نئجه تاپيرلار. لاتين‏جا نئجه يازيرلار، قالسين، بويورورلار. ".... من بير ديلچى كيمى بو مقاله‏نين گؤروش‏لرايله هئچ نوع‏ايله راضيلاشا بيلمه‏ديم..." )يعنى منيم "خط - خت - xرt...!) مقالمله. سونوندا، حؤرمتلى "ارشادى‏فرد" جنابلاريندان سوروشمالى‏يام، بو جمله تورك بير ديلچى‏نين‏جمله‏سى‏دير؟! ديليميزين قورولوشو و كلمه‏لرين سئچيلدگى يؤنوندن، يؤنسوز اوخوجولار قضاوت ائتسين‏لر.
اتك يازى‏لارى: نادير ازهرى
1) فارسجا: تأكيد كردن 2) فارسجا: درصد 3) "زبان‏هاى مردم جهان" "ميشل مالرب" صفحه 4 253) فارسجا: ثروتمند 5) فارسجا: تأثيرپذيرى 6) فارسجا: بى‏طرف 7) )صينيف(: فارسجا: كلاس 8) فرانسيزجا: pidgin9) فرانسيزجا: creصole10) خاص 11) وضعيت 12) خاصيت 13) فارسجا: وسايل ارتباطى - رسانه‏ها 14) همان قايناق. صفحه 593 - 783 51) structuralismفارسجا: ساخت‏گرايى 61) Post structuuralismفارسجا: ساخت‏شكنى 17) فارسجا: روشنفكر 18) فارسجا: مهم 19) فارسجا: رسمى 20) فارسجا: تاريخى 21) دوزبانگى 22) خانگى 23) مدرسه‏اى 24) بيرونى - )بيرون از خانه( 25) آرتيق معلومات ايسته‏ينلر "ديل پوزغونلوغو"نا عاييد كيتابلارا مراجيعه ائتسين‏لر 62) puthologyLanguageفارسجا: آسيب‏شناسى زبان 72) dysphasyaفارسجا: زبان‏پريشى 82) bilingual aphasiaفارسجا: زبان‏پريشى دوزبانه 29) فارسجا: قطعيت...!









يا بوندادير يا بوندا


(2)!جيزما - قارالار!!

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)
ايضاح: "جيزما - قارالار" بو گون )ظن‏ايمجه( عموم ضياءلى‏لار و اؤزل حالدا آذربايجان ضياءلى‏لارين )آرتيق ادبى باخيشدان( بير سيرا تمل(1)مسئله‏لرينين يئنى‏دن آراشديرما، يا هئچ اولماسا او مسئله‏لردن باشقا يؤندن(2)سؤز آچماسى اولا بيلر. من حاضير جاواب اولماقدان چكينيرم و فيكيرلريمى هر ساحه‏ده بير اؤنرى(3)كيمى ياييرام.
نادير ازهرى

بورادا "هامر" آدلى بير آراشديريجى‏دان نقل ائتمه‏لى‏يم، او دئيير، بير پروسه‏ده و اؤز يان - يووره‏سى‏ايله ايلگى‏ده اؤز آنا ديلينى آستا - آستا اؤيره‏نن اوشاق، ايلكينده اؤيره‏ندى‏يى آنا ديل‏ايله دويغولو(4)ايلگى‏سى اولور و آرتيق آنا ديلينين دويغولو ايشله‏نيلمه‏گينه ماراقلى‏دير، سونرالار همون اوشاق، آنا ديلينده‏كى تانيما(5) و معريفت باخيمينداندا فايدالانير، دئمك هر ديلده ايلكين اولاراق دويغولو باخيمى و سونرا تانيما و معريفت باخيمى بير اوشاق اوچون آچيقلانير و آيدين‏لاشير.
"هامر" دئميشكن اؤز آناديل‏لريندن باشقا بير ديلى اؤيرنمك اوچون اوخولا(6)گئدن اوشاق‏لار، مجبور حالدا ايكينجى ديلين دويغولو ايشله‏نيلمه‏لرينى تجروبه ائتمه‏ميش، بيردن بيره معريفت و تانيما ايشله‏نيلمه‏لرى تجروبه ائديرلر و بو حاديثه او اوشاقلارين ديل اؤيرنمه‏لرينده جبران اولونماز فاجيعه يارادير.
"لابو" آدلى بير آراشديريجى اؤز تدقيق‏لرينده گؤستريركى، بير اؤزگه و تانينماميش دوروما(7)راستلاشان اوشاقلار آرتيق ايسته‏ييرلر ساكيت قاليب، دينيب دانيشماسين‏لار، يئنه باشقا بير آراشديريجى )اميليا نوسيسيانس( دئيير، او آداملاركى بير توپلومدا(8)ديل يؤنوندن آزينليق(9)داديرلار، اؤز سؤزلرينى ايفاده ائتمك اوچون )ايكينجى اؤيرنديك‏لرى ديلده( آز "كد"لاردان فايدالانيرلار، بونلار )آزينليق‏لار(، چوخونلوق(10)ديلينده دانيشاندا )البت آذربايجان‏لى‏لار فارس‏لارا نيسبت آزينليق دئيل‏لر، آنجاق فارس‏لارين ديلى اونلارا يوكله‏نير( قيرامئر يؤنوندن تكجه ساده يا عيبه‏جر جمله‏لردن فايدالانا بيليرلر و قيد، صيفت و باغليليق حرف‏لردن آزاجيق ده‏يه‏رله‏نيرلر. "برنشتاين" دئيير، بونلارين دانيشيقى، چوخونلوق توپلومون ان آشاقى كات(11)لاريندا يئرله‏شن آداملارين دانيشيقينا بنزه‏يير و معناشوناسليق باخيمينداندا چوخ گوجسوزدور. بو گئره‏كن(12)ايضاح‏لارا باخاركن، ايندى اؤز دوروموموزدا، ته‏زه اوخولا گئتميش تورك بير اوشاق فارس ديل‏ايله دويغولو ايلگى‏نى هله تجروبه ائتمه‏ميش: 1) مجبور اولور فارس ديلينين تكجه تانيما و معريفت يؤنوايله ايلگى باغلاسين و بو نيهايتده او دئمك‏ديركى بو اوشاق هئچ واخت فارس ديلينى منيمسه‏يه بيلمه‏يه‏جك و ادب‏سل(13)يؤندن ايه‏ر بو اوشاقى گله‏جگين بير فارس يازارى(14)فرض ائتسك، فارس ديلينده بو يازارين جبران‏سيز چاتمامازليقى اولاجاقدير. 2) اوشاق، اوخولا گئدندن سونرا، گئت - گئده تورك ديلينين معريفت و تانيما يؤنوندن آيريلير و بو دفعه اؤز آنا ديلينين دوغال(15)پروسه‏سينى باشا چاتديرا بيلمه‏يير؛ بونلارلا ياناشى، بيزى قوشا ديل‏لى بيلن و اؤنملى‏سى قوشا ديل‏لى ايسته‏ين كيمسه‏لر، بيزيم گؤنو - گوندن فارس‏لارا يئنيلدى‏ييميزى يا بيلمه‏ييرلر يا اؤزلرينى )اؤز نفع‏لرينه گؤره( بيلمه‏مزليگه وورورلار.
ايه‏ر بورادا شعارا اوغراماييب ديلين فلسفه‏سينه آييد آرتيق و درين اوخويوب فيكيرلشسك، آوروپالى فيلوسوفلار دئميشكن، ديلين اينسان اوچون تام وارليق اولدوغونو آنلايا بيله‏ريك.ايندى‏كى ديل اينسانين وارليقى‏دير، بيزآذربايجان‏لى‏لار اؤزل(16)دوروموموزا گؤره: 1- اوشاقليقدان توپلومسال(17)و "پسيكولوژيك"(18) دئدييم دليل‏لره گؤره، اؤز كيمليگيميزى ايتيرميشيك. )يوخاريدا يازديقيم "لابو"نون نظرينى بيرده اوخويون( بيز، اؤزل دوروموموزا گؤره، اوشاقليقدان اؤزوموزو سانسور ائديب، سوكوتا اؤيرنديرميشيك )قوشا ديل‏لى اولدوغوموزا گؤره( و بو يؤندن پولتيكال(19)و توپلومسال چئوره‏لرده، همشه فارس‏لارى اؤزوموزه ايلگى‏ده ديل‏لى - باشلى گؤرموشوك و بونون علم‏سل دليل‏لرينه هئچواخت نه فيكيرلشميشيك نده بيريسى بيزه دئييبدير.
3)ادب‏سل يؤندن: بيزيم تورك ديلينده يازارلاريميز )دئدييم تاريخ‏سل دوروما گؤره( يافارس ديلينده فيكيرله‏شيب توركى يازيرلار، يادا تورك ديلينده فيكيرلشيب فارس‏ديلينده يازيرلار، ظن‏ايمجه بو چوخلو گؤنئى آذربايجاندا تورك ديلينده يازارلارين يازيسيدير(21)آمما گئرك: 1- اؤزوموزو بيلمه‏مزليگه وورماياق و هنجار ديلينى سينديرمادان اونو اؤيره‏نك )ساوادسيزليقيميزى مدرنيته و پست‏مدرنيته ماهناسى‏لا گيزله‏تمه‏يك( تأسف‏له يازارلاريميزين بير گروپو مثلن باكى توركجه‏سينين قيرامئرينه مسلط اولدوغلارينى، شاهكار بير ايش بيليرلر و داها يئنى فيكيرلر و يئنى ادبيات‏دان اوزاق قاليرلار. باشقا يؤندن يازارلاريميزين بير سايى‏سى اؤز ادب‏سل و ديل چاتمامازليق‏لارينى اؤرتمك اوچون ائله بيز بير باشا قوشاديل‏لى‏ييك و قوشا ديل‏لى قالمالى‏ييق دئييرلر. )اؤزوده چاغداش اولماق ماهناسيلا( قوشا ديل‏لى اولماقا گؤره دئمه‏لى‏يم بيز هر ايكى ديلده، خصوص فارس ديلينده )چونكو فارس‏ديلينين دويغولو كئچيدينى(22) - باشلانيش كئچيدينى - كئچيرتمه‏دن تانيما و شوناخت كئچيدينه يئتيشميشيك( بؤيوك موشكيل‏لريميز واردير. ايندى حؤرمتلى دوشونجه‏لى يازارلاريميزا بير دوست ديليندن عرض ائديرم: ديلينيزى، خصوص يازى ديلينيزى بير دفعه‏ليك تعيين ائدين، قوشا ديل‏لى‏ليك‏دن آييق حالدا فايدالاناراق )خصوص يازيدا( قوشا ديل‏لى اولماغا عادت ائتمه‏يين، هامى‏ميز بو كئچيدى كئچيرتمه‏لى‏ييك چونكو قوشا ديل‏لى قالماق "آسيميلاسى‏يا"(23) يا آپاريب چيخاردير. )فارس‏لارين نفعينه(
من سيزين تورك اولدوغونوز سار(24)يندان حتمن توركى يازين دئميرم؛ من دئييرم حتمن بير پروسه =دن سونرا اؤز آنا ديلينيزى يادا فارس‏لارين ديلينى )خصوص يازماق اوچون( قطعن اينتيخاب ائدين. بو سؤز آغ، قارا گؤرمك دئيل و جيفت قارشى(25)گؤرمك دئيل بلكه بيزيم پولتيكال و كولتوره‏ل(26)دوروموموزا آييددير. يازى عالمينده ايكى ديل‏لى )قوشاديل‏لى( قالانلار هدر اولاجاقلار.
دئمه‏لى‏يم كئچميش نسلدن اولان يازارلار و آذربايجاندا آنادان اولوب آمما مجبور حالدا يا دوشونمه‏دن بير عمر فارس ديلينده يازيب اوخويانلار، متن عالمينده )وورغولاييرام(27) متن عالمينده( آذربايجان‏لى دئيل‏لر، بونلارين گروپوندا ساوادلى اينسانلار اولسادا، بو آداملار آذربايجان ادبياتينا گؤره بير حؤرمتلى اؤزگه‏كيمى نظر وئره بيلرلر، بونا آييد نئچه موستثنا واردير، اونلاردان بيريسى "صمد بهرنگى" و اونا تاى يازارلارديرلار )بونلار "پهلوى" دوورونون اؤزل بوغونتوسونا گؤره آرتيق فارس ديلينده اثرلرينى ياييملاييبلار( بو مقاله‏ده هم ديل‏چى‏ليك فلسفه‏سى يؤنوندن، همده "پسيكولوژيك" و توپلومسال يؤنوندن آذربايجان‏لى‏لارا يوكله ديلميش ائكيز(28)سانسوردان سيزايله دانيشديم، من، هم تربيه‏وى(29))پداگوژيك( سانسوردان، هم پولتيكال سانسوردان سيزينله دانيشديم، اؤزومه و يازارلاريميزا و اوخوجولاريميزا باخيرام؛ بلكه‏ده گوناهسيزيق آمما، بو دورومدا آذربايجان ادبياتينين گله‏جه‏يينه نئجه موتلو اولاق؟ چوخ ايشيميز واردير!
اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: اساس 2) فارسجا: جهت 3) فارسجا: پيشنهاد 4) فارسجا: عاطفى 5) فارسجا: شناخت 6) فارسجا: مدرسه 7) فارسجا: وضعيت 8) فارسجا: اجتماع 9) فارسجا: اقليت 10) فارسجا: اكثريت 11) فارسجا: طبقه 12) فارسجا: ضرورى 13) فارسجا: ادبى 14) فارسجا: نويسنده 15) فارسجا: طبيعى 16) فارسجا: خاص 17) فارسجا: اجتماعى 18) فارسجا: روانشناختى 19) فارسجا: سياسى 20) فارسجا: محيط - اطراف - ميدان 21) فارسجا: سرنوشت 22) فارسجا: مرحله 23) فارسجا: استحاله 24) فارسجا: بابت 25) فارسجا: تقابل دوگانه 26) فارسجا: فرهنگى 27) فارسجا: تأكيد كردن 28) فارسجا: دوقلو 29) فارسجا: تربيتى
.


(جيزما - قارالار3!

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

!...قوشا ديل‏لى‏ليك و

نادير ازهرى

ايضاح: "جيزما - قارالار!" بوگون )ظن ايمجه( عموم ضيالى‏لار و اؤزل حالدا آذربايجان ضيالى‏لارين )آرتيق ادبى باخيشدان( بير سيرا تمل(1) مسئله‏لرينين يئنى‏دن آراشديرما، يا هئچ اولماسا او مسئله‏لردن باشقا يؤندن(2) سؤز آچماسى اولا بيلر. من حاضير جاواب اولماقدان چكينيرم و فيكيرلريمى هر ساحه‏ده بير اؤنرى(3) كيمى ياييرام.


ظن‏ايمجه آذربايجانيميزدا، خصوص گونوموزده، چوخلو تورك ديلينده يازارلار ايلكينده فارس ديلينده نئچه يازى تجروبه‏لرى اولموش، سونرا آستا - آستا اؤز آنا ديل‏لرينده يازيب‏لار، هامى‏ميز ايلكينده )گونئى آذربايجاندا( فارس ديلينده قلم اله آلميشيق )هئچ اولماسا تحصيل آلماق زامانيندا( اينديسه يازيچى‏ليق عالمينده چوخلاريميز بعضن فارس ديلينده فيكيرله‏شيب تورك ديلينده يازيريق يادا ترسينه.
ايندى بو، دوروم آذربايجانيميزين يازارلارينين چينينده تاريخ سل(4)بير يوكدور، بو يوكلنميش دوروم، بيز اوچون قوشا ديل‏لى‏ليك(5)
مسئله‏سينى يارادير، آنجاق قوشا ديل‏لى‏ليك نئچه بؤلومه بؤلونور:
1) ائوسل(6)قوشا ديل‏لى‏ليك: يعنى ايكينجى ديلدن تكجه ائوده قول‏لانماق
2) اوخول‏سل(7)قوشا ديل‏لى‏ليك: يعنى ايكينجى ديلدن تكجه اوخول‏دا قول‏لانماق
3) ائشيك‏سل(8)قوشا ديل‏لى‏ليك: يعنى ايكينجى ديلدن تكجه كوچه بازاردا قول‏لانماق.
اينديسه كتبى و شيفاهى )سؤزلو( يؤندن:
1) شيفاهى قوشا ديل‏لى‏ليك )يعنى هر ايكى ديل‏ايله دانيشماق(
2) كتبى قوشا ديل‏لى‏ليك )يعنى بير ديل‏ايله شيفاهى و بير ديل‏ايله كتبى حالدا ايلگيده اولماق(
ايندى بيز آذربايجانيميزدا بو دوروملارا معروض قالميشيق:
1) اوخول‏سل قوشا ديل‏لى‏ليك
2) كتبى قوشا ديل‏لى‏ليك )ايكينجى ديلى، فارس ديلى توتوروق(
3) هر كس بعضن سايديقيميز باشقا دوروملارادا معروض قالير.
البت، هله پسيكولوژيك و "ديل ضرر شوناسليقى(9)" و "ديل پوزغونلوغو(10)" و "ايكى ديل‏لى‏ليك پوزغونلوغو(11)" يؤنوندن بيزيم آذربايجاندا هئچ بير ديلچى‏نين فيكرينه‏ده گلمير ديليميزى آراشديرسين )بو قونولاردا بيليجى‏لردن يارديم ايسته‏ييرم( قوشا ديل‏لى‏ليك يؤنوندن تكجه "تام قوشا ديل‏لى‏ليك" دورومو دونيا عاليم‏لرى اوچون ده‏يرلى تانينير )ايكى ديلين هر يؤندن تام برابر ايمكان‏لارا صاحيب اولماقلارى!( بوندان باشقا، بوتون قوشا ديل‏لى‏ليك‏لر )سايديقيميز دوروملار( عيبه‏جرديرلر، بيزيم آذربايجان‏لى‏لار عيبه‏جر قوشا ديل‏لى‏ديرلر، فارس ديلينين مين‏بير ايمكانات‏دان قول‏لانماقى، تورك ديلينه ممكن دئييل و بو آسيملاسى يا(12)پروسه‏سى دير. )فارس‏لارين نفعينه(
طن‏ايمجه گونئى آذربايجاندا هر يازيچى‏نين ديل يؤندن چاتمامازليقينين بير بؤلومو تاريخ‏سل دير و يازيچى‏لاريميزين چيين‏لرينه يوكلنيبدير، بو دوروموموزا باخاركن دئييرم: دونيادا ديل دوروملارينين و ديل‏لرين ايكيسى "پيجين"(13) و "كرئول"(14)دور: "پيجين" (pidjin)كلمه‏سى‏نين كؤكو، اينگليزجه businessكلمه‏سيندن، ايش و شغل معناسينداندير، يعنى ايش و شغل اوچون يارانميش بير ديل، بنزه‏ر(15)اوچون: ايه‏ر "تهران"دا ياشايان بير تورك عايله‏سى، ائوده تورك ديل‏ايله و ائشيكده فارس ديل‏ايله دانيشسالار، اونلار اوچون اؤزل بير دوروم اوز وئره‏جكدير، بو تورك آدام، چاليشاجاق فارس ديلينده دانيشسين و بو دانيشيقين سونوجو، بير عيبه‏جر فارس ديلينده دانيشماق اولاجاقدير، بورادان "پيجين" دورومو هله باشلانير، اينديسه ايه‏ر فرض ائتسك همان عايله اوزون زامانلار "تهران"دا و فارس ديل‏ايله سيخ‏ايلگى‏ده ياشاسا، فارس كلمه‏لريندن باشقا حاتتا فارس ديليندن چوخلو قئرامر اؤزل‏ليك‏لرى، عيبه‏جر و غريب دورومدا او عايله‏نين تورك ديلينده يئر آچيب، گونو گوندن چوخاليب، سونوندا او عايله‏نين دانيشديقى ديل، تام تورك - فارس قاتيشيق و عيبه‏جر بير ديل اولاجاقدير، ديل‏چى‏لر بو دوروما "كرئول" آدينى سئچيب‏لر و بو "قاتيشيق ديل" دئمك‏دير. منيم بو سؤزوم تكجه تورك فارس داعواسينا دخلى يوخدور و دونيادا بو اولاى(16)هر يئرده و هر ديلده اوز وئره بيلير، البت احتياج يوخدور بيز آذربايجان‏لى‏لار، ديليميزى الدن وئرمك اوچون حتمن "تهران"دا يادا اونا تاى فارس شهرلرده ياشاياق، گونوموزده فارس ايلگى آراجى‏لارى(17)و قزئته‏لرى، بيرده بو ديلده تحصيل آلماق و فارس ديلينين بيزيم ديله گؤره آرتيق مين بير ايمكانات‏دان قول‏لانماقى و فارس ديلينين بيزيم ديله گؤره آرتيق مين بير ايمكانات‏دان قول‏لانماقى و باشقا دليل‏لره گؤره )بو سؤز ايلك دفعه اولاراق دئييلير:( بيزيم آذربايجان شهرلرينده ايندى خالق دانيشديقى توركجه، اوست - اوسته، فارس ديلينين "كرئول" ديلينه ده‏ييشمكده‏دير، هله بؤيله قاتيشيق ديله‏ايله )بوقونو تأثير قونوسو دئييل( ادبيات ساحه‏سينده و مدرن ادبيات ساحه‏سينده نه ائتمك اولار، قالسين. گونوموزده دونيادا ميليون‏لار ميليون اينسانين باشقا و اؤزگه بير ديلده، ديلينين اريمه‏يينى و باشقا بير ديلين "كرئول" ديلينه دئيشيلمه‏سينى وورغو(18)ايلا سيزه خاتيرلاديرام، بنزه‏ر اوچون: "كامرون"، "چاد"، "مالزى"، "آنتيل آدالارى" و...(19) بو علم‏سل ديل‏لره گؤره بيز اوچون بو عيبه‏جر قوشا ديل‏لى‏لى‏يى دوغال(20)گؤسترنلر، بيلر يا بيلمز، ديل و اونا عاييد ادبياتيميزين آفت‏لريديرلر.
اتك‏يازى‏لارى:
1) فارسجا: اساس 2) فارسجا: جهت 3) فارسجا: پيشنهاد 4) فارسجا: تاريخى 5) فارسجا: دوزبانگى 6) فارسجا: خانگى 7) فارسجا: مدرسه‏اى 8) فارسجا: بيرونى )بيرون از خانه( 9) language puthologyفارسجا: آسيب‏شناسى زبان 01) dysphasya فارسجا: زبان‏پريشى 11) aphaasia bilingual فارسجا: زبان‏پريشى دو زبانه 12) فارسجا: استحاله 13) فرانسزجا: pidjin14) فرانسزجا: crإole15) مثال 16) حادثه 17) فارسجا: وسايل ارتباط جمعى - رسانه‏ها 18) فارسجا: تأكيد 19) زبان‏هاى مردم جهان "ميشل مالرب" صفحه 20 387 - 395) فارسجا: طبيعى



(4)جیزما قارالار!

(بو سیرا مقاله لر آردیجیل اولاراق هر بیریسی اوزگوردوده)

حؤرمتلى اؤزگه‏لر

نادير ازهرى

)جيزما - قارالار" سيرا مقاله‏لريمين "يا بوندادير"، يا بوندا" بؤلومونه ايضاح(
بو مقاله‏ده ايسته‏ييرم "يا بوندادير يا بوندا...!" آديندا اولان مقاله‏مين ايكى حيسسه‏سينى آرتيق ايضاح ائده‏م، اؤنجه‏دن او مقاله‏ده يازديغيم ايكى حيسسه‏نى بورادا خاطيرلاديرام: "... ايندى حؤرمتلى دوشونجه‏لى يازارلاريميزا بير دوست ديليندن عرض ائديرم: ديلينيزى، خصوص يازى ديلينيزى بير دفعه‏ليك تعيين ائدين، قوشا ديل‏لى‏ليك‏دن آييق حالدا فايدالاناراق )خصوص يازيدا( قوشا ديل‏لى اولماغا عادت ائتمه‏يين، هامى‏ميز بو كئچيدى كئچيرتمه‏لى‏ييك چونكو قوشا ديل‏لى اولماق "آسيميلاسى‏يا"(1)يا، آپاريب چيخاردير )فارس‏لارين نفعينه( من سيزين تورك اولدوغونوز ساريندان حتمن توركى يازين دئميرم، من دئيرم حتمن بير پروسه‏دن سونرا و اؤز آنا ديلينيزى يادا فارس‏لارين ديلينى )خصوص يازماق اوچون( قطعن اينتيخاب ائدين. بو سؤز آغ - قارا گؤرمك دئييل و "جيفت قارشى"(2)گؤرمك دئييل بلكه بيزيم پولتيكال(3)و كولتورل(4)دوروموموزا آييددير. يازى عالمينده ايكى ديل‏لى )قوشا ديل‏لى( قالانلار هدر اولاجاقلار، دئمه‏لى‏يم كئچميش نسلدن اولان يازارلار و آذربايجاندا آنادان اولوب آمما مجبور حالدا يا دوشونمه‏دن بير عمر فارس ديلينده يازيب اوخويانلار، متن عالمينده )وورغولاييرام متن عالمينده( آذربايجان‏لى دئييل‏لر، بونلارين گروپوندا ساوادلى اينسان‏لار اولسادا، بو آداملار، آذربايجان ادبياتينا گؤره بير حؤرمتلى اؤزگه كيمى نظر وئره بيلرلر، بونا آييد نئچه موستثنا واردير، اونلاردان بيريسى "صمد بهرنگى" و اونا تاى يازارلارديرلار )بونلار "پهلوى" دوورونون اؤزل بوغونتوسونا گؤره آرتيق فارس ديلينده اثرلرينى ياييملاييبلار(..." )آواى اردبيل - 219 نجى سايى - "جيزما - قارالار" سيراسيندان "يا بوندادير يا بوندا...!" مقاله‏سيندن( اؤنجه‏دن لازيم بيليرم فيكريمده اولان سؤزلرايله ايلگى‏ده، نقدر ظن ائده بيليرم اؤزوم، اؤزومو ايتتيهام‏لانديريب و او ايتتيهام‏لارا جاواب آختارام:
ظن ائتدييم بيرينجى ايتتيهام: اوستده اوخودوغونوز يازى، شووينيست يؤنلو بير يازى‏دير و آشيريليق(5)سوييه‏سينده‏دير!
ظن ائتدييم جاواب: اوستده قيد اولان يازيدا دئميشم: "... من سيزين تورك اولدوغونوز ساريندان حتمن توركى يازين دئميرم، من دئييرم حتمن بير پروسه‏دن سونرا اؤز آنا ديلينيزى يادا فارس ديلينى )خصوص يازماق اوچون( قطعن اينتيخاب ائدين..." ظن ايمجه اوخودوغونوز پاراقئرافا گؤره‏ده اولسا بو يازينى "شووينيست" يؤنلو بير يازى بيلمك اولماز.
ظن ائتدييم ايكينجى ايتتيهام: فاكتدا يازيلان سؤزلر شعارا اوغراماق و يازارليق عالمينده تجروبه‏سى اولمايان بير آدامين سؤزلريدير.
ظن ائتدييم جاواب: بو سطيرلرين يازارى هئچ اولماسا فارس بير رمان - خاطيره ياييملاديغى اوچون و فارس ديلينه بير كيتاب چئويردى‏يينه گؤره، اؤزو فارس ديلينده يازماغى تجروبه ائديب‏دير و بو تجروبه‏لردن سونراديركى "يا بوندادير يا بوندا" مقاله‏سينده يازير: "... قوشا ديل‏لى اولماغا عادت ائتمه‏يين، هامى‏ميز بو كئچيدى كئچيرتمه‏لى‏ييك چونكو قوشا ديل‏لى قالماق "آسيميلاسى يا" يا، آپاريب چيخاردير )فارس‏لارين نفعينه(..." )بورادا آرتيرمالى‏يام، فارس ديلى تورك ديلينه ياناشى مين بير آرتيق ايمكانات‏دان قول‏لانير و بو عيبه‏جر قوشا ديل‏لى‏ليك بيزى "آسيميلاسى‏يا" يا، يؤنلدير. عرب اليفباسينين فارس ديلينه آرتيق اويوملو اولدوغونا اساسن، تورك ديلينى عرب اليفباسى‏لا يازماق بيزى دايمن فارس ديلى‏نين "آسيميلاسى‏يا" تهلوكه‏سينده دايانديرير.(
ظن ائتدييم اوچونجو ايتتيهام: "يا بوندادير، يا بوندا...!" مقاله‏سينين يازيچى )يعنى من( ايسته يير كئچميش نسلده اولان فارس ديلينده )آذربايجاندا دوغولان يا آذربايجانلى عايله‏ده دوغولان( يازان‏لارا دولاشماغلا اؤزونو طرح ائتسين.
ظن ائتدييم جاواب: آدلانماق اوچون، آدليم با آدسيز يازيچى يا يازيچى‏لارا توخانماق او يازيچيلارى يوخ بلكه توخانان آدامى خالق ايچره گؤزدن سالاجاقدير، بو قونودا من بؤيله دوشونورم. اينديسه فيكريمه گلمه‏ين ايتتيهام‏لارى تانيديقيم عينادچى‏لارا تاپيشيراركن بو مقاله‏نين اصل حيسسه‏سينى آچيقلاييرام، لوطفن بو فاكتا ديققت ائدين:
"...من دو جور سن داشته‏ام يكى تولد جسمانى كه از قرار معلوم سحرگاه 21 آذر 1314 بوده و ديگرى سن يادگيرى زبان فارسى، چون من بر زبان تركى زاده شده بودم و پس از سقوط فرقه‏ى دموكرات بايد اين زبان را ياد مى‏گرفتم. در واقع خوديابى من در زبان مثل خوديابى زنده يادان "جلال آل‏احمد" و يا "هوشنگ گلشيرى" نبوده است به همين دليل هر اثرى كه از من چاپ شد مثلاً اگر در 25 سالگى من چاپ شده باشد در واقع از نظر سن زبانى من، در 11 سالگى من چاپ شده است به دليل اينكه من بيش از سيزده سال در واقع بى‏زبان بودم..." )پيام دكتر رضا براهنى به دومين دوره جايزه ادبى يلدا - ماهنامه‏ى فرهنگى هنرى "جشن كتاب" شماره‏ى چهارم - بهمن 1382 - صفحه 38)
اوخوجولاردان سوروشورام "رضا براهنى"نين اؤز ميثالينا اساسن اونون ايندى تورك ديلينده نئچه سنى واردير؟! يئنه اوخوجولاردان سوروشورام: فارسجا متن‏لرده‏كى "رضا براهنى" آدلانان يازيچى‏نى فرض اوچون توركجه متن‏لرله ايلگى‏ده،ده، همان "رضا براهنى" سانا بيله‏ريك‏مى؟! من عرض ائديرم: يوخ، و بونا سبب او مقاله‏مده )يا بوندادير يا بوندا...!" مقاله‏سينده( يازميش‏ايديم: بونلار "... متن عالمينده )وورغولاييرام‏متن عالمينده( آذربايجان‏لى دئييل‏لر بونلارين گروپوندا ساوادلى اينسان‏لار اولسادا بو آداملار آذربايجان ادبياتينا گؤره بير حؤرمتلى اؤزگه كيمى نظر وئره بيلرلر..."
اينديسه باشقا بير فاكتا ديققت ائدن: "جيمز جويس"ون، "اوليس" آدلى اثرينى فارسجايا چئويرن دكتر "منوچهر بديعى" بير موصاحيبه‏ده "اوليس" كيتابينين هانسى ديل‏لره چئوريلمه‏سينه عاييد دئيير: "... به تركى هم همانطور كه گفتم ترجمه شده و يكى از دلايل آقاى "سيدحسينى" براى لزوم انتشار ترجمه اين اثر به فارسى اين بود كه ما نبايد از تركها در اين زمينه عقب بمانيم..." )فصلنامه علمى - فرهنگى "مترجم" سال يازدهم - شماره سى و عفتم - صفحه سى و چهار(
يئنه اوخوجولاردان سوروشورام: بو قدر فارس كولتور و ادبياتينين قايغى(7)سى‏نى چكن آذربايجانلى‏يا! تورك ادبيات و كولتورونه ياناشى، هئچ اولماسا حؤرمتلى اؤزگه دئمك اهانت‏ديرمى؟ يا لطف؟
ايه‏ر "ارسطو"دان به‏رى شيفاهى ديل، كتبى ديله نيسبت اوستون توتولوردو، ايندى و "دوزه‏م پوزماق"(8)چاغيندا "يازى ديلى" ذاتن آرتيق يوروم(9)پتانسيلى اولدوغونا گؤره شيفاهى ديله نيسبت اوستون توتولمالى‏دير و توتولور.
بير تاريخ‏سل(10)دليله‏ده ديققت يئتيرك: اصلينده سده‏لر بويو آذربايجانا اولان ظلم‏لر و "پهلوى" دوورونون تورك ديلينه ياراتديغى اؤزل سيخينتى‏لارى، "براهنى"، "سيدحسينى" و نئچه بونلارين نسليندن اولان يازارلارى، فارس ادبياتينا قول ائديب‏دير )البت بورادا "براهنى" و "سيدحسينى"نين اثرلرينى و كئچميش‏لرينى بير درجه‏ده گؤرمورم(
بونودا قيد ائتمه‏لى‏يم كى اينتيزاعى بير باخيشلا، ايه‏ر بو يازيچى‏لار، فارس ديلينده‏ده، يازماسايديلار بيز بير سيرا اثرلرى فارس ديلينده الدن وئره‏جه‏كديك، آنجاق بو سؤز اوستده طرح ائتدييم مسئله‏نين جاوابى اولا بيلمز.
اينديسه "تورك متن ياراتماغينى" نظرده توتاراق: 1) "شيفاهى آذربايجانلى" و 2) "كتبى آذربايجانلى×"لارى كسين سيز حالدا كات‏لاشديريرام:
1) اؤزل ايستك‏لرى اولان يازارلار: بونلار "پهلوى" دوورونون اؤزل سيخينتى‏لارينا سبب، و سس‏لرينى خالقا يئتيرمك اوچون فارسجا يازيب‏لار و بعضى‏لرى او زامان تورك ديلينده‏ده يازميشلار، بونلارين حاتتا فارس‏جا يازى‏لاريندادا آيدين‏جا و بيله - بيله تورك ديلينين آتمسفرينى حيس ائتمك اولور، بو قروپا اؤرنك: "صمد بهرنگى" هابئله "غلامحسين ساعدى"دير.
2) سيخيلميش و اؤزلرى‏نينده چاباسى(11)اولمايان گروپ: بونلار "پهلوى" دوورونون اؤزل سيخينتى سينا گؤره فارسجا يازيب‏لار، آنجاق سونراليقدا تورك ديلينده يازماق ايمكانى يارانديقجا، تورك ديلينده يازماغا هئچ بير ماراقلارى اولماييب و بعضن‏ده تورك ديلينه قارشى دوروبلار...
3) سيخيلميش و آز - چوخ، چاباسى اولان قروپ: بونلار "پهلوى" دووروندن سونرا آزاراق اولسادا، فارسجا يازديقلاريندان علاوه، تورك ديلينده‏ده يازيب‏لار و بعضن تورك ديلينده يازديقلارى كيتاب‏لارينى ياييملاييبلاردا، بو گروپدان اؤرنك اوچون "عمرانى صلاحى" جنابلاريندان آد آپارا بيلرم، آمما بونلارى نيهايت‏ده قوشا ديل‏لى‏ليكده قالميش يازارلار سانماق اولور.
4) بير نئچه ايستر فارس ايستر تورك ديلينده يازانلار: بو قروپ ايچره بير نئچه خرافه، توتاليتاريزم و تورك ديلينين فارس و عرب سلطه‏سينده قالماغينى دوغال(12)گؤستريرلر بونلارين يادداشيندا(13)عيبه‏جر قوشا ديل‏لى‏ليك يئر آچيب و تثبيت اولوبدور )حاتتا متن عالمينده( ايندى بير سايى "يونيورسيته"لرده تورك ديلينين شبهه‏لى قورولموش اوستادليق كرسى‏لرينى آليب، ساتانلار و بير سيرا توركولوق عنوانينى داشى‏يان‏لار، بو قروپ ايچره‏ديرلر، ظن‏ايمجه آذربايجانين ادبيات، كولتور هابئله دوشونجه چئوره‏سينين بيلر - بيلمز دشمن‏لرى، ايلكينده فارس و عرب يوخ، بلكه بو قروپون بير سايى‏سى‏دير.
5) ايستر فارس ايستر تورك ديلينده گنج يازارلار: بونلار تجروبه كئچيدينده‏ديرلر و گئج - تئز هر ايكى ديلده يازماغى، يادا بو ديل‏لرين بيريسينى سئچمك مرحله‏سينه يئته‏جك‏لر.
6) تكجه تورك ديلينده يازارلار: بو قروپدا نئچه آخيم واردير: بعضن پولتيكال و بعضن كولتورل دليل‏لر تكجه تورك ديلينده يازماغا سبب اولور و ظن‏ايمجه ضيالى‏لار و ادبيات‏چى‏لار كولتورل و دوشونجه چئوره‏سى كاناليندان، پولتيكال قونولارا باخمالى‏ديرلار.
من ايندى و گونوموزده قوشا ديل‏لى )بوعيبه‏جر قوشا ديل‏لى( قالماقلا )خصوص متن عالمينده( قارشى(14يام، من يازارليق عالمينده سوى(15)و هارالى اولماغى اصل بيلمه‏ييب، هانسى ديلده يازماغى اصل بيليرم )نه‏دن يازماق و نئجه يازماق بوندان سونرا طرح اولونور(
سونوندا دئمه‏لى‏يم: تكجه آددا آذربايجانلى اولموش كئچميش نسلدن اولان فارس ديلينده يازان يازيچى‏لارين، تورك متن‏لره ياناشى سؤيله ديك‏لرى فيكيرلر؛ بعضن گنج‏لريميزى كيريخ سالير. ديققت ائده‏ك! بو يازيچى‏لار )آرتيق كئچميش نسلدن اولانلار( اؤزلرى "آسيميلاسى‏يا" يارالى‏لاريديرلار؛ بونلارين فارس ادبياتيندا حاتتا بعضن پارلاديقلارى، تورك ادبياتيندا دوزگون، هابئله قايغى‏كش فيكيرلشمك‏لرينه دليل اولا بيلمز، نه اولور فيكيرله‏شين!
اتك يازى‏لارى:
1) فارسجا: استحاله، توركجه: اريتمه سياستى 2) فارسجا: تقابل دوگانه binary oppsition 3) فارسجا: سياسى 4) فارسجا: فرهنگى 5) فارسجا: افراط 6) فارسجا: طبقه‏بندى كردن 7) فارسجا: دلسوزى، تشويش 8) فارسجا: ساخت‏سكنى 9) فارسجا: تأويل 10) فارسجا: تاريخى 11) فارسجا: تلاش 12) فارسجا: طبيعى 13) فارسجا: حافظه 14) فارسجا: مخالفم 15) فارسجا: نژاد
ايضاح: 1) من تورك عايله‏ده آنادان اولان، آمما سونرالار فارس ديلينده يازيچى اولان كيمسه‏لرى، متن عالمينده )وورغولاييرام متن عالمينده( "شيفاهى آذربايجانلى" آدلانديريرام. )اودا، بونلارين هئچ اولماسا تورك ديلينده دانيشماغا داوام وئرمك‏لرى شرطايله( بو تعريفه اساسن بو قروپ متن عالمينده )وورغولاييرام متن عالمينده( آذربايجانلى دئييل.



CIZMA-QARALAR(5)!

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

Nadir Ezheri

ÜÇ BUCAĞLİ EDEBİ DURUM

Dediyim kimi toplumlarda meyar dil dövletlerin poletikal baxişindan asilidir günumuzde ve bizim azerbaycanda yaziçilar üç meyar dile ister istemez artiq maraq gösterirler 1-islam cumhuriyetinin seda simasindan yayilan türkce 2-Bakida yazilan türkce 3- türkiyede yazilan türkce amma heç kes fikirleşməyir ki her dövletin meyar dilinin qəbul etmesi öz-özünə ve nihayetde o dövletin gizli kültürel ve poletikal baxişini qəbul etməyə getirib çatdira bilir hatta əyer yaziçi o dövletle (öz aleminde)qarşi olsada
bu gün azerbaycanda bir türk yaziçinin çaresi nedir bu dilde yazi-pozunun olmadiği ve bu dilin günü-gündən materyallarinin əlden getmesi yaziçilarin oxucularini əllərinden alarken oxucularida ana dilinde oxumağdan mehrum edir.
Zenimizce 1-dilimize duygulu yaxinlaşmaği helelik qiraqa qoyub onun felsefi yönünden ve poletikal varliğinin artiq önem vermeliyik.
2-Fars eserleri ile derindentaniş olmaliyiq amma türkcemizin dürümüna gore ve istihaleden (asimilasiyadan)qiraq qalmaq üçün anlaya-anlaya fars kelemelerini (bir perosede ve ne anen)dilimizden silmeliyik bu söz zen etdiyiniz veten severlik mahnasindan degil deməli bizim türk dilinde yazi-pozunun olmadiği ve fars qaynaqlar ve ilgi araclari bizim olan-qalan kelemelerimizi (hatta xalq içre)get-gede aradan aparir amma kültür ve anlam baxişindan biz meselen Cemalzadeden Golşiriye qeder oxuyub anlamaliyiq amma bu söz delil olmaz fars kelemelerini ve bəzən özel anlamlarini öz türkcəmizə tollayaq! yoxsa bizim dilimiz get-gede bundanda artiq eybecer olacaqdir.
3-Baki ve Türkiye türkcelerine ayid bu iki meyar dilin tam qəbul edilməsi nihayətde bizim yaziçilarimizi onlarin quyruğu edəcəkdir!
Bunuda qeyd etmeliyəm Bakili ve Turkiyeli yaziçilarin bir çoxu öz zənleri ilə bizi türkü yazmağa dəvət edirler onlar gizli yada aydin halda bize ğurur ve quş baxişi ila baxirlar bu sözü ondmayin ve sadece onlarin ehtimal alqişlarina güvenməyin.
4-amma zənimizcə biz ilgi araclar ve fars qaynaqlarindan bu gün fars dili ilə qarşi duraraq Baki ve Türkiyə türkcəsindən yeri gəldikcə faydalanmaliyiq amma gərək Baki ve Türkiyənin meyar dilini qəbul etməyək Baki ve türkiyənin özəl kəlmələr ve qeramer nüktələrindən faydalanmaq biz üçün özəl bir diqqət ve zövq istəyəcəkdir öyləki bizim türkcədə kobud duşməsin.
Deməli bu sözlər bir üç bucağli (müselles) resm edir bizim azərbaycanin türkcəsi ve Baki ila Türkiyə türkcesi hər birisi bu üç bucağlinin bir bucağidir (zel i dir) bu edəbi üç bucağli da biz Baki ve Türkiyə türkcəsindən faydalanaraq onlarila sinir saxlayiriqda bu üç bucağlinin ucu yügürən meyar fars dilinə yügürür və deməliyəm bu müsəlləs (ve onon anlami)anti şuvinisti bir süngüdür.
Eger biz bu üç dövletin türkcədə meyar dilinden başqa (dövletdən qiraq)meyar dili yarada bilmesekde onlarin meyar dillerinede tabe olmamaliyiq yoxsa 1-ya fars kelemelerin yügürtüsü bizim dilimizi yixmaqdan bətər edəcəkdir.2-yada biz nihayətdə Baki və türkiyə yaziçilarini yamsidacağiq (bilər-bilməz)
Sonunda dövletlerden qiraq meyar dil yaratmaq (yeni önerimin)artiq izahini yaraşiqli bir vaxta tapşiriram ancaq burada demeliyem AVANGARD MEYARDİL ODURKİ ÖZ HƏLƏLİK OLMAĞİNİ HƏRZAMAN XATİRLADA.



CİZMA QARALAR!(6)!

Nadir Ezheri

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

EDEBİYATİMİZ VE VETEN SEVERLİK QONUSU


Bu setirlerin yazarina göre bizim azerbaycan şiir ve edebiyatinda ha bele azerbaycan cumhuriyeti edebiyatinda veten severlik qonusu indiye qeder tefekkurden mehrum ve tam şuar sahesinde qalmişdir minlerle şiir ve başqa edebi eserlerde azerbaycan topraği qizil gumüş ve nelere benzedilib amma ne fayda bununla ilgide hatta azerbaycanin poletikal sahesinde çalişanlar sözlerinde tekce veten severlik duyğularini izleyib ve izleyirler.
Hem dediyim edebiyatçilar ve hemde dediyim poletikaçilar bunu anlamayib ve ele bil anlamayacaqlar ki günümüzde bir ölkenin ve bir topraği tekce fiziksel kontrol etmek önemli deyil önemlisi (bu qonuda dunya fikir şebekesi ve dunya ilgi şebekesi ile bağlida olmaqdir bu söze toplumsal ve ekonomik bir örnek verirem ,bizim zamanda yüzmin nefer adamin neçe pul(para)xerc etmek maraqlarini elmsel halda toplayan kimse bir qizilçidan artiq zengindir çünkü o adamin topladiği melumat çoxlu meselen ekonomik çalişmalara meydan yaradarken faydalanmaq üçünde çoxlu kanallar aça bilir.
Sözlerimin ardinda millet anlamindan söz açmaqa gerekliyem,bu setirlerin yazarina göre (jan mari geno idesinden etkilenerek)millet kelemesinin anlami toplumsal qurup ya dinsel qurup hatta soybir qurup deyil belke çoxlu neferleri bir-biri ile bağlayan ve millet eden ilkinde o neferlerin ortaq tarixsel anlamlaridir eyer real baxsaq bir milleti ,MİLLET cilvelendiren onlarin indi ne olmağindan artiq keçmişde ne olduğlari ve o milletin bu qonudq artiq anlamidir bu qonuya baxarken görürük bu gün bizim hem tarixsel araşdirmalarimiz yeterlisizdir hemde bazi tarixçilerimiz elmsel araşdirmalarini veten severlik duyğulari ila qarişiq salirlar ki elbet bunun günahi eslinde FARS şuvinismin boynindadir ders kitablarinda ve başqa qaynaqlarda PEHLEVİ dövrunden beri farslar özleri üçün qep bir keçmiç yaradib ve özlerine ve bizim xalqada bu qep keçmişi inandira bilirler (teesufle önemlisi burasidir) indise hatta bir yeni yetme fars özünü meselen ,ARYA, soylu bilir ve özüne tarixinde (elbet qep tarixinde)kök tapa bilir teesefle güney azerbaycanda yazi-pozu olmadiğina xatir hemde veten severlik qonusuna artiq duyğu ve elmden qiraq yaxinlaşmağimiza göre tariximizde azerbaycan xalqina ve hatta ziyalilarina aydin deyil ve milletden verdigimiz terife göre MİLLET o vaxt doğrudan yaranir ki bir qurup adamlar keçmişlerini ayid ortaq bir nezere çatmiş olsunlar teesufki bizlere (azerbaycanimiza) sari bu olay üz vermemişdir buna sebeb azerbaycanlilar kimliklerine ayid çalişdiqlari halda farslarin pesikolojik sültesinden (başqa sültelerden elave )çixa bilmirler ve azerbaycan yaziçilarida şuara doğru artiq yaxinlaşirlar ve nihayetde öz eserlerinde ister-istemez artiq hayfini almaq ve yene şuara güc vermekle günü-günden çağdaş çixiş yollarindan uzaqlaşirlar indise bu önerileri qeyd edirem,
1-Tarixçilerimiz keçmişimizi ve xususen edebiyatçilarimiz bu günümüzü neçe yönden aydinladib xalq içre menimsetmelidirler (bu çevrede artiq danişmaq imkanlidir)
2-Bu çalişmalardan çiy vetenseverlik duyğularini real anlamlarila deyişik salmamaliyiq
3-Bezen fars şuvinisminin yönlü yügürmeleri ile yanaşi bizdede çi opozisiyona deyişmek tehlukesi vardir gerek ayiq olaq.
4-Sonunda unudmayaq ,Toprağa mena ve çixar bağişlayan nihayetde o topraq üzre yaşayan insanlardirlar bu qonuya ayid azerbaycan qehremani BABEK,i örnek verirem,BABEK ve BABEKin qalasi elbet bia üçün hörmetlidir ancaq gönümüzde o yoldaşlar ki BABEK onlara tekce ilde bir gün (oda artiq adda)varliği var nihayet ne edecekdir (demeyin bir günde ğenimetdir)BİZ BABEK,İN DÜŞÜNCESİNİ QALASİNDAN ŞEHERLERİMİZE GÖTÜRE BİLMEMİŞİK ve bu arada qurxum budur çi şuarlar nihayetde BABEKin adinida beynimizde azdirsin!biz azerbaycan yaziçilari ve ziyalilari keçmişimizi aydinladib ve küçe-bazar adamlari ila ortaq tarixsel bir keçmişe yetişe bilmemişik.
Fikirsiz şiirler ve medhleri,fikirsiz ve poletikal duyğulari yani yeni facialara sonuclanan duyğulari anlama doğru aparmaliyiq demeli günümüzde veten qonusunda yeni fikir ve kütlede analiz etmek quvvesi aydin ve elmsel yazilmiş tarix ve tetbiq olunmuş tarixsel yazilar ve anlayan edebiyat ve edebiyatçi azerbaycanimiz üçün gereklidir indi sizden sorğum budur,dediklerimizden hansisi varimizdir!





CİZMA-QARALAR(7)!

NADİR EZERİ

(Bu sira meqaleler ardicil olaraq her birisi özgürdüde)

DİL, POSTMODERNİSM VE AZERBAYCAN


Keçmiş meqalelerde dedik DERİDAnin nezerine göre dil sahesinde dilalet eden ve dilalet edilmiş kesin deyiller ve onlar dayima birbirine deyişirler ve bu deyişilmeklerin dayresi dili yaradir (qurur)buna ayid DİRİDA sözlüklerde bir kelmenin anlaminin aramağini örnek verir her kelmenin anlami başqa bir kelmedir ve heman kelmenin anlami yene başqa kelmedir ve...
İndi düşünmek olur eyer heç bir sözün ve heç bir metnin (kitabin nişancilarin ve...)kesin anlami olmasa toplumsal sahede heç bir mubarize haqli ya haqsiz olmaği (butun ya bir sira sahelerde) aydin olmayacaqdir.eyer postmodernist dilçilerin nezerlerini tam qebul etsek insan dilinin esaretinde olmuş sanilacaqdir ve bütün hereketler azadliq mubarize irtica ve her şey dil sahesinde bir oyun (postmodernistler demişken) sanilacaq.
bu qisa amma lazimli izahdan sonra zennimce bu gün azerbaycanimizda dünya düzem pozucularin(poststerakçeralistlerin)ve postmodernistlerin nezerlerine ayiq ve ayeridici düşüncle yanaşmaq gereklidir bu söze iki delilim vardir
1-DERİDAnin dilalet eden ve dilalet edilmiş in bir birine deyişmeleri ve olnlarin kesin anlaminin olmamaği bize bütün ideologiyalar ve inamlarin ve nezerlerin kesin olmamağini anladir ve günümüzde ve çağdaç edebiyatimizda bu nezer şiddetle Totaliterizme qarşi çalişir ve Totalirezmin kökünü elmsel delillerle qaza bilir
2-başqa yönden eyer Postmodernizm dilçiler demişken bütün anlamlar nezerler ve metnleri bir çeşid dilin OYUNU ferz etsek toplumsal açisindan nihayetde bir çeşid Nihilizme çatacaqiq ve edebi baximindanda nihayetde başqa amma intizai metnler yaradacaqiq bir Avrupali ya Amerikalinin Avrupada yada Amerikada Nihilizme düşmesi bir Azerbaycanlinin Nihilizme düşmesi ile elbet çox ferqlidir onlar bir çeşid var olmuş Demokrasilarina qinaet ede bilerler amma biz neye qinaet ede bilerikş
Men deeiyim intizai metnlerle qarşi deyilim amma sözüm budur bu gün Azerbaycan edebiyatçilari ve ziyalilari üçün Postmodernism İKİ UCLU QİLİNC ola bilir çünkü bir yönden düşüncelerdeki Totalitirliyi aradan apara bilir amma başqa yönden bütün çağdaş yaziçilari ve düşünce ehlini pasif duruma sala bilir zenimce hem Farslarin hemde bizim Azerbaycanin(ve çoxlü geri qalmiş başqa xalqlarin)bu günkü Sübjektiv ve toplumsal quruluçu bati Postmodernistlerin düşüncelerinin bir hissesini bizim Totaliterlerin xeyrine bir silaha deyişir (o hisse ki onda her neyi dilin oyunu ya dil oyunu bilir)amma dediyim kimi hemin nezer bir hissedede herneyin kesinligini aradan aparir ve Totaliterizmin kökünü qazir amma bu arada nihayetde ziyalilari butun hereketlerden ayirir ve öz dörd duvarlarinda seyr etmeye meşğul edir unutmayin Avrupa ve Amerikada Düzemçilik(Structuralism)oradaki Kapitalizmin ve Emperyalizmin durumuna ayid yarandi ve çalişdi bati toplumlarinin Mekanikleşmesine bağli butun felsefi edebi ve poletikal metnleride elmsel halda oxusun yene buna bağli Düzem pozmağ artiq emperyalizmden sonraki duruma ayiddir orada üç yüz yillik eqlsel felsefeler sorğulanibdir demek biz ve çöxlü xalqlar bu nezerlerin toplumsal lazimelerini hele denememişik odurki eyer öz durumumuzdan ğafil bu nezerleri qebul etsek heqiqetde ve sonucda ne Modernism ve ne Postmodernisme belke Piratikde Totaliterizme xidmet edeceyik.
Doğrudur ki meselen azadliq ve istibdad kelemelerininkesin anlami yoxdur (butun kelemeler kimi)amma bu sözden bu sonuca yetmek ki pes azadliq üçün çalişmaq aydin ve faydali degil belke azmaqdir çünkü burada bu sonuca yetmek Totaliter güclerin davamini zemanet edeir biz hele Demokrasiyanin izinede çatmamişiq demeli baxmaliyiq ki bir söz harada ve hasi durumda deyilir zennimce postmodernist dilçiler ve Düzempozucular ister-istemez insani dilinin zindaninda sanirlar ancaq tehlukeli burasidir ki onlarin sözlerine dilin toplumsal ilgisini unudarken emel edek xusu o toplumlardaki onlarda istibdad hokm sürür bu söz bu gün hatta Fars edebiyatçilar ve poletikaçilainin arasinda qeribdir.
men bu meqaleni yazmağla istedim Azerbaycanda TÜRK dilinde ha bele Farsca yazan çağdaş şair ve edebiyatçilarimiza ve düşünürlerimize bu sözü yetirem imkani vardir modern ve çağdaş edebiyat tarix ve felsefe sahesinde yazarken bilmeye-bilmeye Totaliterizme xidmet edesiz bu her şair ve yaziçi üçün en böyuk faciedir ne olur fikirleşek...!